Паскаль программалау тіліне жалпы түсінік

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. ПАСКАЛЬ ПРОГРАММАЛАУ ТІЛІНЕ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1. Бағдарламалау тілінің негізгі элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Бағдарламалау тілінің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

ІІ. ДЕРЕКТЕРДІҢ ТИПІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ
2.1. Деректер типіне жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
2.2. Жай тип ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.3.Бағдарламалау тілінде жай типтермен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
КІРІСПЕ

Соңғы жылдары компьютер біздің өмірімізде елеулі орын ала бастады, ал болашақта оның әсері бұдан да арта түспек. Олай болса, барған сайын көптеген адамдардың компьютермен жұмыс істеуіне тура келеді. Ал электронды есептеу машиналары адамдар өзара қарым-қатынас жасайтын табиғи тілдерді түсінбейді. Неге? Оның себебі барлық табиғи тілдегі сөздердің бірнеше мағыналы болуында. Компьютер тек қана өзінің машина тілін түсінеді. Компьютерлерді жасапшығаратын әрбір фирма машинаны жеке өзіне ғана тән тілмен қамтамасыз етеді, сондықтан ЭЕМ-нің қанша үлгісі болса, сонша машина тілдері бар.
Мені курстық жұмысымның негізгі мақсаты: Паскаль бағдарламалау тілінің құрылымын пайдаланып, бағдарлама құруды үйрену және Турбо Паскаль тілінің типтер түрлерімен жұмыс құрылымының негізгі түсініктерін анықтау.
Осындай мақсаттардан келіп мынадай міндеттер туындайды:
• Қазіргі қоғамдағы Паскаль бағдарламалау тілінің орны мен рөлін анықтау.
• Паскаль тілінде мәліметтерді сипаттау, программалар құру, оларды компьютерде орындау
• Математика, физика есептерін пайдаланып бағдарлама құруды үйрену.
Кез-келген алгоритмнің машиналық тілдегі бейнесі программа деп аталады. Ал программа жазуға арналған тілді программалау тілі дейміз. Сондықтан машиналық тілдер ең алғашқы программалау тілдері болып есептеледі. Машиналық тілде барлық бұйрықтар мен нұсқаулар тек « 0» мен «1» - ден тұратын тізбектер арқылы бейнеленеді. Сондықтан машиналық тілде программаларды жазу адам үшін өте қиын. Себебі, бір жағынан барлық амалдар мен нұсқаулардың екілік бейнелерін (кодтарын) есте сақтау керек, екіншіден кез-келген алгоритмді осы машиналық амалдар мен нұсқаулар арқылы өрнектеп білу қажет. Алғашқы деректер, нәтиже және олардың адрестері екілік сандар арқылы беріледі. Тармақталу нұсқауын жазу үшін басқару беретін адресті қолмен есептеу қажет. Сол сияқты бұрын істелген көптеген жұмыстарды қайтадан жасау керек. Мұның бәрі бірден көзге көрінбейтін көптеген қателер жіберуге соқтырады. Жазылған программалар оқуға және түсінуге қолайсыз болғандықтан, олардың ішіндегі жіберілген қателерді тауып түзету көп уақытты және шыдамдылықты қажет етеді. Сондықтан адамдар өздерінің жұмыстарын жеңілдету үшін программа жазуға ыңғайлы басқа жасанды тілдер ойлап шығара бастады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Н. Т. Ермеков, В. А. Криворучко, Л. Н. Кафтункина – Информатика-9, 2005 ж.
2. С. В. Симонович – Информатика. Базовый курс., 2001 ж.
3. В. В. Егоров, В. А. Криворучко, Н. Н. Шпигарь – Visual Basic для студентов и школьников., 2007 ж.
4. М. Мансұрова – Компьютерлік орта., 2004 ж.
5. Блашкин И.И., Буров А.А. Новые возможности Turbo Pascal 6.0. СПб.: Изд-во
6. Васильев П.П. Турбо Паскаль − мой друг: М.: Компьютер, ЮНИТИ, 1995.-96 б.
7. Зуев Е.А. Язык программирования Turbo Pascal 6.0-М.: Унитех, 1992.-298 б.
8. Мизрохи. Turbo Pascal и объектно-ориентированное программирование.-М.: Финансы и статистика, 1992.-185 б.
9. Справочник по процедурам и функциям Borland Pascal with Objects 7.0 – Киев: «Диалектика», 1993.-272 б.
10. Фаронов В.В. Программирование на персональных ЭВМ в среде Турбо паскаль.-М.: Изд-во МГТУ, 1990.-580 б.
11. Фаронов В.В. Турбо Паскаль (в 3-х книгах). Кн.1. Основы Турбо Паскаля.-М.: Учебно-инженерный центр «МВТУ-ФЕСТО ДИДАКТИК», 1992.-304 б.
12. Фаронов В.В. Турбо Паскаль (в 3-х книгах). Кн.3. Практика программирования. Часть 1.-М.: Учебно-инженерный центр «МВТУ-ФЕСТО ДИДАКТИК», 1993.-256 б.
13. Фаронов В.В. Турбо Паскаль (в 3-х книгах). Кн.3. Практика программирования. Часть 2.-М.: Учебно-инженерный центр «МВТУ-ФЕСТО ДИДАКТИК», 1993.-304 б.
14. Федоров А. Особенности программирования на Borland Pascal.-Киев: Диалектика, 1994.-144 б.
15. Хершель Р. Турбо Паскаль /2-е изд., перераб.-Вологда: МП «МИК», 1991.-342 б.
16. Культин. Программирование в Turbo Pascal 7.0 и Delphi /2-е изд., перераб. и доп.-СПб.: БХВ-Петербург, 2002.-151 б.
17. Климов Ю.С., Касаткин А.И., Мороз С.М. Программирование в среде Turbo Pascal 6.0.-Минск: Высшая школа, 1992.-158 б.
18. Перминов О.Н. Программирование в языке Паскаль.-М.: Радио и связь, 1988.-244 б.
19. Эрбо Х.Э., Шгольц О. Введение в программирование на языке Паскаль.-М.: Мир, 1989.-299 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
І. ПАСКАЛЬ ПРОГРАММАЛАУ ТІЛІНЕ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1. ... ... ... ... ... ... ... ҚҰРЫЛЫМЫ
2.1. Деректер типіне жалпы
сипаттама.....................................................15
2.2. Жай
тип………………….............................................................
........17
2.3.Бағдарламалау ... жай ... ... ... компьютер біздің өмірімізде елеулі орын ала бастады,
ал болашақта оның ... ... да арта ... Олай ... ... ... ... компьютермен жұмыс істеуіне тура келеді. Ал электронды
есептеу машиналары адамдар өзара қарым-қатынас ... ... ... ... Оның ... ... табиғи тілдегі сөздердің ... ... ... тек қана ... ... тілін түсінеді.
Компьютерлерді жасапшығаратын әрбір фирма машинаны жеке ... ғана ... ... ... ... ... қанша үлгісі болса, сонша машина
тілдері бар.
Мені курстық жұмысымның ... ... ... ... ... ... бағдарлама құруды үйрену және Турбо
Паскаль тілінің ... ... ... құрылымының
негізгі түсініктерін анықтау.
Осындай мақсаттардан келіп мынадай міндеттер туындайды:
• Қазіргі қоғамдағы ... ... ... орны мен ... ... ... ... сипаттау, программалар құру, оларды
компьютерде орындау
• Математика, физика есептерін пайдаланып бағдарлама құруды үйрену.
Кез-келген алгоритмнің машиналық ... ... ... ... Ал ... ... ... тілді программалау тілі дейміз.
Сондықтан машиналық тілдер ең алғашқы ... ... ... ... тілде барлық бұйрықтар мен нұсқаулар тек « 0» мен
«1» - ден ... ... ... ... ... ... тілде
программаларды жазу адам үшін өте қиын. Себебі, бір жағынан барлық ... ... ... ... ... есте ... керек, екіншіден
кез-келген алгоритмді осы машиналық амалдар мен нұсқаулар арқылы ... ... ... ... нәтиже және олардың адрестері екілік ... ... ... ... жазу үшін басқару беретін адресті
қолмен есептеу ... Сол ... ... ... ... жұмыстарды
қайтадан жасау керек. Мұның бәрі бірден көзге көрінбейтін көптеген ... ... ... программалар оқуға және түсінуге қолайсыз
болғандықтан, олардың ішіндегі жіберілген ... ... ... ... және ... ... етеді. Сондықтан адамдар ... ... үшін ... ... ... ... ... тілдер
ойлап шығара бастады.
І. ПАСКАЛЬ ПРОГРАММАЛАУ ТІЛІНЕ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1. Бағдарламалау ... ... ... тілді компьютер өзінің машиналық тіліне адамның қатысуынсыз
аударатындай етіп жасайды. Машиналық тілге аударуды ... ... ... ... ... «транслятор» деп атайды, ал аудару
процесін «трансляция» дейді. ... ... ... ... ... ... ... жұмысы екі кезеңнен тұрады:
1.Жасанды тілден машиналық тілге трансляциялау.
2.Машиналық ... ... ... ... осы екі ... көрсетілген жұмысты жүзеге асырудың
екі түрлі әдісі бар:
1.Компиляция әдісі - алдымен жасанды тілдегі программа ... ... ... ... ... бұл ... басынан орындалады.
2.Интерпретация әдісі - жасанды тілдегі программаның әрбір әрекеті
(нұсқауы немесе ... жеке ... ала ... бірден машиналық тілде
орындала бастайды.
Яғни, компиляция әдісінде жасанды тілдегі программа тек қана бір
рет қарастырылады және ... ... ... рет ... ... ... әдісінде әр орындау алдында жасанды тілдегі программаны
қайтадан қарастыру қажет. Сонымен, осындай жасанды ... де ... ... ... оларды да біз программалау тілдері дейміз.
Қазіргі кезде компьютердің көмегімен әртүрлі есептерді ... ... сан ... ... ... бар екені бәрімізге
белгілі. Әр тілдің өзіне тін кемшілігі де, жетістігі де бар болады. Мысалы,
кейбір тілде ... жазу оңай ... оны ... өте көп ... ... ... ол тіл компьютер жадысынан көп орын алады.
Жалпы, программалау тілдерін мынандай ... ... ... ... ... ... байланысты, яғни машиналық ... ... ... ... ... яғни ... ... шешуге
мүмкіндік беретініне байланысты.
3. Тілдің моделіне ... яғни ... ... ... ... ... ... болады деп қабылданады. Ал ең
жоғарғы деңгей табиғи тілдерде болады.
Деңгейі ... ... ... тілдер компьютерлердің жеке
маркаларының еркшелігін қамтиды. Сондықтан олар тағы ... ... ... ... ... ... ... бағытталған әмбебап тілдер.
Машинаға бағытталған арнайы тілдерге мнемокодтар мен автокодтар
жатады. Мнемокодтарда машиналық тілдердегі барлық бұйрықтардың, ... ... ... ... ... ... мнемоника деп аталатын
әріптер мен цифрлардан тұратын тізбектерге алмастырылып ... ... ... осы бұйрықтардың табиғи тілдегі ... ... ... ... қосу ... ... ретінде латын әліпбиінің
бірінші А әрпі алынады. Себебі ағылшын тілінде қосуды “Adition” деп атайды.
Мнемокодтың машиналық ... ... 1:1 ... яғни ... ... ... бір мнемоника беріледі.
Автокодтардың мнемокодтардан айырмашылығы ол мнемоникаларды
пайдаланумен қатар онда ... ... ... ... деп ... бір ғана ... бірнеше қарапайым амалдардың
тізбектерін атау мүмкіншіліктері бар. Мысалы, бір ... ... ... ... ... бар кейбір бөлшек жиі кездессе,
онда оны қосалқы программа немесе макроанықтама ретінде ұйымдастырып және
қажеттілігі бар жерде оның атын және ... ... ... мәнін
көрсетіп қолдануға болады.
Автокодтар мнемокодтардың біршама дамыған түрлері.
Машинаға ... ... ... бір ... ... бірнеше
компьютерлердің ерекшеліктерін қамтитын амалдар мен нұсқаулар болады. Бұлар
машинаға бағытталған ... ... ... жұмысын жоспарлау, ұйымдастыру және басқару үшін
қатынас тілі ... ... осы ... ... ... ... арқылы жүзеге асады. Оларды біріктіріп операциялық
жүйе (ОЖ) деп атайды. ОЖ программалары берілген есепті ... ... ... кезінде оның алғашқы деректерін енгізу, ... ... ... ... қызметтер көрсетеді. Сонымен қатар осы жұмысшы
программаға қажетті ... ... алып ... оның ... ... т.б. ... атқарады.
Тілдер қандай есептерді ... ... ... ... ... ... есептерге арналған тілдер;
• символдық есептерге арналған тілдер;
• логикалық есептерге арналған тілдер;
• экономикалық есептерге арналған тілдер;
... ... ... ... т.с.с.
➢ Сандық есептерге негізінен ғылыми-техникалық есептер жатады. ... ... ... ... ... ... және ... Символдық есептерге бір тілден екіші тілге аудару есептері, ... ... ... ... Бұл ... үшін SNOBOL(СНОБОЛ),
LISP(ЛИСП), REFAL (РЕФАЛ) және т.б. пайдаланылады.
➢ Логикалық есептерге теорема ... ... ... ... ... тану ... ... интеллекттің (зерденің)
есептері жатады. Ол есептер үшін PROLOG ... LOGO ... ... ... ... ... шығару үшін, мысалы, COBOL(КОБОЛ), RPG (РПГ)
сияқты тілдер пайдаланылады. Бұл тілдерде неше түрлі ... ... және ... ... үшін ... мен ... бар. Қазіргі кезде
мұндай есептер үшін бүтін бір ... ... ... Олардың
қатарына электрондық кестелер деп аталатын Lotus, Excel сияқтылар жатады.
Жоғарыда келтірілген есептердің барлығын шығаруға мүмкіндік беретін
тілдерді ... ... деп ... ... ... тілге PL/I (ПЛ/I) және
ADA (Ада) тілдерін жатқызуға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... амалдар анықталған. Әдетте, бұл тіл арқылы кез
келген есепті ... ... ... программаның көлемі өте ... ... ол ... көп ресурсын қажет етеді.
Программалау тілдері табиғи тілдері сияқты өздерінің моделі бойынша
бөлінеді, ... ... ... ... Мысалы табиғи тілдерді біз түркі
тілдері, славян тілдері, роман тілдері, араб ... ... ... ... ... ... Ал программалау тілдерін процедуралық тілдер,
функционалдық тілдер, логикалық ... және ... ... тілдер деп бөлуге болады.
Енді практикада кеңінен қолданылатын жоғарғы ... ... ... ...... ... деген мағынаны береді, ол ... ... ... ... ... ... ... 1954ж. АҚШ-тың IBM фирмасы жасаған еді (авторы Дж. ... ... - ... ... ... ... ... оны 1958ж. Батыс Европа
мамандары жасады. Бұл тіл тек математикалық және ... ... ғана ... ... есептерді де
шығаруға бағдарланған.
❖ ПАСКАЛЬ программалау тілінің авторы - ... ... ... ... ... ... ... жазған Швейцария ғалымы
Никлаус Вирт. Ол өзінің ... ... және ... ... ... ... Блез ... құрметіне Паскаль деп атады. Паскаль
тілі бастапқыда программалаудың негіздерін үйрету үшін ... ... ... ... да арналған.
❖ СИ (С) программалау тілі 1972ж. АТ GT Bell ... ... ... ... ... ... қамтамасыздандыруды бір ЭЕМ-
нен екіншісіне ауыстыру үшін жасаған тіл.
❖ Модула-2 (Modula) ... ... де ... Вирт жасады, оны
алдымен РОР-11
мини ЭЕМ-де іске асырып, 1980ж. жариялады.
❖ ЛИСП - «тізімді өңдеу» ... ... ... бұл тілді 1960ж. Дж.
Маккарти (АҚШ) ... ... ... ... бұл тіл жоғарыда
қарастырылған тілдерден мүлде бөлек: ... ... ... ... айыру және қайта топтаудан тұратынын білеміз. Ал
Лисп тілі функциялардан тұрады. Бұл тілде ... өте көп ... ... ... түрде жазылады.
❖ АДА программалау тілі АҚШ қорғаныс министрлігінің ынта көрсетуімен және
оның жәрдемімен көптеген елдердің тәжірибелі мамандары ... ... ... ... ... болатын.
❖ БЕЙСИК –« жаңадан бастағандарға арналған ... ... ... ... ... ... ағылшынның” Beginner`s Allpurpose
Symbolic Instruction Code” сөздерінен қысқартылып алынған ... ... ... 1965ж. ... колледжінің (АҚШ) бір топ
студенттері жасаған еді. Алғашында программалауды үйренуге арналғанымен,
қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... көптеген версиялары бар және құрылымы мен
операторларының аттары Фортран тілінің жеңілдетілген құрылымына ... ... ... ... ... ... ... тілінде программа үш бөліктен: тақырыптан, сипаттау бөлімінен және
операторлар бөлімінен тұрады.
Программаның негізгі тақырыбында программаның аты ... ... ... ESEP;
 Сипаттау бөлімінде:
• кітапханалық модульдерді сипаттау бөлімі;
• белгілерді сипаттау бөлімі;
• тұрақтыларды сипаттау бөлімі;
• типтерді сипаттау бөлімі;
• айнымалыларды сипаттау ... ... мен ... сипаттау бөлімдері
                     болуы мүмкін.
Кітапханалық модульдерді сипаттау ... USES ... ... ... бөлімінде басқаларынан бұрын жазылуы керек. Программада
қолданылатын ... ... саны ... болса, олардың арасы үтірмен
ажыратылып жазылады:
uses CRT, Graph;
  ... кез ... ... ... ... ... ... белгі арқылы қажетті жағдайда программаның кез келген жолынан осы
белгісі бар операторға көшіп, оны ... ... ... ... ... төрт ... аспайтын кез келген санды немесе сөздерді ... ... тек бір ... ғана ... Бір белгі бірнеше
операторды белгілей алмайды. Белгілер операторлар бөлімінде сол оператордың
алдына жазылып, арасы қос нүктемен ажыратылады. Сипаттау ... ... ... сөзінен кейін жазылады. Мысалы:
label 3, 471, 29, Quit;
 Программадағы тұрақтылар өз мәнімен (мысалы, 5,14,13.5, т.б.) немесе оған
қойылған атау ... ... ... ... өз ... ... берілсе,
онда оның атауын жаза отырып программаның кез келген жерінде пайдалануға
болады, бірақ оның ... мен мәні ... ... ... ... ... тиіс. Мысалы:
const p=3.14;  e=2.7;  a=’bol’;  max=1000;
  Айнымалыларды сипаттау бөлімінде программада қолданылатын ... және ... ... ... ... P,Q,R: ... A,B:   ... F1,F2: Boolean;
   Паскаль тілінде программа құрған кезде программада қолданылатын барлық
компоненттер (айнымалылар, олардың ... ... ... т.б. ... ... ... ... қажет. Олай болмаған жағдайда программа
қате деген мәлімет береді.
  Операторлар бөлімінде программа ... ... бір ... ... ... ... Операторлар бір-бірінен нүктелі үтір (;) арқылы
бөлініп жазылады. Операторлар ... begin ... ... басталап, end
сөзімен аяқталады. Begin мен end сөздерін операторлық ... деп ... ... begin – ... end – жабылатын жақшалар. Оператор
дегеніміз - алгоритмді жүзеге асыру ... ... ... ... ... сөйлемі.
Операторлардың жалпы жазылу түрі төмендегідей болады:
BEGIN
       1-оператор;
       ... ... ... ... end ... ... одан ... нүкте қойылады.
Егер программада бір емес, бірнеше операторлық жақшалар қолданылатын болса,
онда нүктені тек ең ... ... end ... ... қою ... ... end
сөздерінен кейін нүктелі үтір (;) қойылады.      
Паскаль тілінде құрылған қарапайым программалардың біріне мысал келтірейік:
Program bastau;        {программа тақырыбы}
const pi=3.14159;       { π ... ... ... r, l :real; ... l мәндерінің нақты сан екенін сипаттау}
 begin                        {Операторлар басы}
readln(r);                  { r мәнін енгізу}
l:=2*pi*r;                   {Шеңбер ұзындығын ... ... ’, l);   ... ... ... ... ... Мұнда программа мәтіні қарайтылған қаріппен терілген, ал оң жақ шетте
пішінді жақша ішінде түсініктеме мәтіні берілген, түсініктеме программа
мәтініне ... әсер ... оны ... ... ... әрбір
программа түсініктемемен толықтырылуы тиіс.
 1-мысал
program misal; {екі санның қосындысын есептеу}
var
   x,y,s: ... ... орын ... екі сан ... ');
  ReadLn(x,y);
  s := x + y;
  WriteLn('Екі санның қосындысы ... ... ... екі ...  енгізілуін сұрап, олардың
қосындысын есептейді және нәтижесін экранға шығарады. Енді бұл программаға
аз ғана ... ... ... ... ... ... кейін нәтижені
сол мезетте экранға шығару үшін қолданушының кез ... ... ... ... ...     
2-мысал
program misal; {екі санның қосындысын есептеу}
uses Crt; ... ... және ... ... ... ... ... модульді іске қосу}
var
  x,y,s: integer;
begin
  ClrScr; {экранды тазалау}
  WriteLn('Бос орын арқылы екі сан ... ... ... s := x + y;
  WriteLn('Екі санның қосындысы ',s);
  ReadKey; ... ... ... ... ... ... ... типіне жалпы сипаттама
Программада пайдаланылатын деректердің немесе шамалардың ... ... ... ала келісілген типтердің біріне тән болуы тиіс.
Деректердің немесе шамалардың типі деп, ... ... ... және ... ... болатын амалдардың жиының анықтауды
айтады, яғни тип дегеніміз - шамалардың ... ... ... әр типі тек өзіне ғана сәйкес келетін операциялар жиынын
орындата алады. Мысалы, 1 мен 2 ... ... ... ... ... оларды
қосуға, азайтуға, көбейтуге және бөлуге болады.АJI, «ІВМ» және «РС» мәндері
сөз тіркесі типіне жатады, ... ... ... ғана ... ... ... ... көбейтуге, бөлуге болмайды. Кез келген тұрақты,
айнымалы функция немесе өрнек ... тән бір ... ғана ... ... ... типін көрсету міндетті болып табылады. Сондықтан
программа алдына оның сипаттау бөлімінде пайдаланылатын барлық ... және оның ... ... ... ... ... жазу ... мәліметтердің типіне байланысты,
міндетті белгіленген мөлшерде орын ... ... ... сипаттау
бөлімінде ашу үшін, ... ... ... файл ... тип ... of
Біздің жағдайымызда:
FileOut:File of interger
Бұл жазу, берілген файлдағы мәліметтер – 32768-ден 32767 ... ... ... ... ... ... типті файлдармен жұмыс істегенде де, assign( ) -
процедурассының көмегімен ... файл аты мен ... ... ... ,’may.dat’)
Деректерді сақтау үшін оған екі массивке орын бөлуімізге болатын ... ... (snring ... ... аты ... ... ... арналған. Егер бізге қосымша мәліметтер (мысалы: ... ... ... ... ... онда енгізуге тура келеді. Бір мезгілде ... ... ... және оларды смпаттамалары бойынша сұрыптауға, әрине
болады, бірақ үлкен жұмысты талап етеді.
Файлдар туралы сұрақтарды талдағанда айтылғандай, файл элементтері ... ... ... болып келеді. Олай болса әр түрлі типтегі элементтерді
әрбір типке – жолдық типке айналдырып, ... ... ... ... ... аламыз, бірақ болашақта бұл деректермен жұмыс істеу
жеткілікті қиындық туғызады.
Бұл қиындықтан шығу үшін ... ... типі ... бұл типі жазба деп аталады. Жазбалар әр ... ... ... ... ... ... ... өріс деп
атайды да, әрбір өрістің ... ... ... ... ... ... ... атауы |Тізім ... ... ... |Аты ... жылы ... мәні ... ... |1980 ... ... ... ... ... ... Мұндай объект типі –
record (жазба) деп аталады. Олай болса, мәліметтердің типтеріне ... ... ... ... ... оның атауы, берілген өрісте сақталатын
мәліметтердің атауы және типі ... ... ... жалпы түрде
сипатталуы келесідегідей:
Type=Record
:;
:;
……………………
:;
end;
2. Жай тип
Turbo Pascal ... ... ... типі ... ... бөлініп,
мынадай тізбекті құрайды:
* Жай тип;
* құрылымды типтер;
* нұсқаушылар;
* пpоцедуpалық типтер;
* объекттер;
Стандаpтты типтер дегеніміз – ... ала ... ... ... ... ... типтер, логикалық типтер, символдық тип, ... ... ... ... ... ... ... типтер;
Олардың сипатталуы 1-кесте арқылы көрсетіледі. Және олардың мөлшері
байтпен берілген.
Кесте-1
|Тип ... ... ... |
|Shortint |-128..127 ... ... |1 ... ... ... ... |2 ... |-2147483648..2147483647 |Белгі арқылы |4 ... |0..255 | ... жоқ |1 ... ... ... жоқ |2 ... тип - тип Boolean. Оның ... - 1 байт; ол оның кез-келген
элементі тек қана екі мағынаны ... ... ... ... ... және False ... тип - Char типі ... жиынтығын айқындайды;
заттық типтер;
Бұл типтердің айқындалуы 2-кесте ... ... ... ... ... | ... |Цифpдің мағынасын | ... |
| | ... ... | ... ... |11-12 |6 ... ... |7-8 |4 ... ... |15-16 |8 ... ... |19-20 |10 ... орнындалатын негізгі екі процедура типі бар:
• процедура типі,
• функция типі,
Процедура типін жариялау үшін процедураның тақырыбы ... ... ... ... a,b);
Proc2=Procedur;
Func1=function:real;
Func2=function(n:integer):boolean;
Типтердің өзгергіштігін бейнелеп түсіндіруге болады.
Мысалы: var p1,p2: Proc1;f1,f2: Func2; Өзгергішті процедуралық ... ... ... ... ... ... және ... болмайды.
Сондай меншіктеуден кейін өзгергіш процедура типі атының синонимі ... ... ... ... типі сондай – ақ бағдарламадағы
параметрлер ... ... ... ... ... қосалқы
иілгіштерді жасуға мүмкіншілігі болады.
Енгізy операторының мысалы:
var rV, rS: ... iJ: ... chD: ... rS, iW, ... ... тілінде пайдаланылатын барлық ... ... және ... ... ... ... екі ... бөлінеді.
Скалярлық (қарапайым) типке шамалардың стандартты типі және жасанды тип
(тағайындалған) жатады. Стандартты ... ... - ... ... - ... ... - ... Тіркестік - (STRING);
• Мәтіндік (ТЕХТ) тәрізді типтер жатады.
Құрылымдық типтері жиымдар - ARRAҮ, жазбалар - RECORD, жиындар - SET
және ... - FILE ... ... өзге типтер программаның типтері сипаттау бөлігінде анықталуы
қажет. Тұрақты сандардың типін олардың сыртқы ... ... - ақ ... ал ... мен ... ... программаның сипаттау
бөлімінде көрсетіледі.
Ол үшін type түйінді сөзі қолданылып, жазылу пішімін былай көрсетуге
болады:
Туре ... ... ... ... ... ... «1» және «О» деген
мәндерді ғана ... ... «1» ... ... бір ... ... тұжырымның орындалатынын, яғни ақиқат екенін, ал «О» сол шарттың
орындалмайтынын - ... ... ... ... Бұл екі ... ағылшын тіліндегі айтылуына сәйкес true (1) және false ... ... ... ... ... бір ... ғана мән ... алады, мысалы, 'R','Л','%'тағы басқа. Бірақ әрбір ... ... ... реттелген бүтін сандармен де өрнектеу мүмкіндігі бар.
Мәліметтердің қарапайым түрлерін стандартты типтер деп ... ... ... real ... ... реттелген деп
аталады, өйткені оларды бүтін сан арқылы өрнектей отырып өсуі не ... ... ... ... ... ... тілінде төмендегі қарапайым типтер
пайдаланылады:
• Бүтін типтер - ... INTEGER, LONGINT, ... ... Нақты тип - REAL, SINGLE, DOUВLE, EXTENDED, СОМР;
• Логикалық - BOOLEAN;
• Символдық - CНAR;
• Ауқымды ... ... ... ... ... ... айнымалыларды және функцияларды
анықтайды, олардың мағыналары ... ДЭМ ... ... ... арқылы таралады.
Нақты типтер берілген ДЭМ мүмкіндіктеріне орай нақты сандардың ... ... Тип түрі | ... ... | ... | ... жады |
| | ... саны ... ... |2.9e-39 .. ... | 6 ... |1.5e-45 .. ... | 4 ... ... .. | 15 | 8 |
| ... | | ... ... .. |19 | 10 |
| ... | | ... | -9.2e+18 .. |19 | 8 |
| |9.2e+18 | | ... тілі үшін ... ... мен ... үшін ... мен ... қолданылады:
Префикс Тип
---------------------
by ... ... ... ... Longint
r ... ... ... ... Comp
ch ... ... ... символ координаталары немесе экрандағы нүктелер
ЛОГИКАЛЫҚ тип ... TRUE және FALSE ... ... ... ... ... ... операцияларды орындайды:
not and or ... ... ... ... мен ... үшін келесі
префикстер қолданылады:
Префикс Тип ... ... Byte ... Shortint ... Integer ... Word ... Longint ... Real ... ... ... анықтау үшін келесі префикстер
қолданылады:
a Array
s ... ... ... ... ... Text
Мысалы:
rV, arVector[1..20], sName, iCount.
ЛОГИКАЛЫҚ тип мынадай тізбекпен ... FALSE < TRUE. ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
ТУРБО ПАСКАЛЬ программалау тілінде логикалық типтің әр түрлі
нұсқалары бар: ByteBool, WordBool және ... олар ЭЕМ бір, екі ... ... дейін орын алады.
СИМВОЛДЫҚ тип (Char) ДЭМ мүмкіндіктеріне орай символдардың біркелкі
тәртіппен жинақталған тізбегін анықтайды. ... не месе ... – бұл ... жиынның ішіндегі бір символ болып табылады.
Символдық константа программа мәтінінде үш ... ... ... апострофқа алынған бір символ ретінде, мысалы:
'A' 'a' 'Ю' 'ю';
- #K ... ... ... , ... K - ... ... сонымен қатар K мәні шамамен 0..255 мағынасында болуы
керек;
- ^C ... ... ... ... C – сәйкес басқарушы
символ коды, сонымен қатар C мәні ... ... ... ке көп болуы керек.
Символдық типтің шамаларына қатынастардың барлық операциялары тән
болып келеді.
Символдық типтің ... ... екі ... ... ... Chr(K).
Бірінші функция С символының реттік номерін береді, ал ... ... ... К ... реттік номерін анықтайды. Реттік номер ... ... ... ... ... ... қабылданады, олар
алдыңғы және кейінгі символдарды анықтайды:
Pred(C) Succ(C). ... = 'E' ; ... = 'Z' ... және кейінгі символдардың болмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... литері үшін UpCase(C) функциясы қолданылады,
олар бұл литерлерді 'A'..'Z' ... ... ... ... ... ... ... нұсқаларында АДРЕСтік тип
(Pointer) пайда ... ол ... ... ... ... айнымалыларды анықтайды. Адресті сақтау үшін екі сөз
қажет (4 байта), олардың біреуі ... ... - ... айнымалылармен жұмыс жасаудан бұрын, қай айнымалының болмасын
адрес ... ... үшін ... ... @ ... ... тілінде жай типтермен жұмыс
Келесі есепті қарастырып көрелік:
Мәтіндік файлға төрт таңбалы 50 сан жазу ... ... сан жеке ... болсын. Нәтижесіндегі файлдың өлшемі қандай болады?
Оны жуықтап бағалап көрелік. Әрбір таңба 1 байт орын ... ... саны ... ... ... ... ... бойынша әрбір
жолдың соңында файл соңы белгісі болғандықтан, файл өлшемі 250 байттан асып
кетеді.
Бұл мәліметтерді кіші ... ... ... бола ... ... ... өңдей алуы үшін, біз оған алдын ала
оперативті жадыдан белгілі бір орын ... ... ... ... ... мәліметтердің типіне байланысты болғандықтан, бір элементті
сақтау үшін, integer типті ... 2 ... byte ... бір ... ... орын ... ... мәліметтерді файлда сақтау кезінде қолдануға бола ма?
Болады екен. Типті файл деп аталатын арнайы файлдық типтер бар.
Типті файл – ... ... бір ... ... ... ... ... Типті файл элементтері файлдық типетен басқа кез-келген тип бола
алады.
Типті файлдармен жұмыс ... ... ... секілді
оларды жазуға және оқуға ашуға болады. Ол үшін стандартты функциялар
қолданады:
Rewrite() – ... ... ... ашады және курсорды
файлдың басына орналастырады.
Типті файлдарға мәліметтерді жазу write() ... ... ... Ол ... файлдардағы write() процедурасына ұқсас. Алайда
write() процедурасын типті файлдарда қолдануында біршама ... ... ... ... ... келесі жазу блогына көшеді. Типті
файлдарда writeln() ... ... ... ... ... ... процедурасын қолдануға болмайды.
Типті файлдармен жұмыс аяқталған соң Close) – процедурасы
көмегімен файл жабылады.
Енді тақырып басында берілген есепті ... ... ... шығару программасына келесідегідей өзгертулер енгіземіз:
Procedure Exi;
Var
FileOut :File of integer;
I ... ... ... i:=1 to Sanau ... (FileOut, San[i]);
Close(f);
End;
Типті файлдар тікелей қатынау файлдарына жатады, ол оның қатал
ұйымдастырылғанына байланысты. ... ... ... типті файлдың
компоненттері біркелкі, қатаң тәртіптегі көлемде орын алады. Сонымен тұтас
блок бар делік және оған ... ... оған ... ... ... ... сақтау қажет емес.
Типті файлдардан мәліметтерді оқуға арналған негізгі проуедураларды
қарастырамыз.
Типті ... ... ... ... ... ... файл
атауын жариялау және файлдағы мәліметтердің типін көрсету керек, нақтылы
файл ... ... ... атауын сипаттауымыз кереек (2.8.5
тақырыбын ...... ... ... ашады және көрсеткішті
файлдың басына орналстырады.
Типті файлдан мәліметтерді оқу үшін read( ) ... ... ... ... ... блоктан мәліметті оқыған соң,
көрсеткіш автоматтты түрде келесі жазбаға ауысады. Егер ... ... ... тұрса, онда программа орындалуында қателік болады.
Бұл қиындықтан шығу үшін FileSize( ) функциясын қолдануға болады.
FileSize():longint – функциясы файлдағы компоненттер санын
анықтайды. ... ... ... ... ... оқу керек болса, оқу
процедурасын FileSize( ) рет орындауымыз керек. Мisal_F8 ... ... ... мәліметтерді оқудың программасының мәтінінен үзінді
келтіреміз:
Procedure Init;
Var
FileInput : file of ... Sanau : ... of ... ‘mayFile.in’);
reset (FileInput);
Sanau :=FileSize(FileInput);
For i:=1 to Sanau do
Read(FileInput, San [i]);
Close(FileInput)’
End;
Тақырыптың басында типті файлдар – тікелей қатынау файлдарына ... ... ... ... ... ... мәліметтерді оқу
үшін, оның алдында тұрған мәліметтерді оқуды ... ... ... ... ... оқуға қою үшін, Seek() – процедурасын
қолданады. Оның түрі келесідегідей болады:
Seek(, );
Сонымен қатар типті файлдарда ... ... ... ... ... яғни ... ... нөмері "Нөл". Олай болса, біз
көрсеткішті үшінші элементті оқуға көшіру ... Seek( ) - ... ... ... ... 2); немесе
Seek(FileInput, 3-1);
ҚОРЫТЫНДЫ
Бағдарламалау тілдері төменгі деңгейден жылдар өте келе жоғарғы
деңгейлі бағдарламалау ... ... ... Оның бұл күнге жеткен
түрлері неше түрлі тарихи ... ... Осы даму ... ... ... ойланып табылып немесе бұрын болған тілдерді жетілдіру
арқылы жаңа ... ... ... Осы ... ... біз машинамен, яғни компьютермен қарым-қатынас жасауға, аз да ... ... ... ... Егер ... ... ... даму қарқынын қарайтын болсақ, онда келешекте аса
жоғарғы деңгейлі бағдарламалау тілдері пайда ... ... ... ... бірге бағдарламалау жүйесі де қарқынды дамып
келеді. Жүйелік бағдарламалау, оқиғалы-бейімделуші бағдарламалау, объектіге
бағытталған бағдарламалау – олар алуан ... ... ... одан әрі ... ... пайда болады деуге әбден болады.
Жалпы ЭЕМ - ді қолдана отырып ... ... ... ... неше ... ... ... шешілуде.
Дербес ЭЕМ-нің кең ... және ... ... дамуы ЭЕМ-де есептеулердің түрліше әдістерінің мақсаты ... ... ... да ... Осы ... ... ... Паскаль программалау тілі бұл күнде ең дамыған жаңа ... сай ... бірі ... көз ... ... ... ... күнделікті дербес компьютермен жұмысты
жеңілдете түседі. Бұл ... мен ... жаңа ... осы ... ... ... үшін өте ... болып келеді.
Қорытындылай келе, біз Паскаль тілінде төмендегі қарапайым типтер
пайдаланылатынын білдік:
• Бүтін типтер - SHORTINT, INTEGER, LONGINT, ... ... ... тип - REAL, SINGLE, DOUВLE, ... ... ... - BOOLEAN;
• Символдық - CНAR;
• Ауқымды (диапозонды) тип;
• Саналатын тип;
Паскаль ... тілі – ... ... ішндегі ең
таңдауласы болып отыр.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н. Т. Ермеков, В. А. ... Л. Н. ...... ... С. В. ...... ... курс., 2001 ж.
3. В. В. Егоров, В. А. Криворучко, Н. Н. ... – Visual Basic ... и ... 2007 ... М. ... – Компьютерлік орта., 2004 ж.
5. Блашкин И.И., Буров А.А. Новые возможности Turbo Pascal 6.0. СПб.: ... ... П.П. ... ... − мой ... М.: Компьютер, ЮНИТИ, 1995.-96
б.
7. Зуев Е.А. Язык ... Turbo Pascal 6.0-М.: ... ... Мизрохи. Turbo Pascal и объектно-ориентированное программирование.-М.:
Финансы и статистика, 1992.-185 б.
9. Справочник по процедурам и ... Borland Pascal with Objects 7.0 ... ... ... ... Фаронов В.В. Программирование на персональных ЭВМ в среде ... ... ... ... ... ... В.В. ... Паскаль (в 3-х книгах). Кн.1. Основы Турбо Паскаля.-
М.: Учебно-инженерный ... ... ... ... ... ... В.В. Турбо Паскаль (в 3-х ... Кн.3. ... ... 1.-М.: Учебно-инженерный центр «МВТУ-ФЕСТО
ДИДАКТИК», 1993.-256 б.
13. Фаронов В.В. Турбо ... (в 3-х ... Кн.3. ... ... 2.-М.: ... ... «МВТУ-ФЕСТО
ДИДАКТИК», 1993.-304 б.
14. Федоров А. Особенности программирования на Borland ... ... ... ... Р. ... ... /2-е изд., ... МП «МИК», 1991.-
342 б.
16. Культин. Программирование в Turbo Pascal 7.0 и Delphi /2-е ... и ... ... ... ... ... Ю.С., ... А.И., Мороз С.М. Программирование в среде Turbo
Pascal 6.0.-Минск: Высшая школа, 1992.-158 ... ... О.Н. ... в языке Паскаль.-М.: Радио и ... ... Эрбо Х.Э., ... О. ... в ... на языке Паскаль.-М.:
Мир, 1989.-299 б.

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Web- программалау тілдері6 бет
Білім сапасының мониторингі26 бет
Сапаны басқарудың концепциясына талдау70 бет
Алгоритмдерді Паскаль программалау тілінде әзірлеу10 бет
Бейсик және Паскаль тiлдерiнде программа құру ерекшелiктерi23 бет
Орта мектепте Паскаль программалау тілін оқытуды жетілдіру жолдары55 бет
Орта мектептегі паскаль тілі программасын оқытудың әдістемелік ерекшеліктері61 бет
Паскаль програмалау тілі туралы түсінік29 бет
Паскаль программалау тілі35 бет
Паскаль программалау тілі. Массивтер7 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь