Алкоголдің әлеуметтік әсерлері
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Қызылорда жоғары медициналық колледжі
Мамандығы бойынша 0302000 Мейірбике ісі
Біліктілігі Қолданбалы бакалавр
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:Алкогольды қолдануға байланысты психикалық және мінез құлық ауытқулары
Орындаған:Қаратаева Құралай Жантлеуовна ______________
Тобы: ҚБ- 50 топ студенті
Ғылыми жетекшісі: Аманова Д.О. __________________
Атқаратын қызметі: Арнайы пән оқытушысы
Қызылорда 2022 жыл
МАЗМҰНЫ
ҚЫСҚАРТУЛАР МЕН БЕЛГІЛЕР
КІРІСПЕ
1-тарау.
Алкоголизм-қазіргі қоғамның маңызды мәселесі
1.1. Алкоголизм этиологиясы
1.2.Алкоголдің әлеуметтік әсерлері
1.1Алкоголизмнің этиологиясы
1.2 Алкоголизмнің жіктелуі
1.3 Алдын алу және оңалту
2-тарау. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ
2. Алкогольды қолдануға байланысты психикалық және мінез құлық ауытқуларыбар науқастарды бақылау және күтім жасауда мейіргердің қызметін ұйымдастырудағы шетелдік зерттеулерге шолу нәтижелерін бағалау.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
Қысқартылған сөздер:
AAS-алкогольден бас тарту синдромы
АсТ-аспартатаминотрансфераза
Бак-биохимиялық қан анализі
ЖЖБИ-жыныстық жолмен берілетін инфекциялар
ИФА-иммуноферменттік талдау
ICD-10-аурулардың халықаралық статистикалық жіктелуі
МСАК-медициналық-әлеуметтік оңалту
НМО-наркологиялық медициналық ұйымдар
ОАК-жалпы қан анализі
ОАМ-жалпы зәр анализі
ҚР-Қазақстан Республикасы
Раг-реоэнцефалография
УЗД Ультрадыбыстық зерттеу
ОЖЖ-орталық жүйке жүйесі
ЭКГ-электрокардиографиялық зерттеу
ЭхоЭГ-эхоэнцефалография
ЭЭГ-Электроэнцефалография
Кіріспе
Тіркес сөздер:маскүнемдік, ішімдік, тәуелділік, патологиялық аспекті, девиантты мінез-құлық. алкогольдік ішімдіктер, психоактивті заттар
Тақырыптың өзектілігі:
Әр адам бақыт пен әл-ауқатқа ұмтылады, бірақ бәрі үшін ізденістер мен ұмтылыстардың негізі өмір салтына байланысты денсаулық болып табылады.
Алкогольді пайдалану-еліміздің өзекті мәселелерінің бірі. Алкогольді ішімдіктерді кеңінен сату және жарнамалау, әлеуметтік, экономикалық және психологиялық шиеленістер, бос уақыт пен демалыстың ұйымдастырылмауы студенттерді қоса алғанда, халықтың маскүнемдігіне ықпал етеді.
Алкоголизммен байланысты жазатайым оқиғалар, уланулар мен жарақаттар негізінен гүлденген жастағы адамдарға (әсіресе ер адамдарға) әсер етеді: еңбекке қабілетті халықтың өлім-жітім құрылымында олар бірінші орында және бүкіл халқының өлім-жітім себептері бойынша екінші орынға шығып, әрбір екінші ер адамның және еңбекке қабілетті жаста қайтыс болған әрбір үшінші әйелдің өліміне себеп болды. Еңбекке қабілетті халық өлімінің өсуі еңбек ресурстарының қалыптасуына әсер етеді.
Денсаулықтың жаулары-жаман әдеттер: темекі шегу, алкогольдік ішімдіктер, психоактивті заттар. Алайда, алкогольге қатысты барлық адамдар бір пікірде: ішімдік ішу - бұл ішімдіктің өзі үшін де, айналасындағы адамдар үшін де зұлымдық. Алкоголь адам ағзасына және әсіресе жүйке жүйесіне әртүрлі және жан-жақты әсер етеді.
Ең алдымен, жүйке жүйесі алкогольдің ағзаға түсуіне жауап береді. Алдымен ми жарты шарларының кортекс жасушаларының, содан кейін ми жасушаларының қызметі бұзылады.
Алкогольдің жүйке жүйесінің жасушаларына әсер етуінің бұл мақсатты селективтілігі жүйке жасушаларында май түзілімдерінің болуымен байланысты. Алкоголь оларды оңай ерітеді. Алкоголь жүйке жасушаларына еніп, олардың реактивтілігін төмендетеді, ауыр алкогольдік мас болу нәтижесінде 20 мыңға жуық жүйке жасушалары өледі.
Ең алдымен, алкоголь адам ағзасының ең маңызды өмірлік функцияларын реттеуге мүмкіндік беретін мидың дің бөлігінің жүйке жасушаларына әсер етеді. Жүйке жасушасының белсенділігі қозу және тежелу процестерін қамтиды. Алкоголь жарты шардың қыртысындағы тежеу процестеріне кедергі келтіреді . Тежеу процесінің тежелуіне байланысты субкортикалық орталықтардың тежелуі орын алады, бұл мас күйінде қозудың көрінісіне тән.
Алкогольдің шағын дозаларының зейін, шығармашылық процестеріне әсері зерттелді. Тіпті 15-30 грамм күшті сусындар ақыл - ой жұмысының 12-26% төмендеуіне әкеледі және 1-2 күн бойы сақталады. 80 грамм күшті сусындарды қабылдау физикалық өнімділікті 16-17% төмендетеді. 60-100 грамм арақ қабылдағаннан кейін есту және көру сезімдерін қабылдау уақыты 50% - ға артады.
Алкогольдің тіпті аз дозаларын қабылдағаннан кейін қозғалыс реакцияларының, есту және визуалды қабылдаудың баяулауы жазатайым оқиғаға немесе апатқа, әсіресе қозғалмалы механизмдермен, көлікпен байланысты жұмыстарға қалай әкелетінін түсіндіру керек пе.Мас күйінде олардың күштері мен мүмкіндіктерін қайта бағалау , олардың жағдайына сынның төмендеуі байқалады. Мас күйдегі адам өзгеретін жағдайларды тез бағалау қабілетін жоғалтады.
Алкогольді қабылдау дененің әртүрлі жүйелерінің қалыпты тепе-теңдігінің бұзылуына әкеледі, бұл нақты тізбекті реакцияны тудырады.
Алкоголизм-бұл адамның саналы түрде бағытталған күш-жігерінің нәтижесінде пайда болатын жалғыз ауру.
Мыңдаған жылдар бойы адамзат қазіргі заманғы медицина тұрғысынан өте әділ қорытындыға келді, алкогольді үнемі және жүйелі түрде қолдану әрдайым дерлік ауруға айналатын маскүнемдіктің пайда болуына әкеледі - алкогольге тәуелділік синдромы (алкоголизм). Оның қалыптасуы табиғи түрде қатар жүретін аурулардың тізбегін тудырады - ішкі органдардың зақымдануынан айқын жүйке жүйесіне дейін және психиканың терең өзгеруіне дейін.
Орыс психиатры С. С. Корсакогоның нақты анықтамасы бойынша:"Алкоголь өзінің қайғы-қасіретіне бәрін кінәлайды, тек өзін емес"
Маскүнемдіктің жалғасуы науқастардың әлеуметтік жағынан да, жеке басының да біртіндеп төмендеуіне әкеледі.Бірте-бірте маскүнемдік үзіліссіз болады және жұмыстан бос уақытты алады, барған сайын бұзақылық әрекеттермен, дау-дамайлармен, кісі өлтірулермен, өзіне зиян келтірумен бірге жүреді.
Жаңа заңдар қабылданды, бірақ мас күйінде көлік құралдарын басқару тоқтаған жоқ.
Созылмалы алкогольдік интоксикацияның әсерінен пайда болады:
+ алкогольдік психоздар "ақ қызба"
+ Одан да ауыр ОЖЖ зақымдануы: эпилепсия, алкогольдік энцефалопатия.
Созылмалы алкогольдік интоксикациядан туындаған қайтымсыз биологиялық салдарлар кешені біртіндеп артып келеді, нәтижесінде мүгедектік пен мезгілсіз өлімге әкеледі.
Медициналық статистика мен әртүрлі әлеуметтанулық зерттеулердің соңғы мәліметтеріне сәйкес, жастар арасында алкоголизм деңгейі өте жоғары.
+ 12 жастан 22 жасқа дейін, белгілі бір жиілікте, алкогольді адамдардың шамамен 82% пайдаланады.
+ Сонымен қатар, жасөспірімдердің алкогольді іше бастайтын орташа жасы-14 жас. Айта кету керек, жасөспірімдерде маскүнемдіктің өзі өте сирек кездеседі, өйткені алкоголизм ауру ретінде белгілі бір уақыт аралығында қалыптасады және көбінесе Кәмелетке толғанға дейін қалыптасуға уақыт жоқ. Алайда, ешқандай жағдайда ерте алкоголизация сияқты фактіні жоққа шығаруға болмайды. Бұл 20-22 жаста алкоголизмнің дамуына әкеледі. Ерте алкоголизм әдетте күшті спирттермен ерте танысу (16 жасқа дейін) және оларды жасөспірім кезінде жиі қолдану болып саналады.
+ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 2021 жылға сәйкес әлемде алкоголизммен 380 миллион адам болған (15 жастан асқан халықтың 5,1%).[11][12]
+ АҚШ-та шамамен 17 миллион (7%) ересектер және 0,7 миллион (2,8%) 12 мен 17 жас аралығындағы адамдар зардап шегеді.[13] Алкоголизм көбінесе ер адамдар мен жасөспірімдер арасында кездеседі.[4]
+ Географиялық жағынан бұл Африкада аз кездеседі (халықтың 1,1%) және ең жоғары көрсеткіштерге ие Шығыс Еуропа (11%).[4] Алкоголизм тікелей 139000 өліммен аяқталды, ал 1990 ж. 112000 өліммен аяқталды.[25] Барлығы 3,3 миллион өлім (барлық өлімнің 5,9%) алкогольге байланысты деп саналады.[13]
+ Әйелдер үшін күніне бірнеше немесе еркектерге екі сусын ішу жүрек ауруының қаупін арттырады, Жоғарғы қан қысымы, жүрекше фибрилляциясы, және инсульт.[33] Тәуекел үлкен болса ішімдік ішу бұл зорлық-зомбылыққа немесе жазатайым оқиғаларға алып келуі мүмкін.
+ Жылына шамамен 3,3 миллион өлім (барлық өлімнің 5,9%) алкогольге байланысты деп саналады.[13]
+ Алкоголизм адамның өмір жасын шамамен он жылға қысқартады[26] және алкогольді пайдалану АҚШ-та ерте өлімнің үшінші себебі болып табылады.[33]
Мақсаты:Алкогольды қолдануға байланысты психикалық және мінез құлық ауытқулары бар науқастарды бақылау және күтім жасауда мейіргердің қызметін ұйымдастырудағы шетелдік зерттеулер нәтижелерін талдау
Міндеттері:
* Тақырыпқа байланысты әдебиеттерді шолу;
* Алкогольды қолдануға байланысты психикалық және мінез құлық ауытқулары бар науқастарды бақылау және күтім жасауда мейіргердің қызметін ұйымдастырудағы шетелдік зерттеулерді анализдеу
* Нәтижесін талдау және қорытынды жасау;
Курстық жұмыстың көлемі мен құрылымы
Курстық жұмыс 24 компьютерлік мәтін бетінен тұрады,диаграммалар және кестелер суреттелген. Дипломдық жұмыс кіріспе, әдебиеттерді шолу, зерттеу материалдары мен әдістері, зерттеудің нәтижелері, қорытынды,практикалық ұсыныстар, пайдаланылған ақпараттар тізімі әдебиеттен,оның ішінде шетелдік әдебиет,отандық әдебиет, интернет көзі және қосымшалардан тұрады
1-тарау.Алкоголизм-қазіргі қоғамның маңызды мәселесі
1.1. Алкоголизм этиологиясы
Алкоголизм, неғұрлым орынды деп аталады алкогольді қолдану бұзылуы (AUD),[1] жалпы алғанда кез келген ішу болып табылады алкоголь нәтижесі ақыл-ой және немесе физикалық денсаулық проблемалар кез-келген жерде, ерекше тестілеусіз және сезілмейтін, ауыр және өрескелге дейін.[14][2][4] Бұзушылық бұрын екі түрге бөлінген: алкогольді теріс пайдалану және алкогольге тәуелділік.[2][15]
Медициналық тұрғыда алкоголизм келесі екі немесе одан да көп жағдай болған кезде пайда болады деп айтады: адам ұзақ уақыт бойы көп мөлшерде алкоголь ішеді, алкогольді азайту, сатып алу және ішу қиынға соғады, бұл көп уақытты алады , алкогольді қатты қалайды, пайдалану жауапкершілікті орындамауға әкеледі, әлеуметтік проблемаларға, денсаулыққа, тұтыну қауіпті жағдайларда, шығу тоқтаған кезде пайда болады, және алкогольге төзімділік пайдалану кезінде орын алды.[2] Алкогольді пайдалану дененің барлық мүшелеріне әсер етуі мүмкін, бірақ бұл әсіресе миға, жүрекке, бауырға, ұйқы безі және иммундық жүйе.[4][5] Алкоголизм нәтижесінде болуы мүмкін психикалық ауру, делирий тремдері, Вернике-Корсакофф синдромы, тұрақты емес жүрек соғысы, иммундық жауаптың бұзылуы, бауыр цирроз және қатерлі ісік қаупі.[4][5][16] Кезінде ішу жүктілік нәтижесінде болуы мүмкін ұрықтың алкоголь спектрінің бұзылуы.[3] Әдетте, әйелдер алкогольдің зиянды әсеріне еркектерге қарағанда сезімтал, ең алдымен олардың дене салмағының аздығына, алкогольді метаболизмге қабілеттілігінің төмендігіне және дене майының үлесінің жоғарылығына байланысты.[11] Аздаған адамдарда алкогольді ұзақ уақыт, қатал пайдалану ақырында ашықтыққа әкеледі деменция.
Экологиялық факторлар және генетика - алкоголизмге әсер ететін екі фактор, олардың әрқайсысына тәуекелдің жартысына жуығы әсер етеді.[4] Ата-анасы бар немесе алкоголизммен ауыратын бауырластар алкоголизмге үш-төрт есе жиі ұшырайды, бірақ олардың аз бөлігі ғана.[4] Экологиялық факторларға әлеуметтік, мәдени және мінез-құлық әсерлері жатады.[17] Жоғары стресс деңгейі алаңдаушылық, алкогольдің арзан құны және қол жетімділігі қаупін арттырады.[4][7] Адамдар ішуді тоқтату белгілерін болдырмау немесе жақсарту үшін ішінара ішуді жалғастыра алады.[4] Адам алкогольді ішуден бас тартқаннан кейін, бірнеше айға созылатын төмен мөлшерде бас тартуы мүмкін.[4] Медициналық тұрғыдан алкоголизм физикалық және психикалық ауру ретінде қарастырылады.[18]
Алкоголизмнің алдын-алу алкогольді сатуды (әсіресе кәмелетке толмағандарға) реттеу және шектеу арқылы жасалуы мүмкін, алкогольге салық салу оның құнын көтеру және білім беру мен арзан емдеуді қамтамасыз ету. Тыйым салу нәтиже бермеді.[21] Алкоголизмді емдеу бірнеше нысанда болуы мүмкін.[9] Шығару кезінде туындауы мүмкін медициналық мәселелерге байланысты, алкогольді уытсыздандыру мұқият бақылау керек.[9] Бір кең таралған әдіс қолдануды қамтиды бензодиазепин сияқты дәрі-дәрмектер диазепам.[9] Бұларды денсаулық сақтау мекемесіне түскен кезде де, кейде қоғамда тығыз бақылауда болған кезде де беруге болады.[9] Психикалық ауру немесе басқа тәуелділіктер емдеуді қиындатуы мүмкін.[2] Детоксикациядан кейін жеке немесе топтық терапияның әртүрлі формалары немесе қолдау топтары адамды ішуге қайта оралмауға көмектеседі.[8][2] Қолдаудың жиі қолданылатын бір түрі - топ Анонимді маскүнемдер.[24] Дәрі-дәрмектер акампросат, дисульфирам немесе налтрексон бұдан әрі ішуді болдырмауға көмектесу үшін қолданылуы мүмкін.[10]
Алкогольге тәуелді болу қаупі ішудің төмен деңгейінен басталады және алкогольдің ішімдік ішу көлемімен де, өсуімен де тікелей артады кейбір жағдайларда көп мөлшерде ішу, мас күйге дейін, оны кейде ішімдік ішу деп атайды.
Кейбір мүмкін этанолдың ұзақ мерзімді әсері жеке тұлға дамуы мүмкін. Сонымен қатар, жүкті әйелдерде алкоголь ауруы мүмкін ұрықтың алкогольдік синдромы.
Алкоголизм ұлғаюымен сипатталады төзімділік алкогольге - бұл адамның алкогольді көбірек іше алатынын білдіреді - және физикалық тәуелділік алкогольге байланысты, бұл жеке тұлғаның тұтынуын бақылауды қиындатады. Алкогольдің әсерінен болатын физикалық тәуелділік зардап шеккен адамның алкогольді ішімдікке деген ұмтылысына әкелуі мүмкін. Бұл сипаттамалар маскүнемнің ішімдікті тоқтату қабілетін төмендетуде маңызды рөл атқарады.[29] Алкоголизм психикалық денсаулыққа кері әсерін тигізуі мүмкін, бұл психиатриялық бұзылуларға ықпал етеді және суицид қаупін арттырады. A депрессиялық көңіл-күй алкогольді көп ішетіндердің жиі кездесетін симптомы.[30]
Ескерту белгілері
Алкоголизмнің ескерту белгілеріне алкоголь мөлшерінің көбірек қолданылуы және жиі мас болу, басқа іс-шараларды қоспағанда, ішімдікке әуестену, алкогольді тастауға уәде беру және сол уәделерді орындамау, ішу кезінде не айтқанын не істегенін есте сақтай алмау жатады (ауызекі тілде) қара түсіру деген атпен белгілі), ішімдікке, ішуден бас тартуға немесе сылтау айтуға байланысты мінез-құлқының өзгеруі, ішімдікті қабылдаудан бас тарту, дисфункция немесе жұмыстағы немесе мектептегі басқа мәселелер, жеке келбетке немесе гигиенаға, отбасылық және экономикалық проблемалар және денсаулықтың нашарлауы, тәбеттің болмауы, респираторлық инфекциялар немесе мазасыздықтың жоғарылауы.[2]
Алкогольді ішудің қысқа мерзімді әсері
Алкогольдітудыруы үшін жеткілікті мөлшерде ішу қандағы алкоголь концентрациясы (BAC) 0,03-0,12% әдетте көңіл-күйдің жалпы жақсаруын тудырады және мүмкін эйфория (бақытты сезім), өзіне деген сенімділік пен қарым-қатынастың жоғарылауы, алаңдаушылықтың төмендеуі, а қызарған, бетіндегі қызыл көрініс және бұзылған пікір және жұқа бұлшықет үйлестіру. BAC 0,09% -дан 0,25% -ға дейін енжарлық, тыныштандыру, тепе-теңдік проблемалары және бұлыңғыр көру. 0,18% -дан 0,30% -ке дейінгі BAC терең шатасуды, сөйлеу қабілетінің бұзылуын (мысалы, сөйлеу тілінің бұзылуы), таңқалдыруды, бас айналуды және құсуды тудырады. BAC 0,25% -дан 0,40% -ға дейін ақымақтық, бейсаналық, антероградтық амнезия, құсу (өлім құсудың ингаляциясына байланысты болуы мүмкін (өкпе аспирациясы ) ес-түссіз) және тыныс алу депрессиясы (өмірге қауіпті болуы мүмкін). BAC 0,35% -дан 0,80% -ке дейін а кома (бейсаналық), өмірге қауіпті тыныс алу депрессиясы және өліммен аяқталуы мүмкін алкогольмен улану. Барлық алкогольдік сусындармен, көлік жүргізу кезінде ішімдік ішу, әуе кемесін немесе ауыр техниканы пайдалану апат қаупін арттырады; мас күйінде көлік жүргізгені үшін көптеген елдерде айыппұлдар бар.
Ұзақ мерзімді әсерлер
Алкогольді ұзақ уақыт ішу бірқатар физикалық белгілерді тудыруы мүмкін, соның ішінде цирроз бауыр, панкреатит, эпилепсия, полиневропатия, алкогольдік деменция, жүрек ауруы, тамақтану жетіспеушілігі, асқазан жарасы[35] және жыныстық дисфункция, және ақыры өлімге әкелуі мүмкін. Басқа физикалық әсерлерге даму қаупінің жоғарылауы жатады жүрек - қан тамырлары ауруы, мальабсорбция, алкогольдік бауыр ауруы, және бірнеше қатерлі ісік. Зақымдану орталық жүйке жүйесі және перифериялық жүйке жүйесі алкогольді тұрақты тұтынудан пайда болуы мүмкін. Иммунологиялық ақаулардың кең ауқымы туындауы мүмкін және кездейсоқ зақымдануға бейімділікке сүйеніп, сүйектің сынуына бейімділіктен басқа, қаңқалардың жалпылама сынғыштығы болуы мүмкін.
Еркектерге қарағанда әйелдер алкогольге тәуелділіктің ұзақ мерзімді асқынуларын тез дамытады. Сонымен қатар, әйелдер маскүнемдіктен өлім-жітім деңгейі ерлерге қарағанда жоғары. Ұзақ асқынулардың мысалдары мидың, жүректің және бауырдың зақымдануын қамтидыжәне сүт безі қатерлі ісігінің қаупі артады. Сонымен қатар, уақыт өте келе көп ішу әйелдердің репродуктивті жұмысына кері әсерін тигізетіні анықталды. Бұл репродуктивті функцияның бұзылуына әкеледі ановуляция, аналық без массасының төмендеуі, проблемалар немесе біркелкі емес етеккір циклі және ерте менопауза. Алкоголь кетоацидоз алкогольді тұрақты түрде асыра пайдаланатын және жақында пайда болған адамдарда болуы мүмкін ішімдік ішу. Биологиялық өңдеуге болатын алкоголь мөлшері және оның әсері жынысына байланысты ерекшеленеді. Әйелдер мен еркектер ішетін алкогольдің бірдей мөлшерінде, әдетте, әйелдердің мөлшері жоғарылайды қандағы алкоголь концентрациясы (BACs), өйткені әйелдер әдетте дене салмағының салмағын төмендетеді және дене майының пайыздық мөлшерін жоғарылатады, сондықтан еркектерге қарағанда алкогольге таралу көлемі аз.[3]
Алкогольді ұзақ уақыт бойы дұрыс қолданбау кең спектрін тудыруы мүмкін психикалық денсаулық мәселелер. Ауыр когнитивті проблемалар жиі кездеседі; деменциямен ауыратын жағдайлардың шамамен 10 пайызы алкогольді ішімдік ішумен байланысты, бұл екінші орынға алып келеді деменция.[4]Алкогольді шамадан тыс пайдалану себептері мидың жұмысына зиян келтіру және уақыт өткен сайын психологиялық денсаулыққа әсер етуі мүмкін.Әлеуметтік дағдылар алкогольдің миға нейротоксикалық әсерінен алкоголизмнен зардап шегетін адамдарда айтарлықтай нашарлайды, әсіресе префронтальды қыртыс мидың аймағы. Бұзылған әлеуметтік дағдылар алкогольді теріс пайдалану ... жалғасы
Мамандығы бойынша 0302000 Мейірбике ісі
Біліктілігі Қолданбалы бакалавр
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:Алкогольды қолдануға байланысты психикалық және мінез құлық ауытқулары
Орындаған:Қаратаева Құралай Жантлеуовна ______________
Тобы: ҚБ- 50 топ студенті
Ғылыми жетекшісі: Аманова Д.О. __________________
Атқаратын қызметі: Арнайы пән оқытушысы
Қызылорда 2022 жыл
МАЗМҰНЫ
ҚЫСҚАРТУЛАР МЕН БЕЛГІЛЕР
КІРІСПЕ
1-тарау.
Алкоголизм-қазіргі қоғамның маңызды мәселесі
1.1. Алкоголизм этиологиясы
1.2.Алкоголдің әлеуметтік әсерлері
1.1Алкоголизмнің этиологиясы
1.2 Алкоголизмнің жіктелуі
1.3 Алдын алу және оңалту
2-тарау. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ
2. Алкогольды қолдануға байланысты психикалық және мінез құлық ауытқуларыбар науқастарды бақылау және күтім жасауда мейіргердің қызметін ұйымдастырудағы шетелдік зерттеулерге шолу нәтижелерін бағалау.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
Қысқартылған сөздер:
AAS-алкогольден бас тарту синдромы
АсТ-аспартатаминотрансфераза
Бак-биохимиялық қан анализі
ЖЖБИ-жыныстық жолмен берілетін инфекциялар
ИФА-иммуноферменттік талдау
ICD-10-аурулардың халықаралық статистикалық жіктелуі
МСАК-медициналық-әлеуметтік оңалту
НМО-наркологиялық медициналық ұйымдар
ОАК-жалпы қан анализі
ОАМ-жалпы зәр анализі
ҚР-Қазақстан Республикасы
Раг-реоэнцефалография
УЗД Ультрадыбыстық зерттеу
ОЖЖ-орталық жүйке жүйесі
ЭКГ-электрокардиографиялық зерттеу
ЭхоЭГ-эхоэнцефалография
ЭЭГ-Электроэнцефалография
Кіріспе
Тіркес сөздер:маскүнемдік, ішімдік, тәуелділік, патологиялық аспекті, девиантты мінез-құлық. алкогольдік ішімдіктер, психоактивті заттар
Тақырыптың өзектілігі:
Әр адам бақыт пен әл-ауқатқа ұмтылады, бірақ бәрі үшін ізденістер мен ұмтылыстардың негізі өмір салтына байланысты денсаулық болып табылады.
Алкогольді пайдалану-еліміздің өзекті мәселелерінің бірі. Алкогольді ішімдіктерді кеңінен сату және жарнамалау, әлеуметтік, экономикалық және психологиялық шиеленістер, бос уақыт пен демалыстың ұйымдастырылмауы студенттерді қоса алғанда, халықтың маскүнемдігіне ықпал етеді.
Алкоголизммен байланысты жазатайым оқиғалар, уланулар мен жарақаттар негізінен гүлденген жастағы адамдарға (әсіресе ер адамдарға) әсер етеді: еңбекке қабілетті халықтың өлім-жітім құрылымында олар бірінші орында және бүкіл халқының өлім-жітім себептері бойынша екінші орынға шығып, әрбір екінші ер адамның және еңбекке қабілетті жаста қайтыс болған әрбір үшінші әйелдің өліміне себеп болды. Еңбекке қабілетті халық өлімінің өсуі еңбек ресурстарының қалыптасуына әсер етеді.
Денсаулықтың жаулары-жаман әдеттер: темекі шегу, алкогольдік ішімдіктер, психоактивті заттар. Алайда, алкогольге қатысты барлық адамдар бір пікірде: ішімдік ішу - бұл ішімдіктің өзі үшін де, айналасындағы адамдар үшін де зұлымдық. Алкоголь адам ағзасына және әсіресе жүйке жүйесіне әртүрлі және жан-жақты әсер етеді.
Ең алдымен, жүйке жүйесі алкогольдің ағзаға түсуіне жауап береді. Алдымен ми жарты шарларының кортекс жасушаларының, содан кейін ми жасушаларының қызметі бұзылады.
Алкогольдің жүйке жүйесінің жасушаларына әсер етуінің бұл мақсатты селективтілігі жүйке жасушаларында май түзілімдерінің болуымен байланысты. Алкоголь оларды оңай ерітеді. Алкоголь жүйке жасушаларына еніп, олардың реактивтілігін төмендетеді, ауыр алкогольдік мас болу нәтижесінде 20 мыңға жуық жүйке жасушалары өледі.
Ең алдымен, алкоголь адам ағзасының ең маңызды өмірлік функцияларын реттеуге мүмкіндік беретін мидың дің бөлігінің жүйке жасушаларына әсер етеді. Жүйке жасушасының белсенділігі қозу және тежелу процестерін қамтиды. Алкоголь жарты шардың қыртысындағы тежеу процестеріне кедергі келтіреді . Тежеу процесінің тежелуіне байланысты субкортикалық орталықтардың тежелуі орын алады, бұл мас күйінде қозудың көрінісіне тән.
Алкогольдің шағын дозаларының зейін, шығармашылық процестеріне әсері зерттелді. Тіпті 15-30 грамм күшті сусындар ақыл - ой жұмысының 12-26% төмендеуіне әкеледі және 1-2 күн бойы сақталады. 80 грамм күшті сусындарды қабылдау физикалық өнімділікті 16-17% төмендетеді. 60-100 грамм арақ қабылдағаннан кейін есту және көру сезімдерін қабылдау уақыты 50% - ға артады.
Алкогольдің тіпті аз дозаларын қабылдағаннан кейін қозғалыс реакцияларының, есту және визуалды қабылдаудың баяулауы жазатайым оқиғаға немесе апатқа, әсіресе қозғалмалы механизмдермен, көлікпен байланысты жұмыстарға қалай әкелетінін түсіндіру керек пе.Мас күйінде олардың күштері мен мүмкіндіктерін қайта бағалау , олардың жағдайына сынның төмендеуі байқалады. Мас күйдегі адам өзгеретін жағдайларды тез бағалау қабілетін жоғалтады.
Алкогольді қабылдау дененің әртүрлі жүйелерінің қалыпты тепе-теңдігінің бұзылуына әкеледі, бұл нақты тізбекті реакцияны тудырады.
Алкоголизм-бұл адамның саналы түрде бағытталған күш-жігерінің нәтижесінде пайда болатын жалғыз ауру.
Мыңдаған жылдар бойы адамзат қазіргі заманғы медицина тұрғысынан өте әділ қорытындыға келді, алкогольді үнемі және жүйелі түрде қолдану әрдайым дерлік ауруға айналатын маскүнемдіктің пайда болуына әкеледі - алкогольге тәуелділік синдромы (алкоголизм). Оның қалыптасуы табиғи түрде қатар жүретін аурулардың тізбегін тудырады - ішкі органдардың зақымдануынан айқын жүйке жүйесіне дейін және психиканың терең өзгеруіне дейін.
Орыс психиатры С. С. Корсакогоның нақты анықтамасы бойынша:"Алкоголь өзінің қайғы-қасіретіне бәрін кінәлайды, тек өзін емес"
Маскүнемдіктің жалғасуы науқастардың әлеуметтік жағынан да, жеке басының да біртіндеп төмендеуіне әкеледі.Бірте-бірте маскүнемдік үзіліссіз болады және жұмыстан бос уақытты алады, барған сайын бұзақылық әрекеттермен, дау-дамайлармен, кісі өлтірулермен, өзіне зиян келтірумен бірге жүреді.
Жаңа заңдар қабылданды, бірақ мас күйінде көлік құралдарын басқару тоқтаған жоқ.
Созылмалы алкогольдік интоксикацияның әсерінен пайда болады:
+ алкогольдік психоздар "ақ қызба"
+ Одан да ауыр ОЖЖ зақымдануы: эпилепсия, алкогольдік энцефалопатия.
Созылмалы алкогольдік интоксикациядан туындаған қайтымсыз биологиялық салдарлар кешені біртіндеп артып келеді, нәтижесінде мүгедектік пен мезгілсіз өлімге әкеледі.
Медициналық статистика мен әртүрлі әлеуметтанулық зерттеулердің соңғы мәліметтеріне сәйкес, жастар арасында алкоголизм деңгейі өте жоғары.
+ 12 жастан 22 жасқа дейін, белгілі бір жиілікте, алкогольді адамдардың шамамен 82% пайдаланады.
+ Сонымен қатар, жасөспірімдердің алкогольді іше бастайтын орташа жасы-14 жас. Айта кету керек, жасөспірімдерде маскүнемдіктің өзі өте сирек кездеседі, өйткені алкоголизм ауру ретінде белгілі бір уақыт аралығында қалыптасады және көбінесе Кәмелетке толғанға дейін қалыптасуға уақыт жоқ. Алайда, ешқандай жағдайда ерте алкоголизация сияқты фактіні жоққа шығаруға болмайды. Бұл 20-22 жаста алкоголизмнің дамуына әкеледі. Ерте алкоголизм әдетте күшті спирттермен ерте танысу (16 жасқа дейін) және оларды жасөспірім кезінде жиі қолдану болып саналады.
+ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 2021 жылға сәйкес әлемде алкоголизммен 380 миллион адам болған (15 жастан асқан халықтың 5,1%).[11][12]
+ АҚШ-та шамамен 17 миллион (7%) ересектер және 0,7 миллион (2,8%) 12 мен 17 жас аралығындағы адамдар зардап шегеді.[13] Алкоголизм көбінесе ер адамдар мен жасөспірімдер арасында кездеседі.[4]
+ Географиялық жағынан бұл Африкада аз кездеседі (халықтың 1,1%) және ең жоғары көрсеткіштерге ие Шығыс Еуропа (11%).[4] Алкоголизм тікелей 139000 өліммен аяқталды, ал 1990 ж. 112000 өліммен аяқталды.[25] Барлығы 3,3 миллион өлім (барлық өлімнің 5,9%) алкогольге байланысты деп саналады.[13]
+ Әйелдер үшін күніне бірнеше немесе еркектерге екі сусын ішу жүрек ауруының қаупін арттырады, Жоғарғы қан қысымы, жүрекше фибрилляциясы, және инсульт.[33] Тәуекел үлкен болса ішімдік ішу бұл зорлық-зомбылыққа немесе жазатайым оқиғаларға алып келуі мүмкін.
+ Жылына шамамен 3,3 миллион өлім (барлық өлімнің 5,9%) алкогольге байланысты деп саналады.[13]
+ Алкоголизм адамның өмір жасын шамамен он жылға қысқартады[26] және алкогольді пайдалану АҚШ-та ерте өлімнің үшінші себебі болып табылады.[33]
Мақсаты:Алкогольды қолдануға байланысты психикалық және мінез құлық ауытқулары бар науқастарды бақылау және күтім жасауда мейіргердің қызметін ұйымдастырудағы шетелдік зерттеулер нәтижелерін талдау
Міндеттері:
* Тақырыпқа байланысты әдебиеттерді шолу;
* Алкогольды қолдануға байланысты психикалық және мінез құлық ауытқулары бар науқастарды бақылау және күтім жасауда мейіргердің қызметін ұйымдастырудағы шетелдік зерттеулерді анализдеу
* Нәтижесін талдау және қорытынды жасау;
Курстық жұмыстың көлемі мен құрылымы
Курстық жұмыс 24 компьютерлік мәтін бетінен тұрады,диаграммалар және кестелер суреттелген. Дипломдық жұмыс кіріспе, әдебиеттерді шолу, зерттеу материалдары мен әдістері, зерттеудің нәтижелері, қорытынды,практикалық ұсыныстар, пайдаланылған ақпараттар тізімі әдебиеттен,оның ішінде шетелдік әдебиет,отандық әдебиет, интернет көзі және қосымшалардан тұрады
1-тарау.Алкоголизм-қазіргі қоғамның маңызды мәселесі
1.1. Алкоголизм этиологиясы
Алкоголизм, неғұрлым орынды деп аталады алкогольді қолдану бұзылуы (AUD),[1] жалпы алғанда кез келген ішу болып табылады алкоголь нәтижесі ақыл-ой және немесе физикалық денсаулық проблемалар кез-келген жерде, ерекше тестілеусіз және сезілмейтін, ауыр және өрескелге дейін.[14][2][4] Бұзушылық бұрын екі түрге бөлінген: алкогольді теріс пайдалану және алкогольге тәуелділік.[2][15]
Медициналық тұрғыда алкоголизм келесі екі немесе одан да көп жағдай болған кезде пайда болады деп айтады: адам ұзақ уақыт бойы көп мөлшерде алкоголь ішеді, алкогольді азайту, сатып алу және ішу қиынға соғады, бұл көп уақытты алады , алкогольді қатты қалайды, пайдалану жауапкершілікті орындамауға әкеледі, әлеуметтік проблемаларға, денсаулыққа, тұтыну қауіпті жағдайларда, шығу тоқтаған кезде пайда болады, және алкогольге төзімділік пайдалану кезінде орын алды.[2] Алкогольді пайдалану дененің барлық мүшелеріне әсер етуі мүмкін, бірақ бұл әсіресе миға, жүрекке, бауырға, ұйқы безі және иммундық жүйе.[4][5] Алкоголизм нәтижесінде болуы мүмкін психикалық ауру, делирий тремдері, Вернике-Корсакофф синдромы, тұрақты емес жүрек соғысы, иммундық жауаптың бұзылуы, бауыр цирроз және қатерлі ісік қаупі.[4][5][16] Кезінде ішу жүктілік нәтижесінде болуы мүмкін ұрықтың алкоголь спектрінің бұзылуы.[3] Әдетте, әйелдер алкогольдің зиянды әсеріне еркектерге қарағанда сезімтал, ең алдымен олардың дене салмағының аздығына, алкогольді метаболизмге қабілеттілігінің төмендігіне және дене майының үлесінің жоғарылығына байланысты.[11] Аздаған адамдарда алкогольді ұзақ уақыт, қатал пайдалану ақырында ашықтыққа әкеледі деменция.
Экологиялық факторлар және генетика - алкоголизмге әсер ететін екі фактор, олардың әрқайсысына тәуекелдің жартысына жуығы әсер етеді.[4] Ата-анасы бар немесе алкоголизммен ауыратын бауырластар алкоголизмге үш-төрт есе жиі ұшырайды, бірақ олардың аз бөлігі ғана.[4] Экологиялық факторларға әлеуметтік, мәдени және мінез-құлық әсерлері жатады.[17] Жоғары стресс деңгейі алаңдаушылық, алкогольдің арзан құны және қол жетімділігі қаупін арттырады.[4][7] Адамдар ішуді тоқтату белгілерін болдырмау немесе жақсарту үшін ішінара ішуді жалғастыра алады.[4] Адам алкогольді ішуден бас тартқаннан кейін, бірнеше айға созылатын төмен мөлшерде бас тартуы мүмкін.[4] Медициналық тұрғыдан алкоголизм физикалық және психикалық ауру ретінде қарастырылады.[18]
Алкоголизмнің алдын-алу алкогольді сатуды (әсіресе кәмелетке толмағандарға) реттеу және шектеу арқылы жасалуы мүмкін, алкогольге салық салу оның құнын көтеру және білім беру мен арзан емдеуді қамтамасыз ету. Тыйым салу нәтиже бермеді.[21] Алкоголизмді емдеу бірнеше нысанда болуы мүмкін.[9] Шығару кезінде туындауы мүмкін медициналық мәселелерге байланысты, алкогольді уытсыздандыру мұқият бақылау керек.[9] Бір кең таралған әдіс қолдануды қамтиды бензодиазепин сияқты дәрі-дәрмектер диазепам.[9] Бұларды денсаулық сақтау мекемесіне түскен кезде де, кейде қоғамда тығыз бақылауда болған кезде де беруге болады.[9] Психикалық ауру немесе басқа тәуелділіктер емдеуді қиындатуы мүмкін.[2] Детоксикациядан кейін жеке немесе топтық терапияның әртүрлі формалары немесе қолдау топтары адамды ішуге қайта оралмауға көмектеседі.[8][2] Қолдаудың жиі қолданылатын бір түрі - топ Анонимді маскүнемдер.[24] Дәрі-дәрмектер акампросат, дисульфирам немесе налтрексон бұдан әрі ішуді болдырмауға көмектесу үшін қолданылуы мүмкін.[10]
Алкогольге тәуелді болу қаупі ішудің төмен деңгейінен басталады және алкогольдің ішімдік ішу көлемімен де, өсуімен де тікелей артады кейбір жағдайларда көп мөлшерде ішу, мас күйге дейін, оны кейде ішімдік ішу деп атайды.
Кейбір мүмкін этанолдың ұзақ мерзімді әсері жеке тұлға дамуы мүмкін. Сонымен қатар, жүкті әйелдерде алкоголь ауруы мүмкін ұрықтың алкогольдік синдромы.
Алкоголизм ұлғаюымен сипатталады төзімділік алкогольге - бұл адамның алкогольді көбірек іше алатынын білдіреді - және физикалық тәуелділік алкогольге байланысты, бұл жеке тұлғаның тұтынуын бақылауды қиындатады. Алкогольдің әсерінен болатын физикалық тәуелділік зардап шеккен адамның алкогольді ішімдікке деген ұмтылысына әкелуі мүмкін. Бұл сипаттамалар маскүнемнің ішімдікті тоқтату қабілетін төмендетуде маңызды рөл атқарады.[29] Алкоголизм психикалық денсаулыққа кері әсерін тигізуі мүмкін, бұл психиатриялық бұзылуларға ықпал етеді және суицид қаупін арттырады. A депрессиялық көңіл-күй алкогольді көп ішетіндердің жиі кездесетін симптомы.[30]
Ескерту белгілері
Алкоголизмнің ескерту белгілеріне алкоголь мөлшерінің көбірек қолданылуы және жиі мас болу, басқа іс-шараларды қоспағанда, ішімдікке әуестену, алкогольді тастауға уәде беру және сол уәделерді орындамау, ішу кезінде не айтқанын не істегенін есте сақтай алмау жатады (ауызекі тілде) қара түсіру деген атпен белгілі), ішімдікке, ішуден бас тартуға немесе сылтау айтуға байланысты мінез-құлқының өзгеруі, ішімдікті қабылдаудан бас тарту, дисфункция немесе жұмыстағы немесе мектептегі басқа мәселелер, жеке келбетке немесе гигиенаға, отбасылық және экономикалық проблемалар және денсаулықтың нашарлауы, тәбеттің болмауы, респираторлық инфекциялар немесе мазасыздықтың жоғарылауы.[2]
Алкогольді ішудің қысқа мерзімді әсері
Алкогольдітудыруы үшін жеткілікті мөлшерде ішу қандағы алкоголь концентрациясы (BAC) 0,03-0,12% әдетте көңіл-күйдің жалпы жақсаруын тудырады және мүмкін эйфория (бақытты сезім), өзіне деген сенімділік пен қарым-қатынастың жоғарылауы, алаңдаушылықтың төмендеуі, а қызарған, бетіндегі қызыл көрініс және бұзылған пікір және жұқа бұлшықет үйлестіру. BAC 0,09% -дан 0,25% -ға дейін енжарлық, тыныштандыру, тепе-теңдік проблемалары және бұлыңғыр көру. 0,18% -дан 0,30% -ке дейінгі BAC терең шатасуды, сөйлеу қабілетінің бұзылуын (мысалы, сөйлеу тілінің бұзылуы), таңқалдыруды, бас айналуды және құсуды тудырады. BAC 0,25% -дан 0,40% -ға дейін ақымақтық, бейсаналық, антероградтық амнезия, құсу (өлім құсудың ингаляциясына байланысты болуы мүмкін (өкпе аспирациясы ) ес-түссіз) және тыныс алу депрессиясы (өмірге қауіпті болуы мүмкін). BAC 0,35% -дан 0,80% -ке дейін а кома (бейсаналық), өмірге қауіпті тыныс алу депрессиясы және өліммен аяқталуы мүмкін алкогольмен улану. Барлық алкогольдік сусындармен, көлік жүргізу кезінде ішімдік ішу, әуе кемесін немесе ауыр техниканы пайдалану апат қаупін арттырады; мас күйінде көлік жүргізгені үшін көптеген елдерде айыппұлдар бар.
Ұзақ мерзімді әсерлер
Алкогольді ұзақ уақыт ішу бірқатар физикалық белгілерді тудыруы мүмкін, соның ішінде цирроз бауыр, панкреатит, эпилепсия, полиневропатия, алкогольдік деменция, жүрек ауруы, тамақтану жетіспеушілігі, асқазан жарасы[35] және жыныстық дисфункция, және ақыры өлімге әкелуі мүмкін. Басқа физикалық әсерлерге даму қаупінің жоғарылауы жатады жүрек - қан тамырлары ауруы, мальабсорбция, алкогольдік бауыр ауруы, және бірнеше қатерлі ісік. Зақымдану орталық жүйке жүйесі және перифериялық жүйке жүйесі алкогольді тұрақты тұтынудан пайда болуы мүмкін. Иммунологиялық ақаулардың кең ауқымы туындауы мүмкін және кездейсоқ зақымдануға бейімділікке сүйеніп, сүйектің сынуына бейімділіктен басқа, қаңқалардың жалпылама сынғыштығы болуы мүмкін.
Еркектерге қарағанда әйелдер алкогольге тәуелділіктің ұзақ мерзімді асқынуларын тез дамытады. Сонымен қатар, әйелдер маскүнемдіктен өлім-жітім деңгейі ерлерге қарағанда жоғары. Ұзақ асқынулардың мысалдары мидың, жүректің және бауырдың зақымдануын қамтидыжәне сүт безі қатерлі ісігінің қаупі артады. Сонымен қатар, уақыт өте келе көп ішу әйелдердің репродуктивті жұмысына кері әсерін тигізетіні анықталды. Бұл репродуктивті функцияның бұзылуына әкеледі ановуляция, аналық без массасының төмендеуі, проблемалар немесе біркелкі емес етеккір циклі және ерте менопауза. Алкоголь кетоацидоз алкогольді тұрақты түрде асыра пайдаланатын және жақында пайда болған адамдарда болуы мүмкін ішімдік ішу. Биологиялық өңдеуге болатын алкоголь мөлшері және оның әсері жынысына байланысты ерекшеленеді. Әйелдер мен еркектер ішетін алкогольдің бірдей мөлшерінде, әдетте, әйелдердің мөлшері жоғарылайды қандағы алкоголь концентрациясы (BACs), өйткені әйелдер әдетте дене салмағының салмағын төмендетеді және дене майының пайыздық мөлшерін жоғарылатады, сондықтан еркектерге қарағанда алкогольге таралу көлемі аз.[3]
Алкогольді ұзақ уақыт бойы дұрыс қолданбау кең спектрін тудыруы мүмкін психикалық денсаулық мәселелер. Ауыр когнитивті проблемалар жиі кездеседі; деменциямен ауыратын жағдайлардың шамамен 10 пайызы алкогольді ішімдік ішумен байланысты, бұл екінші орынға алып келеді деменция.[4]Алкогольді шамадан тыс пайдалану себептері мидың жұмысына зиян келтіру және уақыт өткен сайын психологиялық денсаулыққа әсер етуі мүмкін.Әлеуметтік дағдылар алкогольдің миға нейротоксикалық әсерінен алкоголизмнен зардап шегетін адамдарда айтарлықтай нашарлайды, әсіресе префронтальды қыртыс мидың аймағы. Бұзылған әлеуметтік дағдылар алкогольді теріс пайдалану ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz