Бағалы қағаздар нарығы. Қазақстан Республикасындағы даму серпіні

1 Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығының қызмет етуінің теориялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.1 Бағалы қағаздардың түрлері жіктелу негіздері мен ерекшеліктері ... ... ... ...8
1.2 Бағалы қағаздар нарығының экономикадағы атқаратын ролі және қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
1.3 Қазақстан бағалы қағаздар нарығында жүргізілетін бастапқы
және қайталама нарықтардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
2 Қазіргі жағдайдағы Қазақстанның бағалы қағаздар нарығының даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
2.1 Қор нарығының инфрақұрылымының қалыптасуын ұйымдастыру ... ... ...43
2.2 Қазақстан Республикасының қор биржасының құрылу тарихы,
қызметтері және экономикадағы атқаратын ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50
2.3 Қазақстан бағалы қағаздар нарығындағы негізгі субъектілер және
олардың атқаратын қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58
3 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы аясындағы проблемалар мен даму бастамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73
        
        1 Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар  нарығының  қызмет  етуінің
теориялық аспектілері
1.1 Бағалы ... ... ... ... мен ... ... ... түрлері жіктеу өлшемдерінің ... ... ... ... оның ... ... ... шығарылуы мен айналуына қатысты экономикалық қатынастар түрінде
анықтауға болады
Бағалы қағаздар нарығы – бұл кез келген ... ... ... ...... ... ... құқықты көрсететін, нарықта
өз бетімен айналым жасайтын, сатып алу-сату объектісі бола ... ... бір ... ... алу көзі ... ... ... ақша капиталының бір
түрі болып қатысатын құжатты білдіреді.
Бағалы қағаздар – бұл өзінің ... ... ... ... формаға ие ресурстарға құқық.
Келесідей негізгі талаптарға жауап беретін ресурстарға құқық қана
бағалы қағаздар ... ... ...... ... ... ... алушылық және
сатушылық, сондай-ақ ... ... ... ... қозғалысын
жеңілдететін дербес төлем құралы түрінде қатысу қабілеті;
2) азаматтық айналым үшін түсініктілік – ... ... тек ... және ... қана ... ... ... барлық мәмілелерді өзіне
енгізе отырып (зайым, сыйға беру, сақтау, тапсырма беру), басқа азаматтық
қатынастардың объектісі бола білу ... ...... қағаздың стандарттық мазмұны болуы тиіс
(бағалы қағаздар беретін, құқықтардың ... ... ... ... мен орындары, есеп жүргізу ережесі,
бағалы қағаздарды бір қолдан бір қолға өткізумен ... ... ... ... формаларының стандарттылығы), стандарттылық
қана, бағалы қағаздарды айналым жасауға қабілетті тауар жасайды;
4) сериялық – бірыңғай сериялармен, кластармен ... ... ... ... ... – бұл ... ... формасында
немесе шоттар бойынша аударымдар формасындағы жазбалар түрінде ... ... ... ... ... ... ... қағаздың
құжат ретінде міндетті түрде реквизиттері болуы ... ... ... біреуінің болмауы бағалы қағаздардың жарамсыздығына әкеледі;
6) реттелгіштігі және мемлекеттің тануы – бағалы қағаздар мәртебесіне
таласушы қор ... оның ... ... мен ... ... ... түрде мемлекет таныған болуы тиіс;
7) нарықтылық – егер айналымдылық-бағалы қағаздардың тек айрықша тауар
екендігін көрсететін болса, онда тауар сол ... ... ... мен өзіне
тән ұйымдастыру белгісі бар өз ... ... ... ...... құнының көп ауытқымауы мен өткізуге жұмсалатын
шығындардың көп ... ... оның ... үшін түбегейлі шығындарсыз,
бағалы қағаздардың ақшаға тез ... мен тез ... ... ... ... ... реквизиттерге ие және тараптар
арасындағы мүліктік қатынастарды білдіретін, қандайда бір мүлікке ... ... ... ... ... түрде ресімделген құжат болып
саналады.
Осы құқықтарды жүзеге асыру мүмкіндіктерін айқындайтын қандайда ... ... ... ... ... ... шығарылады.
Бағалы қағаздардың алуан түрлері жіктеу өлшемдерінің ... Бұл ... 1 ... 1. ... ... жіктелуі және түрлері
|Жіктелу тәртібі ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... ... ... |
| ... мерзімді (облигациялар, |
| ... ... ... |
| ... ҚР ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... (фьючерстер,|
| ... ... своп және |
| |т.б.) ... қағазбен куәландыратын құқұқ |Атаулы ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... мерзіміне қатысты |қысқа мерзімді |
| ... ... (2–5 ... дейін) |
| ... ... (5-25 ... ... |
| ... ... 1-дің ... | |
|1 |2 ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... Үкімет атынан |
| ... яғни ... ... |
| ... ... қағаздар жатады) |
| ... ... ... |
| ... және муниципалдық |
| ... ... ... |
| ... ) |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| |бір ... ... |
| ... пайыздық ставкасы |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... азаматтық кодексіне сәйкес) Қазақстан
Республикасында келесі бағалы қағаздардың түрлері орын ... ... ... және ... да заңдық актілермен бекітілген
бағалы қағаздарға қатысты құжаттар
Олар арқылы куәландырылатын, құқықтың кімге жататындық белгісі ... ... ... ... ... ... саналады. Құқық мыналарға
жатуы мүмкін:
1) бағалы қағаздар ұсынушыға;
2) бағалы қағазда аталған ... бұл ... өзі ... ... ... ... өзінің өкімімен
тағайындауы мүмкін, бағалы қағазда аталған тұлғаға.
Осыған сәйкес: ... ... ... ... ... ... ... атаулы қағазға және ордерлік бағалы қағазға ажыратылады.
Ұсынушыға ... ... ... құқығының толық сай ... ... ... оған ... ... атына тіркелмейді. Бағалы
қағаздармен ұсынушының куәландырылған құқығы жай тапсыру ... ... ... қағаз белгілі бір тұлға атына жазылып береді. Атаулы бағалы
қағазбен куәландырылған құқық талаптарға жол беру үшін ... ... ... ... ... сатып алушының атына немесе «оның
бұйрығына» жазылып ... Бұл онда ... ... ... беру ...... қатысты берілуі мүмкін екендігін
білдіреді.
Бағалы қағаздарда белгіленген өлшемдері немесе шығару мақсаты бойынша:
қысқа ... ... ... ... және капиталдар нарығына бөлуге
болады. Ақша нарығында айналым мерзімі бір күннен бір ... ... ... ... ... сатып алынады және сатылады, олар ... ... ... ...... және ақша айналымының
үзбеліксіздігін қамтамасыз ету болып табылады.
Инвестициялар нарығы ... ... ... және орта ... ... дейін), ұзақ мерзімді (бес жылдан асатын) бағалы қағаздар, сондай-
ақ ... ... қор ... ... ... ... өз кезегінде екі санатқа (категорияға) бөлуге
болады:
1) займ қатынастарына негізделген және пайыздарды төлеу, келісілген
мерзімге ... ... ... өтеу бойынша эмитент міндеттемелерін
жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... және ... қоғам капиталындағы
меншік үлесін куәландырушы болып саналатын бағалы қағаздар.
Сол арқылы бағалы қағаздар шығарылатын мәмілелерге қатысты олар ... мен ... және ... ... ... ... инвестициялық қағаздары болып бөлінеді.
Бағалы қор қағаздары ... ... ... болатындығымен
өзгешеленеді және қор биржаларында айналым ... ... ... ... ... ие. Олар ... түрде сауда
операциялары бойынша есеп айырысулар мен тауарларды орналастыру процесіне
қызмет көрсетуге бағытталған.
Эмитенттің құқықтық ... ... және ... ... ... ... ... кепілдіктері мен басқа да
факторларды ескере отырып, бағалы қор қағаздары: мемлекеттік, муниципалдық
және ... емес ... ... ... қор ... ... жергілікті билік органдарының қазынашылық міндеттемелері неғұрлым
кең таралған болып саналады.
Мемлекеттік емес бағалы қағаздар корпоративтік және ... ... ... ... ... ... және ... корпоративтік бағалы қағаздар болып қызмет етеді.
Нарықтағы айналымдылық ... ... ... ... ... және нарықтық емес (айналым жасамайтын) болып бөлінуін
болжайды.
Нарықтық бағалы қағаздар биржалық және ... тыс ... ... ... еркін сатып алынуы және сатылуы мүмкін. Олар
шығарылғаннан кейін эмитентке мерзімінен бұрын ... ... емес ... ... қолдан қолға еркін өте алмайды, яғни
қайталап айналым жасау ... жоқ. Бұл, ... ... оны ... эмитенттің өзі сатуға және сатып алуға болмайтын шарт қоятын бағалы
қағаздарға жатады.
Өзінің ... рөлі ... ... ... ... ... көмекші (чектер, сертификаттар) және ... ... ... алу және сату ... куәландыратын туынды бағалы қағаздар
болып бөлінеді (варранттар, опциондар, қаржы фьючерстері, ... алу ... ... қағаздар эмиссия шегін ... ... ... Бағалы қағаздардың өтеу мерзімдері ... ... ... ... ... ... ... нақты өтеу мерзімдері мен қағаздар
көрсетілген шұғыл бағалы қағаздарға жіктеу ... ... ... ... ... ... да ... бойынша жіктеуге болады
(құжаттамалық және құжаттамалықсыз, шақырулы және ... ... ... ... және т.б.). Бағалы қағаздарды топтастыру туралы
мәселені шешу ... ... ... ... ... қажет.
Капитал беру формалары мен табысты төлеу тәсіліне қатысты бағалы
қағаздар борыштық және үлестік ... ... ... ... ... белгіленген пайыздық ставкаға ие және
келешекте ... бір ... ... ... ... сомасын төлеу
міндеттемесі болып саналады (облигациялар, сертификаттар).
Үлестік бағалы қағаздар – нақты меншіктегі оның иесінің тікелей ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз
етеді (акциялар).
Бағалы қағаздар - ең алдымен мүлікті иемденуге құқық беретін ақшалы
құжат немесе ... ... ... ... берген қарыз міндеттемесі.
Бағалы қағаздар толтырылуы немесе жазылуы жөнінен екі түрі ... ... ... ... жеке құлжат түрі, немесе есепшотқа ... ... ... ... ... және ... ... бар. Негізгі
түрлеріне жататындар бұл акциялар - әдетте, акция түрінде, оны ... ... ... ұйымның акционерлік қоғамға айналуы немесе екі
яки оданда көп акционерлік қоғамдардың қосылуы негізінде, ... ... ... ... ақша ... жұмылдыру үшін
шығаратын бағалы ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір үлесін салғандығы туралы ... ... ... ... ... бұл – оның ... дивидендтер алуға,
акционерлік қоғамды таратудан кейін қалған мүліктің бөлігін ... оның ... ... бағалы эмиссиялық қағаз.
Оның иелерін:
- жеке (жеке меншік);
- ұжымдық (институционалдық);
- корпоративтікке бөлуге болады.
Эмитент акцияларын ... ... ... ... ... ... ... сатып алуға салынған олардың капиталын
инвесторларға қайтаруға міндетті емес. Олардың акцияларды ... ... ... ... ... ұзақ мерзімдік қаржыландыруы
ретінде қаралады;
2) дивиденттерді төлеуге кепілдік берілмейді;
3) дивидендтердің көлемі пайдаға қатысты емес түрде еркін ... ... ... ... таза пайда болғанның өзінде
дивидендтер төленбейді.
Инвесторды акцияларға төмендегілер ... ... ... ... айырбастауға дауыс құқығы. Акционер
басқаруға қатысу үшін мүмкіндік алады;
2) кіріс алуға, яғни дивидендтер түрінде ... ... ... бір ... ... ... ... акциялар бағасының өсуімен байланысты капиталдың өсуі.
Бұл, негізі бойынша, акцияларды сатып ... ... ... ... ... ... қоғам өзінің акционерлеріне бере ... ... Олар ... ... өндіретін өнімдерді сатып алу кезінде
немесе қызметтерді пайдалану кезінде ... жол жүру ... ... ... ... ... ... (жеңілдіктер) формасын
қабылдайды;
5) акциялардың жаңа шығарылымдарын басым ... ... алу ... барлық несие берушілермен есеп айырысқаннан және оны ... ... ... ... ... ... келесідей қасиеттерге ие:
а) акция – бұл меншік титулы, яғни ... ... осы ... ... ... ... иегері болып саналады;
ә) оның өмір сүруінің белгілі мерзімі жоқ, яғни ... ... ... қоғам өмір сүріп тұрған кезде сақталатын болады;
б) жауапкершіліктің шектеулі болуы оған тән болып саналады, ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан
инвестор банкроттыққа ұшыраған кезде акцияға салған салымдарынан ... ... ... бөлінбеушілік тән болып саналады, акцияларға бірлесіп
иелік ету меншік ... ... ... бөлінуімен байланысты емес,
олардың бүкілі бір тұлға ретінде қатысады;
г) акциялар бірігуі мүмкін.
Бір акция бірнеше акцияға айналуы ... ... ... ... ... аталған түріне деген ұсынысты азайту үшін пайдалана
алады. Оның қозғалуы кезінде жарғылық капиталдың ... ... ... ... құны 1000 теңге кезінде 4 жаңа акция шығарылады,
сондықтанда жаңа ... ... құны 250 ... тең болады.
Акционерлерден ескі сертификаттар алынып, олар акциялардың көп санына ие
екендігін көрсететін жаңа ... ... ... ... ... ... саны ... бұл жағдай өз
кезегінде акциялардың нарықтық бағасын ... ... ... мүмкін. Сонымен
бірге көрсетілген құнның өсуі мүмкін, ал жарғылық капиталдың ... ... ... ... ... иегерлері сондай-ақ қайтарып алынған
сертификаттарға айырбасқа жаңа сертификаттар ... онда жаңа ... саны ... ... ... ету ... ... тәртібіне қатысты:
а) атаулы;
ә) ұсынушыға арналып шығарылған акциялар болуы мүмкін;
а) атаулы акциялар акционерлік қоғамда ... ... ... ... Онда ... ... акциялардың деректері, оны сатып алу
уақыты, жекелеген акционерлердің осындай ... саны ... ... ... ... ... жатады, акцияларды басқа
қожайынға беру нотариалдық ресімдеуді ... ... ... ... тіркеу журналында оның жалпы саны ... Бұл ... ... ... ... және оны ... беру нотариалдық ресімдеуді талап етпейді.
Акциялардың құқық көлеміне қатысты:
а) қарапайым;
ә) артықшылық берілген акциялар болып бөлінеді.
а) кәдімгі акциялар бойынша ... ... ... ... ... ... ... акциялардың иегерлері
акционерлердің жалпы жиналысында дауыс құқығына ие, басқару органы ... ... ... ... ... асыру мен іскерлік саясатын
бекітуге қатысады.
Кәдімгі акцияларды ұстаушылар арасында таза пайдаларды бөлу артықшылық
берілген акциялар бойынша дивидендтер ... және ... ... мен
акционерлер жиналысының шешімімен қараған резервтерді толықтырғаннан кейін
жүзеге асырылады.
ә) артықшылық берілген акция акционерлердің ... ... ... ... ал ... ... иегерлерінің артықшылықтары қоғам
таратылған кезде төленетін, тұрақты ақша сомасында ... ... ... ... ... ... түрінде анықталатын
дивидендтер ... ... ... ... ... ... артықшылық берілген акциялар бойынша дивидендтер
төлеу резервтік қор есебінен жүргізіледі.
Артықшылық берілген ... ... ... ... ... 25%
асып кеткен жағдайда шығарылмайды.
Мұндай акциялар бойынша дивидендтер эмитент қызметінің нәтижелеріне
қатыссыз ... ... ... бірге артықшылық берілген ... ... ... алып ... ... ... ... бір
мезгілде бұл негізінен, кәдімгі акциялар бойынша төленетін дивидендтер
деңгейімен салыстырғанда неғұрлым төмен және дивидендтердің ... ... ... ... бірге артықшылық берілген акциялар иегерлерінің дауыс құқығынан
айырылуын сөзбе сөз түрде түсіну ... Заң ... ... ... ... құру және тарату туралы;
- артықшылық берілген акциялар иегерлерінің, акционерлердің құқығын
шектейтін немесе ... ... ... өзгертулер мен толықтырулар
енгізу туралы мәселелерді шешу ... ... ... акционерлердің жалпы
жиналысына қатысу құқығын алатын кездегі жағдайды айқындайды.
Акционерлердің жылдық жиналысында белгіленген дивидендтерді ... ... ... туралы шешім қабылданған жағдайда артықшылық берілген
акциялардың иегерлері дауыс құқығын ... ... ... ... берілген акциялардың кумулятивті
немесе өзге валютаға еркін айналатын бір немесе бірнеше типтерін шығаруды
қарайды.
Сурет 1. Артықшылық ... ... ... ... шығарылу тәртібі
Артықшылық берілген акциялар еркін айналыстағы акциялар түрінде
шығарылады, яғни опциондық ... ... ... бір ... ... сол ... жай ... түрінде шығарылады.
Артықшылық берілген еркін айналыстағы акциялар бойынша дивидендтер
ставкасы, әдетте, ... ... ... ... акциялардан төмен
болады, өйткені еркін айналыстағы акциялардың иегері оны кәдімгі акцияларға
айырбастау ... ... ие ... және егер ... ... ... ... нарық бағасы өсетін болса, қосымша
кіріс алу ... ие ... ... акцияларды шығару кезінде оның кезеңін, сәйкестігін
және айырбас ... ... ... Бұл ... келтірілген сурет 1
көрсетілген.
Акционерлік қоғам заң бойынша артықшылық берілген акциялардың екі және
одан да көп ... ... ... ... ... ... ... акциялар көбірек
таралған. Олардың маңыздылығы, кәдімгі акциялардан ... ... ... ... ... шығарған акционерлік қоғамдар өмір сүріп
тұрған кезде олар ... ... ... ... қоғамдар әртүрлі тәсілдер арқылы
қамтамасыз етуі мүмкін.
Сыйлықпен төлем жасау. Сыйлық оған жататын кіріс көзін ... ... ... өтем ... ... ... орай ... алу белгілі бір
мерзімде толық немесе бөліп-бөліп төлеу туралы ... ... ... кез ... ... жүзеге асырылуы мүмкін. Өтеу төленбеген
дивидендтерді ескере отырып, көрсетілгеннен жоғары түрде ... ... ... құны ... ... арқылы сатып алу. Сатып алу қорын қалыптастыру
жыл сайын қайталама нарық ... ... ... ... акциялардың
белгілі бір бөлігін сатып алуға мүмкіндік ... және сол ... ... ... ... ... етеді.
Ретрективтік артықшылық берілген акцияларды ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын сатып алу кепілдігін ... ... ... алу ... ... өтеу ... ... берілген
акцияларды шақыру абсолюттік ... жоқ ... ... ... жүгіреді. Артықшылық берілген акциялардың мұндай типтерін шығару
кезінде акциялардың иесі оны өтеу ... өзі ... бұл ... хабардар етеді және өтеу мерзімі ... ... ... ... ... ... қатысу үлесімен, артықшылық берілген ... ... ... ... оның ... оны ... кезінде белгіленген
дивидендтке құқын ғана емес, ... ... жыл ... ... ... дивидендті өсірген кезде қосымша дивиденд алу құқығын
береді [1,96].
Қазақстан Республикасында жекешелендіру барысында А және Б ... ... ... акциялар пайда болды. А және Б типтеріндегі
акциялар мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру ... ... ... ... ... өткізіледі. Жабық жазылу – бұл жеңілдік
жағдайларында жекешелендіру туралы ... ... оған ... ... ... ... ... сату немесе беру.
Б типіндегі акциялар оның иесі болып мүлік қоры қатысатын жарғылық
капитал үлесі есебінен ... ... бұл ... ... иесі
болып саналады. Мүлік қорының мұндай акцияларды сату ... ... ... ... ... бір ... ... кәдімгі
акцияларға еркін айналады.
Қазақстан Республикасының азаматтық кодексіне сәйкес акционерлік ... ... ... ... және ... ... ... акцияны» енгізуі мүмкін. Бұл акциялар акция иесіне
кәсіпорынды ... ... ... бермейді, құқықтық жағдайы мен
кәсіпорынның меншік нысанын өзгертпейді, оған ... ... ... ... ... мәселелер бойынша жалпы жиналысты, басқарма мен
қадағалау кеңесін шешуге вето құқығына ғана ие. Сату және оған иелік ... ... ... ... ... ... айналады, ал оның иесіне
берілген айрықша ... ... ... сондай-ақ еңбек ұжымының акциялары және
кәсіпорындардың акциялары шығарылуы мүмкін; бірінші акция, айрықша ... ... ... ал ... ... заңды тұлғалардың
арасында таратылады. Бұл акциялар акция иесіне кәсіпорынды басқаруға ... ... ... жағдайы мен кәсіпорынның меншік ... оған ... ... ... бар болғаны қосымша қаржы
ресурстарын жұмылдыру құралы ғана болып саналады.
Бағалы қағаздардың келесі негізгі түрі бұл – ... Оның иесі ... ... ... ... қатынасты куәландыратын бағалы қағаз.
Қазақстан Республикасының азаматтық ... ... ... етушінің
облигацияларының көрсетілген құнының мерзімі немесе ... ... ... ... шығарған тұлғадан оны алу құқығын
куәландыратын бағалы қағаз танылады» деген анықтама береді. Облигация ... ... ... ... ... одан белгіленген пайыз
алуға құқық немесе басқадай құқық береді.
Сонымен, облигация – бұл екі ... ... ... ... ... ... ... болып саналады. Олар:
1) облигацияның сыртқы ... ... ... ... өтуі ... ... ... қайтару жөніндегі эмитенттің
міндеттемесі;
2) облигациялардың иесіне көрсетілген құннан пайыз түрінде ... ... ... ... ... ... ... міндеттемесі.
Акциялар мен облигациялар арасындағы принципті айырмашылық келесілерден
тұрады. ... ... ... ала ... ... ... ... айналады. Сондай-ақ инвестор ... ... алу ... оның несие берушісіне айналады. Бұлардан
басқа ... ... ... ... өткеннен кейін
өшірілетін шектелген айналым жасау мерзіміне ие ... ... ... ... ... ... ... кезінде акциялар алдында
басымдыққа ие болады; бірінші кезекте облигациялар ... ... және ... кейін ғана барып дивидендтер төленеді; оның таратылған
жағдайында компания-эмитенттің мүлігін бөлу ... ... ... оның ... ... зайымдары бойынша қарыздарды төлеп
болғаннан кейін қалатын мүліктің сол ... ғана ... ... Егер
акциялар меншік титулы болып санала отырып, олардың иелеріне ... ... ... ... ... ... ал ... құралы
облигациялар ондай құқық бермейді.
Облигациялар үкіметтің, әртүрлі мемлекеттік ... ... ... ... ... құралы болып қатысады.
Қосымша қаржы құралдарына қажеттілік пайда болған кезде компаниялар ... ... ... мен ... ... ... ... эмитент үшін бірқатар тартымды белгілерден
тұрады: шаруашылық ұйымдар ды оларды ... ... ... ... ... басқаруға олардың несие беруші иелерінің араласу
қаупінсіз қосымша ресурстарды жұмылдыра алады.
Дегенмен банк несиелері түрінде алынатын ... ... ... ... құралдар ретінде қарау көзделеді. Тіпті дамыған
қор нарығы бар елдердің өзінде компаниялар ... ... ... ... ... ... барлығын жаба бермейді. Өйткені
облигациялық займ пайдаланған құнның кері қайту ... ... ол ... ... мен ... ... банк ссудаларына ұқсас.
Осымен байланысты мынаны атап өту көзделеді: облигациялар эмиссиясына ... ... ... ... жауап беретін компанияларға ғана
берілуі мүмкін.
Акционерлік қоғамдар облигацияларды ... ... ... ... ... қоғамның барлық шығарған облигацияларының көрсетілген құны қоғамның
жарғылық мөлшерінен немесе ... ... ... ... қоғамға
қамтамасыз етуге берген мөлшерінен асып кетпеуі тиіс;
- жарғылық капиталды толық төлеп болғаннан кейін ... ... ... ... ... жыл өмір ... ... және осы уақытта қоғамның екі
жылдық балансы бекітілуге жатқан жағдайда қамтамасыз ... ... ... ... егер қоғамның хабарланған акцияларының саны сатып алуға құқық беретін
акциялардың санынан аз болатын болса, қоғамның акцияларына еркін ... ... ... ... ... өте көп түрі өмір ... сондықтан да олардың түрлерін
сипаттау үшін облигацияларды бірқатар ... ... ... ... ... ... ... үшін Қазақстанның облигация
нарығындағы аздаған тәжірибесін ғана емес, сонымен бірге ... ... аса бай ... ... де ... жіктеуді ұсынуға болады:
1) эмитентке қатысты облигациялар мынадай түрге ажыратылады:
а) мемлекеттік;
б) муниципалды;
в) корпорациялық;
г) шет елдік.
2) ... ... ... ... ... алуан
түрлілігін екі үлкен топқа бөлуге болады:
а) өз кезегінде келесідей түрлерге бөлінетін, кейбір өтеу ... ... ... ... орта мерзімдік;
- ұзақ мерзімдік.
б) өтеу мерзімі көрсетілмеген облигацияларға мыналар кіреді:
- мерзімі шектеусіз ... ... ... ... эмитент өтеу мерзімі келгенге
дейін талап етуі ... Оның ... ... ... ... кезінде
нақтылы көрсетілген бағасын немесе сыйлық төлеу жағдайларын белгілейді;
- өтеу құқығымен берілген облигациялар инвесторға өтеу мерзімі
келгенге ... ... ... ... және ол үшін ... ... құқық береді;
- мерзімі ұзартылатын облигациялар инвесторға өтеу ... және осы ... ... ... ... ... ... береді;
- мерзімі кейінге шегерілген облигациялар эмитентке ... ... ... ... ... ... ету тәртібіне қатысты олар мынадай болуы
мүмкін:
а) иелік ету ... ... ... ... ... ... ... оның иесінің атын енгізумен бекітілетін атаулы
облигациялар;
б) иелік ету құқығы облигацияларды қарапайым түрде ұсынумен бекітілетін
ұсыныс білдірушіге ... ... ... облигациялық займдар мынадай түрге бөлінеді:
а) эмитенттегі берешектерді қайта қаржыландыру немесе ... ... ... ... қаржы ресурстарын тарту үшін ... ... ... ... ... ... ... жобаларды немесе
нақтылы шараларды (мысалы, көпір құрылысы, телефон желісін тарту және ... ... ... ... ... тәсілі бойынша облигациялар мынадай түрде ажыратылады:
а) еркін орналасатын ... ... ... ... тәртібін болжайтын займдар. Мемлекеттік
облигациялар ең алдымен ... ... ... ... ... ... алып ... сомаларды өтеу формаларына қатысты
облигациялар келесідей түрлерге бөлінеді:
а) ақшалай түрде өтелетін;
б) затпен өтелетін, заттай.
7) ... ... ... ... ... мерзімді төлеу
купондар бойынша жүргізіледі.
Купон онда ... ... ... ... ... кесілген
талонды білдіреді. Облигациялардың купондық кірістерін ... ... олар ... ... ... ... ... белгіленген облигациялар;
б) купон ставкасы ссудалық пайыздың деңгейіне ... ... ... ... ... ... облигациялар;
в) займдардың шыққан жылдары бойынша купон ставкасымен теңдей өсіп
отыратын облигациялар. Мұндай облигациялар ... ... ... әдетте инфляция кезінде шығарылады.
г) ең аз немесе купоны жоққа тән облигациялар. Мұндай облигациялар
бойынша нарықтық баға ... ... ... ... ... яғни
жеңілдік беруді болжайды. Бұл облигациялар бойынша кіріс белгіленген құнмен
оны өтеу сәтінде төленеді, сонымен ... ... және ... ... ... ... таңдауы бойынша төленетін облигациялар. Мұндай облигациялардың
иелері кірісті жаңа шығарылған облигациялардан, сондай-ақ ... ... алуы ... ... ... ... ... иегері облигациялық займ
мерзімінің бір бөлігінен кірісті ... ... ... ... ... бір бөлігінен - өзгеріп отыратын ставкалар бойынша алады.
8) облигациялар айналым жасау сипаты бойынша келесідей болады:
а) ... емес ... ... өтімді, оның иесіне оларды сол эмитенттің акциясына айырбастауға
құқық береді.
в) ... ... пен ... баға ... ... үшін ... ... болып саналады.
г) конверсиялық коэффициент осындай облигацияларға айырбас арқылы қанша
акция алуға болатындығын көрсетеді.
д) конверсиялық коэффициенті, конверсия кезінде бір ... ... ... ... білдіреді.
Облигациялардың белгіленген құны және нарықтық бағасы болады.
Облигациялардың белгіленген құны ... ... ... және ... ... ... ... облигациялық займ мерзімінің өтуі
бойынша қайтаруға жатады. Белгіленген баға ... ... ... есептеу үшін базалық шама болып саналады. Облигациялар ... ... ... ал ... ... ... құнының өсуі
облигацияны сол арқылы өтейтін белгіленген құн мен облигацияларды сатып ... ... ... ... ... ... ... жоғары белгіленген құнмен шығарылады. Олар жеке, сол ... бай ... ... Олар осы ... ... яғни ... құнды инвесторлардың аса кең қабаты
сатып алатындығын ... ала ... ... ... орай ... атап өту
көзделеді, егер акциялар үшін белгіленген құн мөлшері ... ... ... ... құнға таңылмаған баға бойынша басым түрде сатылса және
сатып алынса, онда облигациялар үшін белгіленген құн облигациялық ... ... ... мәні өзгермейтін өте маңызды параметр болып саналады.
Облигациялар дәл осы алғашқы бетте белгіленген баға мөлшерінде, олардың
айналым жасау мерзімі біткеннен соң ... ... атап ... ... ... алушылар үшін тартымды
инвестициялау объектісі, яғни қайта сатылатын тауар, зат ... ... ... бастап, оларды өтеген сәтке дейін нарықта белгіленген
баға бойынша сатылады және сатып ... ... ... баға ... ... төмен, баға тең
және белгіленген бағадан жоғары болуы мүмкін. Облигациялардың нарықтық
бағасы одан әрі ... ... сату ... ... ... мен ... ... ахуалдан, сондай-ақ облигациялық займның өзінің басты
екі элементінен шығарыла отырып анықталады. Бұл екі элемент мыналар болып
саналады:
1) өтеу ... ... ... ... алудың болашағы
(облигацияларды сатып алу мерзіміне неғұрлым оны өтеу мерзімі ... ... ... ... ... жоғары болады);
2) тұрақты белгіленген кіріс алуға құқық (облигациялар арқылы алынатын
кіріс неғұрлым жоғары болса, оның ... ... ... ... ... ... құны бірқатар басқадай жағдайларға ... ... ... ... ... – салымдардың (тәуекел
дәрежесі) сенімділігі.
Өйткені, әртүрлі облигациялардың өзара белгіленген бағалары бір-бірінен
түбегейлі түрде ... ... ... ... бағаларын
салыстырмалы түрде өлшеудің қажеттілігі туындайды. Бағам осындай көрсеткіш
болып саналады.
Белгіленген бағаға пайыздар түрінде білдірілген ... ... ... ... деп аталады:
,
(1)
мұндағы Об – облигация бағамы
Кр – облигацияның нарықтық бағасы
Н - облигациялардың белгіленген бағасы.
Олигацияның бағамын біле отырып, келесідей ... ... біз ... таба ... ... бағалы қағаздар сияқты қор нарығында инвестициялау
объектісі болып санала отырып, өзінің иегерлеріне кіріс әкеледі.
Облигациядан ... ... ... келесі элементтерден қалыптасады:
- мерзімді төленетін пайыздар (купоннан ... ... ... ... ішінде облигациялар құнының өзгеруі;
- алынған пайыздарды реинвестициялаудан алынатын кіріс.
Кірістің жоғарыда атап өткен ... ... ... ... ... Бұл ... ... жылдар қатарынан жыл сайын
белгіленген соманы алуға тұрақты-аннуитет құқық береді.
Аннуитет сондай-ақ белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Облигациялар бойынша, пайыздар негізінен, жылына 1-2 рет төленеді.
Осыған орай, пайыздық төлемдер ... жиі ... ... соғұрлым
көп табыс әкеледі, өйткені алынған ... ... ... бойынша купондық кірістің мөлшері, ең ... ... яғни ... ... оның ... ... саналады, соған қатысты болады. Компания-эмитент неғұрлым тұрақты,
облигациялары сенімді болса, ... ... ... ... ... ... ... кіріс пен облигациялардың айналым жасау мерзімдері арасында
тәуелділік өмір сүреді: өтеу мерзімі ... алыс ... ... пайыз
жоғары немесе керісінше болуы мүмкін.
Белгіленгеннен төмен баға бойынша, яғни дисконтпен ... ... ... кірістер оның кіріс көзін құрайтын екінші негіз болып
саналады. Бұдан бұрын айтып өткеніміздей ... ... ... облигациялардың мысалы болып қызмет етеді. Ол ... ... ... ... мен сатылу бағасы арасындағы айырма
ретінде құралады. Дисконтпен облигацияларды сатып алу және сату ... сату ... ... оның ... сәті болып саналады.
Басқалай түрде айтсақ: егер келешекте алынатын сома мен ... ... ... болса, бүгін облигацияны қандай бағамен ... ... ... ... ... деп, ал бағаның өзі болашақтағы
сомасының бүгінгі құны аталады. Дисконттау мынадай ... ... ... Крд – ... теңге арқылы облигацияларды сату бағасы;
Н – облигациялардың белгіленген бағасы, теңгемен;
Т – оның ... ... ... ... ... – ссудалық пайыз нормасы %;
1 - оның белгіленген бағасында облигация- ... сату ... ... ... ... 100 ... дисконттық
көбейткіш.
Айырмашылық дисконт болып саналады және ... ... ... кірісті білдіреді.
Жиынтық кірістің соңғы элементі – реинвестициядан пайыздармен алынған
кіріс – ... ... ... ... ... ... кіріс
тұрақты реинвестицияланған жағдайда ғана қатысады. Кірістің аталған түрі
ұзақ мерзімдік облигацияларды сатып алу ... ... ... ие ... ... ... ... жиынтық кіріс әдетте басқа бағалы
қағаздарға қарағанда төмен болады.
Бұл ең алдымен, облигациялар басқа ... ... ... ... ие екендігімен түсіндіріледі. Облигациялар бойынша
кірістер циклдік ауытқуларға аз ... ... және ... ... ... ... ... тәуелді емес.
Тәжірибе жүзіндегі қызметке жиі түрде, мысалы үшін, эмитент шығаратын
облигациялық займдардың параметрлерін айқындау, ... ... ... ... бір ... таңдау және ... ... ... ... ... қалыптастыру кезінде
облигациялық займның қаржылық ... ... ... туындайды.
Соңғы, облигациялардың кірістілігін анықтауды білдіреді.
Жалпы түрде алғанда кірістілік салыстырмалы көрсеткіш болып саналады
және шығындардың көлеміне келетін ... ... ... кірістілігі, толық немесе түпкі кірістілігі
ажыратылады.
Ағымдағы кірістілік көрсеткіш облигациялар бойынша оны сатып алуға
жұмсалған ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей формула бойынша
есептеледі.
,
(4)
мұндағы С – ... ... ... %
Д – жыл ... төленетін пайыздар сомасы, теңге.
Кр – сатып алынған облигациялардың ... ... ... ... облигациялардың қарапайым
сипаттамасы болып саналады. Тек осы ... ғана ... ... инвестициялау үшін неғұрлым тиімді құралдарды таңдауға
болмайды, өйткені ... ... ... тағы бір көзі, оған иелік
ету ... ... ... ... ... көрініс таппаған.
Сондықтанда нөлдік купонды облигациялар бойынша ағымдағы кірістілік дисконт
формасында кіріс ... ... да ... тең ... бұл екі көзі де осы ... сатып алуға жұмсалатын
шығындар бірлігіне келетін облигациялар бойынша толық кірісті ... ... ... ... ... көрініс табады. Түпкі
кірістілік көрсеткіші мынадай формула бойынша анықталады.
,
(5)
мұндағы: Стүп – ... ... ... кірістілік, теңге.
Дсп – жиынтық пайыздық кіріс, теңге.
Р – облигациялар бойынша дисконт көлемі, теңге.
Кр – сол ... ... ... ... ... ...... облигацияларға иелік еткен жылдар
саны.
Облигациялардың кірістілігіне әсер ететін 2 маңызды фактор бар. Бұл ... және ... Егер ... ... ... ... ... инфляция деңгейі 3%-ға тең болатын болса, онда нақты кіріс тек ... ... Егер ... ... 4%-ға ... және одан ... ... онда облигациялардың иегер - инвесторлары 4%-дық
белгіленген кіріспен кіріс алмайды немесе ... зиян ... ... ... ... ... ... яғни олардың
кірістілігін азайтады.
Жоғарыда айтылғандардың ... ... ... ... ... ... кірістілігі, кіріспен төленетін салықтарды шегеріп
тастау, сондай-ақ сол кездегі инфляция қарқынын ... ... ... ... дәл осы ... ... үшін неғұрлым
тиімді объектілерді таңдай отырып салыстыру көзделеді.
1) вексель – қарыз ... ... ... ... ... ... ... несие берушіге қарыз алушыдан белгілі бір
мерзімде вексельде көрсетілген ақша ... ... ете алу ... ... ... ... ... абстрактылық, яғни ақшалай қарыздың туындау себебі бойынша қандайда
бір ... ... ... яғни ... ... дәл ... ... айналымдылық, яғни вексель өткізіп беру ... ... ... ... саны ... ... ... алады. Вексель екі
қызметті атқарады:
Несие ... ... ... яғни ... арқылы әр түрлі несие
міндеттемелерін ... ... ... ... ... төлем жасауға,
алынған ссуданы қайтаруға және т.б.);
Несие ақшаларының бір түрі болып санала отырып, ақшамен есеп ... ... ... ... ... вексель – бұл қандай да бір тұлға белгілі
бір жерде белгілі бір ... ... бір ақша ... ... ... міндеттеме болып саналады. Вексель – бұл ... ... яғни ол ... ... ... емес ... ... қарай вексель жай және аудармалы болып екіге бөлінеді.
Жай вексельді төлеуші, яғни ... ... ... ... вексель –
несие берушінің қарыз алушыға вексельде көрсетілген соманы үшінші кісіге
төлеу жөнініде берген ... ... ... ... ... қағаздар негізгі құнды қағаздар санатына
жататындар ... ... мен өз ... ... ... ... ... қарастырғым келеді. Бағалы қағаздардың туынды түрлері:
1) опцион – ... ... ... ... ғана әрекет ететін,
тұрақты бағада белгілі бір ... ... ... алу ... ... ... ... айтады,. контракт сатып алушы оны сатуға
опциондық сыйақы төлейді, оны опцион бағасы ... ... алу ... кез ... ... ... ... акциялар санын белгілі бір ... ... ... ... ... ... опцион - шарт, оған сәйкес бiр тарап
(опционды сатушы) осы ... ... ... ... ... бiр санын осы шартта келiсiлген баға бойынша сатуға немесе
сатып ... ... ал ... ... ... ... ... алу немесе сату құқығына ие ... ... ... ... ... жағдайда ол туынды
бағалы қағаз ретiнде пайдаланылуы мүмкiн.
2) фьючерс – тұрақты табыс бағалы қағаздарды ... ... ... ... контрактісін айтады. фьючерспен мәмілені ... ... екі ... бөлінеді: алыпсатарлар және
сақтаушылар. Сонымен, фьючерс бұл белгiленген ... ... мен ... ... бар және ... ... ... айналыста жүретiн туынды бағалы қағаз, оны сатушы сатуға
немесе сатып алуға мiндеттенедi, ал сатып ... ... ... ... ... ... баға ... және белгiлi бiр
мерзiм өткеннен кейiн сатып алуға немесе сатуға мiндеттенеді.
3) варрант – ерекше бағалы қағаз. Ол корпорацияның ... ... ... ... ... меншік құқын беретін
міндеттемесі. ... ... ... ... ... ... ... тұрақты бағамен онда белігленген жай акциялар санына
айырбасталынады. Варрант – бұл ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... және ... ... қоса
шығарады. Ол компанияның жарғысында көрсетілген болуы ... ... ... варрантты белгілі бір уақыт аралығында тұрақты
бағамен онда белігленген жай акциялар санына айырбасталынады.
Бағалы қағаздардың айналымға түсу уақыты мен ... ... ... бастапқы және қайталама болып бөлінеді. Бастапқы нарықта бағалы
қааздардың бастапқы иемденушілерінің жаңа ... ... ... Қайталама нарықта бағалы қағаздардың айналысы, яғни ... ... ... ... қағаздардың номиналдық, эмиссиялық және
нарықтық бағасы болады. Қайталама нарық екі бөліктен тұрады:
1) ұйымдастырылған бағалы қағаздар ...... ... ішкі ... сәйкес жүзеге ... ... ... мен өзге де ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығы – ... ... ... ... жасалатын мәмілер қаржы құралдарымен
сауда-саттықта ұйымдастырушының ішкі ... ... ... оның ... ... талаптар сақталмай жүзеге
асырылатын сферасы.
Биржадан тыс айналым нарығының ұйымдастырылған нарықтан айырмашылығы,
онда ... ... ... бірыңғай орталық жоқ, мәмілелерді
олардың офистерінде диллер мен брокерлер жүргізеді. Ұйымдастырылған нарықта
операциялар қатаң регламенттелінген, ал ... ... ... ... ережелер бойынша жүргізіледі.
Бұдан басқа қаржы нарықтарын басқа критерийлер бойынша ажыратады:
Эмитенттер бойынша :
- кәсіпорындардың бағалы қағаздар нарығы;
- мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... ... бойынша:
- қысқа мерзімді;
- орта мерзімді;
- ұзақ мерзімді.
Мәмілелердің түрлері бойынша:
- кассалық;
- ... ... ... бойынша.
Инвестициялық бағалы қағаздар – капиталды жұмсаудың объектісі ... ... ... емес ... ... – бұл ... ... басқа нарықтарда
ақшалай есеп-қисаптарға қызмет көрсететін бағалы қағаздар.
«Бағалы қағаздар нарығы туралы» заңда ... ... ... ... барлық активтеріне қатынасы бойынша құқықтарды кәуландыратын
бағалы қағаздар делінген. Туынды бағалы ... ... ... варранттар, кәуліктер, жазылыс құқықтары және басқалары жатады.
Негізгі бағалы қағаздарға акциялар мен облигациялар жатады.
Туынды бағалы қағаздар нарықта айналыста ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың пайдалану белгілі бір қажеттіліктерге: ... баға ... ... ... ... ... алу
құнының төмендеуіне, қажетті нарыққы шығу мүмкіндігін алуға ... ... ... ... ... ордерлік және атаулы болуы
мүмкін. Атаулы бағалы қағазбен ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағазбен кәуландырылатын құқықтар
бағалы қағазды ұсынушыға тисілі болады. Ордерлік ... ... ... ... онда аталған адамға тиесілі болады.
Оны иемдену құқын беретін ... ... деп ... ... ... қағаздар, нарықтық және нарықтан тыс болып та ... ... тыс ... ... - әлеуметтік-нарықтық қатынастардың
дамуы негізінде пайда болған қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... депозиттік облигациялар
және с.с. жатады.
Жинақ облигациялары негізінен жеке тұлғалар ... ... ... облигяциялары және зейнетақы облигациялары, оларға,
мысалы, АҚШ-та жалданбай-ақ өз алдына қызмет істейтін ... ... ... ... Ал ... облигациялар қысқа мерзімді,
орта мерзіді, ұзақ мерзімді болып үшке бөініп, тек жергілікті ... ғана ... Бұл ... ... ... да ... ... салық телеуден босатылған өздерінің облигацияларын шығаруы мүмкін.
Әр ... ... өз ... ... ... келуі мүмкін, олар өз
кезегінде жеке меншік құқығын беретін құжат ретінде қолданыла алады, ... ... ... және кепілдікке беріле алады.
Кесте 2 жекеменшік құқығын мойындайтын ресурстар ... ... ... әр ... ... [1,99].
Кесте 2. Ресурстар және олардың негізінде пайда болатын ... ... ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... ... ... ... закладная, приватизациялық чек, тұрғылықты |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
|Ақша ... ... ... ... ... немесе |
| ... ... чек, ... ... және т.б. ... экономикаға өту меншік қатынастарын, шаруашылық жүргізуші
субъектілер қызметінің құрылымы мен механизмін, олардың арасындағы ... ... ... ... нәтижелеріне деген қоғамның
барлық қабатының ... ... ... ... ... институттары бар қазіргі заманғы
нарық – адамзат өркениетінің тамаша жетістігі ... ... ... ... ... нарықтық экономика жағдайында өте
маңызды экономикалық инфақұрылымдардың ... ... ... ... Өз кезегінде бағалы қағаздардың пайда
болуы қаржы ресурстарының, қаржыландыру мәселесінде өзінің үлкен маңызды
рөлін ... ... ... ... да бағыттарының
қалыптасуы, қазіргі таңдағы бағалы қағаздар нарығының өркендеп дамуымен
сипатталады [5,41].
1.2 ... ... ... ... ... ролі және
қызметтері
Бағалы қағаздар нарығы тек әдеттегі тауар-ақша қатынастары мен меншік
қатынастары жағдайында ... ... ... ... ... нарығының алғашқы нұсқалары Кеңес Одағы заңдарының негізінде 90-шы
жылдардың ... ... ... бола ... ... қағаздар нарығының
элементтері 20-шы жылдары КСРО-да жаңа экономикалық саясаты кезінде ... ... жаңа ... қатынастарға сай өзгерту тек оны
жекешелендіру арқылы ғана іске ... ... 10 ... дүниежүзінің
көптеген елдерінде жекешелендіру жүрді. Әсіресе, ... ол ... ... ... ... ... елдерінде өркендеген нарық экономикасы
жағдайында жүрді. Сондықтан жекеменшіктірілген кәсіпорындардың ... ... көп ... да өркендеген нарық жағдайында оларды орналастыру өте оңай
болды. Ал ... ... ... (ТМД) ... жайы ... елдерде бағалы қағаздар нарығы жаңадан ... келе ... ... ... ... ... анкцияландыру
арқылы жүргізілді. Себебі, көптеген кәсіпорындарда, халық та ... ... ... ... кең көлемде ... ... ... ... қағаздардың жаңа түрі – жекешелендіру чектерін
(купондарын) өмірге келтірді. Бұл ... ... ... бір ... өз ... ... иелігінен алып, жекеменшіктендірілген меншіктің
бір бөлігін қайтарымсыз пайлануына құқық ... ... және орта ... жекешелендіру оларды акционерлік қоғам
ретінде қайта құрудан басталады. Акционерлік қоғамның иесі – акционерлер,
олардың меншік құқы ... ... ... ... ... қазіргі нарықтық экономика жағдайында өте
маңызды экономикалық инфақұрылымдардың ... ... ... ... ... ... ... тәжірбиесі көрсеткендей, адамның
еңбек етуге деген ынтасы, яғни адамның жұмыс істегісі және ақша ... ... ... ... ... өндірушілерлдің мемлекеттен
тәуелсіздігі болған жағдайда ғана жүзеге асырылады, ... ... ... етуі үшін ... ... үлесі 25-30%-дан аспауға
тиіс. Тек осындай үйлесімділік болғанда ғана ... ... ... ... ... ... өндірушілер арасындағы бәсекені дамытуға,
сонда-ақ өркениетті нарықтың қатынастарын жоюға болады.
Қазақстан Республикасының үкіметі нарық ... ... ... ... ... түрлендіруді біртіндеп
жүргізуде. 1991 жылдың ортасында ... ... ... ... ... 90 %-дан ... ... меншікте болған. Қалған
мүліктің біршама санын ... емес ... ... мен
кооперативтер иеленеді.
Алдағы уақытта мемлекеттік меншікте ұлттық экономиканың үштен бір
бөлігі қалды деп ... Бұл ... ... ... ... ... байлықтарға негізделген салаларға байланысты болып келеді.
Меншіктің монополиялану көлемі мен ауқымын сол ... ... ... ескере отырып Қазақстан Республикасы Үкіметі ұзақ
уақытқа мемлекет ... ... және ... ... ... ... жылдарға есептелген бағдарламаның бipншi
кезеңінде шағын ... ... мен ... ... әр ... орта және кіші кәсіпорындарың мемлекет иелігінен алуды бастау
қарастырылған. Бұл процесс өте баяу жүрді. 1992 жылы ... ... ... процессін жеделдету мақсатында Қазақстан
Республикасы Президентінің №728 ... ... ... ... ... алу және жекешелендіру бойынша жұмысты жандандыруға
байланысты шаралары туралы» ... ... ірі және ... ... ... ... негізгі тәсілі, оларды ашық типтеп
акционерлік қоғамға айналдыруға бағытталды. ... бұл ... ... ... ... ... Жарғы әр объектінің ... ... ... ... ... Кәсіпорындарға өздерінің
шаруашылықтану формаларын таңдауға және ... ... ... жасауға құқық берілді. Бұл кәсіпорындардың ... ... ... ... ... әр ... құндарына
еңбекшілердің санына, рентабельділігіне және т.б. негізделдi.
Қазақстанда ... ... алу және ... ... 6-9 мың ... ... ... Мемлекеттік сектордан 18%
негізгі қорлар сатылып жекешелендірілген кәсіпорындарда ... ... ... тізім бойынша орташа саны 12% жұмыспен қамтылды.
Қайта түрлендірілген объектіліердің жартысынан көбі ... ... ... ... ... формасына берілгенімен, ондағы
жұмыскерлердің еңбегінің нәтижелерінде өзгеріс болған жоқ.
Сатып алудың бұл ... ... және ... үшін күткен нәтижені бере
алмады. Талдау көрсеткендей, ұжымдық кәсіпорындардың 25% нашар жұмыс жасап,
өндірістің 24% қысқарды ... ... ... 30 % ғана өз ... өсуі ... ісі ... ... ... жыл бұрын Қазақстандағы қайта түрлендірген 6198 кәсіпорын
ішінде жеке меншікке берілгендер саны 1461 – ді ... ... ... мен ... тең ... ... ... иелігінен алу және
жекешелендіру арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік ... ... ... республика үкіметі екі негізгі қағиданы жетекшілікке
алады.
Бірінші, бұл қағида еңбекшілірдің қатысуымен олардың мүдделерін ескере
отырып жүргізілуден ... ... ... көп ... мен тең ... ... пайдалану болып табылады.
1993 жылы көктемде елімізде1995 жылдарға (2 ... ... ... алу және жекешелендіру ұлттық бағдарламасы қабылданды. Ұлттық
бағдарламаның басты ... ... ... жекешелендіру
купондарының иелеріне акционердің жолыменен меншікке біртіндеп беру болып
табылды.
Жаппай жекешелендіру ... ... ... ... ... барлық тұрғындарының мүдделерін толық қамтиды, ал екіншіден,
оның басқа елдердегі тұржырымдамалармен сәйкес келмейтін ... ... ... ... ... салыстырғанда,
бірқатар ерекшеліктерге ие. Кәсіпорындарды ашық ... ... ... ... арқасында, жедел түрде ірі қаржы ресурстарын
жұмылдыру мүмкіндігі туындайды. Акцияларды ... ... ... ... шотына түсіп және бизнесті жаңғыру диверсификациялауға және
т.б. қызмет ... ... ... алдағы уақтта әр түрлi қаржы көздеріне
кең көлемде қол жеткізуді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... басқа да, яғни қосымша акцияларды шығару
нәтижесінде біршама қаражат ... ... ... ... жақтарымен қоса теріс жақтары да бар.
Дегенменде, сол компанияның акцияларын ... ... ... ... ... ... бұл шешімді іске асырумен байланысты бір ... ... ... ... етеді.
Сонымен қатар, акционерлік меншік формасы қосарланған салық салуға,
яғни салықты корпорацияның ... ... ... салық
төлегеннен кейінгі қалатын және акционерлер ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың акционерлік
формасы, әcipece ipi немесе орта кәсіпорындар үшiн тиімді, ceбeбi ... ... ... өте ... ... байланысты бір немесе
бірнеше тұлғаның капиталы ... ... ... және ... ... ... ... етіледі.
Акционерлік қоғамның жарғылық капиталын анықтау үшін кәсіпорынның
мүлкінен ... ... ... ... ... тасталады:
- басқада кәсіпорындардан алынған мақсатты қаржыландыру қаражаттары;
- несие және заемдық қаражаттар - ... ... және ұзақ ... есеп ... және ... ... ... яғни заемдық және
уақытша тартылған қаражаттар бөлігі.
Сондай-ақ заңдағы жекешелендірудің ерекше режимінде белгіленген мүлікің
құны, сол сияқты ... ... ... ... ... ... ... қатасты әлеуметтік-тұрмыстық және әлеуметтік-мәдени
объектілер құны да шығарылып тасталынады.
Акционерлік қоғамның ... қоры ... ... ... ерекше орын алады. Біріншіден, жарғылық қор акционерлік қоғамның
жарғысында бекітілген акционерлердің ... ... ... ... ... ... бұл ... алдағы қызметіне қуат беретін
бастапқы капитал болып табылады. Акционерлік қоғамның жетістіктерімен жұмыс
жасауы негізінде алынған ... ... ... ... шамасын бірнеше
рет көтеруге болады. Сонда жарғылық қор пассивтік ... ... ... қала ... ... ... ... заңды түрде бекіту, оны иемдену
және бастапқы капиталдың тұрықтылығы капиталды негізгі ... ... ... ... қорындағы белгілі бip үлесіне меншік құқығынын
кепілдігі ретінде де ... ... Бұл ... жарғылық қордың барлық
шамасын үлестерге бөлу жолымен және бұл ... ... ... белгілі бip шартпен орналастыруды қамтамасыз
етеді. Екінші жағынан, жарғылық қор ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін кепілдік қоры ретінде қызмет
eтeдi. Мұндағы акционерлердің ... ... ... ... салымдарымен шектеледі.
Жарғылық қор тек қана акционерлердің жалпы жиналысының шешімі мен
мынадай жағдайларда өзгеpтілуі ... ... ... ... ... шығару және пайданы қайта
инвестициялау жолымен кеңейеді;
- жарғылық қордың азаюы акциялардың бір ... ... алу ... ... бір акцияның номиналдық бөлігінің өзгерісінен.
Меншікті капиталдың өсуінің ... ... ... ... ... Бұл акционерлерге дивидент төлемейтін, сондай-ақ компанияның
қызметін ... ... ... бір ... ... ... ... пайдасы үш топқа бөлінеді: дивиденттер ... ... ... ... ... ... өз қызметінде заемдық капиталды (қарыз, банктік,
коммерциялық және ... да ... ... ... пайдаланады.
Бағалы қағаз – онымен байланысты мүліктік құқықты көрсететін, нарықта
өз бетімен айналым жасайтын, сатып алу-сату объектісі бола ... ... бір ... ... алу көзі ... ... ... ақша капиталының бір
түрі болып қатысатын құжатты білдіреді.
Бағалы қағаздар – бұл ... ... ... ... ... формаға ие ресурстарға құқық.
Бағалы қағаз бірқатар міндетті ... ие және ... ... ... білдіретін, қандайда бір мүлікке немесе
ақша сомасына құқығын ... ... ... ресімделген құжат болып
саналады.
Осы құқықтарды жүзеге асыру мүмкіндіктерін айқындайтын қандайда ... ... ... ... ... ... ... бағлы қағаздың нарықтық формасы мен экономикалық маңыздылығын бір
уақытта әр түрлі қарастыруға болады, осымен байланысты әр ... ... ... ... бар. Бұл ... бағалы қағаздардың сипаттарына
қарай бөлінуін көрсетеді. Кесте 3 [7,51].
Кесте 3. Бағалы қағаздардың жіктелу тәртібі
|Жіктік санат ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... ... ұзақ ... ... ... берілетін құқықты|Атаулы, ордерлік ... | ... ... қарай |Мемлекеттік сонын ішінде муниципалды, |
| ... емес ... және |
| ... ... ... ... |Негізгі және өндірістік ... ... | ... ... ... |Эмиссиялық, коммерциялық ... ... ... | ... формасына қарай ... ... ... ... ... ... ... орта мерзімді, ұзақ |
| ... ... тыс ... қағаздар әр түрлі қорларға немесе банктерге, ... ... ... және кәсіпорындарға, ұйымдарға салған капиталдан
түскен табыс иемденуге құқық ... Бұл ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларды басқа иемденушіге беруге құқығы
жоқ. Сондықтан бұл ... ... ... ... түсе ... ... ... тыс бағалы қағаздар (мысалы, АҚШ-та және кейбір
басқа елдерде тараған) басқа Мемлекеттердің ... ... үшін ... кең ... ... ... Соңғы
кездерде барлық дамыған елдерде нарықтан тыс бағалы қағаздарды шығаруды
кеңейту және олардың түрлері мен ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды нарықтағы бағалы қағаздар деп
атайды. ... ... ... деп ... сатып алу сатуды және заң
жүзінде оларды иемденушісін өзгерту әрекеттерін айтады. Бағалы ... оны ... ... ... эмитент деп атайды. Сонымен,
эмитент дегеніміз - эмиссиялық бағалы қағаздарды шығаруды ... ... ... ... ... бірінші иемденушілерге
(инвесторларға) сату мына түрде жүзеге асырылады ... жеке ... ... ... мүмкін):
Біріншіден, қоғам құрып, олардың акцияларын ... ... ... алғашқы жарлық капиталының көлемін жаңадан ... ... ... ... яғни ... ... органдардың
немесе жергілікті әкімшіліктердің облигация және ... ... ... арқылы қарыз капиталын пайдаланғанда.
Сонымен, қоғам құрылғанда оның жарғылық капиталы құылтайшылар арасында
толығынан үлестірілуі қажет.
Эмитент және ... ... ... ... ... қағаздарды
алғашқы иемденуші инвестициялық институттар әрбір бағалы қағаздарды сатып
алушыға сату тәртібін түсіндіретін ... ... ... ала шығаруы
тиіс. Оны ақпарат құралдарында жариялау міндетті.
Эмиссия проспектісінің бірінші тарауында эмитент туралы жалпы деректер,
яғни эмитенттің ... мен ... ... ... және эмиссия
проспектісіндегі деректердің дұрыстығына жауапты ... ... Ал ... ... ... ... жарияланып, онда
инвестицияның маңызы және инвестициялық саясаттың бағыты немесе ... ... ... ... ... ... ... тарауында
бағалы қағаздар шығару жөнінде міліметтер жарияланады.
Ол мәліметтердің ... ... ... ... оның жарғылық капиталының мөлшері;
- шығарылатын бағалы қағаздардың түрі, оның номиналы, жазылу бағасы;
- акция сатуды бастау және аяқтау күндері;
- бip ... ... ... ... ... ... саны;
- бағалы қағаздарды сату түрі (қолма-қол ақшаға немесе ... есеп ... ... ... ... сатып алуды шектеу;
- эмитенттің мекен-жайы мен телефоны.
Эмиссия проспектісінің келесі тарауларында бұдан бұрынғы ... ... ... ... аты-жөні және олардың
қоғамның жарғылық капиталындағы үлесі, ... ... ... уақыттағы жұмыс лауазымы мен соңғы 5 жыл ішіндегі қызмет орны, оның
ішінде ... ... тыс ... ... ... ... Бұдан басқа проспектіні тіркеу кезінде болған (егер ондай
болса) эмитент пен оның ... ... ... арыз және ... көрсетіліп, қоғамның қаржылық жағдайы жөніндегі есеп пен ... ... ... тарауларында бағалы қағаздарды сатып алу ... ... және сол ... инвесторларды қызықтыратын баска да
хабарлар орын алады қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... мүддесінің қорғалуын, алып келгенде,
бағалы қағаздар нарығы қызметін бақылауға көмектеседі.
Эмитент пен ... ... яғни ... алғашқы
иемденушілерге сатушылар акциянын бағасын сатып ... ... ... Бұл ... бip ... ... ... бірдей болуы шарт.
Бағалы қағаздарды шығаруды мемлекет органдары ... ... ... шығарушылардың барлығы Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігі
жанындағы қағаздар ... ... ... ... номерін алуы
қажет.
Бағалы қағазлар нарығын реттеу мемлекеттің ең маңызды міндеті. Ондағы
мақсаты бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... сақтауды қамтамасыз ету. Бағалы қағаздар нарығында қызмет ... ... ісін ... мен ... мемлекеттік органдарға
жүктелген. Республикада ондай органдар бойынша Бағалы қағаздар жөніндегі
комиссия, Қаржы ... ... банк ... ... ... ... және Жекеменшіктендіру жөніндегі Мемлекетік комитеті саналады. Осы
бағалы қағаздар нарғының реттейтін мемлекеттік органдардың ең негізгісі -
Бағалы ... ... ... ... ... 1995 ... ... сол жылғы 21-дегі Республика Президентінің «Бағалы қағаздар және
қор биржасы туралы» жарлығына сәйкес оның құқықтық ... ... ... ... ... тәжірбиеде бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу екi
түрлі жолмен ... ... ... ... ... араласу, сонымен қатар ic-шаралар арқылы нарыққа жанама араласу.
Тікелей ... ... ... жатады:
- бағалы қағаздар нарығы мәселелері ... заң ... ... жұмысы;
- осы мәселелер бойынша атқарушы үкімет ... ... ... ... ... ... жұмысына жаңа ережелер енгізетін немесе
ескілерін өзгертетін ... да ... ... ... бұл бағалы қағаздар нарығына қатысушыларға лицензия беру, бағалы
қағаздардың кейбір түрлерінің айналуына шек қою немесе оны ... ... ... және с.с. жұмыстар.
Жанама араласу тетіктеріне мыналар жатады:
- ... үшін ... ... өзгерту арқылы айналымдағы ақша массасын
және несие ... ... ... ... ... ... депозиттерге, несиелерге, қарыздарға үкімет кепілдігі;
- қарыз капиталы ... ... ... ... облигациялар,
вексельдер, орта және ұзақ мерзімді бағалы қағаздар, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... несие үшін тікелей бәсекенің тууы;
- мемлекеттің сыртқы экономикалық саясаты (шетел ... мен ... ... ... ынталандыру және т.б. жұмыстарды реттеу);
-мемлекеттің сыртқы экономикалық,іс-шаралары (саяси байланыстарды
ұлғайту немесе шектеу және т.б.).
Бағалы қағаздар ... ... ... ... не ... не ... министрлігіне, не мемлекеттік (орталық) банкке жүктеледі.
Мысалы, АҚШ-та тиісті ... ... ... орындалуын тексерумен
конгрессте құрылған бағалы қағаздар және қор биржалары туралы комиссия
шұғылданса, ... бұл ... ... ... қаралады. Реттеушi
органдар инвесторлардың қаржысын қорғауға бағытталған негізінен үш қызмет
атқарады. Олар:
Біріншіден, нарықта шаруашылық ... ... ... ... ... қағаздар нарығына қатысушыларды, сонымен қатap, бағалы
қағаздарға тікелей қатысы бар қызметкерлерді ... ... ... ... ... ... белгілі бір талаптарға сай болуы ... ... ... ... өз капиталы болғаны жөн. Инвесторлардың
мүддесін қорғау мақсатында, әдетте тіркеуші opгaндар ... ... ... ... ... ... нақты хабарлармен
қамтамасыз eтy. Ол, әдетте, бағалы қағаздарды ... мен оны ... ... ... хабар беретін эмиссия проспектісін шығарумен жүзеге
асырылады. Оған алдын ала белгілі бір адамдар ғана біліп және тек ... ... жеке ... ... ... Одан басқа
эмитенттер бұқаралық ақпарат беттерінде үнемі ... ... ... ... ... ... жариялап тұруға міндетті.
Yшіншіден, институционалдық органдар бағалы қағаздар нарығын тексеру
жөне ондағы құқық тәртібін caқтаy қызметімен де айналысады. Бұл ... заң ... ... ... ... ... шара
қолданып, істерін сотқа беруге құқы бар. Ол үшін оларға үлкен өкілеттілігі
берілген, ... ... ... және ақша ... тыйым caлyғa
(арест), құжаттарын алуға және с.с.
Осы аталған бағалы қағаздар нарығын ... ... ... нарықтың өзін-өзi реттеу ic- шарларының да ... зор. Оның ... ... ... Ол ... ... ... бақылау жасаумен
қатар оған қатысушылардың ic-әрекеттерін реттейтін бір ... ... оның ... қатаң қадағалап отырады.
Бағалы қағаздар нарығының жұмысын қамтамасыз ... оның ... ... ... яғни делдалдық, жұмыс баға белгілеу үшін және
қажетті хабарларды ... ... ... ... ... Ол
үшін қазіpгi уақытқа сай нарыққа арнайы дайындалған кәсіби ... ... ... экономикалық техникалық және кейбір күтпеген жағдайды
шешетінің психологиялық дайындықтары ... ... ... ... ... нарығы кәсіби мамандарының тәжірбиесінің маңызы, ... ... да ... ... ... қағаздар нарығының келесідей қатысушы мамандары бар:
1) брокерлер- бағалы қағаздар нарығының клиенттiң ... ... ... және ... көздеп, эмиссиялық бағалы қағаздармен және
өзге де қаржы құралдарымен ... ... ... ... Брокер
келісім жасасатын әрбір жақты табыстыруды көздейді. Брокер өкіл ... ... ... ... ... ол ... ... негізінде
жұмыс істейді. Брокерге жеке келісімді жасасуға арнаулы өкілеттік беріледі.
Ол тек сол өкілеттік шегінде ... ... ... ... - ... ... нарығының ұйымдастырылмаған бағалы
қағаздар нарығында және ұйымдастырылған бағалы ... ... ... кiру ... өз ... ... және өз ... эмиссиялық
бағалы қағаздармен және өзге де ... ... ... ... қатысушысы тұлға.
1.3 Қазақстан бағалы қағаздар нарығында жүргізілетін бастапқы және
қайталама нарықтардың ерекшеліктері
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... өзіне келесідей элементтерді енгізеді:
а) бастапқы бағалы қағаздар ... ... ... ... мен ... ... қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары;
- мемлекеттік реттеу органдары.
б) қайталама бағалы ... ... ... ... ... ... қатысушылары (брокерлер,
дилерлер);
- бағалы қағаздар нарығы кәсіби қатысушыларының өздігінен
реттелетін ұйымдары;
- бағалы қағаздар ... ... ... қор ... биржасыз баға белгілеу жүйелері,
бағалы қағаздарды сақтаушылар);
- мемлекеттік ... мен ... ... ... қағаздар нарығының басты қатысушылары: ... ірі ... ... Бұл ... ... ие, сондықтан да бағалы қағаздарды шығару мен өткізу аса ... ... ... ... ... ... әрқашанда әзір. Аталған
бағалы қағаздар, әсіресе мемлекеттік және ... ... ... ... өздерінің қаржыларын дәл осындай бағалы қағаздарға
салуды ... ... ... халық қабатын (зейнеткерлерді, ... және т.б.) ... ... ... ... инвесторлар, яғни бағалы қағаздармен операциялар
жасайтын (коммерциялық және инвестициялық ... ... ... ... ... ... институттары.
Аталған институттардың көпшілігі әртүрлі инвесторлардың (заңды және
жеке тұлғалардың) қаржыларын біріктіреді, ... ... ... ... салу мүмкіндіктерін іздестіреді. Олар акциялардың бақылау
пакеттеріне ... ... ... ... ... үшін өз капиталдарын
шаруашылықтардың әртүрлі салалары ... ... ... ... ... халықтың үлкен көлемдегі
қаржылары оның ... ... ... ... ... ... Бұл қаражаттардың сақталуын қамтамасыз ету,
банкроттыққа жол бермеу үшін, ... ... ... нарығындағы
институционалдық инвесторлардың қызметін реттеп отырады;
3) жеке инвесторлар - әртүрлі жеке тұлғалар, оның ... ... аса ... емес ... ... Шағын кәсіпорындардың
бағалы қағаздары өзін әрқашанда ... ... ... қояды:
статистиканың дәлелдеуінше, шамамен олардың санының ¾-і тез ... ... де, тек ... ... ғана ... қол ... Ал ... шағын
кәсіпорындардың болашағы зор және ... ... ... Сондықтанда
тәуекелге баруға бейім халықтың экономикалық белсенді ... ... ... ... үмітпен жоғарыда аталған кәсіпорындардың
акцияларын сатып алады;
4) бағалы қағаздар нарығының ...... мен ... ... алу, қажетті байланыстар орнату мүмкіндіктеріне ие, осылардың
барлығы олардың бағалы қағаздармен операциялар жасауын барынша ... бұл ... кең ... сермей отырып жүзеге асырады, яғни мол
көлемдегі капиталға иелік етеді. Негізінен брокерлер мен ... ... ... ... ... көп ... ... конъюнктурасы қалай
қолайлы болады, солай оларды сатады.
Әр елдегі бағалы қағаздар нарығына қатысушылар ... мен оған ... ... өзі ... ... ... нарығының кәсіби қатысушылары болып мыналар
саналады: қызмет түрлерінің бірін жүзеге асыруға лицензиясы бар заңды ... ... ... ... істі ретке келтіру үшін, соған сәйкес
немесе клиенттердің ... ... ... ... ... бүкіл заңды тұлғалар Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясы
лицензиясын алуға ... ... ... ... ... енгізілуі, мемлекеттік лицензияны міндетті түрде алу, ... ... ... ... ... ... болып саналады.
[10,51].
Сонымен, бастапқы бағалы қағаздар нарығы – қалыптасқан эмиссия немесе
тұлғалар арасындағы азаматтық – құқытық ... мен ... ... ... ... жүктейтін инвесторлар мен қатысушылардың
қарым-қатынасымен анықталады. Яғни бастапқы нарық – бұл ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын инвесторлар
арасындағы алғашқы қалыптасуы.
Бастапқы нарық бағалы қағаздар жайлы ... ... бере ... бағалы қағаздарды талдауға және өз қаражаттарын тиімді
үлестіруге ... ... ... ... ... ... берілген акпараттар жөнінде эмиссиялау проспектілерін дайындау және
оларды мемлекеттік органдармен тіркеу және бақылау;
- проспектілерді жариялылығы және ... ... ... ... ... ... екі ... бар:
1) ішінара орналастыру – сату туралы жариялы түрде ұсыныс жасаусыз,
күні бұрын белгілі ... ... ... ... санда бағалы
қағаздарды сату;
2) жариялы түрде орналастыру – сату туралы жариялы түрде ... ... ... ... ... ... қағаздарды орналастыру.
Қайталама нарықта бағалы қағаздар бірнеше мәрте қайта сатылады. Бұл
нарықтың белсенділігі мен ... ... ... ... даму
деңгейін көрсетеді. Қалыптасқан дәстүр бойынша және өзіне тиесілі
коммерциялық ... ... ... сатып алушы өзі ... ... ... ... ... ... көзбен қарағанда және шынайы деңгейде қайталама нарық қайта сату
процесі болып табылады. Қайта сату ... ... аса ... ... механизмі болып табылады. Аса тиімді өндірістік
шаруашылықтардың акциялары мен ... сату ... ... ... ... санының көбеюі жаңа бағалы қағаздарды шығаруға
және капитал тартуға мүмкіндік ... ... ... механизмі өте
күрделі және көп деңгейлі. Нарық биржалық және ... тыс ... ... ... ... ... сатудағы дамыған формасы болып табылады.
Кез келген биржа – сатушылар мен сатып алушылар ... сату – ... ... ... ... болып табылады. Ең бірінші – тауарлық
биржалар, кейіннен қаржылық міндеттемелер, яғни облигациялар, ... ... ... болды. Нәтижесінде бағалы қағаздар нарығы ерекшелене
бастады және алғашқы қор ... ... ... ...... ... құралдардың саудасы үшін ұйымдасқан
нарық.
Классикалық қор биржасының белгілері:
1) бұл сауда – саттық орны анықталған орталықтандырылған нарық;
2) бұл ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды
сұрыптау жүзеге асырылады.
3) биржаға қызмет ететін үздік операторларды таңдау;
4) бағалы қағаздар саудасының уақытша ... мен ... ... ... келісімдердің тіркелуі мен есептіліктердің орталықтандырылуы;
6) ресми белгілеу;
7) биржа мүшелерінің қызметін бақылау.
Қор биржасының бірінші міндеті - бағалы қағаздарды сату және қайта ... ... ... орын ... оны ... ... ... міндетін орындау үшін бағалы қағазды сатушы компания мен
биржа қызметкерлеріне қатаң талаптар қойылуы керек.
Қор биржасының ... ... - ... ... ... мақсатты жүзеге асыру үшін биржа ақпараттың жариялылығын
қамтамасыз етеді, яғни Бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... келісімдер жөніндегі ақпарат жариялауы, эмитент пен оның ... ... баға ... ... ... - ... бос ақша ... жандандыру және
меншік құқығына иеленуді жүзеге асыру. Бағалы қағаздарды сатып алушылардың
көңілін аудара ... ... ... өз ... ... үшін қажетті қаражаттарды алуына мүмкіндік береді, яғни ... жаңа ... ... ... ... екінші жағынан
- меншік иеленушілердің шеңберін ... ... ... ... ... ... ... қайта сату мүмкіндігін тудырады, яғни ... ... ... ... отырып, меншік құқығын беруді
қамтамасыз етеді.
Биржа қорының төртінші міндеті - ... ... ... сату - ... ... ету. ... өз ... келісімдерінің күні мен уақытын,
бағалы қағаздың түрін, оның мемлекеттік тіркелу номерін, ... ... ... мен сатылған бағалы қағаздардың көлемін жария етуге міндетті.
Сонымен қатар биржа саудаға қатысушылар үшін нарықтық бағалы ... ... ... ... ... ... ... міндетті
екендігіне аса назар аударған жөн.
Биржаның бесінші міндеті – арбитражды ... ету. ... ... ... ... ... бағытталған механизм деп түсінген
жөн. Ол алға қойылған ... ... ... ... және ... ... жақтардың өтемаөысын анықтауы керек. Көптеген биржалар арбитраж
мәселелерін шешу мақсатында арнайы арбитраж коммисияларын ... ... ... ... тәжірибесі бар, жанжалды шешуге қабілетті, екі
жақты да тыңдап, сәйкес шешім қабылдайтын тәуелсіз ... ... ... ...... ... ... шарттардың
орындалуын қамтамасыз ету. Биржа бағалы қағаздарының тұрақтылығына кепілдік
береді, яғни бұл биржаға тек қана листингтен өткен, ... ... ... ... жіберіледі дегенді білдіреді. Биржа барлық төлемдердің
жүзеге асырылу міндеттерін өзіне ... ... ірі ... бірі – ... ... ... ... алушы сатылатын бағалы қағаздарды сатып алуға қабілетті немесе сатушы
сатуға өзі нұсқау берген ... ... сату ... ... ... нақты сатушы мен сатып алушыны тексере алмайды, тек қатаң талаптардың
орындалуын талап етеді.
Тұрақтылық пен ... ... ету, ... ... дисциплинасын бақылау және бір қатысушының банкроттығы екіншісіне
әсер етпеу үшін биржа үнемі өзінің ... ... ... ... ... ... ... клиенттің қаражаттарының
қауіпсіздігі мәселесімен тығыз байланысты. Өз ... ... бұл ... алмайды, дегенмен өзінің сауда – саттық ережелерінде ... ... ... басқарушылар, келісімнің төлем уақыты әлі
жетпеген ќаражатын банктің жеке инвестициялық ... ... ... ... ... мен банктің шоттарға бақылау жасау үшін
биржа ... ... ... ... ... жетінші міндеті – биржалық саудаға қатысушылардың тәртіп
кодексінің этикалық стандарттарын шығару. Оны ... ... үшін ... ... ... ... ... орнын, сауда-саттық
тәсілін, уақытын, ... ... ... ... үшін ... ... рұқсат етіледі.
Спекуляция – биржалық механизмнің тарихи қалыптасқан формасы. Бірақ
спекуляция, ... ... ... ... ... тез арада нарықтық
ажиотажға ұласады. Сондықтан да биржа ұсақ және ірі ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Соңғы 15-20 жыл - дүние жүзінде көптеген биржалар үшін ... мен ... ... деп ... Биржалардың электрондық
жабдықтаулары акцияларды сату-сатып алу процесін әлдеқайда жылдамдатты.
Дүние жүзінде ... ... ... ... ... ... сату-сатып алу бағаларын бақылауға мүмкіндік береді.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... бір ... ... бағалы қағаздардың кімнің қолына берілетінін білуге міндетті,
себебі бағалы қағаздар иесімен оны ... ... бойы ... ... ... ... байланыстырады, сондай-ақ ... иесі ... ... ... да мүмкін.
Бағалы қағаздардың ауқымды айналымы қор ... ... ... жаңа ... ... ... қажет етті. Олардың
бастысы өз алдына брокерлік кооператив ... ... ... Оның ... ... ... нақтылығын анықтау.
Келесі күрделі мәселе – бағалы ... ... орын ... ... ... ... ... яғни бағалы қағаздардың
сақталуымен ... ... ... ... ... ... ... нарығының дамуына үлкен үлес қосты: қауіпсіздік,
операциялардың заңдылығы, аудиторлық тексеріс, сақтандыру мүмкіндігі.
Биржадан тыс ... ... ... ... ... ... бір – бірімен келісе отырып, мәмілелер жасауы мүмкін. Егер мәміле
клиенттердің тапсыруы бойынша жасалатын болса, онда ... ... ... ... ал ... ... ... сатып алуы жағдайында
клиенттердің есепшоттарынан ақша алынады ... ... ... ... ... ... ... тыс нарығын ұйымдастырылған және
ұйымдастырылмаған деп бөлуге болады. Биржалық және биржадан тыс ... ... ... саудасын ұйымдастыру және олардың дамыған
елдерде әркелкі орын ... ... ... ... тыс ... аса ... атқармайды, ал кей елдерде тиым салынған. Сондай-ақ көп елдердің
биржадан тыс ... ... ... көп ... ... ... ... формаларының дамуы бұл бағалы қағаздар
саудасын ... ... ... және ... тыс ... Оған ... ретінде «қосалқы» нарықтарды алуға болады, олар ... ... ... ... ... ... Бұл ... нарықтар
бағалы қағаздар саудасының еуропалық маңызды ... 80 ... ... ... ... ... ... болуы қор нарығы
қатысушыларының нарық ... ... ... ұсақ және ... ... мақсатында реттелген бағалы қағаздар нарығын
құруға деген ұмтылысымен сипатталады.
Сондықтан да ... ... ... нарығына қарағанда бағалы
қағаздар сапасына ... ... ... ... ... тыс
айналымнан жаңа коммуникациялық құрылғылар мен ... ... ... қағаздар саудасының жүйелері
қалыптастырылады. Мұндай жүйелер территорияларға ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, бағалы
қағаздарды нарыққа босату, қатысушыларды сұрыптау және т.б. ережелері бар.
[11,48].
Бағалы қағаздардың ... ... қор ... ... ... жаңа институттардың пайда болуын ... ... ... өз ... ... ... ... табылатын клирингтік
корпорация. Оның міндеті келісілген мәмілелердің нақтылығын анықтау.
2 Қазіргі жағдайдағы Қазақстанның ... ... ... даму
ерекшеліктері
2.1 Қор нарығының инфрақұрлымының қалыптасуын ұйымдастыру
Қоp биржасы деген бағалы қағаздар сатып ... және ... ... орны. Қор биржаларында ipi банктер қожалық етеді.
Қазақстан қор биржасы 1993 жылы 17-інші қарашада «Қазақстан банкаралық
валюта ... ... ... ... ... ... өзінде отандық қор
нарығында жалпы құны 41 миллион ... 24 ... ... ... Ал, ... ... саудасы енді қарқын алып келеді.
Қор биржасының негізі ... бері ... ... облигациялар, Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы
қағаздары, халықаралық қаржы ұйымдарының ... мен ... ... ... вексельдер, мемлекеттік және корпоративтік
бағалы қағаздармен автоматтық және тікелей репо инструменттері, ... бар ... ... ең ірі, ... ұйымдастырылған қаржы
нарығының операторы болып табылады.
«Биржа» деген термин ежелгі грек сөзі - "бурзэ", яғни ... ... ... ... ... қор ... XVI ғ. ... бағалы
қағаздар (облигация, содан кейін акция) шығару және сату үшін ... ... XVII ғ. ... ... және қор биржасы болып бөліне бастады. Қор
биржаларының ең кең түрде дамыған кезі ... ... ... кезі, яғни ХХ г. бас кезі. Ол уақытта қор ... ... ... ... акцияларын шығару және сату болды.
Биржа ... ... және ... ... ... мен ... қадағалап отыратын барометр сияқты. Сондықтан қор ... ... ... ... өcyiн, ал дағдарыс ... ... ... болады.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде биржалар бірнеше түрге бөлінеді.
Мысалы:
-қор биржасы (бағалы қағаздар сатады);
-валюта биржасы;
-тауар биржасы;
-еңбек биржасы.
Сонымен, ... ... ... ... түрі болып есептеледі,
онда ... мен ... ... ... ... ... ... және қызметкерлер жалданады. Ол - сатушылар мен сатып алушылар
келісімге келу үшін ... ... ... жеке ... ... жұмыс істейдi (мысалы, Лондон,
Нью-Йорк биржалары), немесе оны ... ... ... ... Қор ... ... және оны ... әр елде көптеген
өзгешеліктер бар. Қор ... ... ... ... ... қор ... ... оны басқару тәртібі жәнс оның әрбір буынының
қызметі, мүшелерінің құрамы және сол ... ... ... ... ... органы болып биржалық комитет саналады, ал ... ... ... ... деп ... Олар бағалы қағаздар нарығында
клиенттердің есебінен және ... ... ... ... ... Себебі нарыққа клиенттердің өздері қатысуға болмайды. ... ... үшін ... деп ... ... ақы ... Брокерлермен қатар өз
есебінен ақша жұмсап алыпсатарлықпен айналысатын дилер де жүреді. ... ... ... қағазды сататын және ... ... ... ... тең, ия болмаса клиент берген мәміле сомасының
белгілі бір келісілген нақты проценті ... ... Бұл ... ... ... қор биржасы- бағалы қағаз иелерінің биржа мүшелері, яғни
делдалдар арқылы бағалы ... сату және ... алу ... ... ... ... биржасы” - деген бағалы қағаздар сатып алынатын және
сатылатын негізгі нарық орны. Қор биржаларында ірі банктер ... ... ... ... ... ... қадағалап оны көрсетіп
талдап отыратын анықтаушы. Бағалы қағаздар курсының ұзақ ... ... ... ... иесі - ол жеке ... ұйым, мемлекет) бұл
қоғамда істің аса емес екендігін ... оған ... ... ... ... ... сата ... көздейді.
Қорыта айтқанда, биржадағы акция ... ... ... ... ... жақсартатын немесе нашарлататын маңызды фактор.
Экономикасы дамыған елдерде акционерлік қоғамның ... ... ... ... ... Мұндай мағлұматтар акционерлердің өз
қолындағы акциясының ... ... ... ... ... салыстырып
және акцияның бумасын сатып алу немесе бұрынғысынан сату, ия болмаса өзінде
қалдыру туралы қорытынды жасауға мүмкіндік ... [9, ... ... келесі тәсілдермен қарастыруға болады. Биржада
жеке компаниялардың, мемлекеттік органдардың немес шетелдердің ... ... тек ... мен ... ... түседі.
Айналымдағы шетелдік қағаздардың құрылымы мемлекеттер бойынша айқындалады.
Мысалы, қай мемлекеттен қанша бағалы ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың, Германия Федеративті
Республикасының және Жапонияның биржалық операцияларында мемлекеттік бағалы
қағаздар мөлшері өте көп ... ... ... ... бойынша биржа
айналымына тек қана ірі компаниялардың бағалы қағаздары түседі. ... ... егер ... ... ... таза пайдасының төменгі шегі 1 млн.
Доллардан кем болмаса, онда ол ... ... ... ... Ол үшін ... ала ... ... кеңесінен келісім алып, оны
бағалы қағаздар операциясы комиссиясында тіркеуден өткізуі ... ... ... ... ... немесе шетелдердің бағалы
қағаздары ... тек ... мен ... ... ... шетелдік қағаздардың құрылымы мемлекетгер бойынша ажыратылады.
Мысалы, қай мемлекетген қанша бағалы қағаз айналымға түсетіні ... ... ... ... ... Германия Федеративті
республикасының және Жапонияның биржалық операцияларында мемлекеттік бағалы
қағаздар мөлшері өте көп ... ... ... шешімі бойынша биржа
айналымына, әлбетте, ipi компаниялардың бағалы қағаздары ... ... егер ... ... түсетін таза пайдасының төменгі шегі 1
млн. доллардан кем болмаса, сонда ғана ол ... ... ... ... ... операциялары кассалық және мерзімдік болып екі
ірі топқа бөлінеді. ... ... ... ... ... ... яғни ... алушы бағалы қағаз үшін ақша ... ... ... ... ... ... есеп ... көрсетілген
мезгілде жүргізіледі: ол айдың ортасы немесе аяғы болуы , болмаса үш, алты
ай және сол ... ... ... ... ... ... Операцияның екі түрі
де рұқсат етілген биржаларда өтеді. ... ... ... әр ... болуы
мүмкін. Онда кассалық бағасы, мерзімдік мәмілеге түсетін бағалы қағаздардың
бағасынан өзгеше болады. Шын мәнінде ... ... ... ... ... яғни ... бағасында. Сондықтан мерзімдік ... ... деп ... Алыпсатарлардың мақсаты-биржадағы
құндылықтардың (яғни бағалы қағаздардың) сатып алу-сату бағасы айырмасынан
пайда табу.
Қазақстан республикасының қор ... ... ... 1993 ... ... басталды деп айтуға болады. Демек 15 қараша 1993 ... ... ... ...... ... енді. Келесі екінші күні
17 қараша 1993 жылы ... ... ... ... және жиырма үш
қазақстандық алдағы орындағы ... ... ... ... ... қабылдады. Оған дейін болған банкаралық валюта операцияларын
жүргізу орталығы (Валюталық биржа) Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... тенгені енгізумен байланысты ұлттық валюта ... мен құру ... ... ... ... ретінде жабық акционерлі қоғам
түрінде құқықтық құрылған биржа 1993 жылы 30 ... ... ... ... ... тіркелді.
Қазақстан қор биржасы 1993 жылы 17-інші қарашада «Қазақстан банкаралық
валюта биржасы» деген ... ... ... ... ... отандық қор
нарығында жалпы құны 41 ... ... 24 ... ... ... Ал, ... ... саудасы енді қарқын алып келеді.
Қор биржасының негізі ... бері ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы
қағаздары, халықаралық ... ... ... мен ... ... ... вексельдер, мемлекеттік және ... ... ... және ... репо ... шетел
валютасы бар Орталық ... ең ірі, ... ... ... ... ... табылады.
3 наурыз 1994 жылы биржа «Қазақстандық Банкаралық Валюта Биржасы»
болып қайта ... ол өз ... ... ... заңнамаға
сәйкестендіруді білдірді.
Екі жыл бойы биржа тек шет ел валютасымен ... ... ... ... ... ... ... Басқармасына Биржа кеңесінен бағалы
қағаздар нарығында биржа сервисін дамыту сұрағын қарастыру ... ... ... қоса ... ... жиналысы болып, онда биржа
атын «Қазақстандық банкаралық қор-валюта ... деп ... Жаңа ... 1995 жылы 12 ... ... ... 3 қазан 1994 жылы Қазақстан
Республикасы Министрлігінің Кабинетімен бекітілген №1099 Қор ... ... ... ... мен ... ... Уақытша қаулының
қабылдануымен, қор биржасының қызметі Қазақстан ... ... ... ... ... қоса қор биржасында жұмыс
істеу үшін лицензия алу керектігі Қазақстан ... ... да ... ол заң күші бар «Қор ... және ... қағаздар
туралы» 21 сәуір 1995 жылғы қаулы. 2 ... 1995 жылы ... №1 ... ... Ол ... ... ... және биржалық қызметпен айналысу
құқығына ие болды. Алайда бұл қызметтер тек ... ... ... жүргізуге мүмкіндік берді. Биржада алғаш рет мемлекеттік бағалы
қағаздармен ... ... 1995 жылы ... ... ... Белгілі бір
себептермен сол кезде мемлекеттің қарыздық міндеттемелерінің ... ... ... ... және де мемлекеттік ... ... ... емес ... ... бір жылдан кейін 20 қыркүйек 1996 жылы ... ... ... ... сауданы тоқтатуға міндетті болды. 1997 жылы
мемлекеттік бағалы қағаздар мүлдем сатылған жоқ. ... ... ... ... активизациялау тек 1998 жылы ... оған ...... ... ... ... ... [10, 93].
Қазақстан Республикасының Президентінің жарлығы қор биржасына ... ... ... ... салынғандықтан, лицен,зиатор талабы болйынша
биржа атын өзгертіп, оның құрамынан валюталық бөлігі алынып тасталды. 12
сәуір 1996 жылы ... ... Қор ... деп ... қайта тіркелді,
ал 13 қарашады Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... туралы шектелмеген лицензиясына ие болды.
Паралелді ынталармен, ұйымдастыру нарығын дамыту жүзеге асты, сонымен ... ... ... ... ... ... жүргізілді. 1996 жылы жедел
нарықты бақылаушы құқықтық база құрылды, және де ... ... ... ... ашылды. Өкінішке орай ол кезде жедел келісімшарттар бәсекеге
қабілетсіз ... ... ... 1998 жылы ... айында бұл жұмыстар
тоқтатылды. Тек 1999 жылы бұл ... ... ... жылы ... ... ... аукционы өтті, бағалы
қағаздар нарығы бойынша бірінші репо келісімшерттары ... ... ... ... ... ... ... индекаторларын
тұрақтықалыптастыруға бет алды - KIBOR, KIBID және KIMEAN әр түрлі уақытта
ақшаны ... ... ... 2000 ... ... ... құралдар әуені» (www.kase.kz) интернет-сайты құрылды, және де ол
бүгінгі күнге дейін бар.
Қазақстан қор ... (KASE) ... ... әлемдік
инвесторларға қауіп-қатері төмен әр түрлі қаржы ... ... ... ... ... сапалы қосымша биржа ... ... ... ... ... ... ... ретінде
қалыптасу.
Республика қор биржасының жұмысына көп сын айтылып жүр. ... де, ... ... ... ... алсақ та біздегі ... ... ... ... ... толық сай. Ал сынға келетін
болсақ, оны «қор биржасы» деген сөз қосылып айтылғанымен басқаға, дәлірек
айтсақ сол биржамызға ... ... ... ... да ... қағаздары
айналымға түспей жатқан кәсіпорындарға арналған деп ұққан жөн. Елімізде
құнды қағаздар мен қор ... ... ... ... ... 1991 ... ... қабылданған екен. Алғашқы ... сол ... бері ... ... көруде. Сол кезде елімізде қор биржалары жауыннан
кейінгі саңырауқұлақша қаптап кетті. ... 1996 ... ... қарай
солардың үшеуі ғана, дәлірек айтсақ, Орта-азиялық қор биржасы, Қазақстан
банктераралық валюта биржасы, ... ... қор ... ... ... ... айналымын бір жүйеге түсіру үшін кейінгі алты жылдан
астам ... ... 295 ... ... қабылданды. Ақыр аяғында 2003
жылы Қазақстан ... ... ... ... және «Құнды
қағаздар нарығы туралы» заң күшіне еніп, әңгіме өзегіне алынып отырған сала
бір ізге ... ... ... бергі уақыт ішінде қор биржасындағы эмитенттер
саны өспей, өссе де мардымсыз күйінде келеді. Тағы да ерекше айта ... ... ... ...... ... ... сатады, ал бұл қызметте
мін жоқ. Кемшілігіміз сөреде тұрған тауардың ... бұл ... ... ... деп ... ... республика қор биржасында «А» категориялы 34 эмитенттің
облигациялары, 20 ... ... ... ... «В» ... бұл ... тиісінше 11 және 21. Қазақстан секілді ұдайы
және іркіліссіз даму арнасына бір түсіп ... ... қор ... аталуға тиіс мұндай ... саны кемі екі есе, ... ... ... 4-5 есе көп ... ... таңда Қазақстанда халықаралық тәжірибеге сәйкес бағалы қағаздар
нарығын реттеудің толыққанды мемлекеттік жүйесі жасалған. Оның көрініс
беретін ең ... ... ... ... ... ... ... қорлар.
2006 жылдан бері олар ... ... өсіп ... Бағалы қағаздар
нарығындағы инвестициялық қорлардың саны екі есеге өсіп, 86-ға ... ... 1 ... ... ... ... 48 млрд. 661 млн. теңгеге жетті.
Бұл 2007 жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда, төрт ... ... ... ... осы ... 14 ... инвестициялық қорлар бар. Олардың
сәйкес мерзімдегі активі 67 871 млн. теңгеге жетті. Қор ... ... ... қор ... АҚ болып табылады. Сонымен бірге 2008
жылдың 1 қаңтарына дейін бағалы ... ... ... емес
эмитенттер “А” категориясы бойынша – 229, “В” категориясы бойынша 66 рет
шығарылым жасады. ... бәрі ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы салымдарды барынша көбейтіп, ... ... ... құю ... ... бар ... жұмыс
істеп тұрған жоқ. Әсіресе, екінші нарықта өту өте ... Оның ... ... ... ... инвестор басым. Олардың стратегиясы – белсенді
алыпсатарлық операциялар жасамай қарыз құралдарын ... ... ... ... акциялар бақылау пакетінің стратегиялық инвестордың ... Ал олар ... ... ... ... сатылуын
қаламайды. Одан арғы проблемалар қатарында бағалы қағаздар нарығындағы
барлық акциялардың үштен бірі ... ... ... экономикасының
флагмандары болып саналатын аса ірі компаниялардың акциялары қолжетімді
емес ... ... тиек ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың да
жетімді ... ... ... 2007 ... ... ... ... қаржы жүйесінің
орнықтылығы мен ... ... жаңа ... ... бірі – ... ... ... қор нарығын құру екенін атап
көрсетті. Елбасы қор нарығы ... ... ... Жолдауында ғана емес,
басқа үлкен кеңестерде де, ... ... де ... ... Республикасының биржа алаңда ірі ойыншылардың келуіне біршама
жақсы жағдайлар қарастырылған. Шетел және ... ... ... ... берілген. Листингке, яғни сауда алаңына шығу үшін бізге
келген ... ақша ... ... ... ... ... ... шығындарын да биржа қайтарады. Одан арғы проблемалар
қатарында бағалы қағаздар ... ... ... ... ... жататын Қазақстан экономикасының флагмандары болып саналатын аса
ірі компаниялардың акциялары қолжетімді емес екені тілге тиек ... егер ... ... ... тыс ... арқылы келетін болса,
онда оған көп ... ... Оған ... ... ... ... ресімдер
көбейіп кетеді. Әрі анау-мынау шығындары да көп ... ... ... олай ... аса тиімділікпен жұмыс істеуге тиіс. Сонымен қатар,
шешілмей жатқан мәселелер де бар. ... ... ... яғни ... өзгерту туралы айтылған.
Бағалы қағаздар А, Б және ... да ... ... ... Санат берумен рейтингтік компаниялар айналысады. Елімізде ... ... ...... ... болмауы. Отандық жүйеміз
жоқ. Эмитенттердің аз ... бір ... – осы. ... ... ... шығып
жатқан орта буын бизнес өкілдері өте аз. Өйткені, ... ... ... орта ... ... өте алмайды. Ал рейтинг
беретін дүние жүзіне танымал 4 компания бар. ... ... өте ... да, орта ... ... ... ... шығынды көтере алмайды. Егерде,
өзіміздің отандық рейтингтік жүйе болатын болса, олардың қызметтері дүние
жүзіне ... 4 ... гөрі ... ... ... еді, әрі ... ... жол ашылар еді. Алматы ... ... ... ... ... бірі – орта ... ... бағалы
қағаздарын сату. Сөйтіп, олардың өндірісінің мүмкіндіктерін арттыру.
2008 ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарды орналастыру
бойынша 6 аукцион өткізілді. Онда алты ... ... ... ... ... айлық МЕККАМ (10,5), үш жылдық МЕОКАМ (1,1 млрд), төрт жылдық МЕОКАМ
(1,3), бес жылдық МЕОКАМ (7,3), он ... ... (15,0 млрд ... министрлігінің бағалы қағаздарының көлемі айналымда жыл соңына
қарай 773,2 млрд. тенгені құрады. Айналымдағы ... ... ... ... ... 404,6 млрд тенгені құрады.
Корпоративті бағалы қағаздар нарығы бойынша қызмет етуші ... саны 1 ... 2008 ... 2238 ... 2009 ... келетін болсақ, 30 қаңтарда Қазақстандық қор биржасында
репо операциясы бойынша сауда өтті, «тік» және ... ... ... ... ... ... 531055,5 мың ... Сонымен қоса
мемлекеттік емес бағалы қағаздарда сату болды, оның көлемі 25,4 млн ... ... ... ... 49,5 млн долларды құрады [12].
2.2 Қазақстан Республикасының қор биржасының құрылу тарихы, ... ... ... ... қор ... 1993 жылы 17-ші ... «Қазақстан банкаралық
валюта биржасы» деген атпен құрылған болатын. Бүгіннің өзінде отандық қор
нарығында ... құны 41 ... ... 24 ... келісіміне қол
жеткізілді. Ал, бағалы қағаздар саудасы енді қарқын алып келеді.
Қор биржасының негізі ... бері ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы
қағаздары, халықаралық қаржы ұйымдарының облигациялары мен шетелдік
мемлекеттік бағалы ... ... ... және ... ... ... және ... репо инструменттері, шетел
валютасы бар Орталық Азияның ең ірі, ... ... ... ... ... ... ... биржалық нарықтың қалыптасуы қор
биржаларының ашылуымен байланысты.
Қазіргіде біздің мемлекетімізде тек ... қор ... ... ... ... ол Евразиалық қор биржалары федерациясының (РЕАS) мүшесі және
Қор биржаларының халықаралық ... мүше ... ... ... ... ... 3 биржа әрекет етті: Орталық-Азиялық
қор биржасы, Қазақстан қор биржасы, Банкаралық Қазақстандық қор ... 1997 ... ... ... қор биржаны таңдау бойынша
жарияланған тендерде Қазақстан қор ... ... ие ... ... ... жазында Қазақстан қор биржасы тура котировка ... ... ... ... бағалы қағаздармен мәмілелерді жасау
үшін арналған сауда жүйесін іске ... бұл ... емес ... ... ... ... ... мәселесн шешті.
Қазақстан Республикасының «Бағалы қағаздар нарығы» Заңы бойынша бағалы
қағаздар рыногының кәсiби қатысушылары және ... ... ... ... ... ... өзге қаржы құралдарымен
мәмiлелердi жүзеге асыру құқығы бар өзге де ... ... қор ... болып табылады. Қор биржасында бағалы қағаздар рыногының кәсiби
қатысушыларының кемiнде он мүшесi болуға ... ... ... ... ... ... ... белгiленген талаптарға сай келетiн шетелдiк заңды тұлғалар
болуы мүмкiн. Қор биржасының ... ... ... ... ... мүшелiктi тоқтата тұру және одан айыру тәртiбi, сондай-
ақ қор биржасы ... ... мен ... Қор биржасының
ережелерiнде белгiленедi.Қор биржасының мүшелерi мәмiлелердi жасау осы
мүшелер үшiн қор биржасының ережелерiнде жол ... ... ... бойынша сауда-саттыққа қатысуға құқылы. Қор биржасының мүшелерi
мәмiлелердi жасау осы ... үшiн қор ... ... ... ... құралдарының түрлерi бойынша сауда-саттыққа қатысуға
құқылы.
Қор биржасы коммерциялық емес ұйым ... ... ... ... ... және қолдау;
- қор биржасының тiзiмiне бағалы ... ... ... ... ... ... сондай-ақ қор биржасында айналысқа
жiберiлетiн (жiберiлген) бағалы ... мен өзге де ... ... ... қор ... ... ... бағалы қағаздармен және өзге де
қаржы ... ... ... ... ... жүйесiне кіруге өз
мүшелерiне мүмкiндiк беру;
- қор ... ... ... бағалы қағаздар мен өзге де қаржы
құралдары бойынша тұрақты сауда-саттық ұйымдастыру және ... қор ... ... ... бағалы қағаздар мен өзге де қаржы
құралдарымен мәмiлелер бойынша есеп ... ... және ... не ... есеп aйырысуды жүзеге асыру үшiн қажет ақпаратты әзiрлеу;
- өз мүшелерiне ұйымдық, консультациялық, ақпараттық және өзге ... ... ... ... рыногы және өзге де қаржы құралдары мәселелерi
бойынша талдамалық зерттеулер жүргiзу;
- Қазақстан Республикасының банк ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру;
- қор биржасындағы сауда-саттықты тоқтата тұрудың және ... ... мен ... ... қор ... iшкi құжаттарында көзделген өзге де функцияларды
жүзеге асырады.
КАSЕ-де айналуға ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар;
- мемлекеттік емес бағалы қағаздар, егер листинг процедурасынан өтсе және
биржадағы ... ... ... ресми тізіміне кірсе (оның ішінде
шетел мемлекеттерінде шығарылған және Қазақстан Республикасында айналуға
жіберілген бағалы қағаздар);
- ... ... ... ... шетелдік мемлекеттік бағалы
қағаздары;
- туынды активтер, егер олардың базалық активтері ... ... ... ... ... емес ... қағаздарға ғана биржадағы саудаға қатысу үшін
листинг процедураларынан өті керек. Листинг процедурасы Мемлекеттік бағалы
қағаздар мен ... ... ... ... қандай қаржылық құралдардың түрлерінің саудасына қатысуға
құқысы барлығына қарай ... ... ... ... «А» ...... өңірлік қаржы орталығының арнайы сауда алаңында
мәмілелер жасасуға.
- «В» санаты – ... ... ... ... құқысымен;
- «С» санаты – биржада айналатын мерзімді ... ... ... -«К» ... – биржада айналатын ... ... ... саудасына қатысу құқығымен, оның ішінде жергілікті атқарушы
органдар шығаратын ... ... «Р» ...... ... ... мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы
қағаздарының саудасына қатысу құқығымен, оның ішінде шетел эмитенттерінің
және де КАSЕ айналымына ... ... ... ... мен ... мемлекеттерінің эмиссиялық бағалы қағаздарымен саудаға
қатысу құқығамен;
- «Н» санаты – қор биржасының сауда жүйесінің «листингтен өтпеген бағалы
қағаздар» ... ... ... ... ... ... ... қағаздарының саудасына және жекешелендірілген
кәсіпорындардың мемлекеттік пакеттерімен ... ... ... ұйым қор ... мүшелікті бірнеше санаттар бойынша –ткеруі
мүмкін. Биржа мүшесі берілген ... ... ... ... ... қатыса алады, биржада әрекеттенуіне жеткілікті ақпарат алуына
болады, ... ... оның ... ... бойынша комитеті және Биржа
мүшелерінің жалпы жиналысы алдына қарауына сауда, есеп-айырысу және ... ... ... ... бере ... және аталған Жалпы жиналыс және
оның секцияларының жұмысына санатына қарай қатысуға құқылы.
КАSЕ мүшесі болу үшін ұйым ... ... ... ... ... «Р» ... «К» ... бойынша, бірақ «Н» санатын қоспағанда – 1 500 АЕК
(айлық есептік көрсеткіш) мөлшерінде;
- «Р» немесе «К» санаты бойынша, бірақ «Н» санаты бойынша ... ... 1 425 АЕК ... ... көрсеткіш) мөлшерінде;
- «Н» санаты бойынша, бірақ «Р» немесе «К» санатын қоспағанда – 75 АЕК
(айлық есептік көрсеткіш) мөлшерінде;
- КАSЕ ... емес ... «В» ... ... ... ... -
6 000 АЕК мөлшерінде;
- КАSЕ акционері болатын ұйымды «В» санаты бойынша мүшелікке ... 3 000 АЕК ... ... «Р», «К» және «Н» ... бойынша КАSЕ мүшелері 25
еселенген АЕК мөлшеріндегі ай сайынғы мүшелік жарналарды төлеп отырады.
Қосымша 1 –де осы КАSЕ ... ... ... 1.01.08 ... саны 101-ге ... оның ... «А» ... бойнша – 41мүше, «В»
санаты бойынша – 29, «С» ... ... – 4, «К» ... ... – 82,
«Р» санаты бойынша – 82, «Н» ... ... – 47 ... ... ... саны 1.01.07 күніне 59 тұлғаға ... ... 429 ... ... 8 ... биржаның өзімен қайта
сатып алынған, сонда акциялардың жалпы саны 437. ... ... жеке ... 12,36 % ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі қолында шоғырланған. Ұлттық банк
және де ... ... ... қорғаушысы ретінде Қазақстан
қор биржасының «алтын акциясына» ие. "Алтын акция" иесінің акционерлердің
жалпы ... ... ... мен ... органның шешімдеріне
қоғам жарғысында белгіленген мәселелер бойынша вето қою құқығы болады.
"Алтын акция" ... вето қою ... ... тұлғаға берілмеуге тиіс.
Биржаның ірі акционерлері екінші деңгейлі банктердің озаттары – ... ... 6,86%, ... саны – 30), ... ... ... 2,75%,
акциялар саны – 12), БТА(үлесі 1,37 %, ... саны – 6) ... ... ... ... зейнетақы қорлары да бар: Халық
Банктің ЖЗҚ-ы 6акцияға ие, Мемлекеттік ЖЗҚ да 6 ... ие, ... ... 1 ... ... қор ... ... қағаздарды сату/сатып алуы бойынша
қызметтер орындайтын брокерлермен әрекеттеседі. ... ... ... ... ие ... ... яғни ... бекітілген кәсіби, қаржылық
және басқа да талаптарға сай болуы керек. Осының арқасында ... ... ... ... ... ... сенімділік,
біліктілік, қызмет көрсету сапалығын қамтамасыз етеді.
Қазіргіде біздің мемлекетімізде тек ... қор ... ... ... ... ол ... қор ... федерациясының (РЕАS) мүшесі және
Қор биржаларының ... ... мүше ... ... ... ... бітісу үшін биржа есеп-айырысу ұйымымен және
орталық ... ... ... бұл да ... ... ... ... қарай қор биржасы бағалы қағаздар, оның ішінде
акциялардың, көтерме ... ... ... ... ... қатаң
регламент қою жүйесінен алшақтаған сайын және таза нарық қатынастарына көшу
жағдайында қор ... ... ... қағаздар айналымын,
инвестициялардың тездетілген динамикалық түрде жасалуын қамтитын реттеуіш
органына айналып келе ... КАSЕ ... ... ... ... ... емес бағалы қағаздар бойынша тура котировкалар тәсілі
қолданылады, ол ... ... ... дербес түрде өздерінің жасасқан
мәмілелері туралы ақпараттарды орталық депозитарийге немесе тәуелсіз
тіркеушіге ... қор ... ... және ... ... бағалы
қағаздар бойынша сауда жүргізу тәсілі болып тоқтамас біріне бірі кезігу
аукционының электронды ... ... ол ... ... түрде ең жақсы кезігу бағалары бойынша мәмілелер ... қор ... ... ... ... алуы ... орындайтын брокерлермен әрекеттеседі. Саудаға қатысатын брокер
сәйкесті лицензияға ие болуы керек, яғни қатаң бекітілген ... ... ... да талаптарға сай болуы керек.
Осының арқасында биржа өз алаңында әрекетт ететін брокерлерклиенттеріне
қажетті сенімділік, біліктілік, қызмет көрсету сапалығын қамтамасыз етеді.
Биржалық нарықты – ... қор ... осы ... ... бойынша
әрі қарай келесідей бөлуге болады:
- мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы (ҚР-ның және шетел ... ... ... ... ... ... ... емес эмиссиялық бағалы қағаздар нарығы (ҚР-ның эмитенттерінің
және шетел эмитенттерінің Қазақстан аумағында айналысқа жіберілген бағалы
қағаздары);
- репо биржалық нарығы;
- шетел ... ... 2. ... қор биржасының басқару құрылымы
Қор биржасы ішінде әр қаржылық ... ... ... Маркет-мейкер - бұл Биржа мүшесі, және ... ... ... ... ол белгілі бір қаржылық құрал бойынша екі жақты
котировкаларды (сату және сатып алу бағамдарын) хабарлап және ұстап ... ... ... ... ... ... белгіленген
бір спрэдті(сату және сатып алу бағалары арасындағы айырманы) ... ... ... минималды көлемін ұстау. Әр жеке қаржылық инструмент
бойынша бірнеше маркет-мейкер ... ... егер ол ... ... аңғармаса, онда ол ақшалық айып-пұл төлейді және
қайталанған жағдайда ... ... ... ... ... ... тек ... және ғылыми
орталығы ғана емес, сондай-ақ қаржы орталығы ретінде де дамыту өз кезегінде
осы әкімшілік-шаруашылық  бірлігінің  бәсекелесу ... ...  сөз ... ... және 2003 жылы ... ... ... орталығын құру
жұмысын бастауға септігін тигізді. Осы ... ... ... ... ... Boston ... Group (BCG) компаниясын
және жобаның Техникалық-экономикалық негіздеуді бірге ... ... ... ... АҚ ... алды.
2005 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметі отандық қаржы ... ... ... ... ... орталығын құру туралы шешім
қабылдады.
Бұл шешім ТМД ... ... ... Қазақстан Республикасы
қаржы секторының аса жылдам өсуіне, жалпы ішкі өнім құрамында ... ... ... (3.9% 2006 ... ... ... ... қаражаттың өсуіне, ТМД елдеріне инвестицияның басталуына және
қаржы ... ... ... қалыптастырылуына байланысты  қабылданды.
Қазақстан Республикасы Президенті 2006 ж.  5-маусымда ... ... ... қаласының Өңірлік Қаржы орталығы туралы» 
(АӨҚО) заңға қол ... ол ... ... ... мен ... ... ... реттейтін, Қазақстан Республикасы қаржы нарығын
дамытуға бағытталған ерекше құқықтық режим болып табылады, ол бойынша мұнда
сатып алынған ... ... ... табыстар салық салудан босатылады.
Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын құру мен дамытудың ... ... ... ... жауап беретін және қазақстандық қаржылық
сектордың халықаралық капитал рыноктарына ойдағыдай кірігуін қамтамасыз
ететін ... ... ... шет ... ... ... бағалы қағаздардың қазақстандық нарығын
одан әрі дамыту, оның капиталдануы мен өтімділігін ... ... ... ... ... ... нарығында жұмысқа
тарту және қазақстандық капиталды экспорттауға жағдайлар жасау.
Қазіргі таңда республикада жұмыс істеп жатқандарынан ерекшелігі сол
АӨҚО арнаулы экономикалық ... шеті ... ... ... ... көрсеткен жөн. Аумақтылық принципі АӨҚО ... ... ... ... ... ... бар болу ... арқылы сақталады.
Нарықта жұмыс істеу үшін АӨҚО құралдардың екі тобын: ағымдағы негізгі
аспаптар және болашақ қосымша аспаптарды ұсынады. Нарықта жұмыс ... ... ... екі ... ағымдағы негізгі аспаптар және болашақ қосымша
аспаптарды ұсынады. Ағымдағы негізгі аспаптар корпоративтік ... ... ... ... кредиттерді қамтиды. Болашақ
аспаптар АӨҚО –да өтімділікті дамыту мен эмитенттер тарабынан ... ... ... ...  ислам қаражаты ұзақ мерзімге беріледі.
Алматы қаласының Өңірлік ... ... ... ... өз саясатын
дамыту мен ендіру бойынша белгілі бір міндеттерді қойып отыр, олардың іске
асырылуы АӨҚО –да ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, елдің қор нарығы жандандыруға септігін
тигізеді.
Қазақстан қор ... ... ... ... ... ... индексі қолданылады. Оны есептеу барысында қор нарығында ... ... ... ... ... ... ... бойынша
2009 жылдың 1 мамырынан бастап KASE биржалық индексін есептеуде ... ... ... ... АО "БТА ... ... ... тізімдегі акциялар жиынтық қүнында үлесі
– 10,2 %;
- "Банк ЦентрКредит" АҚ-ың акциялары, өкілдік тізімдегі акциялар жиынтық
қүнында үлесі – 4,5 %;
- EURASIAN NATURAL ... ... PLC, ... ... ... қүнында үлесі – 15 %;
- KAZAKHMYS PLC ... , ... ... ... ... қүнында
үлесі – 15 %;
- «Қазақстан Халық Жинақ Банкі» АҚ-ың акциялары, өкілдік тізімдегі акциялар
жиынтық қүнында үлесі – 12%;
- ... ... ... ... ... ... үлесі –
15%;
- «Қазақтелеком» АҚ-ың акциялары өкілдік тізімдегі ... ... ...... ... ... ... акциялары, өкілдік тізімдегі акциялар
жиынтық қүнында үлесі – ... ... ... 2009 жылдағы қаңтар сәуір аралығындағы
қозғалысын келесі суреттен көруге болады (сурет 3)
Сурет 3. KASE ... 2009 ... ... ... ... ... ... соңғы уш жылдардағы динамикасы
жоғарыдағы суретте көрсетілген. 2006 жылдың ортасынан бастап Қазақстан ... ... ... ... ... ... мөлшері 16000-1700
деңгейінен 2007 нің наурызына дейін 2500 ден астам молшеріне жетті. ... ... ... жыл ... ... ... сақаталып тұрды, содан
кейін KASE индексінің күрт төмендеуі басталды. 2008 қарашасында индекс 850-
900 деңгеіне дейін ... ... ... сәл ... 2008 аяғынан
бастап қайтада төмендеуге бет ... 2009 ... 500 ден сәл ... ... ... айында индекстер ептеп жоғарлауға беттеді 600
белгісінен 860-қа қарай.
Сурет 4. KASE ... үш ... ... яғни ... ... (2009 ... мәліметтерін қоса алғанда)
Соңғы бір жыл ішіндегі Қазақстандағы ... ... ... ... дағдарыстың салдарына байланысты, сыртқы ... ... ... ... ... - ірі екінші деңгейлі
банктер мен ірі ... ... ... ... ... ... алды. Бұл эмитенттердің халықаралық рейтингтері төмендеп,
олардың бағалы қағаздарына инвестициялау тәуекелі жоғарлап ... ... ... ... төмендеуіне әкелді, яғни олардың инвестициялық
тартымдылығы әлсіреді.
2.3 Қазақстан бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... ... ... қағаздар нарығында лицензиялауға жататын қызметті жүзеге асыру
тәртібі Қазақстан Республикасының «Бағалы қағаздар нарығы» туралы 2003ж. 2
шілдесінде ... ... ... нарықтың және қаржылық ұйымдарды
бақылау және реттеу Агенттігінің нормативтік құқықтыұ актілерімен, өзін өзі
реттейтін ... мен ... ішкі ... ... Республикасының бағалы қағаздар нарығындағы мамандандырылған
қызметтің келесідей қызметтері жүргізіледі:
- ... ... ... ... қағаздарды ұстаушылардың реестір жүйесін жүргізу;
- трасфер – агенттік;
- бағалы қағаздар қоржынын басқару бойынша;
- жинақтаушы зейнетақы қорларының зейнетақы ... ... ... қағаздармен және басқа да ... ... ... [1,90].
Брокерлер- бағалы қағаздар нарығының клиенттiң тапсырмасы бойынша,
соның есебiнен және мүдделерiн көздеп, эмиссиялық ... ... ... де ... ... ... жасайтын кәсiби қатысушысы. Брокер
келісім жасасатын әрбір жақты табыстыруды көздейді. Брокер өкіл емес, ешбір
жаққа шарттық ... ... ол ... ... ... ... Брокерге жеке келісімді жасасуға арнаулы өкілеттік беріледі.
Ол тек сол өкілеттік шегінде әрекет етуге міндетті. Брокер өкіл ... ... ... ... ... ол ... ... негізінде
жұмыс істейді.
Дилерлер - бағалы қағаздар нарығының ұйымдастырылмаған бағалы қағаздар
нарығында және ұйымдастырылған бағалы қағаздар нарығында оған ... ... өз ... ... және өз ... эмиссиялық бағалы
қағаздармен және өзге де ... ... ... ... ... тұлға.
Кастодиандық қызмет – банктердің бағалы қағаздар нарығында клиенттердің
ақшалай қаражаттарын және ... ... ... ... есебі мен
сақтауын қамтамасыз ету бойынша қызметі. ... ... ... ... ... номиналды ұстаушы ретінде қызметті жүргізу;
- клиенттердің бағалы қағаздармен келісімдерді жүргізуін бақылау, ... ... ... ... ... ... төлемдік агенттің
функцияларды орындауы.
Бағалы қағаздарды ұстаушылардың реестірін жүргізу бойынша қызмет –
белгіленген ... ... ... ... ... ... жинау, тіркеу, өңдеу, сақтау және ұсынуды жүзеге асыру бойынша
қызмет.
Бағалы қағаздарды ұстаушылардың реестірлер жүйесін жүргізу ... ... ... ... болып табылады. Тіркеуші ... ... ... (қатысушы) оны басқаратын жұмыскерлер мен
акционерлер, берілген эмитенттің 10% ... ... ие ... ... емес.
Тіркеушіге тағы да келесі функциялар жүктеледі:
1) бағалы қағаздармен келісімдерді тіркеу;
2) бағалы қағаз иесінің ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды ұстауға ұстаушының құқұқтарын бекіту;
4) эмитенттің тапсырмасы бойынша бағалы ... ... ... ... ... ... параметрлерінің айналымындағы бағалы
қағаздардың көлемінің сәйкестігіне бақылау жүргізу.
Тiркеушi - бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... және ... жүзеге асыратын
кәсiби қатысушысы. Әр акционерлік ... ... ... ... ... қағаздарын шығаруын мемлекеттік тіркеуден
өткізгеннен кейін бір айдан асырмайбағалы ... ... ... ... ... керек.
Тіркеушінің функционалдық міндеттері келесілер:
- бағалы қағаздардың ұстаушылары тізімін (реестр) ... ... ... тіркеу жүргізу және осы тіркеуді дәлелдейтін ... ... ... ... ... ... ұстаушыларының тізімін жүргізу және сақтау;
- тізімнен түбіршек беру арқылы бағалы қағаздардың ұстаушыларының құқыларын
расстау;
- ... ... ... ... ... бағалы қағаздарға меншік құқылары
өзгеру фактілерін тіркеу;
- бағалы ... ... ... ... ... және дауыс беру
құқысын тіркеу;
- алғашқы шығарылған бағалы қағаздар көлеміне және оның ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың сертификаттарын сақтау,
беру және өтеу;
- корпоративтік әрекеттерді тіркеу жасау;
- эмитенттерге жалпы жиналыстар ... ... және ... ... беру қызметін көрсету.
Тіркеуші тізім ... ... ... ... ... кейбір жағдайларды еске алмағанда ... ... ... ... ... бірге тіркеуші өзі ... ... ... ... меншігіне сатып алуға құқысы жоқ.
Трансфер – агенті келесідей функцияларды атқарады:
- оның табыстау үшін алынған құжаттардың есебі және ... ... ... ... ... мен тіркелімі;
- трансфер – агенттік қызметті жүргізу негізінде қолданылтын электронды
мәліметтер базасының сақталуын қамтамасыз ету.
Хеджирлеу - мүлiктiк ... ... ... ... ... ... ... қағаздар рыногы субъектiлерiнiң ... ... ... ... ... бағаның, айырбастау бағамының,
сыйақы ставкаларының немесе өзге де ықтимал көрсеткiштердiң ... ... ... ... ... мерзімді мәмілер жасасу
нарығында андеррайтерлер жүргізеді. Андеррайтер - бағалы қағаздар рыногының
 брокерлiк және ... ... ... ... ... бар ... ... бағалы қағаздарды шығару мен орналастыру жөнiнде
қызмет көрсететiн кәсiби қатысушысы
Бағалы қағаздар қоржынын ... ... ... ... ... ... сенімді басқару келісімі негізінде оған
уақытша иеленуге берілген бағалы қағаздар иесінің нақты құқұқтарын ... ... өз ... ... үшін ... ... әр түрлі
әрекеттерді жүргізе алады. Басқарушы клиент алдында ... ол ... ... ... ... оларды толығымен жабуға міндетті.
Инвестициялық қоржынды немесе зейнетақы активтерін ... ... ... ... және басқа да қаржылық құралдарға
уәкілдік органның нормативтік ... акт ... ... ... бойынша шешім қабылдау;
2) бағалы қағаздар нарығы субъектілерімен инвестициялық қоржынды
басқару және ... ... ... ... ... ... ... үрдісінде өзара әрекеттесу;
3) эмиссиондық бағалы қағаздармен және басқа да қаржылық құралдармен
жасалған келісімдердің есебін уәкілдік органның ... ... және оның ішкі ... ... ... ... ... басқару және зейнетақы активтерін
инвестициялық басқару бойынша келісімнің шарттарын орындау.
Зейнетақы ... ... ... ... ... ұйымдар
жинақтаушы зейнетақы қорларының қаражаттарын олардың салымшыларының
инвестициялық табысын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік, соның ішінде
муниципалды бағалы қағаздар, халықаралық ... ... ... «А», «В» категориясы ... қор ... ... ... мен ... ... ... рейтингке
ие шетел эмитенттерінің мемлекеттік емес бағалы ... ... ... ... ... ... қызмет мамандандырылған
ұйымның қызметі басқарушылардың сенімді басқару келісімі негізінде ... ... ... ... ... ... нақты құқұқтарын өткізу
бойынша.
Бағалы қағаздар нарығындағы сауданы ... ... ... және ... тыс нарықтың ұйымы. Биржадан тыс бағалы ... ... ... негізгі мақсаты болып бағалы қағаздардың
бағасын ... ... ... клиенттері арасында ұйымдастыру табылады.
Бағаны белгілейтін ұйымның клиенттері бағалы қағаздар нарығының
қатысушылары ғана болуы ... ... ... ... ... Қазақстанның бағалы қағаздар
нарығының ... ... саны ... ... ... 4. ... Республикасындағы 2003-2008 жылдар аралығына кәсіби
қатысушылардың саны
| |2003 ... |2006 |2007 |2008 ... |
| |1 ... ... 1 ... 1 |1 ... 1 |
| | ... ... | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |50 |67 |69 |106 |104 ... ... | |  | | | ... | |25 |24 |24 |24 ... ... I |2 |22 |21 |23 |22 ... | | | | | ... емес |2 |42 |44 |63 |60 ... | | | | | ... ... I |2 |34 |35 |54 |51 ... | | | | | ... |21 |16 |16 |17 |15 ... |10 |10 |9 |10 |11 ... |9 |12 |13 |11 |13 ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... |4 |36 |37 | | ... | | | |61 |66 ... | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... 4-тің ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... | |14 |14 | | ... ... | | |13 |14 ... ... | |1 |1 |1 |1 ... басқа да | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | ... | | | | | ... | |2 |2 |3 |4 ... 2008 жылы кәсіби қатысушылар саны жоғары деңгейде тіркелгенін
көруге болады. Сонын ішінде брокерлік және дилерлік ... ... ... да ... яғни осы секілді қатысушылары бар ... саны ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу екі түрлі
жолмен жүргізіледі: мемлекеттік органдар уәкілі қатысуымен тікелей араласу,
сонымен қатар іс-шаралар арқылы нарыққа жанама ... ... 2009ж. ... ... ... мен ... саны 104
құрады, соның ішінде клиент шоттарын номиналды ұстаушы ретінде ... – 88, ... ... жүргізудің құқығысыз – 16, тіркеушілер
саны 16, банк кастодиан – 11, ... ... ...... ... ... басқару бойынша қызмет – 14.
Бағалы қағаздар нарығында маманданған қызметтің жаңа түріне қатысты
болып ...... ... ... алғашқы трансфер – агенттер
2006ж. тіркелді. Трансфер ... ... – бұл - ... ... ... ... ... құжаттар (ақпараттар) қабылдау мен беру жөнiнде
қызмет көрсететiн кәсiби қатысушысы, ал уәкiлеттi орган - бағалы ... ... мен ... ... ... мемлекеттiк орган
2007 жылы брокерлер мен дилерлердің қызметі қаржылық көрсеткіштердің
өсуімен сәйкес келді. 1 қаңтар 2008 ... ... мен ... ... ... 9010304 ... құрады (өсімі – 100,11%), жиынтық
міндеттемелер – 8096903 млн.теңге (өсімі – 99,44%), ... ... ... ... ... – 106,28%) ... мен жиынтық активтердің мәнді жоғарылауы ... ... ... ... ... ... бойынша қызметті
қосатын инвестициялық қоржынды басқарушылар бойынша ... ... ... – 13,83 есе және 6,13 есе, ... ... және ... жүргізуге лицензиясы бар екінші деңгейлі банктер ... ... ... – 97,07% және 101,49% ... ... ... және ... көлемінің жиынтығы 1381
млн.теңгені және 1355 млн.теңгені құрады. Сонымен бірге 2007 ... ... ... 19,62% ... ...... капиталының өсуі – 5,69%.
Есеп беру күніне зейнетақы активтерін ... ... ... мен ... ... ... ... зейнетақы қорын
есептемей) 5253 млн.теңгені және 5142 ... ... ... ... ... пруденциялық нормативтерге сәйкес барлық ООИУПА,
біреуінен ... ... ... ... ... ... ... есебінен инвестицияның жиынтық өлшемі 3731 млн.теңгені
құрады. Есепті кезеңде ООИУПА активтері өсті және 5253 млен.теңгені құрады,
1576 млн.теңгеге немесе 42,86% ... ... ... ... ... өсіру, яғни ұлғайту жаңа
«Инвестициялық қорлар туралы» заңның қабылдануымен сәйкес келеді.
Инвестициялық қоржынды басқаруды жүзеге асыратын төрт ... ... ... зейнетақы активтерін инвестициялық басқарумен қосады.
Инвестициялық қоржынды басқарушылардың меншік капиталының және активтер
көлемінің жиынтығы 176577 млн.теңгені және 36219 ... ... ... 2008 жылы 13 ... капитал бойынша 6 есеге көбейді [13-14].
3 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... аясындағы
проблемалар мен даму бастамалары
Қазақстан Республикасының халқы бүгінде қоғамдық өмірдің ... ... ... ... құрулардың күрделі кезеңін бастан кешіруде.
Егемен мемлекет ... ... ... мен даму ... саласындағы дағдарыстық ахуалды жою мен ... ... ... және ... ... реттелетін
нарықтық механизмінің қалыптасуы мен тиісті қызметі ... екі ... ... ... ... мемлекеттердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай
нарықтық реттеу механизмінде бағалы қағаздар нарығы ... рөл ... ... ... ғана кез келген тұлғаның (заңды немесе жеке
тұлғаның) Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес меншікке болуға,
басқаруға құқығын ... ... ... ... ... ... беретін
жағдай болып саналады, ол өз кезегінде әрбір мүлік иесінің өз ... және ... ... ... ... тиіс. Бұл сондай-ақ
экономикалық және ... ... ... ... ... да ... нарығының қалыптасуы мен қызмет істеуі республиканың экономикалық
саясатының өзекті міндеттерінің бірі болып ... [1, ... ... ... ... негізгі мақсаты – Қазақстан
Республикасының экономикасының тиімді дамуына, ... ... ... барлық субъектілері қызметінің белсенділігін арттыру негізінде
қаржылық тұрақтылық пен экономиканың өркендеуіне көмектесу ... ... ... қағаздар нарығы қазіргі уақытта қалыптасу сатысын
басынан өткеруде. Бұл ... бір жүйе ... ... ... ... ... қызметін жүргізуі мүмкін емес сегмент болып табылады.
Қаржы нарығының жай-күйі бірсыпыра факторларға ... ... оның ... ... басты рөл атқарады.
Ақшаның инфляциямен қамтамасыз етілуі тұрақты түрде өзінің түзетулерін
енгізеді. Кез келген инвестор өз ... ... ... түбегейлі өсім
алуды ғана емес, сонымен бірге оны барынша тез жүзеге асыруға ұмтылады.
Бағаның тұрақты өсуі ... ... де ұзақ ... өз ... емес ... ... ... қалдыруды қаламайды, яғни экономиканың
жалпы жағдайы, бағаның өсуі, ... ... ... ... қағаздар нарығының қалыптасуы мен бүгінгі жағдайына
белгілі бір шектеулер қояды.
Қазақстанда экономикалық ... ... ... ... алу және ... Ұлттық бағдарламасының қабылдануымен
бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдар болып қайта
құрылуы, олардың инвестицияларды ... ... ... ... акциялар шығаруына мүмкіндік берді.
Бағалы қағаздар нарығы механизмі экономиканың барлық ... ... ... тарту мүмкіндігін білдіреді. Акцияларды
шығару бұл ресурстарды шектеусіз мерзімге алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... жағдайларда ақша ресурстарын алуды
қамтамасыз етеді. Мемлекет бюджет тапшылығын жабу ... ... ... ... ... ... ... қағаздар шығаруға жүгіреді.
Барлық елдерде ... ... ... ... ... ... қаржыландыратын ең үздік және неғұрлым ұғынықты механизм
болып саналады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... және ... аспектілері туралы ғана емес, сонымен ... ... ... ... атап ... ... ... элементтерінің орны туралы белгілерді ашу болып саналады.
Қазақстан Үкіметі тікелей дотациялар және ... ... ... арқылы кәсіпорындардың қызметіне әлі де ... ... ... ... жеке секторға өтеді, бұл Үкіметке
бұрын оларға ... ... ... ... ету
бағдарламаларына бағыттау үшін сол қаржыларды қайта бөлуге ... ... ... ... өмір ... ... қалу ... кәсіпорындардың еріксіз түрде тиімді жұмыс істеулері
керек болады.
Бұл кәсіпорындардың нарық жағдайында ... ... ... үшін ... ... сондықтан да өндіріс көлемін өрістете отырып, халықтың
неғұрлым толықтай жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ететін шаруашылық ... ... ... ... болуына ықпал етеді.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығы өз
дамуының маңызды кезеңінде тұр. Осы кездегі ... ... ... деп ... ... ... қарауға болады. Олардың
алғашқыларына келесідей проблемаларды жатқызуға болады:
- нарықтың дамуын реттейтін дәл механизмнің жоқтығы;
- ... ... ... ... ... ... ... заңдардың жетілмегендігі;
- бағалы қағаздар нарығының материалдық-техникалық базасының әлсіздігі;
- нарық инфрақұрылымын дамытудың жеткіліксіз деңгейі.
Қазақстан Республикасының Бағалы қағаздар жөніндегі ... ... ... бағалы қағаздар нарығын дамытудың ... ... ... аталмыш бағдарлама мынадай
мақсаттарды көздейді:
- Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... инвестицияны тартудың тиімді
механизмі ретінде ... ... қор ... жоғары
өтімдігін қамтамасыз ету, экономика салалары мен шаруашылық жүргізуші
субъектілер арасында капиталды шоғырландыру және тиімді тұрғыда қайта
бөлу;
- ... ... ... субъектілерінің және бірінші кезекте
халықтың жұмыс жасау белсенділігін арттыру ... ... пен ... ... ... ... ... қағаздар нарығы – нарықтық экономикада күтпеген
кездейсоқ ... ... ... Бұл ... ... ... қатысты. Капиталды инвестициялау деген «жақсы
ақыл». Оның капиталға мұқтаж өндіріс салаларына ... ал ... ... сол ... кері ... ... бұндай айналыс механизмі мынадан
түсінікті. Мысалы, кейбір тауарларға немесе қызмет түріне сұраныс ... оған ... ... да ... ... ... ... пайда да өседі.
Сондықтан басқа салалардың өніміне сұраныс азаяды. ... ... де ... ондағы капитал өніміне сұраныс өсіп, тұрған салаларға
құйылады. Бағалы қағаздар осы механизмінің қызмет қамтамасыз ететін құрал.
Олар ... бос ... ... алу ... ... өндіріске бағыттап
отырады.
Сонымен бағалы қағаздар нарығы экономикалық өрлеуді көп жағдайда
қаржыландыратын ең оңай және ең ... ... Елде ... бағалы қағаздар
нарығы қалыптасуы үшін оның құрамдас бөлігі болуы қажет. Олар:
1) сұраныс және ұсыныс;
2) делдалдар мен басқа ... ... ... яғни коммерциялық банктер, қор биржалары,
инвестициялық институттар және сол ... ... ... және өзін өзі ... жүйелер.
Республикада қалыптасқан жағдай сипаттағанындай бағалы қағаздардың ең
көлемдісі және ең өтімдісі мемлекеттік қарыз міндеттемелері. Мемлекеттік
қарыз ... ... ... оған ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың эмитенті Қаржы министрлігі.
Екіншіден, Ұлттық банк оның (Қаржы министрлігінің қаржы агенті, сонымен
мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару мен ... ... ... ... қағаз нарығы субъектілерінің қатынастары ... ... ... негізделеді. Бұл бағалы қағаздардың материалдық түрі
ретінде оның маңызын дәлелдейді. Бірақ ... ... ... ... ... ... қағаздар кез-келген мемлекеттің төлем айналымында
маңызды орын алады, себебі олар ... ... ... қызметі
жүзеге асырылыды. Дәлірек айтқанда, бұл ... ... ... ... ен тиімді саласына жіберіледі, яғни оларды нарық жүйесіндегі
ең өміршең субъектілер ғана ала алады.
Өзінің ұйымдық және құрылымдық ... орай ... ... институттары, қаржы нарықтары және ... ... ... қатар мемлекеттің қаржы жүйесінің тұтас бір ... ... жүйе ... ... ... ... ... келтіру
қажеттілігі туындаған кезде, яғни 90 – шы ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздар нарығын құру және
оны одан әрі өрістету мақсатында ... ... ... ... ... иелігінен алу және жекеменшіктендірудің Ұлттық
бағдарламасы бағалы қағаздар нарығының негізгі ... құру ... ... ... ... ... ... қайта
құру процесін жеделдетті. Мемлекеттік кәсіпорындарды ... ... ... құру ... ... тартудың ең бір тиімді
механизмдерінің бірі – акция шығаруды ... ... ... ... ... механизмі экономиканы барлық субъектілеріне инвестиция
көздерін алуға мүмкіндік жасайды.
Акция шығару осы ресурстарды ... ... ... ... ... ... ақша ... оларды банктерден алудан гөрі, тиімді
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... да ақша белгілерін эмиссияламай, мемлекеттік бағалы қағаздар
шығарумен шұғылданады.
Өркениетті мемлекеттерде ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығы болып табылады. Бағалы қағаздар ... ...... ... ... ... байланысты
элементтерден тұрады:
- эмитенттер, яғни әртүрлі бағалы қағаздар шығаратын
шаруашылық субъектілері;
- инвесторлар, яғни уықытша бос ақша иелері – заңды және
жеке ... ... ... ... ... мамандары: брокерлер
дилерлер, инвестициялық басқарушылар, маркетмейкерлер,
- инвестициялық компаниялары, сақтандыру компаниялары, ... және т.б. ... қор ... ... ... және басқа бағалы қағаздарды
тіркейтін, сақтайтын ұйымдар.
Осы күрделі құрылымдардың ... ... ... ... заңдар мен ережелер және мемлекеттік органдар қажет.
Айтылған мәселелердің барлығы ... ... ... ... ... Қазақстан халқының жас буыны алдында жаңа, ... ... яғни ... ... ... және сол қағаздар нарығындағы
операцияларды мегеру міндеті пайда болғанын айқындайды. Бұл өте ... және ... ... ... және бағдарламалық
жағынан қамтитын және жинақтаған дағдыны ұғынуды талап ... ... ... ... ... ... ... қызмет жасайтын жоғары
білімді мамандар дайындау – уақыт талабы. Әрине бұндай істе ... ... ... және ... авторлардың ғылыми еңбектерін оқып, үйренуден
алуға ... ... ... ... ... да ... оны білу – алға басудың
кепілі. Революцияға дейінгі ... ... ... қор ... және
коммерциялық банктер туралы ғылым кең тараған.
Бағалы қағаздар нарығын өзін-өзі реттеуді ұйымдастыруды (СРО) ... және ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Өзін-өзі реттеуші ұйымдар құруы міндетті, сонымен қатар нарық және оған
қатысушылар лидері, өркениеттегі ережелерге сәйкес жұмыс ... ... ... ұйымдар дәрежесіне жетуге тырысады, бірақ өздері мұны
мақсат етіп қоймаса да.
Кәсіпқойлардың ережелерін бұзушылардың коллективтің ... ... ... ... басты приципі – кәсіпқой ұйымдардың
қызығушылымен жұмыс істеуу, яғни мемлкетпен ... үшін ... ... ... ... жаа ... ... құрудағы сұрақтарға байланысты қарауға болады.
Қайта іскерлік бағыттағы нарықтарды құру ... ... ... ... ... және ... ... реттеу және бақылау
агенттігі, бағалы қағаздар нарығының қатысушылары, Қазақстанның қор биржасы
және өзін-өзі реттеу ұйымы ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығын корпоративті және ... ... ... ... Қазақстан қор биржасының рөлін
бағалы ... ... ... үшін ... ... іскерлік жұмысын, олардың іскерлігі туралы толығырақ
ақпарат жинау, соның ішінде бағалы қағаздарды ... ... ... KASE ... ... ... қағаздар нарығын банктік несиенің баламасы
екендігін көрсету.
Сонымен өзін-өзі реттеуші ... ... ... ... ... ... күшейту қажет;
2) қаржылық емес ұйымдардың-акционерлік қоғамдардың, ... ... ... ... корпоративтік басқаруларын іскерлік мониторинг
бойынша бастау;
3) инвестициялық қор туралы заң қабылдаған соң, инвестициялық ... құру үшін жаңа ... ... база құру ... ... қағаздар нарығы енді дамып келе ... ... 2007 жылы ... ... ... ... міндеттемелері
-298210, нарықтық құны бойынша 297209 ... ... және ... ... ... ... 2007 жылы ... - 21108, облигация -
441227 млн.долларды құрады. ... ... ... ... ... ... құлап жатқанда, Қазақстан нарығына бұл ешқандай әсер
ептеді. Дегенмен, ... ... ... ... қор ... кедергі келтіретін проблемалар аз емес. Олардың негізгілерін
атап ... де ... ... қор ... бірлескен секторлардың дамымауы;
- халықты қор нарығындағы жинаққа тарту механизмдерінің жоқтығы;
- бастапқы ынталандыру механизмдерінің ... ... ... ... ... ... ... болсақ,көптеген өндірісті өркндету үшін ... ... жыл ... ... сипаттадым. Жыл сайынғы экономикалық қызмет түріндегі
корпорацияларының бастапқы нарығының бағалы қағаздары әр ... ... ... жыл ... өсіп келеді. Бұдан біз Республикамыздың ... ... яғни даму ... жағдайын көреміз.
Қорытынды
Экономиканың кейінгі жасалған, жекешелендіру процесі бағалы қағаздар
нарығының дамуына ат ... яғни ... ... мүліктік
жауапкершілігі анықталған заңды тұлғалар құқықтарына бөліп беру құқығы
қарастырылды. Сонымен қатар ... ... ... ... ... және бағалы қағаздар формасында қызмет етеді. Бұл өндіріс
құралдарына қоғамдық иемдену құқығын бекітудің материалдық алғы ... ... ... ... ... ... инфляцияның өсу қарқынын
төмендеуге мүмкіндік берумен қатар, мемлекеттің шығыстарын, сол сияқты
бағалы ... ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастарың қалыптасу
процесінің жүруімен сипаталатынына көз жеткізгеннен ... және ... ... мен қалыптасуы экономиканың барлық ... ... жеңу және ... ... арқылы басқарудың
мүмкін eмeстігі анықталды.
Қазақстанда экономикалық жүйенің қалыптасуымен, ... ... алу және ... ... бағдарламасының қабылдануымен
бағалы қағаздар нарығының негізгі элементтерін қалыптастыру процесі ... ... ... ... ... болып қайта
құрылуы, олардың инвестицияларды тартудың неғұрлым ... ... ... шығаруына мүмкіндік берді.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздар нарығын құру және
оны одан әрі ... ... ... ... ... ... ... иелігінен алу және ... ... ... ... нарығының негізгі элементтерін құру процесін
жеделдетті. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік ... ... ... ... жеделдетті. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар
түрінде ... құру ... ... ... ең бір ... бірі – акция шығаруды пайдалану мүмкіндігін ашты. Бағалы
қағаздар нарығының механизмі экономиканы барлық ... ... ... мүмкіндік жасайды.
2009 жылдың 1 қаңтардағы мәліметтеріне назар аударатын болсақ, қор
биржасының жағдайы айтарлықтай өзгерді, яғни ... мен ... ... ... ... ... ... шоттарын номиналды ұстаушы ретінде
құқықтарын жүргізу – 88, ... ... ... ...... саны 16, банк ... саны – 11, инвестициялық қоржынды
басқарушылар – 66, зейнетақы ... ... ... ... – 14-ті құрады. Бұл көрсеткіштер осыдан үш жыл бұрынғы ... ... ... деп айтуға болады.
Қорыта айтқанда, бағалы қағаздар ... ... ... ... қағаздар бойынша жасалатын операциялар түрлері жылдан жылға даму
сатысында, ... ... ... ... ... түсініп
экономикалық тиімділігі мен оның белгілі бір капаитал екендігін түсінді.
Еліміздің нарықтық экономика талабына сәйкес бағалы қағаздар нарығының
қазіргі түсінігі ... бір ... ... ... ... шығара
отырып оның көп түрлілігіне экономикалық және саяси тендіктің болуын ... Ол үшін ... ... ... отырып, экономикалық процестерді дұрыс
реттеу, сондай-ақ шаруашылықтың ... ... үшін ... жағдайларын жасау қажет.
Қазіргі уақытта бағалы қағаздар туралы ... ... ... ... ... нарығының құқықтық негіздерінің қалыптастыру процесі
аяқталды деуге болмайды. Дегенмен нарықтың ... ... ... ... ... күні ... ... пайдаланудың нәтижесінде
мемлекетіміздің бағалы қағаздар нарығының ... ... ... мен кемшілектерін анықталған мүмкіншілік бар.
Сонымен менімен таңдалған дипломдық жұмысымды жасалған зерттеулер мен
бағалы қағаздар нарығының нәтижелері ... ... ... айтуға
болады:
Жаңа қабылданған заң бойынша бағалы қағаздар нарығының екінші нарығы
даму сатысына көшіп оңтайлы жағымды нәтиже берсе;
Қор биржасындағы ... ... ... яғни баға ... ... ... ол акционерлік қоғамның қаржы жағдайына әсер ... ... ... ... ... ... толығымен қол
жеткізуін қамтамасыз етететін бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... ... ... ... тіркеуші, төлем агенті
қызметтерін атқаратын Орталық депозитария базасында аса ірі, ... ірі ... ... ... ... ... қағаздарды қорғау
деңгейін артса;
Брокерлік және дилерлік ұйымдардың операциялар тізімін кеңейте және
ұлғайта ... ... ... ... валюталық нарыққа енуі
деңгейін артса;
Бағалы қағаздар нарығы субъектілерінің реттелуін инвестициялық үрдістің
басты делдал болып табылатын лицензиялану ... ... ... жолымен Еуропалық одақтастық директивасы талаптарымен жүзеге асыру;
Бағалы қағаздар ... ... ... ... отыру.
Бағалы қағаздар нарығындағы бәсекелестікті бейімдеу нормаларын
бағыттап ... ... ... ... ... кәсіби мамандары және
бағалы ... ... ... ... түрлері жылдан жылға даму
сатысында, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... мен оның ... бір капаитал екендігін түсінді.
Сонымен ... ... және ... ... ... мен өтімділік деңгейін ажырата білді.
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар аясындағы проблемаларды ... ... ... ... ... ұсыныстар жасауға болады:
1) эмитенттерді тарту. Қор нарығына эмитенттерді тарту - ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Қазақстандық бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... ... ... бір ... шоғырлануының жоғары
деңгейі немесе қор биржасындағы еркін айналым ... ... ... ... қор ... ... компаниялар қатысуының төмен
деңгейі, қазақстандық компаниялардың шет елде бағалануды таңдауы;
2) жаңа қаржы құралдарын әзірлеу мен ... ... ... ... және шетел инвесторларын тарту;
4) тұрғындардың инвестициялық білімділігін жоғарылату.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1 Искаков Ұ.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Қаржы нарығы және делдалдары:
Оқулық – ... ... ... ... Б.А. Бағалы қағаздар нарығы. – Алматы: Жеті Жарғы, 1997 –
114 б.
3 «Бағалы қағаздар рыногы туралы» № 461-ІІ 2003 жылғы 2 ... ... ... ... ... ... ... Г.A. «Практикум по рынку ценных бумаг» Москва – 2002.
5 Шалғынбаев А.Р. «РЦБ и ... ... в ... ... - ... ... Т.Б. «РЦБ и биржовое дело» Москва -2002.
7 ... В.В. ... ... ... ... Рынок ценных бумаг: учеб, для студ. экон. спец. и ... ... ред. ... В. А., ... А. И.- М.: ... и ... 2006. -
447 с.:
9 Лялин В. А. Рынок ... ... ... В. А. ... П. В. Воробьев.
- М.: Проспект, 2006. - 383 с.
10 Бочаров В. В. ... ... ... Источники
финансирования. Выбор стратегии: учебник. - СПб.: Питер, 2003. - 286 с.:
табл.
11 ... қор ... ... ... (KASE) – 2008.
12Официальный сайт Казахстанской ... ... (KASE) ... ... сайт Казахстанской фондовой биржи (KASE) http:
//www.afn.kz
14 Программа развития рынка ценных ... ... ... на 2005 –
2007гг., утвержденная Постановлением Правительства от 24.12.2004, № 385;
15 Итоги развития биржевого фондового ... за 2007 год. – ... ... ... – 2008.- № 2.- С. ... ... развития финасового сектора Республики Казахстан.//
www. pavlodar. com
17 Шарипбаева А.А. ... Е.А. ... по ... ... ... ... ... Сейткасимов Г.С., Ильясов А.А. и. др Алматы «Экономика», 1998.
19 Семенкова Е.В. ... с ... ... М. ... 1997.
20 Шалгимбаева Г. Рынок ценных бумаг: ... ... ... «Қаржы-Қаражат», 1996.
21 Бағалы қағаздардың Қазақстан Республикасында құрылуы мен ... ... ... ... ... Б. Казахстанский фондовый рынок как ... ... // РЦБК – ... ... Б.И. ... ценных бумаг. Введение в фондовые операции. М.:
«Финансы и ... ... ... А.И. Балабанов И.Т. Финансы (краткий курс) учебное
пособие: Санкт-Петербург «Питер». 2000.
25 Галанов В.А. ... А.И. ... ... ... М.: ... ... 1999.
26 Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 05 ... ... ... шарт ... ... ... Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 06 ... ... ... ... ... Республикасының ел басының өзгертулер мен толықтырулар
еңгізілген заңдық күші бар 1995 ... 24 ... ... ... ... ... Р.С. Ценные бумаги и регулирование их обращения в
Республике Казахстан. Алматы, ... ... ... http://www.souz-atameken.kz/kaz/associations/otr/13/
32 http://www. http://www.rfca.kz/p91&version=kz
33 www. alb. kz/ textannual/report_2006
33 Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... шығу жолдары», Астана, 28 ақпан 2008.
-----------------------
Конверсиялық артықшылықтарды ... ... ... ... ... кезеңін белгілеу
Кәдімгі акцияларға айырбастау
Артықшылық берілген еркін айналыстағы акцияларды
шығару
Биржалық сауда ережелерін қабылдау және ... ... ... ... ... ... ... жалпы басқару
Жарғыға өзгертулер мен толықтырулар енгізу; Биржалық кенес мүшелерін
тағайындау
Акционерлердің ... ... ... есеп ... ... сауда ережелерін дайындау

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет
Архитектура мен өнер15 бет
Бездер мен гормондар18 бет
Дүние жүзі халқының өсу динамикасы28 бет
Екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталын басқарауды жетілдіру72 бет
Еңбекақы төлеу жүйесі38 бет
Жұмыспен қамту саясатының мәні және бағыттары мен функциялары8 бет
Игіліктер және ақша нарықтарындағы тепе-теңдік туралы6 бет
Компанияның қаржылық жағдайына талдау7 бет
Кәсіпорында еңбекақы төлеуді жетілдіру жолдары42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь