Екінші деңгейлі банктердің табыстары мен шығыстарын бақару

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1Банк операцияларының табыстылығының теориялық аспектілері 8
1.1 Екінші деңгейлі банктердің қызметін ұйымдастырудың
жалпы принциптері 8
1.2 Банктің табыстары мен шығындарын бағалау әдістері 21
2 2009.2011 жылдар арасындағы "БТА Банк" АҚ мысалындағы табыстары мен шығындарын талдау 34
2.1 "БТА Банк" АҚ табыстарын талдау ... ... .34
2.2 "БТА Банк" АҚ шығындарын талдау 62
2.3 "БТА Банк" АҚ банк операцияларының табыстылығын басқа банктермен салыстырмалы талдау 68
3 Екінші деңгейлі банктердің қызметінің қаржылық нәтижелерін талдаудың жетілдіру жолдары 71
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..74
Қолданылған әдебиеттер тізімі 75
        
        Кіріспе
Банктік жүйе - нарықтық экономиканың ең маңызды және біртұтас құрылымдарының бірі.
Несиелік ... ... ... ... ... ... ... көрсететін және коммерциялық негізінде кең көлемді қаржылық қызмет жасайтын дербес банктік мекемелер торабынан тұрады. ... ... ... және жеке ... ... ... коммерциялық банктер деген жалпы атпен біріктіріледі.
термині банк ісінің ертеректегі даму кезеңінде, банктердің сауда, тауар айырбасы операциялары мен төлемдеріне ... ... ... ... ... ... клиенттері саудагерлер болған (міне осында деген ие болды). Бірақ ... және ... ... ... ... ... өзге де ... қызмет көрсете бастағандықтан да банктің деген атауы бастапқы мағынасын біртіндеп жоғалтты. Ол банктің деген сипатын білдіреді, оның ... ... ... ... түрлеріне қызмет көрсетуі олардың қызметтерінің саласына байланыссыз болады. Коммерциялық банктер - нарық экономикасында ... ... мен ... көрсететін несиелік мекемелердің тобын білдіреді.
Бүгінгі коммерциялық банктер өз ... 200-ге жуық әр ... ... мен ... ... әзір. Мұндай кең көлемді операциялар коммерциялық банктерге өз ... ... ... қолайсыз жағдайда өзіне пайдалы жұмыс жасауға септігін тигізеді.
Бір операциядан ... ... ... бір ... түсетін пайда есебінен жабылады. Нарық экономикасы дамыған барлық елдердің коммерциялық банктері несие жүйесінің негізгі ... ... ... қалуы кездейсоқтық емес. Олар өзгермелі ақша - несие нарығының жағадйына көндігетін қабілетінің барлығын көрсете алады.
Депозиттік қарыздық операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... делдалы рөлін орындайды. Банктің бұл қызметі екі жаққа да пайда әкеледі. Салымшылар үшінөздерінің депозиттері айналыс құралы қызметі мен ... ... ... атқара отырып, кей жағдайда оның үстіне пайыз әкеледі. Қарыз алушыларкейде көптеген ұсақ қарыздарды пайдаланады. Бұл кейде көптеген ұсақ ... ... ... аз ғана ... ... ... салғанының өзінде де мүмкін болады. Мұндай кезде коммерциялық банктер ретінде іскерлік операциялар жүргізіп, уақытша бос ақша ... ... ... ... ... да, ... ... операциялардан пайда көреді. Олар салымдарға төлейтіндерге қарағанда, қарыздарға біршама жоғары пайыз ... ... ... ... [1].
Жалпы қоғамға көмек, олар банктен алған қарыздары есебінен өздерінің өнімдерін өндіріп, алға қойған ... ... ғана ... ... жалпы пайда нормасын 4-тен 5%-ға ұлғайтқанда). Болашақ қарыз алушыларды дұрыс таңдай ... ... ... ... ... бойынша жоғары пайызды төлеуге кімнің жағдайы келсе, ... ... ... қаражаттарын бере алады.
Коммерциялық банктер өз клиенттерінің ақшаларын сақтауға қолайлы әр түрлі депозиттер ұсынады, бұл бір жағынан ... ... ... ... ... ... ... деген клиенттің қажеттілігін қанағаттандырады. Көптеген клиенттер үшін облигацияға немесе акцияға жұмсағанға қарағанда, мұндай ақшаны ... ... ... ... ... несие - ең қолайлы және көптеген жағдайларда орны ауыстырылмайтын ... ... ... ... ол нақты қарыз алушыныңқажеттілігін ескереді және олардың қарыз алу жағдайына көндігуіне мүмкіндік береді.
Қазіргі коммерциялық банктер туралы сөз қозғағанда, несиелік жүйенің ... да ... ... ... ... дамып отырғандығын айта кету керек. Яғни операциялар формасы, бәсеке әдістері, бақылау және басқару жүйелері өзгеруде.
Коммерциялық банктердің ... ... ... бар: ... ... ... төлемдерді және есеп айырысуларды жүзеге асыру, несие беру.
Экономикалық субъектілерге қызмет көрсетудегі банк ... ... ... ... ... ... ... жеке коммерциялық банктердің құрылуы мен жойылуымен байланысты банктің ... ... ... ... мен рөлі ... ... ... табыстары мен шығындары оның негізгі құрамды бөлігі болып табылады. ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктердің табыстары мен шығындарын анықтау мен оларды талдау. Яғни екінші ... ... ... ... бойынша қандай көлемде табыс алады және шығынға тап болатынын анықтау, табыстары мен шығындарын талдау, белгілі бір кезеңдердегі талдау нәтижелерін ... ... ... ... ... ... ... табыстары мен шығындарының мәні, екінші деңгейлі банктердің табыстары мен ... ... ... ... ... қолданатын негізгі әдістемелер қарастырылған, АҚ банкінің табыстары мен шығындары анықталып, талданды және басқа банктермен салыстырылды.
Осы тақырыптың ... ... ... ... ... ... құрылымы кіріспе, 3 тарау, 8 параграф, қорытынды, қолданылған ... ... мен ... ... ...
1 Банк ... табыстылығының теориялық аспектілері
+ Екінші деңгейлі банктердің қызметін ұйымдастырудың жалпы принциптері
Банктер қызметінің мәні оларды басқа органдардан ажырататын функцияларды орындаудан ... ... ... ... - банктің клиент мүддесі үшін ... бір іс ... ... ... ... Кез ... банк өнімнің негізінде қандай да бір қажеттіліктерді қанағаттандыру қажеттілігі жатады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... мен ... беру жатады. Банктер өз пайдаларының көп бөлігін осы операциялар бойынша пайыздық айырмадан алады. Бірақ осы екі қызмет төңірегінде банктік өнімдердің ... ... ... ... ... ... әмбебап банктер банк қызметтерінің және қаржылық қызметердің барлық аспектілерін түгелдей қамтитын өнімдердің кең қатарын ұсынады. Осы кезде басқа банктер ... ... ... алу және оны ... түрде сақтандырып қалу мақсатымен қатаң түрде белгілі бір қызметтер түрлерін көрсетуге мамандануға тырысады.
Коммерциялық банктер желісі ақша ... ... ... ... ал ... және жеке ... ... уақытша бос ақша қаражаттарының болуы және оны экономика мен халықтыңқысқа мерзімдік қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдалану ақша нарығының экономикалық негізі болып ... ... ... өз ... ... ... қызмет көрсетумен байланысты несиелік есеп айырысу және қаржылық операциялардың ... ... ... Заңға сәйкес банктер мынадай операцияларды орындай алады:
* ақылы негізде депозиттерді тарату;
* клиенттер мен банк - ... ... ... және ... ... ... ... қайтарымдылық, мерзімдік және төлемдік шарттарымен заңды және жеке тұлғаларға қысқа мерзімдік несиелер ... ... ... ... ... ... тапсырмалары бойынша капиталдық жұмсалымдарды қаржыландыру;
* заңда көрсетілген тіртіппен өз ... ... ... ... ... ... депозиттік сертификаттарды, акцияларды және басқа да қаржылық міндеттемелерді);
* төлем құжаттарын ... алу, сату және ... ... да ... ... ақшалай нысанда қарастырылатын үшінші тұлғалар үшін кепілдеме және өзге де міндеттемелерді беру;
* тауар тасымалын ... ету ... ... алу және ... ... ... талаптардың орындалуын және бұл талаптардың инкассациялық (факторинг) тәуекелін өз мойнына алу;
* банктік операциялар бойынша брокерлік қызметтердікөрсету, клиенттердің тәуекелі ... ... ... ... ... ... ... үшін құжаттар мен құндылықтарды сақтандыру бойынша қызметтер (сейфтік бизнес);
* коммерциялық мәмілелерді қаржыландыру, ... - ақ сату ... ... ... ... ... сенімдік операцияларды (қаражаттарды қарау және орналастыру, бағалы қағаздарды басқару);
* банктік қызметпен байланысты кеңес беру қызметін көрсету;
* лизингтік операцияларды жүзеге асыру;
Ұлттық ... ... ... бар ... ... басқа да банктік қызметтерді жүзеге асыра алады. Соның ішінде шетел валюталарымен операцияларды жүргізу, халықтың ақшалай салымдарын қарау, ақшаларды аударуға байланысты ... ... ... ... ... ... ... атқарылатын негізгі қызметтерді былай құруға болады:
* уақытша бос ... ... ... ... ... экономиканы және халықты несиелендіру (активтік операциялар);
* қолма - қолсыз есеп айырысуларды ұйымдастыру және ... ... ... ... басқа да қаржылық қызметтерді көрсету.
Уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтау - ... ... ... ... - ... ... Бұл банктің пассиві меншік капиталы мен тартылған ... ... ... ... - ... ... ... маңызды және ажырамас бөлігі, бірақ ол оның барлық ресурстарының 10%-ын ... ... ... ... ... ... ... меншікті капиталдың төменгі деңгейі болуы мынандай жағдайлармен түсіндіріледі - ... ... ... нарықтарда қаржы делдалы ретінде басқа кәсіпорындардың, мекемелердің және халықтың уақытша бос ... ... ... ... ... осы ... оларды тиімді басқарады, сондай - ақ олардың қауіпсіздігін ... ... және ... ... ... ... алушыға ұсынады. Екіншіден, депозиттерді мемлекеттік сақтандыру жүйесі болады, бұл салымдарды жаппай кері алу қауіптігін ... ... ... ... ... басқа кәсіпорындардың материалдық объектілерінде орналастырған активтеріне қарағанда қондырғы ғимараты ыңғайлы, өтімді және нарықта оңай өткізіледі ... ... ... осы ... ... ... банктерге меншікті капиталдың тартылған ресурстарға өзара қатынасында өз міндеттерін жүзеге асыруға және дұрыс қызмет етуіне мүмкіндік береді. Ең алдымен ... ... банк ... ... үшін ... ... ... офисті, жабдықтарды сатып алу және еңбекақыны төлеу, сондай - ақ ... ... ... ... ... ... төлеу үшін қажет. Меншікті капитал - банктің қорғаныс кепілдік қоры. Осы сипатты меншікті капитал маңызды, сөзсіз міндетті қор ... ... ... тұрақтылығы мен оның жұмысының тиімділігін қамтамасыз ету үшін банктік қаражаттар құрылымында оның рөлі өте жоғары.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін тартылған қаражаттардың 90%-нан жоғары бөлігін пайдаланады, сондай - ақ ... өз ... ... бос ... қаражаттарын жинақтайды. Дәстүрлі түрде осы қаражаттардың негзгі бөлігін депозиттер құрайды. ... пен ... ... жинақ салымдарынан басқа мерзімді және мерзімсіз салымдарының барлығы түсіндіріледі. Банктердің ақшалай ... ... ... және оларды пайда табу мақсатында орналастыру жұмыстары депозиттік операциялар деп аталады. Осылардың негізінде коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... операциялар мынандай қағидалармен ұйымдастырылады: банктік пайда алуға немесе болашақта пайда алу үшін жағдай ... ... ... ... ету ... банк ... ... демеу мақсатында икемді депозиттік саясат жүргізілуі керек;
* банк балансының ... ... ... ... отыратын мерзімдік салымдарға депозиттік операцияларды ұйымдастыру үрдісінде ерекше назар аударылуы қажет;
* ... ... ... беру ... операциялардың арасында мерзім және сомалар бойынша өзара байланыс пен сабақтастылықты қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... дамытуға шаралар қолдану;
Шетелдік банктік тәжірибеде алып тастау тұрғысынан қарағанда талап еткенге дейінгі депзиттер, мерзімді және жинақ ... деп ... ... ... депозиттербелгісіз уақытта салымшылардың ағымдағы, есеп айырысу шоттарында болатын ақшалай қаражаттар, олар банкті алдын ала ... кез ... ... ... ... ... ... шотқа аударылуы мүмкін. Әдетте банк талап еткенге дейінгі салымдар бойынша ең төмен пайыз төлейді, ал ... ... олар ... сыйақы мүлдем төленбейді. Кейбір мемлекеттерде пайыздарды есептеуге заңды тәртіппен тыйым салынған. Талап етілгенге ... ... ... ... ... есеп айырысуларды жүзеге асыру үшін арналған. Шот иесі оларды әртүрлі формаларда - қолма-қол ақшалармен, чектермен, аударымдармен жүргізе алады. ... шот ашып ... ... ... ... операцияларын техникалық жүргізуге сенім білдіреді. Банктерде күнделікті төлем операцияларын жүргізу біраз шығындарды талап етеді, алайда ЭЕМ-ді, ... ... ... ол ... азайды, әйтседе ол банктердің шығындарының маңызды факторы болып табылады. ... шоты ... ... ... ... ... мыңдаған бухгалтерлік өткізбелер жасалынады. Талап еткенге дейінгі шоттарды иеленуші клиенттерді жалпы қарастыратын болсақ, олар өз ... бар ... ... ... есеп ... үшін толықтай пайдаланбайды, ал бұл банк шығындарын көп немесе аз ... ... ... ... ... үшін банкімен пайдаланылатын тұрақты қалдық қалады, сондай-ақ ол ... табу ... ... ... ... Ол банктің көптеген клиенттері өздерінің ағымдағы шоттарынан қаражаттарды үнемі алып және оны ... ... ... ... ... ... толтырып отырулары нәтижесінде қалыптасады. Бірақ көптеген клиенттер өз міндеттемелерін төлеу үшін салымның бүкіл сомасын алмайды. Бұл ... ... ... ... Осы ... ... мен талап еткенге дейінгі шоттар есебінен банктер 60, 90, 120 ... ... ... ... ... бере ...
Талап еткенге дейінгі салымдар депозиттік немесе контокорренттік шоттарды орналастыру мүмкін. Олардың арасында айырмашылықтар бар. Депозиттік шот ... ... ... ... сомасын ғана лауы немесе аударуы мүмкін, сондай-ақ ол өз салымдарын иемдене алады. Ал ... есеп ... ... ... оң ... ... ... Клиент кез келген уақытта шоттан өз салымын алып қана қоймай, ол белгілі бір уақытқа несие алуы ... ... ... бұл ... ... - бірте шегеріледі. Қазіргі кезде клиент келісім ... ... ... несие алуы мүмкін. Бұл шоттар АҚШ-та трансакциялық немесе чектік шоттар деп аталады, сондай - ақ ... чек ... ... мүмкін.
Бұл шоттардың жоғары өтімділігі, төлем құралы ретінде оларды үздіксіз пайдалану мүмкіндіктері олардың басты артықшылығы болып табылады, негізгі кемшілік (салымшы үшін) - шот ... ... ... ... пайыздарды төлеудің жоқ болуы. Бұл шоттардың ерекшелігі банк мерзімді салымдарға қарағанда орталық ... ең ... ... ... ... ... және ол ... иелері шотты пайдаланғаны үшін банкке комиссия төлейді.
Депозиттердің екінші тобын мерзімді салымдарқұрайды терминнің өзінен ... ... ... ... белгілі бір айдан жоғары мерзімге орналастырылады. Салымшы үшін ақшаларды ұзақ мерзімге салудың мәні жоғары пайыздарды табу болып табылады. Сондай - ақ банк үшін бұл ... ... ... ол ... ... ... қандай да бір қарыз алушыға қарыздарды ұсыну үшін осы ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... мерзімді салымдар және кері алу туралды ескертуі бар мерзімді салымдарболып бөлінеді. Меншікті мерзімді салымдар шот иелеріне алдын ала белгіленген күні ... ал осы ... ... банк ... өз ... ... иемденеді. Егер шот иесі белгіленген күні соманы кері алмаса, онда оны сол күннен ... ... шот ... ... сондай - ақ ол өз ... кез ... ... ... кері ала алады.
Ескертуі бар мерзімді депозиттерде салымшының ақшаларды кері алу туралыарауы арызын банккеалдын ала түсіруі ... ... ... ... ... - 1 ... 3 айға дейін, 3 айдан 6 айға дейін, 6 айдан 12 айға ... және 1 ... ... ... мерзіміне байланысты сәйкес авйыздық мөлшерлемелер белгіленеді. Көбінесе тәжірибеде алдын ала ескертуге (хабарламасы бар) мерзімді ... ... ... түрі - ... ... ... түрі ... жинақ шоты немесе жинақ кітапшасы бар шот деп аталатын жинақ салымы. Шот иесі шотқа ақша салу ... одан кері алу үшін ... ... ... ... ... керек. Депозиттердің басқа салымдарын құнтты демеу және салымшылардың жинақтарын банктерде сақтауды ынталандыру үшін пайдаланады. Халық пен ... емес ... ... ... ... ... ... салымдарын тарту мақсатында жинақтардың түрлі формаларықолданылады: ұтысқа, сыйлыққа, жастарға мақсатты. ... олар ... ... қызметтерді (почталық, телеграфтық, саудалық) ұсынулармен бірге жүреді. Жинақ шоттарының тұрақты мерзімі болмайды және шот иесінен ақшаны кері алу туралы ... ала ... ... ... олар ... ... ... салымдардың басқа бір түрі - мерзімді депозитік сертификаттар болып табылады. Ол банкіге тұрақты пайыздық ... ... бір ... ... ... ... ... ақшалай құжат. Оларды компанияларға, фирмаларға және өте бай иемденушілерге 100 000 ... кем емес ... ... Олар ... ... нарықта сатылуы және басқа тұлғаға өтуі мүмкін - берілетін және салымдарының өзінде қалатын, берілмейтін ... ... ... ... тек ... ұсыну арқылы банктен алуға болады, ал мерзімі - 14 күннен 18 айға дейін болуы мүмкін. ... ... ... 500, 1000 және 2500 ... ... 1 ... 5 ... дейінгі мерзімге ұсақ жинақ сертификаттары шығарылуы мүмкін.
Коммерциялық банктер өз бастамалары бойынша депозиттік емес ресурстарды жинақтайды. Бұл қаражаттар тартылған қаражаттар немесе жай ... деп ... ... ... ... займ алу бағалы қағаздарды кері сатып алу шартымен сату, вексельдерді есепке алу және ... ... ... алу, ... салу ... банктік облигацияларды эмиссиялау жатады.
Банкаралық нарықта Орталық банктің резервтік шотында сақтандырылатын депозиттер сатылады және сатып алынады. ... ... ... ... шотта артық қаражаттары бар көптеген банктер олардың қосымша пайда алуы үшін қысқа мерзімді қарызға ұсынады.
Қайта сатып алумен бағалы ... ... алу ... ... банк пен ... ... арасындағы келісім болып табылады. Бағалы қағаздарды сатып ала отырып, қарыз алушы ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несие алады. Операцияның міндетті шарты - ... ... ... ... ... ... ... және алдын ала анықталған баға бойынша қайта сатып алу міндеттемесі болып табылады. Бұл банктердің өтімділігін реттеу үшін ақша ... ... ... ... ... өте ... және ынғайлы тәсілі.
Коммерциялық банктер өздерінің ресурстарының жетіспеушілігінің орнын толтыру үшін Орталық банктен қарыз алады. Біздің республиканың тәжірибесінде бұл жиі ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының 60%-ын Ұлттық банкінің орталықтанған несиелері есебінен ... ... ... ... ... ... ресурстарының тұрақты көзіне айналды.
Депозиттік емес пассивтерге банктік облигациялармен және кепілге салу парақтарымен расталатын операциялары жатады. Бұл операциялардың мәні ... ... ... орнына банктермен ақша қаражаттарын жұмылдырудан тұрады.
Кепілхаттық қағаз ... мен ... жер ... ... ... ... тығыз байланысты. Банктер қаражаттарды тарту үшін қамтамасыз етілу жер, құрылыс, яғни ипотека болып табылатын ... ... ... ... ... ... банктермен ақша қаражаттарын тарту үшін шығарылатын коммуналдық облигациялар әр түрлі мемлекеттік заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... ... Бұл бағала қағаздар қатаң өсімақылы және әдетте 10-нан 25 жылға дейінгі ... ... ... ... ... ... ... бірі - жеке және заңды тұлғалардың уақытша бос ақша қаражаттарын жинақтау және де ... емес ... ... ... басқа пассивтерді жұмылдыру болып табылады. Депозиттік және депозиттік емес пассивтер ... ... ... оларға есеп айырысу төлемдік қызметтер көрсетумен, оларды банктердің шоттарында сақтандыруды ынталандыру жолымен жинақталады. ... ... ... ... - ... ... - экономиканы және халықты несиелендіру. Бұл қызмет ... ... ... ... ... және ... ... операцияларына жатады. Соның арқасында банктер несиелік институттарға ... ... ... - бұл ... ... мен ... алушының арасындағы біріншінің екіншісіне төлемділік, мерзімділік және қайтарымдылықшарттарына белгілі ақша қаражаттары срмасын ұсынуы ... ... ... ... ... ... және пассивті болады. Активті несиелік операциялар банктер мен қарыз алушыға қарыз ұсынғанда, ал пассивтер, керісінше, банк ... ... ... ал ... - несие беруші рөлінде болғанда пайда болады. Сәйкесінше несиелік операциялардың екі ... ... ... және ... ... ... ... қызмет - бұл банктің пассивтік несиелік операциялары, яғни депозит формасында.
Банктердің активтік қарыздық операцияларын қарастырайық. Кәсіпорын, фирма, концерндер ... ... ... ... ... ... төлеу, жабдық сатып алу үшін; ауылшаруашылық кәсіпорындар, фирмалар - ... ... ... май және ... ... алу ... жабу ... бір реттік тұтынушылар (халықта) - автомобиль, үй, ұзақ пайдаланылатын тауарлар сатып алу үшін; үкімет - ... ... ... үшін ... Бұл ... ... ... қарызды негізінен табыс алу мақсатында шоғырландырған ақша қаражаттарын (депозиттік және депозиттік емес) орналастыратын коммерциялық ... ... ... ... - ... қарастырылған шарттармен коммерциялық банктер несиенің пайдалануын бағалауға, иненерлік және басқа тексерулерді жүргізуге, ... ... ... ... алушыларға экономикалық әсер теуші шараларды қолдануға міндетті. ... ... ... ... мен ... ... мәнге ие екені сөзсіз. Бұл принциптерсіз несие өзінің мәні мен ... ... Таяу ... ... ... ... қорытындысында мемлекеттің кәсіпорындар мен ұйымдарға берілетін қайтарымсыз және тегін датациясына айналып келген болатын. Кейбір жағдайларда және күні бүгінде осы жайт ... ... ... жүзеге асырылып жатқан банк реформасы ең әуелі экономикалық категория ретіндегі несие берудің негізгі қағидалары мен позициясын қалпына ... ... ... ... қамтамасыз етілуі жаңаша көрініс табуда. Сондай ақ әрбір берілген қарыз нақты материалдық ... ... тиіс деп ...
Қарыз алушының белгіленген мерзімде несиені қайтарудың нақты мүмкіндігін ескермеді. Қазіргі кезде клиенттің өтімділігіне, оның ... ... ... есеп ... мүмкіндігіне көп көңіл бөлінеді.
Бұл сараптау жұмыстарына қатысты ... ... жаңа ... оның ... ... әдістерінен бастап қызмет көрсететін шаруашылық ұйымдардың ісін жақсы білу негізінде несиенің қағидаларын жүзеге асыруға бетбұрыс жасауын талп етеді.
Қарыздарды қамтамасыз ету банк ... ... мен ... табудың кепілдігі үшін қажет. Несиелік қамтамасыз етудің негізгі түрлеріне төмендегілер жатады:
* кепілге алу - тапсырма бір жақты ... ... - ... Бұл ... тапсырма беруші қарыз алушының қарызын қажет уақытында өтеп беруі туралы банк ... ... ... - ... ... ... ... өз міндеттемесін орындамай жатқан жағдайда, анықтаушы соманы өтеп беру туралы кепілдік міндеттемесі;
* бағалы қағаздар, тауарлар және ... ... ... ... ... ... - ... алушы өз міндеттемелерін орындай алмаған жағдайда, оның кепілдікке салған мүліктерін сату барысында түскен түсімнің белгілі бір ... алу ... сол ... ... жер ... ... ... толығымен иемдену құқы;
* жылжымайтын мүлікті кепілдікке салу ... ... ... етуді негізгі роль ипотекаларға жүктеледі және ғимараттар мен жер учаскелері жылжымайтын мүліктерді кепілдікке салу ... ... ... ... ... ... салу ... иегерлері несие алады.
Несиелерді қамтамасыз етудің, материалдық формаларына: ер, құнды қағаздар, тауар - материалдық құндылықтар, сақтандыру ... ... ... ... беру үшін қарыздарды есепке ала отырып, әрбір несиелендіру объектісі бойынша арнайы ... ... ... ... ... шоттарда бір клиентке берілген қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... алу ... ... шоттардың дебетінде алынған қарыздардың сомасы, ал кредитінде қайтарылғаны ... ... ... ... және ... байланысты әр банкте жай қарыздықнемесе аорнайы қарыздық шоттарашылады.
Арнайы қарыздық шоттардың жай шоттардан айырмашылығы - ... беру әр ... ... ... түрде негізделмей - ақ, қарыз алушының арнайы қарыздық шот ... ... ... ... ... өтініші негізінде жүргізіледі. Қарыз қажетті жағдайда есеп айырысу ... өтеу ... ... түскен түсімдерді арнайы қарыздық шоттарға аудару арқылылы жойылады.
Қарыз, сонымен қатар, контокоррентік шоттардан да беріледі. Бұл шотта бір жағынан түскен ... ... ... ... ... мен ... ... айрықша шот түрі. Онда тек дебеттік немесе кредиттік салбдо ғана болады.
Контокоррентік шоттардан берілетін несие контокоррентік несиедеп аталады. ... ол есеп ... ... өтеп беру үшін немесе бағалы қағаздар сатып алу, вексельдерді өтеу үшін қолма - қол ақша ... ... ... ... несиелерді ұсыну тәртіптері сақтала отырып, келісім - шарт бекітіледі. Банктердің контокоррентік шот бойынша әрбір қарыз алушы үшін ... ... ... ... Аталған несиені қамтамасыз ету құрамына ипотека, бағалы қағаздар жатады. Бұл несие біздің республикамызда әлі дамыған жоқ. Соңғы уақыттары кейбір жекелеген ... ... ... ... пайдаланады.
Қысқа мерзімді несиелер - күнделікті айналым капиталының құнын өтеу үшін ... ... ... ... желі ... ... маусымдық және жаңармалы қарыздар, күтпеген оқиғаларға жұмсалатын несиелер мен ... ... ... ... ... үшін ... қарыздар.
Орта мерзімді және ұзақ мерзімді қарыздар - ... ... ... жүргізу үшін, үй және қондырғылар сатып алу үшін, сонымен ... ... ... ... үшін ... ... жататындар: мерзімдік қарыздар, мүлікті кепілге алып берілетін қарыздар, құрылыстық қарыздар және ... ... ... - ... ... ... отырып, белгіленген уақыт аралығында несиелерді пайдалануға мүмкіндік ... ... ... алу ... банк пен қарыз алушы арасындағы келісім-шарт. Жақсы табыс тауып, жиі несие қолданып жүргени ... ... ... көлемі алдын ала белгіленген қаызды банктен алуға келісім-шарт жасасады. Бұл қарыз бір ... ... ... ... ... ... мынандай түрлері болады:
Маусымдық - өндірістің маусымдық болуымен байланысты айналым құралдарының ... ... ... - ... ... ұзақ мерзімге жетпеуіне байланысты қарыз лаушыға берілетін несие.
Күтпеген оқиғаларға жұмсалатын қарыздарқарыз ... ... ... ... ... бір жолғы қажеттілігін қаржыландыру үшін беріледі.
Айналым капиталын толықтыруға арналған перманенттік қарыздар - ... ... ұзақ ... тапшылықтарды жабу үшін беріледі. Бұл жерде несиелер ай ... ... үш ай ... ... ... ... ... қарыздар - ғимараттарға жөндеу жұмыстарын жүргізу, көлік сатып алу, құрал-жабдықтар алу және бастапқы қарыздарды қаржыландыру үшін ... Бұл ... ... ... енгізілетін салаларда өте кеңінен қолданылады.
Салынған мүлік туралы актіге берілетін қарыздар - өндіріс ғимараттарын, зауыт құрылысын, үйлерді, жер ... ... алу ... ... үшін ... Олар 15 ... немесе одан жоғары мерзімге есептеліп, ай сайын көлемі алдын ала белгіленген жарналар арқылы өтеледі. Бұл несиелер біздің елімізде толық дамымаған.
Құрылыстық ... - ... мен ... құрылысының мерзіміне арнап беріледі. Қарыз алушы бұл несиенің өсім ақысын үнемі төлеп ... ... ... ... салынған мүлік туралы актіге қайта рәсімдейді.
Лизинг - ... ... ... ... жалға лауды қаржыландыру үшін қолданылады, мысалға: кеме, ұшақ, компьютер, автомашиналар. ... ... ... ... жабдық иесіне ай сайынғы тиісті соманы төлеу арқылы, оларды ұзақ мерзімге пайдалану мүмкіндігін алады. Жекелеген қарыз алушыларға коммерциялық банктер ... ... Ол ... ... үйлер, ұзақ мерзім пайдаланатын тауарлар және пәтерлер ... ... ... ... Бұл ... ... несиелер, ұзақ мерзім пайдаланылатын несиелер және мерзімі өтелетін несиелер жатады.
Жылымайтын мүлікке берілетін қарыздар - ... ... екі ... ... ... ... фирмаларға берілетін несие. Сонымен қатар, бұл несие тұрғын үй ... алу үшін 15-25 ... да ... ... ... берілетін қарыздар - ұзақ мерзімді түтыну тауарларын сатып алу үшін ... ... ... ... ... вексельдер арқылы жүзеге асырылады. Вексель - белгілі уақыт өткеннен кейін вексель ұсынушыға белгілі бір соманы төлеу туралы, ... ... ... ... ... ... ... анықтама.
Коммерциялық несиелендіруде жабдықтаушы сатып алушыға несиеге тауар береді. Оны алушы ... ... ... ... ... және ... ол ... банкке кепілдікке беру арқылы қарыз алады. Бұл арада қарыз лау ... ... ... ... қарызды қайтару уақыты жеткенде ақшалай қайтарады.
Коммерциялық несиенің банктік несиеге өтуі дисконттау, яғни вексельдерді, шот-фактураны (факторинг) және ... да ... ... ... есепке алу жолымен немесе вексельдерді кепілге алып қарыздар беру нәтижесінде жүзеге асырылады. Есепке алу операциясы банктің ақшалай қарыздық міндеттемелерді ... ... ... Вексельді есепке ала отырып, банк клиент өтімді қаражаттарға ие болады, сондай-ақ банкке алынған соманы қайтару ... ... ... банк ... ... вексель берушіден талап етеді.
Вексельді кепілге алып ... ... - ... ... егер де ... иесі ... ала ... мерзімге банкіден оларды сатып алуға міндетті болса немесе онкольдық болса, онда қарыздарды қайтаруды банктің кез келген уақытта талап ... құқы бар. ... ... ала отырып, банк қарыздың ең жоғары мөлшерін, кепіл мөлшерін және шот бойынша қарызбен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және банк ... анықтайды. Несиелік шартта банктің қарыз сомасын өтеу үшін вексель берушінің сол вексельді төлеуге арналған сомасын пайдалану құқы ... ал егер ... ... есеп ... ... ... ... мен тауарлар сатудан түскен түсім сомасын пайдалана алады.
Коммерциялық банктердің несиелік қызметті атқаруы - ... ... ... жетілдіруді, қарыздарды берудің қарапайвм техникасын қамтамасыз ететін енсиелеу әдістері мен нысандарын енгізуді, несиелік ... ... ... ... ... ... ... , Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы>> заңдарымен, сондай-ақ Ұлттық банкімен 1994 жылы 11 ақпанда бекітілген Ережесімен реттеледі және ... ... ... ... ... ... формалары мен түрлеріне қатысты.
Қысқа мерзімді қарыздар беру ресми мәртебесі бар ... ... ... ол мәртебе Ұлттық банкінің банк ашуға бергшен рұқсаты мен банктік ... ... ... бар ... анықталады.
Қарыз несиелік қабілеті бар қарыз алушыларға беріледі. Егер олардың мерзімі ұзақ ... ... онда ... ... ... өткен қарыздары болған жағдайларда да беріледі.
Қарыз беру үшін қарыз алушының беделін; бұрын алған қарыздарды өз уақытында қайтаруын; ... ... ... ... ... ... ... айналым қаражаттарының барлығын алдын ала зерттеп білуі қажет.
Қарыздарды беру жекелеген қарыздық дербес шоттар бойвнша ... Ол ... ... ... ... ... ... өнімді сатудан түскен түсім мен басқа да түсімдер есеп айырысу шотына аударылады. Қарыз ақшалай қаражат жоқ кезінде тауар-материалдық құндылықтар, көрсетілген ... үшін ... ... ... ... ... қарыз қалдығы мөлшерінде чектік кітапшаны және аккредетивтер ашу үшін ... ... үшін ... ақының мөлшері төмендегілерге байланысты қойылады: несиені пайдалану мерзіміне, қарыз алушының төлей алмау тәуекеліне, несиелік ... үшін ... ... ... ... бәсекелес банктердің мөлшерлемесіне және басқа да факторларға ... ... ... ... - қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... комиссиондық операцияларына байланысты.
Берілген қызметтің орындалуы, ең алдымен, ... ... ... ... пен ... бос ақшалай қаражаттарын шоғырландыру және сақтаумен байланысты. Коммерциялық банктер әртүрлі ... ... есеп ... ағымдық, дербнс, депозиттік, контокорренттік және тағы басқалар.
Бұндай ... жеке және ... ... үшін ... ... ... ... банк қызметкерлері сәйкес төлем құжаттары негізінде клиент шотына төлем ... ... ... ... немесе шегереді. Қолма-қолсыз есеп айырысу - бұл ... ... ... қозғалысы, яғни ақшалай қаражаттар сомасын шаруашылық органдарының шот бойынша (олармен міндеттемелерін төлемдер бойынша орындау тәртібіне сәйкес) жахба ... ... ... кең ... ... ақшаның айналу аясын шектеуге, ақша белгілерін жасауға, сақтауға және есептеуге ... ... ... мүмкіндік береді. Қолма - қолсыз есеп айырысудың тиімді формаларын енгізу ... ... есеп ... ... ... айналымдылығына көмектеседі, соңында ақшалардың банктік айналымын тездетеді. Қолма-қолсыз есеп айырысу халық шаруашылығы шаруашылық байланыстарда делдал болады және олардың нақтылығы мен ... ... ... тиімділігіне байланысты болады. Қолма-қолсыз есеп айырысудың мәні мынада, олар шаруашылық органдардың қорларының айналымына және шаруашылық мәмілелердің ... ... есеп ... - бұл есеп айырысудың формасы мен әдістерінің, оларды жүргізу ... ... ... ... ... Есеп ... ... анағұрлым тұрақты, өзгермейтін болып келеді. Есеп айырысуға қойылатын талаптар экономиканы басқару әдістерінің дамуы мен жаңғыруына байланысты өзгеріп отырады. Ал есеп ... ... мен ... осы ... сай болып, олардың өзгерістеріне бейімделіп отыру керек.
Барлық коммерциялық банктер халықтар мен шаруашылық органдарды несиелеу ... ... ақша ... ... ... ... ал олар өз кезегінде өз қаражаттарын сол банктердегі шоттарда ұстайды. Банкі арқылы өтетін қолма-қолсыз есеп айырысу оның ресурстарын көбейте ... есеп ... бос ақша ... экономиканы және халықты несиелендіру қажеттіліктеріне шоғырландыуға мүмкіндік береді.
Қолма-қолсыз есеп айырысу шаруашылық органдардың өзара бақылауына және банктердің өндріс үрдісіне, ... ... ... ... әсер етуіне мүмкіндік береді. Банк шаруашылық органдардың төлем тәртібін, ол төлемдерді уақытында төлеуін бақылайды және төлемеудің себептерін талдайды. ... ... ... оны уақытында төлемегені үшін банк экономикалық санкциялар қоланады.
Қажет жағдайда шаруашылық орган ... ... ... ретінде қаржылық көмек алып, пайда болған талаптарбойынша төлемсіздік мөлшерін азайта алады.
Қатысушыларға байланысты есеп айырысу ... екі ... ... клиенттік есеп айырысу операциялары (қатысушылары клиенттер мен банктер) және банкаралық есеп ... ... тек ... Есеп айырысудың формалары мен ерекшеліктері негізінде банктердің келесі есеп айырысуларын айтуға болады: аударымдық, инкассалық, ... және ... ... ... ... ... төлем құралдары қолданылады: төлем тапсырмалары, чектер, вексельдеро, аккредитивтер, пластикалық карточкалар, жирочектер (тапсырмалар).
Қазақстан Республикасында ... және ... ... есеп ... жүйесінің негізгі ұйымдастырушысы Ұлттық банк. Ол мынандай қызметтерді орындайды:
* қолма-қолсыз және ... ақша ... ... ... және ... ақша ... ... бақылау жүргізу;
* барлық коммерциялық банктер үшін (маманданғандарды қоса) біртұтас әдістемелік негізде бірыңғай мемлекеттік есеп айырысу орталығы болу;
* есеп ... есеп ... ... алу мен ... ... ... және оларды унификациялау.
Қолма-қолсыз жолмен есеп айырысу жүйесінің ұйымдастырылуы біртұтас негізгі қағидалар және келесідей ... ... ... қаражаттарды бір шоттан екінші шотқа дербес аударымдар (чектер), бір шоттан екінші шотқа кредиттік аударымдар (жироесеп айырысулар). Чектер бір реттік ... ... ... ... - ... және ... ... қайталанып тұратын мәмілелерде қоланылады.
Банкаралық есеп айырысу жүйесі ұйымдастырудың негізгі принципі - бұл ... екі кіші ... ... ... ... коммерциялық банктер арасында тікелей есеп айырысуды;
* Ұттық банктің ЕКО-да ашылған корреспонденттік шоттар ... ... ... есеп ... банк ... ... ... арасындағы есеп айырысу формасын өздері анықтауға құылы, ал қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесі банктер мен клиенттеріне белгілі бір есеп айырысу операциясын ... ... ... ... ... кезде елімізде есеп айырысу үйесін қайта ұйымдастырунегізгі екі бағыт бойынша жүргізіледі:
* жеке және заңды тұлғалардың есеп ... ... ... ... ... және жаңа ... ... банкаралық есеп айырысу жүйесін қайта ұйымдастыру.
Есеп айырысу формаларын жетілдіру туралы айтқанда, чекпен есеп айырысудың клирингтік формасының дамуына басты ... ... ... ол есеп ... ... ... ... Банкаралық есеп айырысу жүйесін қайта ұйымдастыру - бұл банктердің тікелей корреспонденттік қатынастардың дамуы және корреспонденттік шоттар ... ... есеп ... ... толық көшуі [3].
Есеп айырысу операциялары - банк қызметінің өзгермейтін немесе баяу өзгеретін саласы және бір ... ... ... ... ... бір реформалар жүргізуі еткіліксіз, себебі барлығы осы шаруашылық іс-әрекетінің маңызды элементін реттейтін заңды нұсқаулық материалдарға тіреледі. Жеке банктер тек бар есеп ... ... ... ... ол ... сапаның аңа деңгейін ұсыну арқылы жүзеге асады.
Халықаралық тәжірибеде қолданылатын есеп айырысу формаларының ... үш ... ... ... чек және ... ... ... операциялар;
* аккредитивтер арқылы есеп айырысу;
* аударым операциялары.
Инкассалық операциялар.Оларды жүргізе отырып, банк клиенттің ... ... ... есеп айырысу құжаттары бойынша алынған қаражаттарды есепке алады. Егер ... ... мен ... бір ... ... ... болса, онда инкассалық операция тек бір шоттан ақшалай қаражаттарды шегеріп екінші шотқа кірістіру арқылы жүзеге асады. Егер оларға әртүрлі банктерде ... ... ... онда ... ... ... ... ақшаны есепке алудан бұрын, төлеушінің банкісінен ақшаны алдын ала алу ... ... ... есеп ... бұл ... есеп ... палаталарының және клиенттік палаталардың құрылуымен шешіледі.
Аккредитивтер арқылы есеп ... ... ... ... ... банк ... алғысы келгенде қолданылады. Аккредитивтер құжаттық, шақырылатын және шақырылмайтын, өтемдік болады.
Аударым ... ... ... ... ... бір ... екінші бөліміне немесе банк корреспонденттеріне аудару. Бұл операцияның мәні банкіге телеграф немесе пошта арқылы қандай сома, ... ... және ... ... ... хабарлауды сипаттайды.
Соңғы уақытта бөлшек сауда нарығында әртүрлі төлем карточкалары кеңінен қолданылып келеді, яғни пластикалық карточкалар мен ... ... ... ... ... мен ... ... әдістері
Банктің жалпы табыстарын пайыздық және пайыздық емес деп бөлеміз. Пайыздық табысқа келесілер жатады:
* ссудаларға ... ... және ... ... ... ... ... есептелген және алынған пайыздар.
Банктің пайыздық табыстарының құрылымы мынандай түрде берілуі ... ... ... ... алынған пайыздық табыстар;
* коммерциялық қарыздар бойынша алынған пайыздық табыстар.
Прайыздық емес табыстар ... ... ... алынатын табыстар (бағалы қағаздар бойынша дивидендтер, ұйымдар мен кәсіпорындардың біріккен ... ... ... ... валюталық операциялардан алынған табыстар;
* айыппұл мен комиссиядан алынған ... ... да ... ... шығындарын пайыздық және пайыздық емес деп бөлуге болады. Пайыздық шығындарға жататындар:
* ... ... және ... ... ... ... ... және төл;
* операциондық шығындар:
* корреспонденттік қатынастар мен қызмет көрсетулер бойынша комиссионды төлемдер;
* бағалы қағаздармен операциялар бойынша шығындар;
* валюталық нарықтағы операциялар ... ... ... ... ... ... (басқару аппаратына жұмсалған шығындар, шаруашылық шығындар);
* басқа да шығындар ... ... ... төлемдері, төленген пайыздар мен алдыңғы жылдардың делдал төлемдері).
Банктің операционды шығындарының анағұрлым ірі бөлімдері болып келесі шығындар табылады:
* тез ... және ... ... ... ... ... ... шығындар;
* басқа банктерге және қаржылық - несиелік мекемелерге көрсетілген қызмет үшін төленген комиссионды төлемдермен байланысты шығындар;
* ғимараттар мен ... ... ... және ... кеткен шығындар;
* қызметкерлердің еңбекақысын төлеуге кеткен шығындар;
* арнайы қорларды құруға кеткен шығындар.
Нарықтық экономикасы дамыған тек банктердің табыстылығының деңгейі ғана ... ... ... ... ... қайнар көздері жалпы түрде хабарланатын елдерге қарағанда, Қазақстанда банктердің қызметтерінің ... ... мен ... ... және ... ... дәрежесін анықтайтын әдістемелер де беймәлім болады. Қазіргі уақытқа дейін екінші деңгейлі банктердің қаржылық ... ... ... сұрақтармен банктердің өздері немесе арнайы мекемелер айналысқан.
Екінші деңгейлі банктердің табыстары мен шығындарын бағалау әдістері әртүрлі болып ... ... ... қарастырайық.
Г.С. Панова қалыптастырған әдістеме.
Банк табыстарын талдау.
Біріншіден, белгілі бір кезең аралығында ... ... ... ... ... анықтау керек. Содан кейін, оларды банк операцияларының әртүрлі түрлерін өткізгеннен алынған табыстар түрлеріне бөлу керек. ... ... ... ... олардың жалпы сомасындағы немесе табыстардың сәйкес тобындағы әрбір түрінің салыстырмалы салмағы анықталады. Табыстылық саласының динамикасы алдыңғы ... ... ... ... ... ... Банк табыстарының тұрақты және ырғақты өсуі оның қалыпты жұмысы мен маманды басқаруы туралы куәландырады. ... ... ... банк ... құрылымын талдағаннан кейін табыстардың жалпы көлемінің анағұрлым салыстырмалы салмақ орнын алатын ірі ... ... ... ... ... ... ... керек.
Белгілі бір банк табыстары мен баланс активінің құрылым динамикасын ... ... ... ... ... ... ... барлық активтері оған нақты табыс әкелмейді. Бұл табыс әкелмейтін ... ... ... әне корреспонденттік шоттағы құралдар, Ұлттық банктегі қорлар және негізгі өзіндік құралдар), сонымен қатар, бағалы қағаздар және банк ... ... да ... ... материалды емес активтер және бірлескен қызмет сияқты активтерге байланысты. Бұл ... емес ... ... ... ... және бірлескен жобалардың сапасы аса жоғары болмайтындығын білдіреді. ... ... ... банктердің табыстары ссудалық инвестициялық операциялар бойынша пайда нормасына, банкпен көрсетілген ... үшін ... ... ... ... сонымен қоса, активтердің құрылымы мен сомасына байланысты ... ... ... ... ... ол банк ... ... әсер ететін, факторлардың өзгерісіне әкелетін себептерді айқындауға мүмкіндік береді.
Екінші деңгейлі банктердің жалпы табыстарының қайнар көзі ... беру ... ... ... несие саясатын қалыптастыру кезінде пайда факторын ескереді. ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ресурстары маңызды мәнге ие болмайтын банктермен салыстырғанда аса қатаң несие саясатын ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді қарыздарға қарағанда банкке жоғары табыс әкелетін тұтынушыларға арналған қарыздар мен асығыс қарыздардың салыстырмалы көп ... ... ...
Қарыздар бойынша пайыз мөлшерлемелерінде банкпен берілген әрбір қарыздың өзгешелігімен қоса, қарыздық капитал нарығындағы қарызға деген сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне осы қарызға тән тәуекел дәрежесі, оның көлемі, мерзімі және өтеу тәсілі әсер етеді. Сонымен қатар, пайыз мөлшерлемесі банктер мен ... да ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, заңмен белгіленген пайыз мөлшерлемесінің ең жоғары көлеміне және қарыз алушылар мен банктердің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... табыстарын талдау үшін берілетін қарыздарды сыныптау орынды ... ... ... ... ... байланысты: жеке тұлғалар, өнеркәсіптік және ауылшаруашылық уәсіпорындар, ... ... және тағы ... ... алушылардың әрбір тобына байланысты банк пайыз мөлшерлемесінің деңгейі, пайыздық төлемдер, қарыздырды өтеу, қамсыздандырудың бар ... мен ... ... ... ... ... мәліметтерді талдайды. Бұндай көзқарас қатынасын анықтау бағыттарынан қарыз алушыға қарызды беру пайдалылығын бағалауға мүмкіндік береді.
Банктің пайыздық табыстарын ... ... ... ... операциялардың және әрбір жеке несие тобының табыстылығының орташа деңгейін бағалауға мүмкіндік беретін салыстырмалы көрсеткіштер ... ... ... ... ...
* ... пайыздық табыстардың барлық қарыздық шоттар бойынша орташа қалдықтарға қатынасы;
* қысқа мерзімді қарыздар бойынша алынған пайыздар мен қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді қарыздар бойынша алынған пайыздар мен ұзақ мерзімді қарыздар бойынша орташа қалдық қатынасы;
* қарыздардың жеке топтары бойынша ... ... мен ... ... топ ... орташа қалдықтың қатынасы.
Бұл көрсеткіштердің динамикасы қандай қарыздық операциялар бойынша пайыздық табыстар өсетінін бағалауға мүмкіндік береді.
Пайыздық емес пайыздарды талдау банк ... ... ... емес ... көздерін қаншалықты қаншалықты белсенді қолданылатынын анықтауға мүмкін береді. Ол үшін оларды динамикада және операциялар түрлері бойынша талдайды.
Екінші деңгейлі банктердің ... ... ... көзі ... ... ... операциялардан алынған табыстар болып табылады. Бұл түрінің табыстар ... ... ... құрылымы мен көлемінен және әртүрлі бағалы қағаздар табыстылығына тәуелді болады.
Банктер әрдайым құнды қағаздардан алынатын ... ... ... ... салыстырады. Жоғарыда айтылып кеткендей, құнды қағаздар бойынша операцияларды жүзеге асыру үшін құралдар өтімділік құралдарының сұранысы ... ... ... ... ... ... тәуелді сипаты оларды басқаруды қиындатады және қор операцияларынан алынатын табыстардың тепе-теңсіздігін күшейтеді.
Сонымен қатар, ... ... ... ... келесімен сипатталады, құнды қағаздар бойынша табыстар актив құндылығының өсімшесі және пайыздық пен дивидендтік нысанда болатындығында.
Белгіленген табыстармен облигациялар ... ... ... өтеу ... ескеретін табыс пен ағымдағы табыс және купонды мөлшерлеме түрінде көрсетуге болады.
Купонды мөлшерлеме - бұл эмитентпен көрсетілген бағаға ... ... ... ... ... ... бөлу ... ағымдағы табысты аламыз. Бұл көрсеткіш көбінесе облигацияларға қарағанда пұрсатты акциялардың табыстылығының өзгерісін бағалау үшін ... ... онда өтеу ... құн ... және ... ұзақ ... ... төленетіндігі болжамданады.
Өтеу мерзімін ескеру бойынша табыс белгіленген табысы бар инвестициялық табыстылықтың ең сәтті көрсеткіші болып табылады. Мұнда купонды мөлшерлеме, өтеу ... құн, ... алу ... баға және ... ... дейін қалған мерзім.
Өтеу мерзімін ескеру бойынша табыстылықты есептеу формуласы былай беріледі: ... өтеу ... ... ... ... ... сайынғы өсімше
(Ағымдағы нарықтық баға
+
Наминал) / 2
(1)
Жыл сайынғы өсімше қосымша немесе жеңілдікті (номинал мен ... баға ... ... толық өтеуге дейінгі қалған жылдар санына бөлу ... ... ... ... ... ... ... болады, егер сату (нарықтық) бағасы көрсетілген бағаға ... ... ... егер ... баға мен ... құнның арасында үлкен ауытқу болса, онда маңызды қате жіберіледі, өйткені бұл формулада уақыт өте келе купонды табыстар біртіндеп қосымшаның ... ... ... ... өсіргеннен өсу белсенділігі ескерілмейді.
Облигациялардың бағалары мен олар бойынша табыстар бір-біріне кері тәуелді болады, яғни егер баға төмен болса, онда ... ... ... және ... ... ... мөлшерлемесінің төмен деңгейі кезеңінде облигацияларды сатып алатын ... ... ... ... ... ... ... кез келу тәуекеліне барады. Қарыздар бойынша пайыздық төлемдерге қарағанда нарықтық құнының өзгерісіне байланысты құнды қағаздар бойынша табыстары мен ... ... ... есеп ... ... табыстардың жеке саласы ретінде көрсетілмейді. Бұның себебі, табыстар мен шығындар белгілі бір жағдайда қарастырылмайды және банк ... ... әсер ... ... ... ... болады.
Құнды қағаздармен операциялар бойынша шығын сәтсіз инвестициялау ... ... ... ... ... ... ... төмен, ал құнды қағаз бағамы жоғары болған кезеңдерде инвестициялау үшін банктердің бос ақша қаражаттарыболады және мөлшерлеме ... ал ... ... болған жағдайда оларды сатуға мәжбүр болады (несиеге сұранысты қанағаттандыру үшін ... ... ... [4]. ... ... ... бар ... бұл активтің құнының төмен болғанын білдіреді, бірақ банктер қаражаттардың жетіспеушілігі мен пайыздық мөлшерлеменің жоғары болған кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... үшін бұндай шығындарға барады. Яғни бұл шығын басқа сала бойынша ... ... ... орын толтырады.
Банктің басқа табыстарына комиссионды төлемдер жатады. Клиенттің шоттары бойынша қызмет көрсетуге байланысты шығындарды жабу үшін ... ... ... ... ... ... ... шоты бойынша жүргізілетін әрбір операция сомасына байланысты пайыз түрінде немесе әрдайым ... ... ... ... есептеледі. Банктер жеңілдіктерді қолдану мүмкін, мысалы, белгіленген шектен қалдықтары төмендетілмейтін шоттары бар клиенттер үшін қызмет көрсету бойынша төлемдерді алып ... ... ... және ... ... ... есеп ... қызметін көрсету бойынша төлем алынбайды, өйткені бұл шоттар бойынша есептелген пайыздар бұл шоттар бойынша қызмет көрсетуге ... ... ... ... ... ала ... Банктердің халықаралық операциялар бойынша комиссионды төлемдер көлемі операциялар ... ... ... және ... банктермен сәйкес операцияларға алынатын төлем көлеміне байланысты болады. Төлем құжаттарын теңестіру және қаражаттарды аудару жүйелерін автоматтандыруды енгізу және банк ... ... ... құрастыру құжаттарды өңдеу жылдамдығын жоғарлатуға мүмкіндік береді, мәліметтерді салыстыру мен талдауды жеңілдетеді және шығындардың төмендеуіне ... ... ... ... шығындардың бұндай нәтижесі болып табылады. Мысалы қазіргі кезде чектердің кейбір түрлерінің инкассациясы үшін төлем алынбайды, өйткені ... ... ... ... ... ... банк ... мәліметтер мен жіберілген чектер мәліметтерін есептеу жолымен автоматты түрде жүзеге асады.
Сонымен бірге банктің валюталық операциялары едәуір ... оның ... әсер ... ... ... ... ... үшін әрбір түрінің жасалған келісімдер көлемі мен олар бойынша табыстар мен шығындар көлемін анықтау керек. Банктің валюталық операциялар ... ... ... бір кезең ішінде келісімдердің осы түрі бойынша жиынтық табыстың ... ... ... қатынасы бойынша анықталады.
Сонымен қатар, банктер консультациялық қызмет көрсеткені үшін, вексельдер мен сақтандыру полистерін сатқаны үшін, қарыздырды ... ала ... үшін ... ... трастық операциялардан табыс алады. Банктің барлық табыстары жалпы табыстың салыстырмалы кішкентай ... ... ... шығындар мен кірістер есебінде олар жиі нақтыланбайды.
Табыстылық бөлімін талдау кезінде ондағы операционды табыстар қандай көлем алатындағын табу керек. Олардың ... ... ... керек, ал өсімше қарқыны біркелкі болу керек. Бұл ... ... ... ... ... ... банктің басқа табыстарының есебінен қамсыздандырылуы мүмкін.
Банктің пайдалылық өсімшесінің ырғақты қарқынында банкпен өткен жылда кіріс алмаған және қосымша ... ... ... табыс топтарының салыстырмалы салмағының өзгерісіне назар аудару керек. Бұндай жағдай банктің белсенді операцияларын басқаруының төмендеуі мен банк басшалығының қонъюктураның өзгерісіне ... ... ... ... қабілетсіздігін куәландырады. Бұл мәліметтерді сәйкес банктердің жағдайымен салыстыру табыстардың бұндай жағдайы белгілі бір ... ... ... бұл бүкіл банктік жүйенің (немесе жеке аймақтың) ерекше белгісі екендігін анықтауға мүмкіндік береді. Операционды табыстардың өсу қарқынын сақтау жағдайында қосымша ... бар ... ... ... ... ... Банк өзінің табыстылық позициясын шығарылған қорлардың орнын толтыру үшін жартылай ... ... ... ... ... ... және ол оң құбылыс болып есептеледі. Сонымен, банктің белгілі бір ... ... ... қарқынын теңестіруге немесе оны тұрақты деңгейде ұстауға мүмкіндік ... ... бос ақша ... бар ... ... ... жағдайын басқаруының оң нәтижесі болып табылады.
Әртүрлі операциялардың табыстылығының салыстырмалы талдауын жүргізу үшін ... ... ... ... позициясы алынған және төленген пайыздарды, комиссионды төлемдерді, сыйақыларды және қарыздар, депозиттер, валюталық және басқа операциялар бойынша айырмашылықтарды салыстыруды көздейді. Барлық ... ... ... ... бойынша топталады, және белгілі бір кезең үшін өзара байланысқан операциялардың әрбір тобы бойынша және ... ... жеке ... ... ... ... мен шығындары салыстырылады. Ай соңында тұтас операциялар бойынша және жеке операциялар түрлері бойынша сальдо шығарылады. ... ... ... ... ... ішінде жасалған шығындар мен алынған табыстардын тұрады. ... ... ... ... ... үшін ... және ... белгілі бір операцияларды мақсатқа лайықты жүзеге асыру бойынша ... ... ... ... қатар, операциялардың жеке түрлеріне байланысты банк саясатына өзгерістерді енгізу мүмкіндігі қарастырылады. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... құрастырылады және ол күтілетін пайда көлемін бағалауға мүмкіндік береді. Бұндай көзқарас банктің жеке ... ... ... ... ... көлемінің қатынасы бойынша талдау жасауға және қажет ... банк ... ... ... ... береді.
Банк шығындарын талдау.
Банктің шығындарын талдау оның табыстарын талдау үлгісімен жүзеге ... ... ... ... ... ... клиенттердің салымдары бойынша пайыздарды төлеуддің анағұрлым өсуі көрінеді. Бұл ... ... ... ... нәтижесінде депозиттер бойынша пайыз мөлшерлемелерінің деңгейінің жоғарлауымен, екіншіден, жұмылдырылған қаражаттардың жалпы сомасындағы депозиттік шоттардың салыстырмалы салмағының жоғарлауымен түсіндіріледі.
Халықаралық есеп ... ... ... ... ... ... инкассалық және т.б.) жүзеге асырмау тапсырысын атқаратын банкке комиссионды төлемдер төлейді. Бірақ ең ... ... ... ... ... ... ... банк клиенті болып табылады. Банк онымен төленген комиссия төлемін клиент шотынан толық көлемде алып ... ... ... мен ... пайдалануға, жұмыскерлердің еңбекақысы мен әлеуметтік жәрдемдер төлеуге кететін шығындар салыстырмалы тұрақты сипат алады.
Банктің ақша қаражаттарының ... бір ... қор ... жұмсалады. Ал банктің пайдасы мен зиянының есебіндегі қалған шығындар саласы бойынша көрсетіледі. Оған ... ... ... мен ... тізіміне, аудиторлық фирмалардың қызметін төлеуге жұмсалған шығындар, соттық қызметке және көлікке жұмсалған шығындар және, сонымен бірге, салықтардың ... ... ... Операционды шығындардың өсуі тек банк ресурстарды тартатын нарық ... ... ... ғана ... сонымен қатар, менедменттің нашарлауын көрсетеді. Негізінен, екі сала тобын талдауына ерекше көңіл бөлі керек, олар: банк қызметін (әсіресе әкімшілдік-шаруашылық) ... ... ... банк ... ... жоғарлауымен байланысты шығындар (басқа да міндетті сақтандыру қорларын құрастыру).
Банктің шығындарын талдау үрдісінде тек ... ... және ... ... ... ғана емес ... тұтас топтары бойынша), сонымен қатар қажетті басқару ... ... үшін ... ... әсер ... ... факторларды көрсету керек. Банктің шығындарын азайту үшін төмендегілер мүмкіндік туғызады:
* ... ... ... ... яғни ... есеп ... ... және басқа да депозиттік шоттардың үлесін көбейту және ұзақ мерзімді депозиттік құралдардың үлесін азайту (мысалы, ... ... ... емес ... ... азайту.
Ресей Федерациясының қоластындағы Қаржы академиясының мамандарымен құрастырылған әдістеме.
Банктің табыстарын талдау.
Банк табыстарын құрылымдық талдау табыстың әрбір жеке түрінің үлесі мен оның ... ... ... ... ... мақсаты:
* табыстылықтың негізгі факторын анықтау;
* бұл қайнарды болашақта ... ... ... үшін ... ... ... ... келетін банктік қызметтердің мақсатты нарығын зерттеу;
* табыстылықтың тұрақтылық дәрежесін анықтау.
Бұл ... банк ... ... ... қарастырылады:
* клиентке берілген теңгелі қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ мерзімді қарыздар бойынша алынған пайыздар;
* валютада ... ... ... орта ... және ұзақ мерзімді қарыздар бойынша алынған пайыздар;
* басқа ... ... ... бойынша пайыздар;
* шетел корреспонденттерінің шоттары бойынша алынған ... ... және ... ... ... ... ... қағаздармен операциялар бойынша табыстар;
* пай мен акциялар бойынша дивиденттер;
* шетел операциялары бойынша бағамдық айырмашылықтан алынатын ... ... мен ... ... ... емес ... ... үшін алынатын комиссия төлемдері;
* банктік құжаттар мен құндылықтарды ... үшін ... ... ... айыптар, өсімшелер айыппұлдар;
* басқа да табыстар.
Бұл әдістеме ... ... ... ... ... деңгейін бағалау үшін мынандай қаржылық коэффициенттер қолданылады:
К1 пайыздық маржа / активтер (2)
К2 пайыздық емес ... / ... ... емес ... - ... емес ... / ... маржа (4)
Бұл коэффициенттердің негізінде табыстар деңгейін бағалау кезінде мыналар жүзеге асырылады:
* банктің табыстылық деңгейі бойынша рейтингтің ... ... ... ... ... ... мәні мен оның ... деңгейін салыстыру;
* есепті және алдыңғы кезеңдер үшін коэффициенттің нақтылы мәнінің динамикасын талдау, алдыңғы екі коэффициенттің төмендеуі мен үшіншісінің өсуі банк ... ... ... ... ... есепті кезеңдегі коэффициенттердің өзгерісін анықтайтын факторларды талдау;
Ақырғы шешім тек қана коэффициент ... ... ... ... оның өзгерісінің факторларын анықтайды.
Шығындарды талдау.
Қарастырылатын әдістемеде банктің келесі шығындары анықталады: ... ... ... ... ... ... ... тартумен байланысты пайыздық шығындар, қызмет көрсету үшін төленетін комиссионды төлемдер, ... ... ... ... (валютаны сатып алу, валюталық құралдарды қайта бағалау, теріс бағамдық айырма), амортизациялық ... ... емес ... тозуы, пошталық және телеграфтық, аренда, жарнама, инкассация бойынша және канцеляриялық шығындар, сонымен банктік ... ... ... банктік үрдісті жүзеге асыру, еңбек ету жағдайларын қамсыздандырумен байланысты жинақтық сипаттағы шығындар, еңбекақы, сыйақы және банк қызметкерлеріне ... ... да ... ... ... ... ... әлеуметтік қорларға төленетін міндетті төлемдер, ғимараттарды ұстау мен ... ... ... қорғанысқа, өкілділікке және іссапарға жұмсалатын шығындар.
Шығындарды талдаудың негізгі бағыттары:
* шығындардың барлық және ... ... ... мен олардың динамикасын бағалау;
* шығындарды құрылымдық талдау;
* шығындардың жалпы деңгейін бағалау.
Шығындардың барлық және жекелеген түрлерінің көлемі туралы тек қана ... ... ... мен өсу қарқыны бойынша анықтауға болмайды. Банктің өсу шегі бойынша оның активтері өседі, сонымен қоса активтердің абсрлютті көлемі өседі. ... ... жеке ... ... ... ... үшін ... көрсеткіш қолданылады: кезең ішіндегі барлық шығындар немесе олардың жеке түрлері активтердің сомасына қатынасы.
Оның динамикасының негізінде белгілі бір шығындардың ... ... өсуі ... бұл өзгерістердің заңдылығы туралы айтуға болады.
Шығындардың ... ... ... мен өсу ... ... ... ... жататын шығындардың негізгі түрлерін анықтау мақсатымен жүзеге асырылады. Сонымен қатар, құрылымдық талдау ... ... ... үшін ... ... ... Г.С. әдістемесінде көрсетілгендей шығындар пайыздық және пайыздық емес, сонымен қатар, тұрақты және тұрақсыз, операционды және басқа да болып бөлінеді. Бұндай ... ... ... ... факторларын анықтау және олардың төмендеуіне әсер ету үшін қажет[5].
Батракова Л.Г. ... ... ... талдау. Бұл әдістеме банк табыстарының дәстүрлі сыныпталуын қарастырады, сондықтан бұнда жоғарыдан аталғандардан ерекшеленетін талдаудың негізгі кезеңдеріне тоқталып кетейік. Л.Г. ... ... ... ... ... ... ... топтау табыс әкелетін және табыс әкелмейтін активтерді анықтауға мүмкіндік береді. Банкқа табыс әкелетін активтер: қысқа мерзімді (ақысыз ... ... және ұзақ ... ... ... ... ... несиелер, құнды қағаздар, пайлар, акциялар, факторинг бойынша қарыз, шаруашылық қызметтеріне қатысу үшін кәсіпорындармен аударылған ... ... ... ... әкелетін активтердің оптималды деңгейі 85% деп саналады, ал динамикада бұл ... ... ... ... айта кеткен жөн.
Банкқа табыс әкелмейтін активтер - ... ... шот, ... шот, негізгі құралдардың көлемі, иммобилизацияланған өзіндік құралдардың сомасы. Аталған активтерді азайту банк ... ... ... ... ... көлемін жоғарлату рентабелділікті төмендететіндігін, бірақ сонымен қатар, банк өтімділігін арттыратындығын ескеру қажет.
Банктің жалпы табысын басқаша көрсетуге болады:
Жалпы ... ... ... емес ... ... ... да ... бойынша банк табыстарының жалпы сомасы келесі қосылғыштардан тұрады:
* операционды қызметтен алынған ... (Д1) - ... және ... пайыздар, корреспонденттік шоттар мен қызмет көрсету бойынша комиссиялық төлемдер, ... ... ... ... операциялар бойынша алынған табыстар;
* банктік емес операциялардан алынған ... (Д2) - ... ... және банктердің қызметінде қатысқаны үшін алынған табыстар, көрсетілген қызмет үшін төлемдер;
* басқа да табыстар (Д3) - ... ... ... комиссия төлемдері мен пайыздар, банктің шаруашылық есепті кәсіпорындардың пайдасы.
Операционды қызмет көрсетулердің құны олардың еңбек ету қабілеттілігіне ... ал ... емес ... ... ... - шарт ... төленетін төлемге байланысты екенін ескеру қажет.
Банктік табыстарды талдау ... ... ... ... (немесе табыстардың сәйкес тобына) әрбір жеке табыстың салыстырмалы салмағы анықталады.
Мысалы операционды табыстардың салыстырмалы салмағы: операциондлық табысты ... ... ... табыстардың жалпы сомасындағы алынған айыптар, өсімшелер, айыппұлдар үлесіне қатынасы болып табылады.
Табысты салалардың динамикасы көлденең ... ... ... ... ... операционды табыстардың өсу қарқынының ырғақтығы банк қызметінің мамандырылған басқаруын куәландырады.
Ал банктік емес операциялардан ... ... ... ... да ... өсуі ... ... басқару сапасының төмендеуін көрсетеді.
Несиелік операциялардың табыстылығын талдаудағы маңызды рөлді несиелік салымдардың 1 теңгеге келетін ... ... ... ... ... ... ... / берілген несиелер сомасы
Бұл қатынас несиелік операциялардың табыстылығын анықтайды.
Келесі көрсеткіш - бұл банктің жалпы табыстарының ... ... ... ... табыстар / активтер бойынша орташа қалдықтар (6)
Ол активтер бойынша орташа қалдықтардың 1 теңгеге келетін табыстар сомасын ... және ... ... ... ... ... асатындығын көрсетеді.
Алдындағы көрсеткіштің бір түрі мына қатынас болып табылады:
Операционды табыстар
активтер бойынша орташа
қалдықтың 1 ... ... ... ... ... ... орташа қалдықтар
(7)
Банктің табыстарын талдаудағы мына қатынас маңызды рөл атқарады:
Табысты капиталға ... ... емес ... ... ... ... ең ... көрсеткіші банктің бір қызметкеріне келетін орташа табыс мөлшерін сипаттайтын көрсеткіш болып табылады:
Банктің жалпы табысы
Қызметкерлердің орта тізімдік саны
(9)
Одан басқа ... ... ... ... ... ... жүргізу керек. Тұрақты табыстар - бұл ұзақ уақыт ... ... ... қала ... ... ... ... табыстар. Тұрақтылық негізгі қызметтен алынатын табыстарға тән болады. Тұрақтылықтың жоқ болуы бизнестің тәуекелділігін ... ... ... ... ... ... табыстар сапасы төмен болады. Табыстардың тұрақтылығын анықтау үшін есептік көрсеткіштердің қатары қолданылады: табыстардағы орта квадраттық ауытқу, оның ... мәні ... ... сапасын көрсетеді; түр коэффициенті, оның жоғары деңгейі жоғары тәуекелділікті көрсетеді; табыстар тұрақсыздығы және формуламен анықталатын ... ... ... = (у - уt)[2] / n , ... уt ... тегістеу әдісі көмегімен есептеледі: уt = а+bt, ... - ... ... өзгерісі нәтижесінде пайда болған бөгеу;
b - өзгеріс мөлшері;
t - уақыт кезеңі.
Тұрақсыздық индексі нақты және мүмкін табыстар ... ... ... ... ... мәні табыстардың төмен сапасын білдіретінін ескеру қажет.
Шығындарды талдау. ... ... ... банк ... ... екі ... ...
* барлық шығындар = Пайыздық шығындар + Пайыздық емес ... ... ... = ... ... + Банк ... қамсыздандыру бойынша шығындар + Басқа да шығындар;
Банк шығындарын талдау кезінде жалпы сомадағы шығындардың әрбір жеке тобының орны мен ... ... ... ... ... ... ... шығындар / Жиынтық шығындар;
Шығындардың жалпы сомасындағы айыппұлдар үлесі, басқа банктерден алынған несиелік ресурстар үшін төленген пайыздар ... ... ... төленген пайыздар сомасы / Жиынтық шығындар;
Шығындар салаларының динамикасы алдыңғы кезеңдермен немесе жоспарлық көрсеткіштермен салыстыру бойынша талданады. Сонымен ... ... ... да ... ... ... банк операцияларын басқаруының төмендеуін көрсетеді.
Шығындарды талдау кезінде активті операциялар бойынша орташа қалдықтың 1 ... ... ... ... түрлерін сипаттайтын көрсеткіштер маңызды орын алады:
Қызметкерлер бойынша шығындар / активтер бойынша орташа қалдықтар;
Банктің шаруашылық шығындары / ... ... ... ... да шығындар / активтер бойынша орташа қалдықтар.
Бұл қатынастар банк операциялары қаншалықты пайдалы жүзеге асырылатынын көрсетеді. Сонымен бірге, алынған ... ... банк ... ... ... ... / Табыс әкелетін активтер бойынша орташа қалдықтар
көрсеткіші активтердің шығындарының қатынасын сипаттайды.
Банк өнімдерінің өзіндік құны банк қызметінің белсенділік көрсеткіші ... ... Оны ... банк мүмкіншіліктерін анықтау үшін қажет. Банктің активті операцияларының өзіндік құны бір клиентке қызмет көрсету үшін ... ... ... ... ... ...
Қорытынды жасай отырып, банктің жиынтық шығындардың төмендеуіне төмендегілер әсер ететінін айта ... ... ... ... ... ... пайыздық емес шығындарды төмендету.
* АҚ мысалындағы 2009-2011 жылдары аралығында табыстары мен шығындарды талдау
+ АҚ ... ... ... ... мен кемшіліктерін ескере отырып, Ресей Федерациясының қоластындағы Қаржы академиясы ұсынған әдістемені ... ... және ... ... ... ... толықтырып, АҚ табыстардың талдауын өткізейік.
Банк табыстарын талдау кезінде олардың жалпы сомасындағы немесе табыстардың сәйкес ... ... ... салыстырмалы салмағы анықталады. Табыстылық саласының динамикасы алдыңғы кезеңдермен, соның ішінде тоқсандармен теңгере алады. Банк ... ... және ... өсуі оның ... жұмысы мен маманды басқаруы туралы куәландырады.
Банк табыстары мен баланс активінің құрылым динамикасын бірдей талдай отырып, келесідей шешімге ... ... ... активтері оған нақты табыс әкелмейді. Бұл табыс әкелмейтін активтерге (мысалы, кассадағы әне корреспонденттік шоттағы ... ... ... ... және ... өзіндік құралдар), сонымен қатар, бағалы қағаздар және банк иемдеген басқа да қатысу құқықтары, материалды емес ... және ... ... ... ... ... Бұл материалды емес активтердің, иемденген бағалы қағаздардың және бірлескен жобалардың сапасы аса жоғары болмайтындығын ... ... АҚ ... ... ... ... бойынша пайда нормасына, банкпен көрсетілген қызметтер үшін алынған делдал төлемдер мөлшеріне, сонымен қоса, активтердің құрылымы мен ... ... ... ... өсуі ... ... түсуін қамтамасыз еткен дәстүрлі несиелік операцияларды өсіру есебінен операциялардың тұтас көлемін өсірумен анықталды. Табыстар мен шығындардың ... ... ... ... және құнды қағаздар нарығындағы операцияларды жүзеге асыру есебінен, сонымен ... ... ... алу ... ... ... өсуін анықтай отырып бұл шешімді растайды. Банк шығындарының негізгі саласы ... ... ... ... ... ... ... шығындар болып табылады (Ғ Қосымшасы). Шығындардың едәуір бөлігін валюталық нарық пен құнды қағаздар нарығындағы ... ... ... байланысты шығындар құрайды, бірақ бұл операциялар бойынша табыстардың өсу ... ... ... ... [6].
Операционды қызмет көрсетулердің құны олардың еңбек ету қабілеттілігіне байланысты, ал банктік емес ... ... ... - шарт ... төленетін төлемге байланысты екенін ескеру қажет.
Банктік табыстарды талдау кезінде олардың жалпы сомасындағы (немесе ... ... ... ... жеке ... ... ... анықталады.
Талдау кезінде екінші деңгейлі банктердің табыстарының деңгейін бағалау үшін мынандай қаржылық коэффициенттер ... ... ... / ... ... емес ... / ... (пайыздық емес табыс - пайыздық емес шығын) / пайыздық ... ... ... ... үшін ... ... құраймыз.
Кесте 1
2009-2010 жж. Қазақстан Республикасының АҚ-ның ... ... ... ... ... ... ... 459
Пайыздық шығын (-)
24 867
45 699
20 832
Пайыздық маржа
24 960
32 587
7 627
Пайыздық емес ... ... ... 487
-2 235
Пайыздық емес шығын (-)
14 222
18 894
4 672
Қарыздар бойынша мүмкін шығынға резервке бөлінген қаражат (-)
6 971
10 791
3 820
Салықтар (-)
1 ... ... ... ... 706
7 403
Ендігі кезекте 2010-2011 жж. Аралығын салысстырмалы түрде төмендегі кестеден көруге болады.
Кесте 2
2010-2011 жж. ... ... ... құрамы,теңге
Кезеңдер
2010
2011
Ауытқу
Пайыздық табыс (+)
78 286
103611
25 325
Пайыздық шығын (-)
45 699
62 845
17 ... ... ... 766
8 179
Пайыздық емес табыс (+)
5 487
19 300
13 813
Пайыздық емес шығын (-)
18 894
22 411
3 562
Қарыздар бойынша мүмкін шығынға резервке бөлінген қаражат ... ... ... ... ... ... ... 701
Таза табыс
14 706
29 939
15 233
Берілген кезеңдерді салыстырғанда табыстың негізгі бөлігін пайыздық табыстар ... Бұл ... ... ... ... жүргізгендігін білдіреді, өйткені пайыздық емес табыстар екінші ретті дәрежеде тұр, яғни ол ... ... Ал ... ... ... дәрежелі болып табылады және банк табыстарының негізгі ... көзі ... ... (2 кесте).
Банктің табыстарды басқару саясаты туралы келесі кестеде толық ... 1. ... ... жж. ... ... мен ... динамикасы
2009 жылы пайыздық маржа коэффициентінің (К1) төмендеуі мен пайыздық емес табыс коэффициентінің (К2) өсуі байқалады.
Кесте 3
АҚ-ның 2009-2011 жж. ... ... ... ... 302
997 805
1 503 300
Пайыздық маржа,теңге
24 960
32 587
40 766
Пайыздық емес ... ... ... ... емес ... ... ... 411
Пайыздық емес табыс алынған пайыздық шығын,теңге
-6 500
-13 407
-3 111
К1,%
4,04
3,26
2,7
К2, %
1,25
0,54
1,28
К3, %
х
х
х
Пайыздық маржа коэффициентінің төмендеуі несиелік ресурстардың жалпы қымбаттауымен байланысты ... ... емес ... ... өсуі ... ... ... бойынша алынған табыстың өсуімен байланысты.
Қазақстанның банктік секторының 2003-2010жж аралығындағы экономикадағы ... ... ... ... ... ... ... өсуін қамтамасыз етуге тигізген ықпалын көреміз.
Кесте 4
2005-2011 жж. Қазақстан банк ... ... рөлі ... ... млрд теңге
3250,6
3747,2
4612,0
5870,0
7453,0
10139,5
13315,2
Активтердің ЖІӨ-ге қатынасы, %
25,1
30,6
36,3
45,8
60,6
87,5
87,7
Несиелік қоржынның ЖІӨ-ге қатынасы, %
15,9
19,1
23,6
30,9
41,1
59,1
66,6
Меншікті капиталдың ЖІӨ-ге қатынасы, %
3,8
4,3
5,1
5,9
7,9
11,5
13,4
Депозиттердің ЖІӨ-ге қатынасы, ... 2010ж ЖІӨ ... ҚР ... және ... жоспарлау Министрлігінің болжамдық мәліметі берілген.
2 ҚҰБ-нің және ҚҚА-нің есептік материалдары ... ... ... жылдан бастап, экономикалық өсудің жыл сайын орта есеппен 10% тұрақты өсуге ие болуына банктердің активтерінің өсу ықпал еткендігі белгілі. 2008 ... ... 2011 ... 1 қаңтарына дейін банктік сектордың активтерінің ЖІӨ-гі үлесі 25,1%-дан 87,7%-ға дейін 3,5 есе өскен. 2008 ... ... 2011 ... 1 ... ... ... қоржынның ЖІӨ-гі үлесі де 15,9 % -дан 66,6 %-ға дейін 4,2 есе өскендігі байқалады.
Жасыратыны жоқ біздің отандық банктеріміздің капиталы өте ... ... 2011 ... 1 ... ... ... ... 1 781,8 млрд. теңгені немесе 14,8 млрд АҚШ долларын құрайды. Мұны салыстырмалы түрде қарасақ, АҚШ-ғы ... ... ... қатысты шамасынан 10 есе кіші немесе шығыс Еуропа елдерінен 35 есе кіші, Германиядан 25 есе кіші. Егерде ... үш ірі ... ... ... 145 ... АҚШ ... құраса, онда оның мөлшері біздің отандық банктеріміздің капиталынан 10 есе үлкен болып келеді.
Екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталы мен ... ... ... жж қатынасын төмендегі 2-суреттен көруге болады.
Сурет 2. 2003-2010 жж. Екінші деңгйлі банктердің меншікті капиталы мен
активтер ... млрд ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің активтері 2003 жылы 527,9 млрд теңгені ... ал бұл ... 2010 ... ... ... 22 ... ... 11 683,4 млрд теңгені құраған.
Екінші деңгйлі банктердің капиталдары 2003 жылы 97,6 млрд ... ... 2010 ... ... ... 18 есе ... 1 78,8 млрд ... құрап отыр.
Сонымен қатар, Қазақстандық банк жүйесіне қатысты халықтың ... ... ... ... ... депозиттердің көлемінің артуынан байқауға болады.
Соңғы 8 жыл ішінде банктердің депозиттері 12 есе ... ... 2010 жылы 3480,7 млрд ... ... ... ... ... қатынасы 2003 жылы 11,3 % және 2009 жылы 39,1%ға дейін өскен. Депозиттердің ... ... ... беттегі 3-суретпен беруге болады.
Көптеген Қазақстандық банктердің қаржылық нәтижелері соңғы жылдары тұрақтылыққа қол ... 3. ... жж. ... ... ... депозиттер мен
активтерінің серпіні, млрд теңге
Банктің рентабельдік көрсеткіштері бойынша біздің банктеріміз ... ... ... банктерінің осындай көрсеткіштерімен тең түсуде (Кесте 5).
Кестеден көріп отырғанымыздай 2009 жылы таза пайданың көлемі 7,1 млрд ... ... 2010 ... соңына оның мөлшері 266 млрд теңгеге дейін жеткен. Таза табыс көлемі 2003-2010 жж аралығында 37 есе ... ... ... банктердің активтерінің, соның ішінде банктің клиенттерге берген несиелерінің өсуі себеп болып отыр.
Кесте 5
2003-2010 жж ... ... ... ... мен рентабельдігі
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Таза пайда, млрд теңге
7,1
7,4
20,6
30,1
34,9
53,1
127,5
266
ROA, %
1,3
0,9
1,8
1,8
1,2
1,8
1,4
2,3
ROE, %
7,3
6,1
12,8
13,5
9,2
14,1
14,6
18,6
Ескертпе - ... № 7 (92) 2005 ... ... және №5 (150) 2010 ... ... ... бюллетенінен және ҚҚА-нің 2010 жылғы есептік материалдарынан алынған сандық мәліметтер ... ... ... ... осал жақтарын айқындауда соңғы жылдарда өткен Қаржыгерлердің конгрессіне арналып жасалған Қазақстаннның қаржы секторының SWOT-талдауынның нәтижелерін ... ала ... банк ... қатысты талдауды келесі беттегі 6-кестеден көруге болады.
Кесте 6
Екінші деңгйлі банктердің ... ... ... ... Пәрменді несие, депозит және инвестициялық саясаты.
* Активтері мен пассивтерінің мерзімдері бойынша салыстырмалы теңгерімділігі, тәуекелді басқарудың кешенді жүйесін ... ... ... ... ... депозиттердің және табыстылық көрсеткіштерінің серпінмен өсуі.
* Банк ... ... ... сай ... ... Несие сапасының және инвестициялық қоржынның қанағаттанарлық деңгейі, мүмкін болатын залалдардың резервтермен (провизиялармен) жоғары деңгейде қамтамасыз етілуі.
* Жаңа ... ... ... ... төменгі шығындар, желілік тиімділіктер мен технологиялар есебінен арта түсуі.
* Банк қызметтерінің тарифтерін қалыпты деңгейде ұстау, несиелер бойынша пайыз мөлшерлемелерін ... ... ... ... ...
* ... сапасын арттыру, активтер мен пассивтерді басқару және тәуекелді басқару ... одан әр ... Банк ... үйлесімді дамуы, банк өнімдері мен қызметтерінің және технологияларының санының өсуі мен ... оған сай ... Банк ... бәсекелестікке қабелттігін арттыру
Әлсіз жақтары
Қатерлер
* Банк секторының қаржылық тұрақтылығы мен өтімділік, капиталдану және бәсекелестік ... ... қол ... ...
* Ішкі ұзақ және орта ... ... ... шектеулігі.
* Банктік тәуекелдердің жоғары деңгейде орын алуы;
* Ішкі нарықтағы банктің инвестициялық операцияларды жүзеге асыру үшін қаржы құралдарының ... ... ... көп ... ... ... активтердің, оның ішінде несиелерінің жоғары деңгейі.
* Банктік қызметтер нарығында банктер арасында бәсекелестік тепе-теңдіктіктің ... Үш ірі ... ... өте ... ... болуы.
* ДСҰ-на кіруге байланысты шетел капиталының қатысуымен банктердің көбеюі.
* Бағалы қағаздардың ... және ... ... мүлік құндарының төмендеуі.
Жоғарыдағы банктік сектордың 2003-2010 жж аралығындағы дамуына жасалған зерттеулерді, SWOT-талдауын және ... 2011 жылы ... ... жолдауында банктік сектордың алдына қойған мақсаттарын басшылыққа ала отырып, қазіргі заманға сай банктің активтері мен пассивтерін басқаруды жетілдіруге ... ... ... ... даму ... М. ... ромбысы үлгісінде 4-суретпен беруге болады.
Банктік сектордың капиталдану
деңгейін және құнын арттыру
Банк секторының ... мен ... ... ... ... мен ... ... арттыру
Тәуекелдерді басқару жүйесін дамыту
Сурет 4. Қазақстанның банк ... даму ... даму ... ... банк жүйесінде орын алған басты мәселелер анықтап ... ... ... ... ... төмендігі, екіншіден өтімділік пен қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудің жеткіліксіздігі, үшіншіден, банк қызметінде озық технологияларды игерудің әлсіздігі, төртіншіден, тәуекелдерді басқару жүйесін ... ... ... ... Демек, аталған мәселелер бүгінгі банктік сектордың бәсекелестігін тежейтін ... ... ... ... ... сектордың бәсекелестігін тежейтін басты факторлардың бірі ретінде коммерциялық банктің ... ... ... ... оның қазіргі жағдайына баға беруге әдістемесін жасауға байланысты болып келеді [7].
Банктің капиталы деп бұл жерде оның ресурсы, соның ... ... ... мен ... қаражаттарының жиынтығы түсіндіріледі. Банктің тұрақтылығын және жұмысының тиімділігін қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... ... ... нарықтық тәсілін енгізу, біздің ойымызша, банк жүйесінің элементерінің тұрақтылығына ықпал ететін жағымсыз құбылыстардың алдын алуға ... ... ... ... ... ... өте ... үлесінде болуы да дұрыс емес. Себебі, ол банктің салым иелері ... ... беру ... сәйкес келмейтіндігін сипаттайды.
Қазіргі кезде банктеріміз өздерінің капиталдарын жеткілікті мөлшерде ұстап отырғаны жасырын емес. Қор нарығындағы жағдайлар банктің акционерлік капиталын ұлғайтуға ... ... ... Қаржылық қадағалау тарапынан банк капиталын арттыруға талап қойылған. Бірақ та оны ұлғайтатын ... көз ... ... ол ... ... Субординирленген қарызды тартудағы банктердің мүмкіндігі бірінші деңгейлі капиталдың 50%-нан аспайтын болуға тиістігін көздейтін шектеу тағы да бар.
2007-2010 жж ... ... ... ... ... 7-кестемен беруге болады.
Кесте 7
2007-2011 жж. Қазақстан Республикасының Екінші деңгйлі банктердің меншікті капиталдарының ... ... ... адекваттылық көрсеткіштері
2007ж
2008ж
2009ж
2010ж
2011ж
І деңгейлі капиталдың жиынтық активтерге қатынасы (к1)
0,09
0,08
0,09
0,09
0,11
Меншікті капиталдың тәуекел дәрежесіне қарай өлшенген ... мен ... тыс ... ... ... капиталдың ссудалық қоржынға қатынасы
0,22
0,19
0,19
0,20
0,20
Меншікті капиталдың құрылған провизияларға қатынасы
3,49
2,62
3,40
3,91
3,43
Меншікті капиталдың күмәнді ... ... ... үмітсіз несиелерге қатынасы
10,38
6,65
8,54
12,43
13,54
Ескертпе - ҚҚА-нің және Екінші деңгйлі банктердің ... жж ... ... ... автор есептеген.
Меншікті капиталдарының адекваттылық көрсеткіштері І деңгейлі капиталдың жиынтық активтерге қатынасына (к1) қатысты алсақ, ... ... мәні 0,06 кем ... ... ... 2007 жылдың 1 қаңтарына 0,09 құраса, 2011 жылы 1 қаңтарында оның көлемі 0,11 дейін өскен. ... ... ... ... ... өлшенген активтер мен баланстан тыс міндеттемелерге қатынасына (к2) тоқталсақ, оның мұндағы нормативтік мәні 0,12 кем болмауға тиіс, ендеше 2007 ... 1 ... 0,17 ... 2011 жылы 1 ... оның ... 0,14 мөлшеріне дейін азайған. Нормативтік мәнді орындағанмен де капитал деңгейінің тәуекел дәрежесіне қарай өлшенген активтер мен баланстан тыс ... ... ... Бұл ... ... ... жиынтық активтердегі артқандығы белгілі. Меншікті капиталдың ссудалық қоржынға қатынасы 2007 жылдың 1 қаңтарына 0,22 құраса, 2011 жылы 1 қаңтарында оның ... 0,20 ... ... Бұл ... банктің несиелік қоржынының көлемі активтер құрамында күрт өсуіне, оның меншікті капиталының баяу өсуі ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылдың 1 қаңтарына 3,49 құраса, 2011 жылы 1 ... оның ... 3,43 ... ... ... ... құрылған провизиялар көлемінің көбейгендігін көруге болады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... 2007 жылдың 1 қаңтарына 0,60 құраса, 2011 жылы 1 ... оның ... 0,34 ... ... ... Бұл ... банктің несиелік қоржынындағы күмәнді несиелер көлемінің артуын баяндайды.
Ал меншікті капиталдың ... ... ... 2007 ... 1 ... 10,38 ... 2011 жылы 1 ... оның көлемі 13,54 мөлшеріне дейін артқан. Бұл дегеніміз банктің несиелік қоржынындағы үмітсіз несиелер көлемінің азайғандығын ... ... ... ... түрлері талдаудан, олардың қандай жағдайда меншікті капиталдарының ... ... ... ... (8 ... ... жж. Қазақстан Республикасының Екінші деңгйлі банктердің меншікті капиталының серпіні, млрд теңге
Капиталы
2003
2004
2005
2006
200
2008
2009
2010
А ... ... ... ... ... 2
74, 0
223,3
259,3
ТӘБ
5, 0
8,9
14,8
19,7
51, 5
91, 9
167,5
384,9
Халық Банкі
5, 6
8,1
8, 3
21, 1
34, 4
60, 3
113,5
138,1
Барлығы
22,3
31,6
50,9
80,4
134,1
226,2
504,3
782,3
БЖ үлесі, ... ... ... 5
1, 9
4 ... ... ... ... Банкі
1, 4
2, 1
3, 2
7, 6
12, 2
25, 9
39,8
64,4
Альянс Банкі
1,2
1,3
2,1
4, 1
16,3
29, ... ... ... ... ... тобы
Өзге банктер
68,9
78,4
87,8
103,8
135,5
228,0
106,7
176,6
БЖ үлесі, %
70,6
64,2
54,5
46,4
39,1
38,9
12,2
12,7
Барлық ЕДБ капиталы
97,6
122, 1
161,2
223,5
346,8
587,2
879,5
1384,9
Ескертпе:
1) 2010 жылғы сандық мәліметтер 30 ... ... ... сандық мәліметтер АҚ-ның сайтындағы Екінші деңгйлі банктердің қаржылық есептері және Екінші ... ... ... жж. ... ... ... ... есептелген.
Екінші деңгйлі банктердің депозиттік қоржындарының құрылымына жасалған талдаудан қай банктік топтың ... ... ... ... ... ресурсты қалыптастыру мәселесін шешуде белсенділік танытып отырғандығын байқауға болады (9 кесте).
Кесте ... ... ... ... деңгйлі банктердің депозиттерінің серпіні, млрд теңге
Депозиттер
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
А тобы
ҚКБ
20,5
52,5
119,8
171,2
181,8
272,2
628,8
1687,4
ТӘБ
24,2
46,9
131,9
187,2
375,5
624,5
1052,1
1344,9
Халық Банкі
45,6
97,2
134,6
147,8
223,9
311,1
621,6
919,4
Барлығы
90,3
196,6
386,3
506,2
781,2
1207,4
2302,5
3951,7
БЖ үлесі,%
31,0
44,2
63,3
69,0
61,5
48,7
34,2
58,7
В тобы
АСҚ Банкі
7,3
10,9
23,3
30,9
43,8
66,7
412,9
467,3
Центркредит Банкі
9,8
13,5
22,5
50,8
93,2
137,4
317,8
470,4
Альянс Банкі
3,9
6,1
16,4
36,8
66,2
162,7
349,4
539,8
Темірбанк
5,4
8,4
13,0
10,2
12,2
40,9
108,2
187,2
Каспий банкі
1,9
5,4
8,2
18,1
28,5
43,3
65,8
73,8
Нұрбанк
-
-
23,4
34,9
47,4
42,5
105,4
78,3
Еуразия банкі
-
3,1
-
21,5
28,6
62,6
75,0
82,9
Барлығы
28,3
47,4
106,8
203,2
319,9
556,1
1434,5
1899,7
БЖ үлесі,%
9,8
10,7
17,5
27,7
25,2
22,4
21,3
30,3
Өзге банктер
172,0
200,8
116,9
23,8
169,7
719,1
2996,9
422,4
БЖ үлесі,%
59,2
45,1
19,2
3,3
13,4
28,9
44,5
11,0
Барлық ... ... ... ... мәліметтер 30 қыркүйекке берілген.
Кестедегі сандық мәліметтер АҚ-ның сайтындағы Екінші деңгйлі банктердің қаржылық есептері және ... ... ... ... жж. ... ... ... автормен есептелген.
Банк жүйесіндегі тобындағы үш банктің капиталы жоғары қарқынмен өскен. 2003 жылы олардың ... ... ... ал, 2009 жылдың аяғында 2,5 есе өсіп, 56,5%-ды құраған немесе ол дегеніміз банк жүйесіндегі капиталдың жартысынан жоғары ... ие. ... ... банк ... ... капиталдары да 5,7 есе өскен. Яғни олардың ... 2003 жылы ... ... ал 2009 жылдың аяғында 5,7 есе өсіп, 30,5%-ды құраған немесе банк жүйесіндегі капиталдың үштен бірін ... ... өзге 23 ... ... өсуі баяу, яғни олардың үлесі 2003 жылы -72,2%-ды құраса, ал 2009 жылдың аяғында 5,9 есе төмендеп, ... ... ... ... банк ... ... үш ... депозиттері жоғары қарқынмен өскен. 2003 жылы олардың үлесі -31,0%-ды құраса ал, 2009 жылдың аяғында 2 ... ... ... ... немесе ол дегеніміз банк жүйесіндегі депозиттердің жартысынан жоғары көрсеткішке ие. тобындағы банктердің банк ... ... де 3 есе ... Яғни ... ... 2003 жылы - 9,8%-ды құраса, ал 2009 жылдың аяғында 3 еседей өсіп, 30,3%-ды құраған немесе банк жүйесіндегі депозиттердің үштен бірін ... ... өзге 23 ... ... өсуі ... яғни ... үлесі 2003 жылы -59,2%-ды құраса, ал 2009 жылдың аяғында төмендеп 5,3 есе төмендеп, 11,0%-ды ... ... ... ... ... ... ... нарықтағы үлесінің өте жоғары болуы олардың аталған нарықта клиенттер үшін ... ... ... ... ... ал ... ... банктердің депозиттерінің азаяюы, олардың отандық депозиттік нарықта бәсеңдеу саясатының іске асырылуын көрсетеді. ... ... ... де ... ... үлесі орташа деңгейде қалуда, аталған банктерге бәсекелестік артықшылықтарды ескере отырып, депозиттік саясаттарына қайта ... ... ... ... деңгйлі банктердің тартылған қаражаттарының өсуіне депозиттермен қатар, депозиттік емес ресурстары да үлкен үлес қосқан. Депозиттік емес ... ... ... ... ... ... ... көрейік (10-кесте).
Талданған жылдар ішінде банктің депозиттік емес ... ... ... ... ... депозиттері 2007 жылдың 1 қаңтарына 69,0 млрд теңгені құраса, 2011 жылы 1 қаңтарында оның көлемі 319,9 млрд ... ... 4,6 ... ...
Банктердің басқа банктер мен банктің жекелеген операцияларын жүзеге асыратын ұйымдардан алған займдарының көлемі 2007 жылдың 1 ... 217,4 млрд ... ... 2011 жылы 1 ... оның ... 1798,2 млрд теңгеге дейін немесе 8,3 есе өскен.
ҚР үкіметінен алған займдарының мөлшері де 2007 жылдың 1 қаңтарына 7,5 млрд ... ... 2011 жылы 1 ... оның ... 7,7 ... ... ...
Кесте 10
Қазақстан Республикасының Екінші деңгйлі банктердің депозиттік емес ресурстарының серпіні мен құрылымы
Банктің депозиттік емес ресурстарының құрылымы
2007ж.
2008ж
2009ж
2010ж.
2011ж.
Банкаралық депозиттері, млрд теңге
69,0
79,4
185,1
257,6
319,9
үлесі, ... ... мен ... ... ... ... асыратын ұйымдардан алған займдары, млрд теңге
217,4
343,9
576,8
1414,3
1 798,2
үлесі, ... ... ... ... млрд ... ... ... ұйымдарынан алған займдары, млрд теңге
17,7
19,2
26,5
27,4
85,1
үлесі,
1,2
0,8
0,6
0,3
0,8
Бағалы қағаздармен жасалатын операциялары, млрд теңге
76,9
72,2
163,5
530,0
245,4
үлесі,
5,2
3,0
4,0
6,6
2,4
Айналысқа шығарған бағалы қағаздары, млрд ... ... де ... млрд ... ... міндеттемелері, млрд теңге
1491,3
2418,6
4 073,9
8 001,6
10 256,7
Халықаралық қаржы ұйымдарынан алған банктердің қарыздары 2007 жылдың 1 қаңтарына 17,7 млрд теңгені құраса, 2011 жылы 1 ... оның ... 85,1 ... ... дейін өскен. Бағалы қағаздармен жасалатын операциялары мөлшері 2007 жылдың 1 қаңтарына 76,9 млрд. теңгені құраса, 2011 жылы 1 қаңтарында оның ... 245,4 ... ... ... ... 3,2 ... ...
Банктердің сыртқы міндеттемелердің құрылымында резидент еместерден (банктердің сыртқы міндеттемелерінің 29%) ... ... ... ... ... ... ... шығады жəне 2009 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 588,9 млрд.теңге болды.
Бұл ... ... ... ... негізгі көлемін Ұлыбританияның жəне Солтүстік Ирландияның Біріккен Корольдігі, Жапония, Германия, Австрия жəне АҚШ елдері ... ... ... банк ... ... міндеттемелеріндегі үлесі 16,1%-ды құрады.
Осы қаражаттар клиенттердің ... жəне ... ... ... операцияларын қаржыландыруға бағытталды. Заем қаражаттар түсуінің тағы бір дерек көзі эмиссия мен банктердің борыштық бағалы ... ... ... ... ... жіберілген бағалы қағаздар сыртқы міндеттемелердің 10%-ын құрады жəне есепті кезеңде 142 млрд. теңгеге өсті жəне 2009 ... 1 ... ... ... 206,6 млрд. теңге болды. Банктердің сыртқы міндеттемелерінде 2009 жылғы 1 ... ... ... 117,3 ... теңге болған РЕПО операциясының ескерілетіндігін атап өту керек.
Банктер қаралып отырған кезеңде де АМК заемдары мен ... ... ... ... ... ... ... АМК (арнайы мақсаттағы кəсіпорындар) - қазақстандық банктердің жəне кəсіпорындардың əлемдік қаржы нарықтарында делдал болу мақсатында шет ... ... ... ... және олардың көпшілік бөлігі Нидерландта тіркелген. Осы елдердің кредиторлары алдындағы міндеттемелері 2009 жəне 2008жж. аяғындағы 25,6 жəне 12,3 ... ... ... ... 34 ... ... болды.
Сондай-ақ Қазақстан үшін Ұлыбритания - 2009 жəне 2008жж. тиісінше 10,4 жəне 4,3 млрд. долл. салыстырғанда 15,4 ... ... ... АҚШ - 2009 жəне ... ... 6,8 жəне 5,8 ... ... ірі кредитор болуын жалғастыруда. Kazkommerts International B.V. 250 млн. долл., Kazkommerts Finance 2 B.V 250 млн. ... ... Finance B.V. 30 ... ... ... сондай-ақ HSBK (Europe) B.V. 700 млн. долл. еврооблигациялар шығаруы есебінен АМК-дан тартуын атап айту қажет [9].
Қазақстандық банктердің ... ... емес ... ... қаржы ұйымдары болып табылады: шетелдік банктер (Morgan Stanley Bank International Limited, Standard Bank Plc, Deutsche Bank AG London Branch, ... əр ... ... ... ... ... (Еуропа қайта құру және даму банкі, Азия даму банкі) жəне ... да ... ... (оның ішінде АМК шығарған еврооблигациялардың түпкілікті ұстаушылары болып табылатындар).
Тұтастай алғанда, банктер үшін негізгі кредитор елдер үлестеріне 45,9 ... ... ... ... ... 50 % ... Нидерландия жəне Ұлыбритания - 17,8 % болып табылады (5-сурет).
Банктер секторы бойынша ... ... ең көп ... еліміздің үш ірі банктері АҚ, Банкі>> АҚ және АҚ ... яғни 2010 ж. 30 ... ... ... 58,5% (2009 ж. жəне 2008 ж. ... 57,6 % жəне 63,3 % ) ... кейінгі орында келесі үш банкке тиесілі, яғни Банкі>> АҚ, АҚ жəне АҚ - 28,5 % (2009 жылы жəне 2008 жылы ... 28,9% жəне 20,3 %) ... Бұл ... ... ... ... АҚ, Банкі>> АҚ жəне АҚ көшбасшы жағдайға ие болуына қарамастан, банктерінің ... ... алуы ... ... ... растайды.
Ескертпе - Басқа елдерге, сондай-ақ еурооблигацияларды ұстаушылар жəне корреспонденттік шоттардың жəне ... ... ... ... ... 5. ... кредитор елдері бойынша сыртқы
қарыздары30.06.2010 ж., %-бен
Үшінші топтағы мәселелержоғарыда қарастырылған капиталдың ... ... ... ... ... ҚР ... деңгейдегі банктерінің ресурстарын активтерге орналастыруына және активтер сапасын бағалауға, сондай-ақ активтерді қоржындық тәсілмен ... ... ... байланысты.
Банктік активтердің сапасы активтік операциялардың түрлендірілуіне, тәуекелді активтерінің көлеміне, толық құны жоқ активтердің көлеміне және активтердің ... ... ... ... ... ... ... сапасына баға беруде және жалпы жағдайда несие банк ісінің ... ... ... ... ... ... банктердің активтерінің сапасының төмендігінен туындап отыр. Көптеген банкирлер және реттеуші ұйымдардың пайымдауынша ... ... ... ... ... ... көрсеткішін сипаттайды. Екінші деңгйлі банктердің активтерінің сапасын сипаты 6-сурете ... 6. ЕДБ ... мен ... ... құрылымы
Көріп отырғанымыздай банктердің активтері мен шартты міндеттемелерінің сапасына жасалған талдаудан, стандартты активтер мен шартты ... ... 2007 ... ... 2011 жылы ... 57,5-ға дейін төмендегенін көруге болады. Ал күмәнді ... мен ... ... ... ... ... 2007 жылмен салыстырғанда 2011 жылы 24,2-дан 41,5-ға дейін өскен. Күмәнді активтердің ішінде, 1-санаттағы күмәнді активтер мен ... ... ... 2007 ... ... 2010 жылы ... ... дейін өскен. Үмітсіз активтер мен шартты міндеттемелердің үлесі керісінше ... ... ... 2007 ... салыстырғанда 2011 жылы 1,2-дан 1,0-ға дейін төмендеген.
Сурет 7. Екінші деңгйлі банктердің несиелік қоржынының сапасы, %
Банк активтерінің сапасы несиелік ... ... ... Қаншалықты несиелік қоржында жіктелген (күмәнді және үмітсіз) несиелердің үлесі жоғары болса, соғұрлым банк ... ... ... ... ... ... да несиелік қоржынды басқару бұл өз кезегінде активтерді басқарудан туындайтын маңызды ... ... ... Банк ... өсу ... өз кезегінде банк жүйесіндегі тәуекел деңгейін арттырып, несиелік қоржынның сапасн төмендетуге ықпал етуде (7-сурет).
Біріншіден, несиелік қоржынның ... ... 2006 ... ... қолданыла бастаған 2005 жылы 16 қарашадағы №465 қаулысымен бекітілген "Активтердің, ... ... ... және ... ... және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру" туралы ережесі бойынша қойылатын талаптардың күшеюі ... ... ... ... ... ... ... көлемін өсіруге ынталы болуы да әсер еткен, ... бұл ... ... басында тұрған несиелік тәуекелдің деңгейін сипаттайды.
2003-2010 жылдар аралығында Екінші деңгйлі банктердің банктердің экономикаға берген займдарының жағдайын талдаудан, қай банктік ... ... ... ... көруге болады (11-кесте).
Кесте 11
2003-2010жж Екінші деңгйлі банктердің берген займдарының серпіні, млрд теңге
Займдары
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
1
2
3
4
5
6
7
8
9
А тобы
ККБ
53, 7
67, 4
137, 9
171,6
262,2
734,1
1 641,3
2297,4
ТӘБ
26,9
55,2
110,5
127,4
236,4
691,9
1 268,0
1987,7
Халық Банкі
22,2
51,5
82,9
128,2
160,1
432,6
619,7
925,5
Барлығы
102,8
174,1
330,9
427,2
658,7
1858,6
3529,0
5210,6
БЖ ... ... ... ... ... ... үлесі,%
8,7
8,5
15,1
17,0
19,1
29,2
36,6
36,0
С тобы
11 кестенің соңы
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Өзге банктер
149,6
273,9
240,3
384,7
542,3
310,1
266,6
365,5
БЖ үлесі,%
54,1
56,0
35,7
39,4
36,5
10,1
4,5
4,1
Барлық Екінші деңгйлі банктердің займдары
276,2
489,8
672,4
978,1
1 484,0
3062,0
5 991,9
8 701,
Ескертпе
1 2010 жылғы сандық ... 30 ... ... ... сайтынан және Екінші деңгйлі банктердің 2003-2010 жж арналған қаржылық есептерінінен ... ... ... ... ... ... сапасы 2003 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда біршама нашарлағандығы байқалады, оны несиелік қоржында күмәнді ... ... ... ... ... 2003 жылы ... ... - 55,2%, күмәнді - 39,0%, үмітсіз 5,8% ... ... ал 2010 ... аяғына стандартты несиелер - 39,8%, күмәнді - 58,7%, үмітсіз 1,5% құрап отыр.
Талдаудан байқағанымыздай, тобының үлесіне ... банк ... ... ... несиелердің 2003 жылы 37,7% келетін болса, 2010 жылы бұл көрсеткіш 2 есеге өскен немесе 59,9 % құрайды. Аталған ... ... ... ... жоғарғы қарқынмен өсуіне ол топқа жататын банктердің несие нарығында агрессивтік ... ... ... ... ... ... банк жүйесі бойынша берілген несиелердің 2003 жылы 8,7% ... ... 2010 жылы бұл ... 2 есеге өскен немесе 36,0 % құрайды. Бұл топқа кіретін банктердің кейбірі несие ... ... ... ... ... ... отырғандығын көруге болады, ондай банктерге Альянс банк, банкі және ... ... ... ... банк ... ... берілген несиелердің 2003 жылы 54,1% келетін болса, 2010 жылы ... ... 13 ... ... ... 4,1% құрайды. тобының несиелер үлесінің төмен болуы өз кезегінде аталған топқа кіретін ... ... ... пассивтік танытуын көрсетеді.
Ал, енді 2009-2011 жылғы 1 қаңтардағы екінші деңгейдегі банктердің инвестициялық қоржындарының құрылымына талдау жасайық (12-кесте).
Кестеден көріп отырғанымыздай, банктердің ... ... ... 2009 ... 1 ... 647 245 млн ... құраған. Қоржынның ең үлкен бөлігін 33,56% ҚР ... ... ... ... ... оның көлемі 217 198 млн. теңгені құрайды. Осы көрсеткіш 2010 ... 1 ... 1 239 924 млн ... ... яғни 1,8 есе ... Бұл ... өсу әсіресі мемелекеттің бағалы қағаздарының есебінен қамтамасыз етілгенін байқау қиын ... ... ... ... ... ... банктердің инвестициялық қоржындарының құрылымы
Бағалы қағаздар
01.01.2009ж
01.01.2010ж
01.01.2011ж
млн.
теңге
үлес, %
млн.
теңге
млн.
теңге
үлес, %
млн.
теңге
ҚР мемлекеттің бағалы қағаздары, оның ішінде:
217 198
33,56
477 ... ... ... ... ... 705
39 583
6,12
40 705
Қаржы Министрлігінің бағалы қағаздары
91 509
14,14
97 414
91 509
14,14
97 414
ҚҰБ-нің ... ... ... ... 211
Жергілікті атқарушы ұйымдардың бағалы қағаздары
2 594
0,40
1 431
2 594
0,40
1 431
Халықарлық қаржы ұйымдарының бағалы қағаздары
139 ... ... ... ... эмитенттердің мемлекеттік бағалы қағаздары
147 799
22,84
235 251
147 799
22,84
235 251
ҚР эмитентерінің мемлекеттік емес бағалы қағаздары, оның ішінде:
85 374
13,19
212 ... ... ... ... 363
3 712
0,57
32 363
облигациялар
81 661
12,62
180 329
81 661
12,62
180 329
Шетелдік эмитенттің мемлекеттік емес бағалы қағаздары, оның ішінде:
67 075
10,36
239 394
67 ... ... ... ... ... 394
Барлығы
647 245
100,0
1 239924
647 245
100,0
1 239924
Ескертпе - ... ... жж ... ... ... автормен есептелген.
Қоржынның ең үлкен бөлігін 38,54% ҚР мемлекеттің бағалы қағаздары ... ... оның ... 477 762 млн. теңгені құрайды. 2011 жылдың 1 қаңтарына Екінші деңгйлі банктердің жиынтық инвестициялық қоржыны 777 312 млн ... ... ... ... ... 1,5 ... ... Қоржынның ең үлкен бөлігін 38,52% ҚР мемлекеттің бағалы қағаздары алады немесе оның көлемі 296 720 млн. теңгені ... ... ... ... ҚР ... емес ... ... инвестициялық қоржындағы үлесі 2009 жылы 33,56 % немесе 217 198 млн. теңгеге, 2010 жылы 17,15 % ... 212 692 млн. ... ал 2011 жылы 21,50 % ... 178 984 млн. ... тең. ... ... ұйымдарының бағалы қағаздарының үлесі 2009 жылы 20,05 % немесе 129 800 млн. теңгеге, 2010 жылы 6,03 % ... 338 211 млн. ... ал 2011 жылы 0,50 % ... 3 863 млн. ... тең. ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарының үлесі 2009 жылы 22,84 % немесе 147 799 млн. теңгеге, 2010 жылы 18,97 % ... 235 251 млн. ... ал 2011 жылы 19,65 % ... 151 417 млн. ... ... Шетелдік эмитентердің мемлекеттік емес бағалы қағаздарының үлесі 2009 жылы 10,36 % немесе 67 075 млн. ... 2010 жылы 19,31 % ... 239 394 млн. ... ал 2011 жылы 18,09 % ... 139 328 млн. ... ... Банктер қаражатарының бір бөлігін мемлекеттік емес бағалы қағаздарға орналастырады. Мемлекеттік емес бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... жылдардағы банктердің активтерінің құрылымындағы бағалы қағаздарға жұмсалымдар үлесінің азаюы бір ... ... ... несиелер үлесінің артуымен байлансты болса, екінші жағынан банктердің республикалық бюджеттің тапшылығының азаюына байланысты, мемлекеттік бағалы ... ... ... және ... емес ... ... өтімсіздігімен түсіндіріледі.
Төртінші топтағы мәселелеркоммерциялық банктердің активі мен пассивін басқарудағы маңызды факторлардың бірі ... ... ... ... ... банктің өтімділігі мен табыстылығын арттыруға ықпалын әдістемелік тұрғыдан бағалау және оларды басқару әдістерін ... ... ... тәуекелдерге: несиелік, өтімділік, операциондық және нарықтық тәуекелдерді жатқызамыз. ... ... ... ... банктен алған несиесі бойынша қарызын немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына байланысты банктің зиян шегуін сипаттайды.
Несиелік тәуекелден ... ... ... несиелеу және өзге де соған теңдестірілген баланстық және баланстан тыс операцияларын жүргізу барысында пайда ... ... ... ... басқаруға екі тұрғыдан келу қажет:
+ нақты қарыз алушының несиелік тәуекелін басқару;
+ несиелік қоржынның тәуекелін басқару.
Қарыз алушының несиелік тәуекелін басқару банктегі ... ... ... ... жүзеге асыралады.
Қоржындық несиелік тәуекел бұл қарыз алушының банк алдындағы несиеге ... ... ... ... туындайды.
Несиелік тәуекелді бағалау сапалық және сандық талдаулар тұрғысынан іске асады. Сапалық талдау бұл несиелік тәуекелдің пайда болуы аумағын ... ... ... ... және ... анықтауда пайдаланылатын ақпарат көздерін талдауды қамтиды.
Сапалық талдау әсіресе банктің несиелік қоржынының сапасын ... ... ... ... ... бұл ... ... дәрежесін формалау, яғни сандық тұрғыдан анықтау мақсатында жүзеге асады.
Жалпы қазіргі банктік тәжірибедегі қарыз алушының несиелік тәуекелін басқару ... ... ... ... ... несиелік тәуекелін басқару әдістері
Бір қарыз алушыға шектеу қою
Мәмілені құрылымдау және қаржыландыру шартын анықтау
Мүдделердің қақтығысын жоққа шығару
Қарызды синдинцирлеу
Қарыз алушының тәуекелін ... ... ... 8. ... алушының несиелік тәуекелін басқару әдістері
Несиелік шектеубұл біріншіден, несие ... ... ... беретін несиесі бойынша несиелік қатынастың шекті деңгейі; екіншіден, қарыз алушының өз айналымында ... ... ... ең ... ... ... Ол норматив бойынша тәуекелдің (несие мөлшерінің) банк капиталына қатынасы арқылы есептеледі және оның мәні екі жағдайда белгіленеді: 1) 0,1 нан ... ... яғни ол ... тығыз қарым-қытынастылар үшін; 2) 0,25-тен аспайтын мөлшерде, яғни ол қалған қарыз алушылар үшін (соның ішінде бланктік несиелер үшін - ... ... ... ... төмендетудің келесі әдістерінің біріне мәмілені құрылымдау және қаржыландыру шартын анықтау жатады. Мәмілені құрылымдау үдерісінде банк қаржыландыру шартының түрін, мерзімін, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі және өзге де шарттарды өзі анықтайды [10].
Несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... банк ... ... қамтамасыз етілуі жатады. Ал, бүгінгі несиенің қамтамасыз етілуі ретінде кепіл, кепіл-хат, кепілдеме міндеттемелері ... ... ... ... ... бір ... ... сақтандыру жатады. Несие беруге байланысты тәуекелді сақтандырудың үш түрі ... ... ... ... несиеге кепілге қойған мүлкін сақтандыру;
+ қарыз алушының еңбекке қабілеттілігін сақтандыру;
+ ... ... ... сақтандыру.
Сақтандырудың ерекшелігі қарыз алушының мүддесін қорғай отырып, бір мезетте банкіге берілген несиенің қайтарылуына кепілдік беріледі.
Қарызды ... ... ... ... тәуекелін төмендетудің маңызды әдістерінің біріне жатады. Синдинцирленген ... беру бұл ... ... ... ... арасында бөлінуін білідіреді.
Синдинцирлеудің бірнеше тәсілдері қолданылады, атап айтсақ, біріншісі, бұл ... ... ... ... ... несие беруі, екіншісі, үлкен сомада несие берген банктің несиенің бір бөлігін қайталама нарықта сатып ... ... ... ... мен ... ... ... туындайды.
Қарыз алушының несиелік тәуекелін төмендетудің келесі тәсілі бұл мүдделердің қақтығыстарын болдырмау. ... ... ... негізінен банктің несиелік қызметіне байланысты қойылатын талаптарды банк қызметкерлерінің орындауын көздейді.
Активтер мен ... ... ең ... ... ... қаржы нарығында экстремальды жағдайлар орын алуына байланысты өтімділікті жұмылдыру жоспарын жасау жатады.
Өтімділікті жұмылдыру жоспарын жасау үшін жиі стресс-тестілеу жұмыстарын өткізген ... ... ... бұл ... ... ... белсенділік уақытында немесе жалпы дағдарыс жағдайында өтімділік тәуекелінің факторларына деген банк балансының сезімталдығын анықтау.
Коммерциялық банктердегі ... ... ... болу ... бәрі ... ... ... Операциондық тәуекелдерді бағалау екі тәсілмен: сандық және сапалық бағалау ... ... ... Сандық тәсілмен бағалау ықтималдық немесе болжамдық сипатқа ие. Бұл жерде ... ... ... ... ал ... ... ... ықтималдық деңгейіне байланысты болады.
Сапалық бағалау тәсілі операциондық ... ... оның ... ... салдарын есептеуді қамтиды.
Операциондық тәуекелдің деңгейін анықтау үшін мынадай әдістер қолданылады:
* операциондық ... ... мен ... ... ... ... ... әдіс.
Операциондық тәуекелдерінің көздері мен нақты зияндарын статистикалық талдауға негізделген әдісі банктегі өткен уақыттарда болған зияндардың ... ... ... ... ... шығындарын болжауға мүмкіндік береді.
Балдық әдістерге сәйкес сараптамалық бағлау негізінде банктің ... ... ... таңдалып алынып, олардың қатысты маңыздылығы анықталады.
Операциондық тәуекелдерінің көздеріне талдау жүргізуде балдық әдісті статистикалық талдау әдісімен қатар қолдану операциондық ... ... ... және ... ... анықтауға мүмкіндік жасайды.
Әрбір ақпараттың деңгейін бағалау бес балдық шкаламен бейнеленеді:
- операциондық тәуекелдің қауіпті деңгейі;
- операциондық тәуекелдің ... ... ... ... орташа деңгейі;
- операциондық тәуекелдің қанағаттанарлық деңгейі;
- операциондық тәуекелдің төменгі деңгейі.
Жаңа Базель ... ... ... ... капиталдың мөлшерінің есебінің үш әдістемесі қарастырылған: көрсеткіштердің базалық әдісі; ... ... ... ... ... Бұл жерде банктер өздерінің қолында бар әдістемелердің бірін операциондық тәуекелді өлшеу күрделілігіне қарай таңдап ала алады.
Операциондық тәуекелді есептеуге қосымша ... ... ... сәйкес, операциондық тәуекелге қатысты меншікті капиталды резервтеу сомасын анықтауда ... ... ... болады. Базалық әдісті қолданатын банктер операциондық тәуекелге қатысты соңғы үш жылдағы жалпы табыстың орташа шамасынан тұрақты ... ...... ... белгілі бір капиталдың көлемін аударуға тиіс.
* базалық көрсеткіштерге негізделген жеңілдетілген тәсіл;
* стандарттық тәсіл;
* жетілдірілген ... ... ... ... ... тәсіл бойынша операциондық тәуекелге қажетті резерв мөлшері банктің ... ... ... ... ... Бұл ... ... құрылған банктер үшін операциондық тәуекел шамасы қаржылық жылдың соңына қарай есептеледі.
Базалық әдісті қолданатын банктер операциондық тәуекелге қатысты соңғы үш ... ... ... ... шамасынан тұрақты пайыз мөлшерінде (α әріпімен белгіленген) белгілі бір ... ... ... тиіс. Операциондық тәуекелдерге қатысты аударылатын капиталдың сомасы мынадай формуламен көрсетіледі:
КБК = ЖТ х ... ... КБК - ... ... ... операциондық тәуекелдерге қатысты аударылатын капиталдың мөлшері;
ЖТ - соңғы үш жылдағы орташа жалпы табыс;
α = 15% - тұрақты пайыз.
Стандарттық тәсіл ... ... ... ... резвертің сомасын есептеуде коммерциялық банктің қызметі бойынша сегіз өндірістік желіге бөліп қарастырады: корпоративтік тұлғаларды қаржыландыру, сауда және сату ... жеке ... ... ... коммерциялық (заңды тұлғалармен) банктік операциялар, төлемдер мен есеп айырысулар, агенттік (делдалдық) қызметтер, активтерді ... ... жеке ... ... ... көрсетулер.
Жалпы аударылатын резервтік капиталдың сомасы әрбір өндірістің желі бойынша реттегіштік капиталға ... ... ... ... ... ... аударымының жалпы сомасын төмендегідей формуламен есептейді:
КСТ = ∑ (ЖТ 1-8 х β1-8), ... КСТ - ... әдіс ... ... ... ... - әрбір өндірістің сегіз желісі бойынша соңғы үш жылдағы жалпы табыстың орташа жылдық көлемі;
β1-8 - ... ... ... тұрақты пайызы, ол талап етілетін капитал көлемінің сегіз өндірістік желі ... ... ... ... ... ...
Базель келісіміне сәйкес операциондық тәуекелдерге қатысты талап етілетін ... ... ... банк ... ... ... өндірістік желі бойынша алатын жалпы табыстарының көлеміне қарай жіктелімі ... ... ... капитал көлемінің негізгі өндірістік желі бойынша түсетін жалпы табыстарға қарай жіктелімі
Өндірістік желілер
β - коэффициенті, %-бен
Копоративтік ... ... ... ...
18
Жеке тұлғалармен банктік операциялар
12
Коммерциялық (заңды тұлғалармен) банктік операциялар
15
Төлемдер мен есеп айырысулар
18
Агенттік (делдалдық) ... ... ... ... қызмет көрсетулер
12
Ескертпе - Операциондық тәуекелге қатысты резерв мөлшерін есептеуге қосымша Базель ... жаңа ... ... ... ... ...
Мұндай жіктелімді стандартты тәсілді пайдаланушы барлық коммерциялық банктер үшін ортақ ... ... ... ... банк ... реттеуші ұйымдарға аталған тәсілге балама стандартты тәсілді қолдануға рұқсат етеді. Балама стандартты тәсіл банк ... ... ... ... ... құқылы екендігін сипаттайды.
Жетілдірілген тәсілдер жоғарыда қарастырылған ... ... ... ... ... ... Бұл тәсіл коммерциялық банктерде операциондық тәуекелдерді талдайтын меншікті үлгілерінің және операциондық зияндардың мониторингінің болуын ... ... ... ... банктерге операциондық тәуекелдерді бағалау және басқару жүйесін жасауда еркіндік береді.
Активтер мен пассивтерді басқаруда банктің нарықтық ... ... аса ... орын ... Банк ... орын алатын нарықтық тәуекелдер түрлеріне мыналар жатады:
* валюталық тәуекелдер, яғни валюталық бағамдардың өзгерістеріне туындайтын зияндар;
* пайыздық тәуекелдер, яғни пайыздық мөлшерлемелердің ... ... ... ... баға ... яғни ... ... бағалы қағаздардың бағамдарының қолайсыз өзгерісіне байланысты зияндар.
орналастырған жағдайда туындайды.
Мұндағы банктердің активі мен пассивін теңгерімді ... ең ... бұл ... ... ... ... ... банктің таза пайдасына пайыздық тәуекелдің қаншалықты ықпал ететіндігін бағалауда мынадай тәсілдер қолданылады: пайыздық ... ... және ... ... Spread ... деңгейін және динамикасын бағалау; GAP талдауы; Дюрация; Имитациялық ... - бұл ... ... мен ... пайыздық мөлшерлемелер арасындағы айырма, яғни ол төмендегі ... ... ... = iа -іп , (13) ... iа - ... ... ... бойынша пайыз мөлшерлемесінің орташа деңгейі;
іп - банктің ... ... ... ... мөлшерлемесінің орташа деңгейі.
Сонымен қатар, спред арқылы бас банктен қарыз алған филиалдар мен ... ... ... ... ... ... ... келесі тәсіліне GAP талдауы жатады.
GAP - ... ... ... = RSA - RSL ... GAP - Пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне сезімтал банк активтері мен пассивтерінің арасындағы айырма.
RSA - Пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне ... банк ... - ... ... ... сезімтал банк пассивтері.
Пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне сезімтал банк активтеріне мыналар жатады: ... ... ... ... банкаралық несиелер; өзгермелі пайыз мөлшерлермесімен берілген қарыздар; пайыз мөлшерлересін қайта ... ... ... сай ... ... ... өзгерісіне сезімтал банк пассивтерге мыналар жатады: өзгермелі пайыз мөлшерлемесімен тартылған депозиттер; өзгермелі ... ... ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесін қайта қарастыру көзделген келісімшартқа сай тартылған депозиттер.
Пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне сезімтал банк активтер мен пассивтерді өзара салыстырғанда оң және ... GAP ... ... ... оң GAP ... пайыздық тәуекел егерде нарықта пайыз мөлшерлемесі төмендесе ғана пайда болады.
Мұндай жағдайда менеджерлер ... ... ... ... ұзақ мерзімді активтердің көлемін ұлғайтуға және сонымен бірге қысқа мерзімді ... ... ... тиіс.
Бұл шаралар активтер мен пассивтер арасындағы теңгерімсіздікті қалыпқа келтіріп, таза пайданың төмендеуін туындайтын шығынды азайтады. Теріс GAP ... ... ... егер ... ... мөлшерлемесі жоғарылаған кезде пайда болады. Мұндай жағдайда банк менеджерлері ... ... ... ... ... ... ...
Бесінші топтағы мәселелер өтімділік және табыстылықты қамтамасыз етудің әдістемелік тұрғысынан коммерциялық банктің активі мен пассивін ... ... ... қалыптастыруға және сондай-ақ проблемалық активтерді басқарудың үлгісін жасауға ... ... ... ... ... активі және пассивін басқару бірқатар әдістер арқылы ... ... ... ... ... арқылы басқару. Бұл әдістің негізіне барлық ресурстарды біріктіру идеясы жатыр. Сосын жинақ қаражаттар сай келетін активтердің (ссудалар, ... ... ... ... ... және т.б.) кейбір түрлерінің арасында бөлінеді. 7Аталған әдіс отандық банктер тәжірибесінде осы күнге ... ... ... әдіске жатады.
Бұл әдістің кемшілігі мұнда активтердің санттары ... ... бөлу үшін ... ... жоқ және бұл әдіс ... шеше ...
Келесісі бұл бос ақша қаражаттарын тарту көздерінің көп түрлілігіне негізделеді. Әрбір қаражат көзі жеке ... және ... ... ... активтермен сәйкестендіру қажет. біздің ойымызша, деп атауға болады. ... ... ... сәйкес әр түрлі көздерден тартылған қаражаттарды орналастыру үшін пайдаланатын орталары анықталады. әдісінің алдыңғы ... ... ... жоғары активтердің үлесін дәлірек анықтауға және қосымша ресурстарды мүмкіндігінше жоғары өтімді активтерге салуға ... ... ... ... ... ... сондай-ақ банк табыстылығына қол жеткізу болып табылады. Активті және пассивті операциялар ... ... ... ... банктің өтімділігі жүз пайызды қамтамасыз етілер еді ... ... бар. ... ... ... банктердің активтері мен пассивтерін басқаруда бастысы өтімділікті басқаруға ... мән бере ... ... ... ... ... ... мақсатында қаражаттарының бір бөлігін өтімді активтерге орналастырса, екінші бөлігін пайда табу мақсатында табысты активтерге ... ... ... ... табысты активтерді қайтарудың тәуекелмен байланыстылығын ескерсек, онда оңтайлы шамадан артық өтімді активтерді ұстау өз кезегінде банктің табыстылығын азайтып, ... ... ... әсер ... ... ... тек активтер немесе пассивтер есебінен өтімділікті қолдап отыру, ... ... ... ... қол ... ... ... бермейді.
Осы жерде банктердің балансының өтімділігін басқарудың қарапайым үлгісін жасау қажеттігі туындайтыны сөзсіз. Жоғарыдағы қарастырылғын әдістерді негізге ала отырып, біздің ... ... ... ... ... ... үлгісі 9-суреттегідей қатынасты бейнелеуге тиіс.
Тұрақсыз пассивтер
Тұрақты пассивтер
Өтімді ... ... ... ...
Сурет 9. Банк балансының өтімділігінің үлгісі
Бұл әдіс бойынша баланстың өтімділігін талдауда барлық ... екі ... ... ... және ... ... сәйкес банктің пассивтерінде екі топқа бөлу қажет: тұрақты және ... ... ... ... ... мен ... пассивтерін өзара салыстыру арқылы таза өтімді Гэп-ті анықтауға болады. Бұл әдістің негізгі ... ... ... ... активтері мен тұрақсыз пассивтері арасындаға алшақтықты (Гэп-ті) айқындау болып табылады.
Сонымен қатар, біздің ... бұл ... ... ... банк ... ... мен пассивтері арасындағы теңгерімсіздікті басқаруға мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... мәселесі біздің ойымызша проблемалық активтерді басқарумен байланысты болып отырғаны жасырын емес.
Отандық банктік тәжірибеде проблемалық несиелермен жұмыс бөлімі ... ... ... активтерді басқарумен айналыстан құрылым жоқ. Сондықтан да біздің ойымызша ондай бөлімше қазіргі кезде аса қажет.
(ПАБК) бұл кез ... ... ... ... ... ... ... өкілетті ұйым болып табылуға тиіс.
ПАББ-тің өзінің типтік міндеттеріне ... оның ... ... ... ... ... ... болады:
* бөлімшенің қарауында болатын проблемалық активтер бойынша қарыздарды қайтару жұмыстармен байланысты кешенді шараларды жүзеге асыру;
* өзге бөлімшелермен бірлесе отырып, проблемалық ... ... ... ... ұйымдастыру және өзінің құзіретіне қарай банктің жоғарғы коллегиялық ұйымдарына арналған сараптамалық қорытынды даярлау;
* активтердің проблемалық топқа ауысу кезеңінен ... ... ... ... ... ... жүргізу;
* проблемалық активтермен жұмыс жасауға қатыстырылатын банктің ... ... ... ... ... және ... алуды ұйымдастыру;
* бөлімшенің қарауында есепке алынатын қарыздарды қайтаруға байланысты туындайтын ... ... ... ... резервтермен есеп айырысуды, есептеуді және бақылау қоюды жүзеге асыру.
Оның болуы ... ... ... ... ... - банктің жұмысында тәжірибесі көп, жүйелі ойлауға қабілетті, бас ұйымдастырушы.
2) Экономикалық ... бар ... ... ... есепке алып, есептік құжаттарын жасайды, резвертерді құрады, ПАББ-нің жұмысының нәтижелерін жоспарлайды және болжайды.
3) Бухгалтерлік білімі бар ... ... ... ... ... білуге және бөлімшенің ұсынған проблемалық активтермен жұмысының сызбасының үлгісін жасай білуі тиіс. Мұндай ... ... ... ... оның ... бухгалтерлік есебін білуі, себебі қарызды қайтару сызбасын іске ... ... ... қызметін талдайды және есебін жүргізеді [11].
4) Несие бойынша маман несиелеу тәжірибесін жетік білуге, ... ... ... ... ... секторының қызметінің ерекшеліктерін және күрделі қаржыландыру сызбасын құра білуге тиіс.
5) Салық ... ... тек қана ... емес ... ... салық салу тәжірибесі мен заңдылықтарын білуге, сондай-ақ ... ішкі ... ... ... ... ... тиіс.
6) Арбитраждық білімі бар заңгер банктің атынан арбитраждық сотта банктің мүдделерін қорғай білуі және банктің заң қызметімен тікелей байланыста ... ... ... ... ... маман банктің қауіпсіздік қызметі мен мемлекеттік билік ... ... ... өзара қарым-қатынаста болуға тиіс.
Басқарма Төрағасы
Банк басқармасы
Жектекшілік жасайтын -Басқарма төрағасының орынбасары
Несиелік комитет
Проблемалық активтер комитеті
Талдау ... ... ... ... болатын жиналыстар
Несиелік бөлімше
Экономикалық бөлім
Проблемалық активтер бөлімшесінің жетекшісі
Жобалық қаржыландыру бөлімшесі
Ішкі аудит бөлімшесі
Бухгалтерлік есеп бөлімшесі
Банктің филиалдары
Тәуекелдер бөлімшесі
Заң бөлімшесі
Қауіпсіздік бөлімшесі
Қазынашылық
Сурет 10. Проблемалық ... ... ... ... және ... функционалдық байланыстарының ұсынылатын үлгісі
8) Филиалдар бойынша маман банктің құрылымдық бөлімшелерінің экономикалық-қаржылық жағдайын жетік білуге, олардың өңірлердегі қызмет ету ерекшеліктерін, әлсіз және ... ... ... ... ... Техника саласының маманы есептеуіш техника, бағдарламалау және байланыс құралдары бойынша кез келген мәселелерді білуі қажет.
Банктерде ПАББ жұмысының ... әр ... ... ... ... ... ұсынуымызша ПАББ-нің типтік құрылымы және аталған бөлімшенің функциональдық байланыстары келесі беттегі 10-суреттегідей ... ... ... ... ... ... мұндай жаңа бөлімшенің басқару құрылымында болуын бәсекелестік тұрғыдан қаламауы мүмкін. Бірақ та уақыт өте келе ... ... ... ... ... жететіне күмән келтіруге болмайды.
Қазақстандық банктерінің активтерінің бүгінгі жағдайы немесе сапасы ПАББ сияқты активтерді, оның ... ... ... ... ... басқару бөлімшесінің құрылуын қажет етіп отырғаны сөзсіз.
+ АҚ шығындарын талдау
АҚ шығындарын талдау кезінде банктің келесі шығындары анықталады: банктік ... ... ... жатқызылатын салықтар, қаражаттарды тартумен байланысты пайыздық шығындар, қызмет көрсету үшін төленетін ... ... ... ... бойынша шығындар (валютаны сатып алу, валюталық құралдарды қайта бағалау, теріс бағамдық ... ... ... ... емес ... тозуы, пошталық және телеграфтық, аренда, жарнама, инкассация бойынша және канцеляриялық шығындар, сонымен банктік қызмет көрсетуді жақсарту, банктік үрдісті жүзеге асыру, ... ету ... ... ... ... ... шығындар, еңбекақы, сыйақы және банк қызметкерлеріне төленетін басқа да ақшалай төлемдер, ... ... ... ... ... төленетін міндетті төлемдер, ғимараттарды ұстау мен пайдалану бойынша шығындар, қорғанысқа, өкілділікке және ... ... ... ... ... негізгі бағыттары:
* шығындардың барлық және олардың жекелеген түрлері мен олардың динамикасын бағалау;
* шығындарды құрылымдық талдау;
* шығындардың жалпы деңгейін бағалау.
Шығындардың барлық және ... ... ... туралы тек қана олардың абсолютті мөлшері мен өсу қарқыны бойынша анықтауға болмайды. Банктің өсу шегі бойынша оның ... ... ... қоса активтердің абсрлютті көлемі өседі.
Сондықтан шығындардың жеке түрлерінің өзгеріс заңдылықтарын бағалау үшін салысытрмалы ... ... ... ... ... ... олардың жеке түрі
Активтер
(15)
Оның динамикасының негізінде белгілі бір шығындардың төмендеуі немесе өсуі туралы, бұл өзгерістердің заңдылығы туралы айтуға ... ... ... талдауы динамикасы мен өсу себептері ерекше мұқият талдауға жататын шығындардың негізгі түрлерін анықтау мақсатымен жүзеге асырылады. ... ... ... ... шығындарды сапалы талдау үшін жүзеге асырылады. Панова Г.С. әдістемесінде көрсетілгендей шығындар пайыздық және пайыздық ... ... ... ... және ... ... және ... да болып бөлінеді.
Бұндай топтау шығындар өсуінің негізгі факторларын анықтау және олардың төмендеуіне әсер ету үшін ... ... ... біз ... ... валюталық нарық пен құнды қағаздар нарығындағы операциялар бойынша болғандығын көреміз. Бірақ бұл операциялар ... ... ... ... бөлігін жабатынын ескеруіміз қажет.
Сонымен қатар пайданы табу үшін жұмыс қарқынын жақсарту керек, сондықтан қызметкерлер ынтасын көтеру үшін ... және ... ... шығындар да ұлғаяды.
Көріп отырғанымыздай пайыздарды төлеу бойынша шығындар да айтарлықтай жоғарлады, яғни осыдан депозиттік қызмет көрсету саласы жақсы дамығандығы білінеді.
2009 жылы ... ... ... ... ... көлемі бойынша шығындар да айтарлықтай көбейді.
Төленген пайыздар бойынша ... ... ... ... ал осы операциялар бойынша табыс айтарлықтай дәрежеде өсті,яғни табыстар ... ... ... және ... тағы пайда табады, ал бұл өз кезегінде банк операйияларының дұрыс қызмет етуін білдіреді.
Сонымен қатар, осы кезеңдегі шығындардың көп ... ... ... пен ... ... ... шығындар құрайды.
Сонымен қатар, екі кезеңдегі амортизациялық шығындар айтарлдықтай төмендеді.
14 кестеден біз ... ... ... ... пен ... ... ... операциялар бойынша болғандығын көреміз. Бірақ бұл операциялар бойынша табыс шығындардың анағұрлым бөлігін жабатынын ескеруіміз қажет..
Сонымен ... ... табу үшін ... ... ... ... ... қызметкерлер ынтасын көтеру үшін еңбекақы және сонымен ... ... да ... ... ... пайыздарды төлеу бойынша шығындар да айтарлықтай жоғарлады, яғни осыдан депозиттік қызмет көрсету саласы жақсы дамығандығы білінеді.
2009 жылы ... ... ... ... ... ... бойынша шығындар да айтарлықтай көбейді.
Кесте 14
АҚ-ның 2009-2010жж. банк шығындарының динамикасы, млн теңге
Шығындар
2009
2010
Ауытқуы
1. Банктің операционды және ... да ...
26 ... ... ... ...
1 ... 569
522
Төленген пайыздар
8 730
13 575
4 845
Банктердің қызмет көрсеткені үшін және клиенттерге ... ... ... бойынша амортизациялық аударымдар
1 029
892
-137
Валюталық нарық пен құнды қағаздармен операциялар ... ...
10 ... 969
10 574
Басқа да шығындар
4 537
7 933
3 396
2. Басқару аппаратына кеткен шығындар
Барлығы
4 388
6 930
2 542
Оның ... ... қоры
4 ... ... ... ... бойынша шығындар
388
930
542
Басқа да шығындар
Төленген пайыздар бойынша шығындар аздаған дәрежеде өсті, ал осы ... ... ... ... дәрежеде өсті,яғни табыстар шығындарды толығымен жабады және үстінен тағы пайда табады, ал бұл өз ... банк ... ... ... етуін білдіреді.
Сонымен қатар, осы кезеңдегі шығындардың көп ... ... ... пен ... ... нарығындағы шығындар құрайды.
Сонымен қатар, екі кезеңдегі амортизациялық шығындар айтарлдықтай төмендеді.
Енді келесі кезеңді қарастырайық (15 ... ... 15
... ... банк ... динамикасы, млн теңге
Шығындар
2010
2011
Ауытқуы
1. Банктің операционды және басқа да шығындары:
Барлығы
42 ... ... ... ...
1 ... 270
6701
Төленген пайыздар
13 575
15 961
2 386
Банктердің қызмет көрсеткені үшін және клиенттерге төленген комиссия
489
473
-16
Негізгі қорлар бойынша амортизациялық аударымдар
892
688
-204
Валюталық нарық пен ... ... ... ... ...
20 969
29 009
8 040
Басқа да шығындар
7 933
13 047
5 114
2. Басқару аппаратына кеткен шығындар
Барлығы
6 930
8 ... ... ... ... қоры
6 ... 000
2 000
Қызметтік іссапарлар бойынша шығындар
930
931
1
Басқа да шығындар
Соңғы кезеңдегі шығындардың көп ... ... мен ... ... шығындар құрайды.
Сонымен екі кезеңдегі ауытқуларды салыстырсақ мынандай нәтижеге келеміз (16 кесте):
Кесте 16
АҚ-ның 2009-2011жж. ... млн ... ... ... және ... да ... ... соңы
1
2
3
Барлығы
16 386
25 021
Оның ішінде:
Салықтар
522
6701
Төленген пайыздар
4 845
2 386
Банктердің қызмет көрсеткені үшін және клиенттерге төленген комиссия
186
-16
Негізгі қорлар бойынша амортизациялық ... ... ... пен құнды қағаздармен операциялар бойынша шығындар
10 574
8 040
Басқа да шығындар
3 396
5 114
2. Басқару аппаратына кеткен шығындар
Барлығы
2 542
2 001
Оның ... ... қоры
2 ... ... ... бойынша шығындар
542
1
Басқа да шығындар
Соңғы кезеңдегі шығындардың көп бөлігін салықтар мен басқа ... ... ... Амортизациялық шығындар мүлдем төмендеп кетті. Яғни бастапқыда банкпен алынған жабдықтар қолайлы болып, кейін оларға үлкен дәрежеде шығындалу ... ... жоқ ... ... ... айтылғанның барлығын біз көрнекті түрде кестеде көре аламыз (17 кесте).
Кесте 17
АҚ-ның 2009-2010жж. шығындардың құрылымы, ... ... ... және ... да ...
4,2
4,25
0,05
Оның ішінде:
Салықтар
0,17
0,16
-0,01
Төленген пайыздар
1,4
2,2
0,8
Банктердің қызмет көрсеткені үшін және клиенттерге төленген комиссия
0,049
0,049
0
17 ктенің соңы
1
2
3
4
Негізгі қорлар бойынша амортизациялық ... ... ... пен құнды қағаздармен операциялар бойынша шығындар
1,68
2,1
0,42
Басқа да ... ... ... ... ... ... ... төлеу қоры
0,65
0,6
-,05
Қызметтік іссапарлар бойынша шығындар
0,063
0,09
0,027
Басқа да шығындар
Ендігі кезекте АҚ-ның шығыстарын ... ... оны ... ... ... ...
Кесте 18
2010-2011 жж. АҚ-ның шығыстарын ауытқулары, %
Шығындар
2010
2011
Ауытқуы
1. Банктің операционды және басқа да шығындары:
Барлығы
4,25
4,49
0,24
Оның ішінде:
Салықтар
0,16
0,55
0,39
Төленген пайыздар
2,2
1,06
-1,14
Банктердің қызмет ... үшін және ... ... ... ... бойынша амортизациялық аударымдар
0,09
0,05
-0,04
Валюталық нарық пен құнды қағаздармен операциялар бойынша шығындар
2,1
1,9
-0,2
Басқа да шығындар
0,79
0,87
0,08
2. Басқару ... ... ... ... ... ... қоры ... іссапарлар бойынша шығындар
0,09
0,06
-0,03
Басқа да шығындар
Сонымен, банк шығындарының негізгі бөлігі - бұл негізгі қызметпен байланысты шығындар, сонымен қоса бір ... ... ... пен ... қағаздар нарығындағы операциялар бойынша шығындар құрайды. Ал бір бөлігін басқару аппаратына байланысты шығындар, яғни еңбекақы бойынша шығындар ... және ол ... ... ... қатар банк шығындарының жиынтық көлеміне кері әсер етпейді.
+ АҚ банк операцияларының табыстылығын басқа банктермен салыстырмалы талдау
АҚ операцияларының ... ... ... үшін оны ... ... ... қажет. Ол үшін біз Қазақстанда белгілі тағы екінші деңгейлі екі банктің табыстылығын салыстырайық. Олар - ... аса ... ... пен ...
... үш жыл мерзіміндегі табыстарын қарастырайық (19 кесте)
Кесте ... ... ... млн ... табыс (+)
1826
3038
6822
Пайыздық шығын (-)
750
1418
3807
Пайыздық маржа
1078
1620
3015
Пайыздық емес табыс (+)
127
2459
4259
Пайыздық емес шығын (-)
1220
1955
3975
Қарыздар бойынша мүмкін шығынға резервке ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда пайыздық табыстар айтарлықтай өсті. Енді АҚ табыстарын (Н,О,Ө Қосымшалары) салыстырайық(8 кесте).
АҚ табыстары да пайыздық қызметтен алынған ... ... ... Енді осы ... АҚ салыстырайық (20 кесте).
Кесте 20
2009-2011 жж. АҚ ... млрд ... ... (+)
8830
10444
14444
20 кестенің соңы
1
2
3
4
Пайыздық шығын (-)
3594
6284
9284
Пайыздық маржа
5236
4160
5160
Пайыздық емес табыс (+)
595
419
1699
Пайыздық емес ... ... ... ... ... ... ... қаражат (-)
-2348
-3933
-3459
Салықтар (-)
286
167
267
Таза табыс
1969
2009
4284
2009 жылдың нәтижелері бойынша АҚ жиынтық активтер 2,2 есе өсті. Акционерлік ... 2,4 есе ... жеке ... ... көлемі 79% өсті, несиелік портфель 2 есе өсті. Яғни осымен қоса банк табыстылығы да айтарлықтай өсті .
Кесте 21
2009-2011 АҚ ... млрд ... ... (+)
49 827
78 286
103 611
Пайыздық шығын (-)
24 867
45 699
62 845
Пайыздық маржа
24 960
32 587
40 766
Пайыздық емес табыс (+)
7 ... ... ... емес шығын (-)
14 222
18 894
22 411
Қарыздар бойынша мүмкін шығынға резервке бөлінген қаражат (-)
6 971
10 ... ... ... 047
1 569
8 270
Таза табыс
7 303
14 706
29 939
Қанша дегенмен АҚ банкінің табыстары анағұрлым жоғары болғандығы көрініп отыр. Өйткені 2009 жылы АҚ ... таза ... үш есе ... Ол туралы банк басшылары БТА қызметінің нәтижелеріне арналған Алматы - Мәскеу - Тбилиси - Киев ... ... ... - ... ... ... 2009 жылғы банктердің табыстарын салыстырайық (22 кесте):
Кесте 22
2009ж. Қазақстан Республикасының Банктердің табыстарын ... млрд ... ... ... (+)
103 611
6822
14444
Пайыздық шығын (-)
62 845
3807
9284
22 кестенің соңы
1
2
3
4
Пайыздық маржа
40 766
3015
5160
Пайыздық емес табыс (+)
19 300
4259
1699
Пайыздық емес шығын ... ... ... ... ... ... ... қаражат (-)
98 080
167
114
Салықтар (-)
8 270
44
267
Таза табыс
29 939
328
4284
2009 ылғы банктердің баланстарын салыстырайық (23 ... АҚ ... ... ... банктердің ішіндегі ең ірі банктердің бірі. Яғни ... оның ... аса ... ... ... ол тек қана банк ірілігімен ғана емес, сонымен қатар оның қаржылық жағдайының нәтижесімен, яғни ... ... ... бұл ... банк ... ... екенін дәлелдейді.
Кесте 23
2009ж. Банктердің баланстарын салыстыру
АҚ


Активтер, млрд теңге
1 503 300
85816
160 112
Пайыздық маржа , млрд теңге
40 ... емес ... млрд ... ... емес ... млрд ... 411
3975
5158
Пайыздық емес табыс алынған пайыздық шығын , млрд теңге
-3 ... ... ... жылы ... АҚ ... ең дзық ... және Орта ... ең озық банкі деп мойындады. Ал 2009 жылы ТМД-ның банктер бірлестігі, журналы мен Fitch Ratings рейтингтік агенттіктің хабарлауынша АҚ ... ... ие ...
* Екінші деңгейлі банктердің қызметінің қаржылық нәтижнлнрін талдаудың ... ... ... мен ... ... ... деңгейлі банктің нәтижелерін анықтауға, яғни коммерциялық ұйым ретіндегі оның ... ... ... ... Банк ... ... ... табыстар мен шығындарды талдаудан басталады және пайданы зерттеумен аяқталады. Банктің қаржылық қызметін талдау банк балансының өтімділігін ... ... ... Ал ... нәтижелер негізінде тұтас банктің сенімділігіне байланысты шешім қабылданады.
Өтімділік мәнін дұрыс ұғыну үшін банктің өзінің ... ... ... жабу ... ... ... ... болатын әсерін бағалау керек. Өтімділіктің бірнеше сатылары бар. Әдетте ... ... ... - банк ... ... қолдана алдмауы, яғни жеткіліксіз өтімділік кезінде банк өзінің өтімді активтерін ағымсыз конъюктурада сатады немесе өте жоғары пайызбен басқа банктерден ... ... ... ... себептері келесі:
* жалпы экономикадағы дағдарыс жағдайы;
* үкімет пен Орталық банктің қатаң монетарлық және несиелік ... ... ... азайту мақсатындағы саясаттарды өткізу, яғни қолма-қол ақша эмиссиясын қатаң реттеу,
* резерв қорларына міндетті талаптар нормаларын жоғарлату,
* ... ... ... ... минималды резервтерін жүйелі түрде жоғарлату;
* мемлекетте қазынаны және бюджеттік банкті құру;
* жаңашыл ... ... ... үшін ... ... кадрлардың жетіспеушілігінің банктегі нашар менеджмент.
Банк өтімділігін бағалау жүйесі:
* төменгі:
+ басшылар өтімділік жүйе аспектісін жетік меңгерді;
+ басшылар нарық ... ... ... ... болжай алады;
+ өтімділік бойынша позиция жағымды, ал банктің пайда мен капиталына ... ... ... ... ... болады, қаржылық институттардың бәсекелестерімен салыстырғанда қол жетерлік тұстары ұтымды;
+ қаржылық қаражат көздері жақсы диверсификацияланған;
+ өтімділік тәуекелін басқару ... мен ... ... және ұзақ ... бойы ... тиімділігін дәлелдейді;
+ басқарушылық ақпарат уақытылы, толық және сенімді;
+ төтенше жағдайлар пайда болғанда жоспарлар түбегейлі қарастырылады және ... ... ... ... ... ... аспектілерін жеткілікті деңгейде біледі;
* басшылар нарық жағдайының өзгерісіне жеткілікті дәрежеде икемденеді;
* банк нарық жағдайының ... ... ... ... ... ... мен капиталға төнген мүмкін қатер бақылау астында;
* жарамды жағдайларда өтімділікпен қамтамасыз ету үшін ... ... ... бары.
* Жоғарғы:
* басшылар өтімділік тәуекелінің басты аспектілерін мүлдем білмейді немесе көңіл бөлмейді;
* басшылар нарық жағдайының ... ... ... және оларға бейімделе алмайды;
* банктің қардыландыру көздеріне қол жеткізу тұстарына нарық жағдайының жағымсыз өзгерістеріне әсер ... Ол ... мен ... ... ... ... бар ... көздері нмесе қоржын құрамы шығындар жоспарында тиімді және ұзақ мерзім өтімділікті қолдау кезінде қиыншылықтың барын немесе туындауын ... ... ... ... ... деңгейлі коммерциялық банктер үшін Ұлттық банкпен бекіткен өтімділіктің нормативтерін орындау бойынша сандық баға ... Ол ... банк ... шоттары бойынша болжамды төлемнің уақытылы төлеуін бір ... ... ... ... ... ... клиент алдында өз міндеттерін орындайды, ссуда береді және тағы басқа Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің өтімділік ... ... үшін ... ... ...
К ... ... ағым өтімділік
=
Банктің өтімді активтер сомасы
Талап етілгенге дейінгі шоттар бойынша міндеттемелер
(17)
Банктің жағдайын объективті бағалау үшін басқа да ... ... ... ... бірі лездік өтімділік коэффициенті:
К лездік өтімділік =
Банктің жоғары ... ... ... еткенге дейінгі міндеттемелер
(18)
К ұ.м. өт =
Банктің бір жылдан жғары ссудалар
Банктің өзіндік капиталы + 1 жылдан жоғары
депозиттер, алынған несиелер, ... ... ... ... пен банкке тапсырылған қаражаттардың қамтамасыз етілуін көрсетеді. өтімді активтер, мүлік және материалдық құндылықтар, сонымен қатар, банктің кредитордың ... ... ... ... ... ... ... кезінде қанағаттандыру қабілетін сипаттайды.
К өт гепер =
өтімді активтер + қаралған капитал
Банктің сатылы міндеттері
(20)
Банктің өтімділікті талдауы келесілерге байланысты ... банк ... ... нарықтың конъюктурасы;
* банктің типіне немесе түріне;
* банкпен ... ... ... ... ... ... банктік қызметті талдаудың мақсаты банк пайдалылығының өсуінің қорларын анықтау және соның негізінде пассивті және ... ... ... ... ... өктізу бойынша банк басшыларына ұсыныстарды құрастыру.
Барлық өндірістік табыстар мен шығындар банктің нәтижелі шоттары бойынша есептеледі және олар ... мен ... ... деп ... Әдетте ондай нәтижелі шоттардың үлгісі мемлекеттік тексеру органдарымен анықталады және әр ... ... ... ... Қазақстанда Ұлттық банк таяу арада крммерциялық банктердің минималды резервтерді есептеу базасын түзетуге бет бұрады. 2010 жылдың 11 ... ... ... пресс-конференцияда Ұлттық банктің басшысы Анвар Сайденов - деп айтты. Қазақстан Ұлттық Банкімен есептеу базасынан капитал есебіне баратын субординарлы ... мен ... ... алып ... ... бар. ... ... Сайденов пікірінше Ұлттық банк шоттарындағы қалыптасқан банктердің сақталатын сомалар деңгейін сақтау қажет. Қазіргі уақытта ол көрсеткіш банк активтерінің 6% жуығын ... ... ... ... ... Ұлттық банкминималды қор талаптары механизіміне ешқандай өзгертулер енгізбейді, өйткені ол алдыңғы жылдың шілдесінде енгізілген өзгертулер бойынша талдау жүргізіп, нәтижелерін салыстырады. ... ... ... ... айтылғандай минималды қор талаптары жоғарлауы мүмкін.
Сонымен қатар, сол пресс-конференцияда Қазақстан Ұлттық Банкі депозиттерге кепілдік беру мемлекеттік қорын капитализациялау мүмкіндігін ... ... ... ... егер ... банк ... қажетті шешім қабылданатын болса, онда қор капиталы 5 млрд. Теңгеге дейін көбейтіледі. ... ... қор ... 1 млрд ... ...
Қазіргі уақытта депозиттерге кепілдік беру мемлекеттік қордың екінші деңгейлі банктердің арасында өткізген конкурс нәтижесінде ... ... ... ... ... Банк ... қайтарымдарды жүзеге асырған.
Сонымен, екінші деңгейлі банктердің қаржылық нәтижелерін талдауды әлі де ... ... ... Ол тек ... банк ... ғана ... сонымен қатар, тәуелсіз аудиторлар, тәуелсіз тұлғалар және банктердің ... ... ... ... ... ... уақытта қаржылық бақылау агенттігі көптеген банктер кепілсіз несиелер бере бастағандықтан, несиелік қорларды ... ... ... ... ... ... қолданылады, соның бірі лездік өтімділік коэффициенті.
Қорытынды
Банктің орындайтын операцияларының экономикалық мазмұны мен ... - ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Банктердің ақша қаражаттарын оларды табысты орналастыру мақсатынада салымдарға тартады.
Банк қызметін - ... ... ... үшін ... бір іс ... ... сипаттауға болады. Кез келген банк өнімнің негізінде қандай да бір қажеттіліктерді қанағаттандыру қажеттілігі жатады.
Банк табыстары мен баланс активінің құрылым динамикасын ... ... ... ... ... ... банктің барлық активтері оған нақты табыс әкелмейді. Бұл табыс әкелмейтін активтерге (мысалы, кассадағы әне корреспонденттік шоттағы құралдар, ... ... ... және ... ... ... ... қатар, бағалы қағаздар және банк иемдеген басқа да қатысу құқықтары, материалды емес активтер және бірлескен ... ... ... ... Бұл материалды емес активтердің, иемденген бағалы қағаздардың және бірлескен жобалардың сапасы аса жоғары болмайтындығын білдіреді.
Қазіргі уақытқа дейін ... ... ... ... ... бағалау туралы сұрақтармен банктердің өздері немесе арнайы мекемелер айналысқан.
Осы дипломдық жұмыста екінші деңгейлі банктердің қалыптасуы мен ... банк ... ... ... және банк ... ... ... әкеледі, сол операциялар бойынша қандай табыстар алынады және шығындар пайда болатыны анықталды.
Сонымен қатар, дипломдық жұмыста екінші деңгейлі ... ... мен ... ... және олар ... Яғни ... ... банктер қандай операциялар бойынша қандай көлемде табыс алады және шығынға тап болатынын анықталды, табыстары мен шығындары талданды, ... бір ... ... ... ...
Таңдалған тақырыптың маңыздылығын ескере отырып банктің табыстары мен шығындарының мәні, екінші деңгейлі банктердің табыстары мен шығындарын ... ... ... ... ... негізгі әдістемелер қарастырылған, АҚ банкінің табыстары мен шығындары анықталып, талданды және Цеснабанкпен және Нұрбанкпен салыстырылды.
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... 11 ... 1998 ... ... К.А. ... 2007 жыл, б. 54
* Лаврушин О. И Банковское ... - М.: ... и ... ... ... ... банкінің статитикалық бюлеттені 2007, № 12
* Жуков Е. Ф. Банки и банковские операции. - СПб.: Питер, 2001. - 234б.
* ... Қ.Ғ. ... - 2007 ж, б. 85
* ... О. И. ... дело: Учебник. - М.: Финансы и статистика, 2003. - 672.
* Сейткасимов Г.С. Банковское дело. Под ред. ... Г.С. ... - ... ж, ... ... М.С. Алматы; Экономика және статистика институты: 2001 жыл
* Мақыш С.Б. , 2002 жыл, ... ... С.Б. : ... ...
* ... Г.Г. ... банки в Республики Казахстан. Алматы: Экономика, 1999. - ... ... Д.М. ... ... ... дела. Алматы, 1997, 151б
* Стабилизатор экономики // Банки Казахстана, 2005, № 6.- б. 67
* ... А. Е. ... ... ... ... // Банковское дело, 2000, № 1.- б. ... К ... о ... ... ... ... // Карты Каражат, 2000, № 3-4.- б. 93.
* Буклемишев О. Л. непобедим или причуды депозитной ... // Internet ... ... Қазақстан Ұлттық банкінің статитикалық бюлеттені бойынша құрастырылған. www.nationalbank.kz
* ... С.С. // ... ... 2005 жыл, ... ... З. С. К вопросу о сущности банковского депозита // Деньги и кредит, 1998 , № 4.- б. 75-76.
* ... ... ... ... Д. ... ... - экономический и социальный стабилизатор экономики // Банки Казахстана, 2005, № 6.- б. 67
* ... ... ... ... ... ұжымдық сақтандыру ережесі 05.11.1999 . //Қаржы-қаражат, астана, 1999 ж, № 5

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердегі күмәнді несиені басқару58 бет
Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы дөңесті-жақпарлы ороген алқабының неотектоникасы10 бет
: резидент еместердің табыстарының салық есебі3 бет
Жүйенің жалпы теориясы4 бет
Мемлекеттік салық жүйесі туралы25 бет
Табыс құрылуының рыноктық механизмі7 бет
Шаруашылық жүргізуші субъектілері29 бет
Шаруашылық жүргізуші субъектісінің кірісі мен шығысының теориясы24 бет
Әлемнің ең бай спортшылары4 бет
Өсу, кедейшілік және табыстарды бөлу6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь