Қазіргі экономикадағы бағалы қағаздар нарығының ролі

1 Бағалы қағаздар нарығының қызмет етуінің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ..8
1.1 Бағалы қағаздардың сипаттамасы мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.2 Бағалы қағаздар нарығы: функциялары және экономикадағы атқаратын ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
1.3 Бағалы қағаздар нарығындағы бастапқы және қайталама нарықтардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
2 Қазақстан республикасының бағалы қағаздар нарығының даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
2.1 Қазақстанның бағалы қағаздар нарығындағы мамандандырылған қызметтің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
2.2 Қазақстанның корпоративтік бағалы қағаздар нарығының қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
2.3 Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының жағдайын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
3 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығын дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70
        
        1 Бағалы қағаздар нарығының қызмет етуінің теориялық негіздері
1.1 Бағалы қағаздардың сипаттамасы мен ерекшеліктері
Бағалы қағаз - онымен байланысты мүліктік ... ... ... өз ... ... жасайтын, сатып алу-сату объектісі бола алатын, тұрақты және бір жолғы кіріс алу көзі болып қызмет ... ақша ... бір түрі ... ... ... ... қағаздар - бұл өзінің негізімен ерекшеленетін, тіпті ... ... ... ие ... ... негізгі талаптарға жауап беретін ресурстарға құқық қана бағалы қағаздар түрінде танылады:
1) айналымдылық - нарықта ... ... ... ... және ... сондай-ақ көптеген жағдайларда басқа тауарлардың қозғалысын жеңілдететін дербес төлем құралы түрінде қатысу қабілеті;
2) азаматтық айналым үшін ... - ... ... тек сатып алушылық және сатушылық қана емес, сонымен бірге барлық мәмілелерді өзіне енгізе отырып, басқа азаматтық қатынастардың объектісі бола білу ... ... - ... ... стандарттық мазмұны болуы тиіс (бағалы қағаздар беретін, ... ... ... ... ... ... мен ... есеп жүргізу ережесі, бағалы қағаздарды бір қолдан бір қолға өткізумен байланысты мәмілелердің стандарттылығы, бағалы қағаздар формаларының стандарттылығы), ... ... ... ... ... жасауға қабілетті тауар жасайды;
4) сериялық - бірыңғай сериялармен, кластармен шығару мүмкіндігі;
5) бағалы қағаздардың құжаттылығы - бұл ... ... ... ... шоттар бойынша аударымдар формасындағы жазбалар түрінде өмір ... ... ... құжат болып табылады. Бағалы қағаздың құжат ретінде міндетті түрде реквизиттері болуы тиіс. ... тым ... ... ... бағалы қағаздардың жарамсыздығына әкеледі;
6) реттелгіштігі және мемлекеттің тануы - ... ... ... ... (үміткер) қор құралы, оның жақсы реттелушілігі мен халықтың сенімін қамтамасыз ететіндей түрде мемлекет таныған болуы тиіс;
7) нарықтылық - егер ... ... тек ... тауар екендігін көрсететін болса, онда тауар сол бойынша ... ... мен ... тән ... белгісі бар өз нарығы болуы тиіс.;
8) өтімдік - нарық ... көп ... мен ... ... ... көп ... ... оның иелері үшін түбегейлі шығындарсыз, бағалы қағаздардың ақшаға тез айналушылығы мен тез сатылушылық қабілеті [1,90].
Бағалы қағаз бірқатар міндетті реквизиттерге ие және ... ... ... ... ... қандайда бір мүлікке немесе ақша сомасына құқығын бекітетін, тиісті түрде ресімделген ... ... ... ... ... жүзеге асыру мүмкіндіктерін айқындайтын қандайда бір жағдайларға қатысты, бағалы қағаздардың әралуан түрлері шығарылады.
Бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... Бұл кесте 1 көрсетілген. [1, 96].
Кесте 1. ... ... ... ... қағаздың түрлері
1
2
Эмитенті бойынша
- мемлекеттік
- корпорациялық
- жекеменшіктік
- шетелдік
Эмитент міндеттемелері бойынша
- үлестік
- борыштық
- тауарды иелену құжаты
Айналыс ... ... ... ... формалары бойынша
- атаулы
- ұсынбалы
- ордерлік
Шығарылатын формалары бойынша
- құжаттандырылған
- құжаттаңцырылмаған
Айналыс мерзімі бойынша
- мерзімсіз
- мерзімді
- қысқа мерзімді (1 жылға дейін)
- орта мерзімді (1 жыддан 10 жылға ... ... (10 ... ... ... бойынша
- негізгі
- туынды
Табысты төлеу тәсілдері бойынша
* - ұдайы төлеммен
* - біржолғы төлеммен
* - тіркелген % ... - ... % ... алу ... ... - ... - нарықтық
Эмиссия тәсілдері бойынша
* - эмиссиялық
* - эмиссиялық емес
1 кестенің соңы
1
* 2
Валюта бойынша номинал
* ұлттық валютаның номинал ... ... ... ... ... қос ... номиналсыз
Айналыс шарттары бойынша
* қайтарымды
* қайтарымсыз
Қазақстан Республикасының заңына сәйкес бағалы қағаздың мынадай түрлері айналысқа түседі:
+ ... ... ... акциялар;
+ облигациялар;
+ коносаменттер;
+ ипотекалық куәліктер;
+ туынды бағалы қағаздар;
+ жай ... ... ... ... ... ... Республикасындағы айналысқа жіберілген шетелдік эмитент бағалы қағазы;
+ Заң актілерімен белгіленген тәртіпте бағалы қағазда қатарына жатқызылған ... да ... ... Қазақстан нарығындағы қаржылық құралдарына карай оның құрылымын былайша көрсетуге ... 1. ... ... ... ... ... негізгі сегменттері
Бағалы қағаздар - ең алдымен мүлікті иемденуге құқық беретін ақшалы құжат немесе ... ... ... ... ... қарыз міндеттемесі. Бағалы қағаздар толтырылуы немесе жазылуы жөнінен екі түрі ... ... заң ... ... жеке ... түрі, немесе есепшотқа енгізілген жазу түрі. ... ... ... негізгі және туынды түрлері бар. Негізгі түрлеріне акциялар мен облигациялар жатады.
Акциялар - Әдетте, акция түрінде, оны құру ... ... ... ... ... ... айналуы немесе екі яки оданда көп акционерлік қоғамдардың қосылуы негізінде, ... ... ... ... кезінде ақша қаражаттарын жұмылдыру үшін шығаратын бағалы қағаздар түсіндіріледі. Сондықтан акцияны акционерлік қоғамның жарғылық капиталынан белгілі бір үлесін салғандығы ... ... деп ... ... ... ... бұл - оның иесінің дивидендтер алуға, ... ... ... ... ... мүліктің бөлігін басқаруға қатысуға оның құқығын бекітетін бағалы эмиссиялық қағаз.
Оның иелерін:
- жеке (жеке меншік);
- ұжымдық ... ... ... болады.
Эмитент акцияларын шығаруға келесідей ережелер қолданылады:
1) акционерлік қоғам акцияларды сатып алуға салынған олардың капиталын инвесторларға қайтаруға міндетті емес. Олардың акцияларды ... алуы ... ... ... шығындарын ұзақ мерзімдік қаржыландыруы ретінде қаралады;
2) дивиденттерді төлеуге кепілдік берілмейді;
3) дивидендтердің көлемі пайдаға ... емес ... ... ... Тіпті өндірісті дамытуға бағытталатын таза пайда болғанның өзінде дивидендтер төленбейді.
Инвесторды акцияларға төмендегілер тартады:
1) акцияларға салынған капиталды айырбастауға дауыс құқығы. Акционер ... ... үшін ... ... ... ... яғни дивидендтер түрінде акционерлік қоғамның таза пайдасының бір бөлігін алуға құқығы;
3) нарықтағы акциялар бағасының ... ... ... ... Бұл, негізі бойынша, акцияларды сатып алудың негізгі себебі болып саналады;
4) акционерлік қоғам өзінің акционерлеріне бере алатын қосымша жеңілдіктер. Олар акционерлік ... ... ... сатып алу кезінде немесе қызметтерді пайдалану кезінде (жеңілдікті жол жүру ақылары, қонақ үйде тұруға жеңілдікті бағалар) ... ... ... ... ... жаңа ... басым түрде сатып алу құқығы;
6) барлық несие берушілермен есеп айырысқаннан және оны таратқаннан кейін қалған акционерлік қоғамның мүлкіне құқығы.
Акциялар ... ... ... ... - бұл ... ... яғни ... ұстаушы осы құқық арқылы акционерлік қоғамның қосалқы иегері ... ... оның өмір ... ... мерзімі жоқ, яғни акцияларды ұстау құқығы акционерлік қоғам өмір ... ... ... ... болады;
б) жауапкершіліктің шектеулі болуы оған тән болып саналады, яғни акционер акционерлік қоғам міндеттемелері бойынша жауап бермейді. Сондықтан инвестор ... ... ... акцияға салған салымдарынан артық ештеме жоғалтпайды;
в) акцияларға бөлінбеушілік тән ... ... ... ... ... ету ... ... арасындағы құқықтардың бөлінуімен байланысты емес, олардың бүкілі бір тұлға ретінде қатысады;
г) акциялар бірігуі мүмкін.
Бір акция бірнеше акцияға ... ... ... акциялардың бұл қасиетін акциялардың аталған түріне деген ұсынысты азайту үшін ... ... Оның ... кезінде жарғылық капиталдың көлемі өзгермейді. Яғни, егер көрсетілген құны 1000 теңге кезінде 4 жаңа акция шығарылады, сондықтанда жаңа ... ... құны 250 ... тең болады. Акционерлерден ескі сертификаттар алынып, олар акциялардың көп санына ие екендігін ... жаңа ... ... санын біріктірген кезде олардың саны азаяды, бұл жағдай өз кезегінде акциялардың ... ... ... әкеліп соғуы мүмкін. Сонымен бірге көрсетілген құнның өсуі мүмкін, ал жарғылық капиталдың көлемі сол бұрынғы қалпында қалады. Акциялардың иегерлері ... ... ... ... айырбасқа жаңа сертификаттар алады, онда жаңа акциялардың аз саны ... ... ... ету ... ... тәртібіне қатысты:
а) атаулы;
ә) ұсынушыға арналып шығарылған акциялар болуы мүмкін;
а) атаулы акциялар акционерлік қоғамда жүргізілетін арнаулы тіркеу журналында жазылады. Онда ... ... ... ... оны сатып алу уақыты, жекелеген акционерлердің осындай акцияларының саны көрсетіледі. Атаулы акциялардың қозғалысы міндетті тіркеуге жатады, акцияларды басқа қожайынға беру ... ... ... етеді.
ә) ұсынушыға акциялар, тіркеу журналында оның жалпы саны ғана ... Бұл ... ... тіркеуге жатпайды және оны басқа қожайынға беру нотариалдық ресімдеуді талап етпейді.
Акциялардың құқық көлеміне қатысты:
а) қарапайым;
ә) артықшылық берілген (префернциалды) акциялар ... ... ... (жай) ... ... ... ... қатысты олардың иегерлеріне дивидендтер төленеді. Мұндай акциялардың иегерлері акционерлердің жалпы жиналысында дауыс құқығына ие, басқару органы мен тексеру комиссиясын сайлауға, ... ... ... мен іскерлік саясатын бекітуге қатысады.
Кәдімгі акцияларды ұстаушылар арасында таза пайдаларды бөлу артықшылық берілген акциялар бойынша дивидендтер төлеп және ... ... мен ... ... ... ... резервтерді толықтырғаннан кейін жүзеге асырылады.
Артықшылық берілген акция акционерлердің жалпы жиналысында дауыс құқығын ... ал ... ... иегерлерінің артықшылықтары қоғам таратылған кезде төленетін, тұрақты ақша сомасында немесе артықшылық ... ... ... ... ... ... анықталатын дивидендтер көлемінің жарғыда айқындалғандығынан тұрады. Пайданың жеткіліксіздігі жағдайында артықшылық берілген ... ... ... төлеу резервтік қор есебінен жүргізіледі.
Артықшылық берілген акциялар эмитенттің жарғылық қорының сомасынан 25% асып кеткен жағдайда шығарылмайды.
Мұндай ... ... ... ... ... нәтижелеріне қатыссыз түрде төленеді. Сонымен бірге артықшылық берілген акциялар тәуекелі салыстырмалы түрде алып қарағанда төмен болады; сонымен бір ... бұл ... ... (жай) ... ... ... дивидендтер деңгейімен салыстырғанда неғұрлым төмен және дивидендтердің көлемі бойынша орта деңгейде көрінеді.
Сонымен бірге артықшылық берілген ... ... ... ... айырылуын сөзбе сөз түрде түсіну көзделмейді. Заң мұндай ... ... ... ... құру және ... туралы;
- артықшылық берілген акциялар иегерлерінің, акционерлердің құқығын шектейтін немесе өзгертетін қоғамның жарғысына өзгертулер мен толықтырулар енгізу ... ... шешу ... ... құқығымен акционерлердің жалпы жиналысына қатысу құқығын алатын кездегі жағдайды айқындайды.
Акционерлердің жылдық жиналысында белгіленген дивидендтерді төлеу немесе толық ... ... ... ... ... ... ... акциялардың иегерлері дауыс құқығын алады.
Акционерлік қоғамдар туралы ... ... ... ... ... өзге ... ... айналатын бір немесе бірнеше типтерін шығаруды қарайды.
Қазақстан Республикасының азаматтық кодексіне сәйкес акционерлік қоғам құрылтайшылары жарғылық қорды ... және ... ... қатыспайтын енгізуі мүмкін. иесі жарғымен айқындалатын мәселелер бойынша жалпы жиналысты, басқарма мен қадағалау кеңесін шешуге вето құқығына ғана ие. Сату және оған ... ... ... кезінде кәдімгі акцияға айналады, ал оның иесіне берілген ... ... ... ... ... ... ... акциялары және кәсіпорындардың акциялары шығарылуы мүмкін; бірінші акция, айрықша түрде, аталған кәсіпорынның жұмысшыларына, ал екінші ... ... ... ... ... Бұл ... акция иесіне кәсіпорынды басқаруға қатысу құқығын бермейді, құқықтық жағдайы мен кәсіпорынның меншік нысанын өзгертпейді, оған қатысушылар, негізі бойынша, бар болғаны ... ... ... ... ... ғана ... ... Келесі сурет 2 акциялардың жіктелу тәртібін көруге болады.
акция
Басқаға беру тәсілі бойынша
Басқаруға қатынасу құығы бойынша
Атаулы - иесі міндетті ... ... ... ... ... - ... ... корпорация кітабында тіркелген акция
Жай - кәсіпорынның табысына сәйкес дивиденд құқық береді
Артықшылықты - АҚ-ң ... ... ... ... ... ... 2. ... жіктелу негізі
Бағалы қағаздардың келесі негізгі түрі бұл - ... Оның иесі мен оны ... ... ... қатынасты куәландыратын бағалы қағаз [2,21].
Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі деген анықтама береді. Облигация оның иесіне ... ... ... ... одан ... ... алуға құқық немесе басқадай құқық береді.
Сонымен, облигация - бұл екі ... ... ... ... ... ... борыштық міндеттеме болып саналады. Олар:
1) облигацияның сыртқы бетінде көрсетілген соманы белгіленген мерзімінің өтуі ... ... ... қайтару жөніндегі эмитенттің міндеттемесі;
2) облигациялардың иесіне көрсетілген құннан пайыз түрінде немесе басқалай мүліктік эквивалентпен белгіленген кірісті төлеу ... ... ... мен облигациялар арасындағы принципті айырмашылық келесілерден тұрады. Инвестор акцияны сатып ала отырып, компания-эмитенттің ... ... ... ... ... инвестор компания-эмитенттің олбигациясын сатып алу арқылы оның несие берушісіне айналады. ... ... ... акциялардан өзгешелігі, уақыты өткеннен кейін өшірілетін шектелген айналым жасау мерзіміне ие ... ... ... ... ... құқықтарын жүзеге асыру кезінде акциялар алдында басымдыққа ие болады; бірінші кезекте облигациялар бойынша пайыздар төленеді және ... ... ғана ... ... ... оның ... ... компания-эмитенттің мүлігін бөлу кезінде акционерлер барлық қарыздарды, оның ішінде облигация зайымдары ... ... ... ... ... ... ... сол бөлігін ғана есепке алады. Егер акциялар меншік ... ... ... ... ... ... ... басқаруға қатысуға құқық беретін болса, ал займның құралы облигациялар ондай құқық бермейді.
Облигациялар үкіметтің, әртүрлі мемлекеттік органдардың және ... ... ... басты құралы болып қатысады. Қосымша қаржы құралдарына қажеттілік пайда болған кезде компаниялар да облигациялық займдарды ұйымдастыру мен орналастыруға ұмтылыс танытады.
Облигацияларды ... ... үшін ... ... белгілерден тұрады: шаруашылық ұйымдар ды оларды орналастыру арқылы, қарыз алушының қаржы-шаруашылық қызметін басқаруға олардың несие беруші иелерінің араласу қаупінсіз ... ... ... ... банк ... ... алынатын компаниялардың облигациялық займдарын қосымша заемдық құралдар ретінде қарау көзделеді. Тіпті дамыған қор ... бар ... ... компаниялар облигацияларды шығару арқылы заемдық қаржыларға деген қажеттіліктердің барлығын жаба ... ... ... займ пайдаланған құнның кері қайту қозғалысы қатынастарын білдіреді, ол ... ... мен ... бойынша банк ссудаларына ұқсас. Осымен байланысты мынаны атап өту ... ... ... ... несие төлеу қабілеттілік талаптарына жауап беретін компанияларға ғана берілуі мүмкін.
Акционерлік қоғамдар облигацияларды шығару кезінде келесідей ... ... ... ... барлық шығарған облигацияларының көрсетілген құны қоғамның жарғылық мөлшерінен немесе ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге берген мөлшерінен асып кетпеуі тиіс;
- жарғылық капиталды толық ... ... ... облигациялар шығаруға рұқсат етіледі;
- қоғамның үшінші жыл өмір сүруі кезінде және осы уақытта қоғамның екі ... ... ... ... ... қамтамасыз етусіз облигациялар шығаруға рұқсат етіледі;
- егер қоғамның хабарланған акцияларының саны сатып алуға құқық беретін акциялардың ... аз ... ... ... ... ... айналатын облигацияларды орналастыруына қоғамның құқығы жоқ.
Облигациялардың өте көп түрі өмір сүреді, сондықтан да олардың түрлерін сипаттау үшін облигацияларды бірқатар белгілері ... ... ... ... толықтай түрде жіктеу үшін Қазақстанның облигация нарығындағы аздаған тәжірибесін ғана емес, сонымен бірге облигациялық займдарды ұйымдастырудың аса бай ... ... де ... ... ... ... ... қатысты облигациялар мынадай түрге ажыратылады:
а) мемлекеттік;
б) муниципалды;
в) корпорациялық;
г) шет елдік.
2) займдардың мерзімдеріне ... ... ... ... түрлілігін екі үлкен топқа бөлуге болады:
а) өз кезегінде келесідей түрлерге бөлінетін, кейбір өтеу уақыты көрсетілген облигациялар:
- қысқа мерзімдік;
- орта мерзімдік;
- ұзақ ... өтеу ... ... ... ... ... ... шектеусіз немесе өтелмейтін;
- шақыртылған облигацияларды эмитент өтеу мерзімі келгенге дейін талап етуі ... Оның ... ... ... шығару кезінде нақтылы көрсетілген бағасын немесе сыйлық төлеу жағдайларын белгілейді;
-өтеу ... ... ... инвесторға өтеу мерзімі келгенге дейін эмитентке облигацияларды қайтару және ол үшін көрсетілген құнын алуға құқық береді;
-мерзімі ұзартылатын облигациялар ... өтеу ... ... және осы ... ... пайыздар алуын жалғастыруға құқық береді;
-мерзімі кейінге шегерілген облигациялар эмитентке өтеуді кейінге ... ... ...
3) ... ... ету тәртібіне қатысты олар мынадай болуы мүмкін:
а) иелік ету құқығы эмитент ... ... ... мен облигациялардың мәтініне оның иесінің атын енгізумен бекітілетін атаулы ... ... ету ... ... ... түрде ұсынумен бекітілетін ұсыныс білдірушіге облигациялар.
4) мақсаттары бойынша облигациялық займдар мынадай түрге бөлінеді:
а) эмитенттегі берешектерді қайта ... ... ... ... ... пайдаланылатын қосымша қаржы ресурстарын тарту үшін шығарылатын әдеттегі облигациялар;
б) сатудан түскен қаржылар нақтылы ... ... ... ... ... (мысалы, көпір құрылысы, телефон желісін тарту және т.б.) қаржыландыруға бағытталатын, мақсатты облигациялар.
5) орналыстыру тәсілі бойынша облигациялар мынадай түрде ажыратылады:
а) ... ... ... займдар;
б) күштеп орналастыру тәртібін болжайтын займдар. Мемлекеттік облигациялар ең алдымен күштеп ... ... ... ... өзара қарызға алып пайдаланған сомаларды өтеу формаларына қатысты облигациялар келесідей түрлерге бөлінеді:
а) ақшалай түрде өтелетін;
б) затпен өтелетін, заттай
7) ... ... ... бойынша кірістерді мерзімді төлеу купондар бойынша жүргізіледі.
Купон онда сандық цифрлы купондық ... ... ... ... білдіреді. Облигациялардың купондық кірістерін төлеу тәсілдері бойынша олар мынадай облигацияларға ... ... ... белгіленген облигациялар;
б) купон ставкасы ссудалық пайыздың деңгейіне қатысты болған кездегі купон ставкалары ... ... ... ... ... ... бойынша купон ставкасымен теңдей өсіп отыратын облигациялар. Мұндай облигациялар индекстелетін облигациялар деп аталады, әдетте инфляция кезінде шығарылады.
г) ең аз немесе ... ... тән ... ... ... ... ... баға белгіленген бағадан төмен болып белгіленеді, яғни жеңілдік беруді болжайды. Бұл облигациялар бойынша кіріс ... ... оны өтеу ... ... ... бірге белгіленген және нарықтық құны арасындағы айырманы білдіреді;
д) таңдауы бойынша төленетін облигациялар. Мұндай облигациялардың иелері кірісті жаңа шығарылған ... ... ... ... ... алуы ... ... типтегі облигациялар. Облигацияның иегері облигациялық займ мерзімінің бір бөлігінен ... ... ... ... бойынша, ал мерзімінің бір бөлігінен - өзгеріп отыратын ставкалар бойынша алады.
8) облигациялар айналым жасау сипаты бойынша келесідей болады:
а) өтімді емес ... ... ... оның ... ... сол эмитенттің акциясына айырбастауға құқық береді.
в) конверсиялық коэффициент пен ... баға ... ... ... үшін ... жоғары болып саналады.
г) конверсиялық коэффициент осындай облигацияларға айырбас ... ... ... ... болатындығын көрсетеді.
д) конверсиялық коэффициенті, конверсия кезінде бір облигацияға 10 акция алуға болатындығын білдіреді.
Облигациялардың белгіленген құны және нарықтық ... ... ... құны ... ... ... және займ ... соманы білдіреді, сондай-ақ облигациялық займ мерзімінің өтуі бойынша қайтаруға жатады. Белгіленген баға облигациялар арқылы алынған кірісті ... үшін ... шама ... ... ... ... пайыз белгіленген пайызбен, ал тиісті кезеңдегі облигациялар құнының өсуі облигацияны сол арқылы өтейтін белгіленген құн мен ... ... алу ... арасындағы айырма ретінде есептеліп шығарылады. Облигациялар негізінен, жоғары белгіленген құнмен шығарылады. Олар жеке, сол сияқты институционалдық бай инвесторларға бағдарланған. Олар осы ... ... ... яғни эмитент құнды инвесторлардың аса кең қабаты сатып алатындығын есепке ала отырып белгілейді. Осыған орай мынаны атап өту көзделеді, егер ... үшін ... құн ... ... ... ... ... көрсетілген құнға таңылмаған баға бойынша басым түрде сатылса және сатып алынса, онда облигациялар үшін белгіленген құн облигациялық займның барлық мерзімі ... мәні ... өте ... параметр болып саналады.
Облигациялар дәл осы алғашқы бетте белгіленген баға ... ... ... ... ... ... соң ... болады.
Жоғарыда атап өткендей, облигациялар сатып алушылар үшін тартымды инвестициялау объектісі, яғни ... ... ... зат ... саналады. Олардың эмиссиясынан бастап, оларды өтеген сәтке дейін нарықта белгіленген баға бойынша ... және ... ... ... сәтіндегі нарықтық баға белгіленген бағадан төмен, баға тең және белгіленген бағадан жоғары ... ... ... ... ... одан әрі қарай тұтастай сату кезеңінде облигациялар нарығы мен қаржы нарығында қалыптасқан ахуалдан, сондай-ақ облигациялық займның өзінің басты екі элементінен ... ... ... Бұл екі ... ... болып саналады:
1) өтеу кезінде облигациялардың белгіленген құнын алудың болашағы (облигацияларды сатып алу мерзіміне неғұрлым оны өтеу мерзімі жақын болса, оның ... ... ... ... болады);
2) тұрақты белгіленген кіріс алуға құқық (облигациялар арқылы алынатын кіріс неғұрлым жоғары болса, оның нарықтық құныда соғұрлым ... ... ... құны ... ... ... ... болып саналады, солардың ішіндегі маңыздысы - салымдардың (тәуекел ... ... ... облигациялардың өзара белгіленген бағалары бір-бірінен түбегейлі түрде өзгешеленеді немесе облигациялардың нарықтық бағаларын ... ... ... ... ... ... осындай көрсеткіш болып саналады.
Белгіленген бағаға пайыздар түрінде білдірілген нарықтық бағаның мәні ... ... деп ... ... басқа бағалы қағаздар сияқты қор нарығында инвестициялау объектісі болып санала ... ... ... ... ... түсетін жалпы кіріс келесі элементтерден қалыптасады:
- мерзімді төленетін пайыздар;
- тиісті кезең ішінде облигациялар құнының өзгеруі;
- алынған пайыздарды реинвестициялаудан алынатын ... ... атап ... ... ... төменде жеке-жеке қарастырып көреміз. Бұл кіріс бірсыпыра жылдар қатарынан жыл сайын белгіленген соманы алуға тұрақты-аннуитет құқық береді.
Аннуитет сондай-ақ ... бір ... ... белгіленген уақыт аралығында жүргізілген төлемдердің сериясын анықтайды.
Облигациялар бойынша, пайыздар негізінен, жылына 1-2 рет ... ... ... пайыздық төлемдер неғұрлым жиі жүргізілсе, облигация соғұрлым көп табыс әкеледі, өйткені алынған пайыздық төлемдер реиквестициялануы мүмкін.
Облигациялар бойынша купондық ... ... ең ... ... ... яғни басқалай айтқанда оның эмитенті кім болып саналады, соған қатысты болады. Компания-эмитент неғұрлым тұрақты, облигациялары сенімді ... ... ... ... ... ... Одан ... пайыздық кіріс пен облигациялардың айналым жасау мерзімдері арасында ... өмір ... өтеу ... ... алыс ... ... пайыз жоғары немесе керісінше болуы мүмкін.
Белгіленгеннен төмен баға бойынша, яғни дисконтпен сатып алынған облигациялар әкелетін кірістер оның кіріс көзін ... ... ... ... ... Бұдан бұрын айтып өткеніміздей нөлдік купонды облигациялар осындай облигациялардың мысалы ... ... ... Ол ... ... ... белгіленген бағасы мен сатылу бағасы арасындағы айырма ретінде құралады. Дисконтпен ... ... алу және сату ... ... сату бағасын анықтау оның маңызды сәті болып саналады. Басқалай түрде айтсақ: егер ... ... сома мен ... ... ... ... болса, бүгін облигацияны қандай бағамен сатқан дұрыс.
Жиынтық кірістің соңғы элементі - ... ... ... ... - ... ... пайыздар түрінде алынған ағымдағы кіріс тұрақты реинвестицияланған жағдайда ғана қатысады. Кірістің аталған түрі ұзақ ... ... ... алу ... айрықша маңызға ие болуы мүмкін.
Облигациялар бойынша жалпы немесе жиынтық кіріс әдетте басқа бағалы қағаздарға ... ... ... ең ... ... басқа бағалы қағаздармен салыстырғанда жоғары сенімділікке ие екендігімен түсіндіріледі. Облигациялар бойынша кірістер циклдік ауытқуларға аз түрде ... және ... ... ... нарық конъюнктурасына соншалықты тәуелді емес.
Тәжірибе жүзіндегі қызметке жиі түрде, мысалы үшін, эмитент ... ... ... параметрлерін айқындау, инвестордың сатып алу кезінде қандайда бір облигацияларды таңдау және нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... облигациялық займның қаржылық тиімділігін анықтау қажеттілігі туындайды. Соңғы, облигациялардың кірістілігін анықтауды білдіреді.
Жалпы түрде алғанда кірістілік ... ... ... ... және ... ... ... кірісті білдіреді.
Вексель - қарыз берушінің несие берушіге міндеттемесін ... ... ... ... несие берушіге қарыз алушыдан белгілі бір мерзімде вексельде көрсетілген ақша сомасын талап ете алу талассыз құқығын ... ... ... ... ... ... яғни ақшалай қарыздың туындау себебі бойынша қандайда бір түсіндірулердің жоқтығы;
- талассыздық, яғни ... ... дәл ... ... ... ... яғни ... өткізіп беру қысқа жазбалары арқылы клиенттердің шектелмеген саны арасында айналым жасай алады.
Вексель екі қызметті атқарады:
+ несие құралы болып саналады, яғни ... ... әр ... ... ... ... ... (сатып алынған тауарға төлем жасауға, алынған ссуданы қайтаруға және т.б.);
* несие ақшаларының бір түрі ... ... ... ақшамен есеп айырысу құралы болып қызмет етеді. Сөйтіп вексель - бұл қандай да бір ... ... бір ... ... бір мерзімде, белгілі бір ақша сомасын төлеу тұрғыдағы ... ... ... ... ... - бұл абстрактылы борыштық міндеттеме, яғни ол ешқандай жағдайға қатысты емес.
Қолдану ... ... ... жай және ... ... ... ... Жай вексельді төлеуші, яғни вексель беруші жазады. ... ... - ... берушінің қарыз алушыға вексельде көрсетілген соманы үшінші кісіге төлеу жөнініде берген жазбаша ... ... ... ... түрлері:
* опцион - контрактіде көрсетілген мерзім ішінде ғана ... ... ... бағада белгілі бір акциялар санын сатып алу немесе сатуға құқық беретін контрактіні айтады,. контракт сатып ... оны ... ... ... ... оны ... бағасы ретінде қарайды.сатып алу опционы кез келген контрактідегі мерзімде, контрактіде көрсетілген акциялар ... ... бір ... ... ... ... береді. Қорыта келгенде, опцион - шарт, оған сәйкес бiр тарап (опционды сатушы) осы шартта аталған мүлiктiң (базалық ... ... бiр ... осы ... ... баға ... ... немесе сатып алуға мiндеттенедi, ал екiншi тарап ... ... ... ... алу немесе сату құқығына ие болады; сауда-саттықты ұйымдастырушылар мұндай ... ... ... ол туынды бағалы қағаз ретiнде пайдаланылуы мүмкiн;
* фьючерс - тұрақты табыс бағалы қағаздарды тұрақты бағада алдағы ... ... ... ... ... мәмілені жүзеге асырушы клиенттер екі категорияға бөлінеді: алыпсатарлар және сақтаушылар. Сонымен, фьючерс бұл белгiленген ... ... саны мен ... ... бар және ұйымдастырылған бағалы қағаздар рыногында айналыста ... ... ... ... оны ... ... немесе сатып алуға мiндеттенедi, ал сатып алушы мүлiктiң (базалық активтiң) белгiленген санын келiсiлген баға бойынша және белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... мiндеттенеді;
* варрант - ерекше бағалы қағаз. Ол корпорацияның айналымдағы ... ... ... ... алушыға меншік құқын беретін міндеттемесі. Варрант иемденушісі ... ... ... бір уақыт аралығында тұрақты бағамен онда белігленген жай акциялар санына айырбасталынады. ... - бұл ұзақ ... ... қағаз. Әдетте, оны корпорация облигациялармен және артықшылықты акциялармен қоса шығарады. Ол компанияның жарғысында көрсетілген болуы керек ... ... ... түсу ... мен әдісіне қарай олардың нарығы бастапқы және қайталама болып бөлінеді. Бастапқы нарықта бағалы қааздардың ... ... жаңа ... ... ... сатылады. Қайталама нарықта бағалы қағаздардың айналысы, яғни олардың иелерінің ауысуы болады. Бағалы қағаздардың номиналдық, эмиссиялық және ... ... ... ... ... екі ... тұрады:
* ұйымдастырылған бағалы қағаздар нарығы - мәмілелер ... ... ішкі ... ... ... ... эмиссиондық бағалы қағаздар мен өзге де қаржы құралдарының айналыс сферасы;
* ұйымдастырылмаған бағалы қағаздар нарығы - бағалы ... ... ... қағаздармен жасалатын мәмілер қаржы құралдарымен сауда-саттықта ұйымдастырушының ішкі құжаттарында мәміле объектісіне және оның ... ... ... ... ... ... сферасы.
Биржадан тыс айналым нарығының ұйымдастырылған нарықтан айырмашылығы, онда ... ... ... бірыңғай орталық жоқ, мәмілелерді олардың офистерінде диллер мен брокерлер жүргізеді. Ұйымдастырылған нарықта ... ... ... ал ... ... операциялар шамасы қатаң ережелер бойынша жүргізіледі.
Бұдан басқа қаржы нарықтарын басқа критерийлер бойынша ажыратады:
Эмитенттер ... :
- ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы.
Аумақтық критерийлер бойынша:
- ұлттық;
- халықаралық;
- нарықтық.
Мезгілдері ... ... ... орта ... ұзақ ... түрлері бойынша:
- кассалық;
- форвардтық;
- салық критерийлері бойынша.
Инвестициялық бағалы қағаздар - капиталды жұмсаудың ... ... ... ... ... емес ... қағаздар - бұл тауар немесе басқа нарықтарда ақшалай есеп-қисаптарға қызмет көрсететін ... ...
... ... бағалы қағаздар осы қағаздардың барлық активтеріне қатынасы бойынша құқықтарды ... ... ... ... Туынды бағалы қағаздарға фьючерстер, опциондар, форвардтар, варранттар, кәуліктер, жазылыс ... және ... ... ... ... қағаздарға акциялар мен облигациялар жатады.
Туынды бағалы қағаздар нарықта айналыста жүрген ... ... ... ... ... ... ... пайдалану белгілі бір қажеттіліктерге: қаржы және баға тәуекелділіктерін сақтандыруға, өтімділіктің артуына, қарыз алу құнының төмендеуіне, қажетті нарыққы шығу мүмкіндігін алуға ... ... ... ... ... ... және ... болуы мүмкін. Атаулы бағалы қағазбен кәуландырылған құқықтыр ... ... ... тиесілі болады. Ұсынбалы бағалы қағазбен кәуландырылатын құқықтар бағалы қағазды ұсынушыға тисілі болады. Ордерлік бағалы қағаз бен кәуландырылған құқықтар онда аталған ... ... ...
Оны иемдену құқын беретін құжатты сертификат деп ... ... ... ... қағаздар, нарықтық және нарықтан тыс болып та екіге бөлінеді. Нарықтан тыс бағалы қағаздар - ... ... ... ... ... болған қағаздардың ерекше түрі. Оларға жинақ облигациялары, зейнетақы қорларының облигациялары депозиттік (салым) ... және с.с. ... ... ... ... жеке ... ... орналастырылады. Зейнетақы қорларының облигяциялары және зейнетақы облигациялары, оларға, мысалы, АҚШ-та жалданбай-ақ өз алдына қызмет істейтін адамдардың ақшасына шығарылған ... ... Ал ... ... қысқа мерзімді, орта мерзіді, ұзақ мерзімді болып үшке бөініп, тек жергілікті басқару органдарында ғана сатылады. Бұл ұйымдар шамалы ... да ... ... ... ... ... босатылған өздерінің облигацияларын шығаруы мүмкін.
Нарықтан тыс бағалы қағаздар әр түрлі ... ... ... оның ... ... банктеріне және кәсіпорындарға, ұйымдарға салған капиталдан түскен табыс иемденуге құқық береді. Бұл бағалы ... ... ... иемденушіге заңды немесе жеке тұлғаларды басқа иемденушіге беруге құқығы жоқ. ... бұл ... ... еркін айналымға түсе алмайды.
Сонымен қатар, нарықтан тыс бағалы қағаздар (мысалы, АҚШ-та және ... ... ... тараған) басқа Мемлекеттердің Орталық банктерінде орналастыру үшін шығарылуы кең өрістеген облигациялар жатады. Соңғы кездерде барлық дамыған елдерде ... тыс ... ... шығаруды кеңейту және олардың түрлері мен санын көбейту тенденциялары байқалуда.
Ал айналымға ... ... ... ... бағалы қағаздар деп атайды. Бағалы қағаздар айналымы деп оларды сатып алу сатуды және заң ... ... ... өзгерту әрекеттерін айтады. Бағалы қағаздарды шығарып, оны айналымға түсіруші тұлғаны эмитент деп атайды. Сонымен, эмитент ... - ... ... ... ... ... ... тұлға. [4,33].
Бағалы қағаздарды шығарып, оларды бірінші иемденушілерге (инвесторларға) сату мына түрде жүзеге ... ... жеке және ... ... ... ... қоғам құрып, олардың акцияларын құрылтайшылар арасында орналастырғанда;
Екіншіден, қоғамның алғашқы жарлық капиталының көлемін жаңадан акция шығарып ұлғайтқанда;
Үшіншіден, ... ... яғни ... ... органдардың немесе жергілікті әкімшіліктердің облигация және басқа қаржы міндеттемелерін шығару арқылы қарыз капиталын пайдаланғанда.
Сонымен, ... ... оның ... капиталы құылтайшылар арасында толығынан үлестірілуі қажет.
Эмитент және сонымен қатар эмитенттің келісімімен бағалы қағаздарды алғашқы ... ... ... ... ... ... ... алушыға сату тәртібін түсіндіретін эмиссия проспектісін алдын ала ... ... Оны ... ... ... ... проспектісінің бірінші тарауында эмитент туралы жалпы деректер, яғни эмитенттің атауы мен ұйымдық құқықтық формасы және эмиссия ... ... ... ... ... ... көрсетiлдi. Ал екінші тарауында инвестициялық мәліметтер жарияланып, онда ... ... және ... ... ... немесе бағалы қағаздар нарығындағы эмитенттің қысқаша жұмысы баяндалады. Үшінші тарауында бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... кәсіпорын құрылған кездегі оның жарғылық капиталының мөлшері;
- шығарылатын бағалы қағаздардың түрі, оның ... ... ... ... ... ... және аяқтау күндері;
- бip инвестор сатып алуға рұқсат етілген акциялар саны;
- бағалы қағаздарды сату түрі ... ... ... қолма-қол ақшасыз есеп арқылы сату);
- кейбір инвесторларға сатып алуды ... ... ... мен ... ... келесі тарауларында бұдан бұрынғы эмиссия туралы, эмитенттің құрылтайшысы, басқарушылардың аты-жөні және олардың қоғамның жарғылық капиталындағы үлесі, сонымен ... ... ... уақыттағы жұмыс лауазымы мен соңғы 5 жыл ... ... ... оның ... ... органынан тыс жердегі қызметі туралы мәліметтер көрсетіледі. Бұдан басқа проспектіні тіркеу кезінде ... ... ... ... ... пен оның ... сотқа берілген арыз және жазалық шаралары көрсетіліп, қоғамның қаржылық жағдайы жөніндегі есеп пен ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алу шарттары, иемденушінің құқығы және сол сияқты ... ... ... да ... орын ... қорыта айтқанда, эмиссия проспектісін шығару эмитенттің сенімділгін, ... ... ... алып ... ... ... нарығы қызметін бақылауға көмектеседі.
Эмитент пен инвестиция институттары, яғни акцияларды ... ... ... ... ... ... алушыларға бірдей белгілеулері міндетті. Бұл жағдайда бip уақытта ... ... ... ... болуы шарт.
Бағалы қағаздарды шығаруды мемлекет органдары қатаң бақылап отырады. Оларды шығарушылардың барлығы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеу номерін алуы қажет.
Бағалы қағазлар нарығын реттеу мемлекеттің ең маңызды міндеті. Ондағы мақсаты бағалы ... ... ... заңды мүделері мен құқығын сақтауды қамтамасыз ету. ... ... ... қызмет атқаратын қаржы институттарының ісін бағыттау мен реттеу мемлекеттік органдарға жүктелген. Республикада ондай органдар бойынша Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... банк ... ... жөнігі Мемлекеттік комитет және Жекеменшіктендіру жөніндегі Мемлекетік комитеті саналады. Осы ... ... ... ... ... ... ең ... - Бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық комиссияның құрамы 1995 ... ... ... сол ... ... ... ... жарлығына сәйкес оның құқықтық статусы, қызметі және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу екi түрлі жолмен жүрізіледі: мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... қатар ic-шаралар арқылы нарыққа жанама араласу. Тікелей араласу шараларына мыналар жатады:
- бағалы қағаздар нарығы ... ... заң ... ... ... жұмысы;
- осы мәселелер бойынша атқарушы үкімет органдарының қаулылары мен бұйрықтары;
- бағалы қағаздар нарығығының жұмысына жаңа ережелер енгізетін немесе ескілерін ... ... да ... органдардың ic-шаралары. Негізінен бұл бағалы қағаздар нарығына қатысушыларға лицензия беру, бағалы қағаздардың кейбір түрлерінің айналуына шек қою ... оны ... ... қағаздарды тіркеу және с.с. жұмыстар.
Жанама араласу тетіктеріне мыналар жатады:
- несие үшін пайыз мөлшерін өзгерту арқылы ... ақша ... және ... ... ... ... мемлекеттің салық саясаты;
- депозиттерге, несиелерге, қарыздарға үкімет кепілдігі;
- қарыз капиталы нарығына мемлекеттің араласуы (қазыналық облигациялар, вексельдер, орта және ұзақ ... ... ... ... ... міндеттемелерін және т.б. шығару) арқылы мемлекет пен корпорациялардың арасында несие үшін тікелей бәсекенің тууы;
- мемлекеттің сыртқы экономикалық саясаты ... ... мен ... ... ... шараларын ынталандыру және т.б. жұмыстарды реттеу);
-мемлекеттің ... ... ... байланыстарды ұлғайту немесе шектеу және т.б.).
Бағалы қағаздар нaрығын реттеу ... ... не ... ұйымға, не қaржы министрлігіне, не мемлекеттік (орталық) банкке жүктеледі. Мысалы, АҚШ-та тиісті заңдар шығарылып олардың орындалуын тексерумен конгрессте ... ... ... және қор биржалары туралы комиссия шұғылданса, Жапонияда бұл сұрақтар Қаржы Министрлігінде қаралады. Реттеушi органдар ... ... ... бағытталған негізінен үш қызмет атқарады. Олар:
Біріншіден, нарықта шаруашылық субъекттілер ... ... ... ... ... ... нарығына қатысушыларды, сонымен қатap, бағалы қағаздарға тікелей қатысы бар қызметкерлерді тіркеуі. ... ... ... ... ... ... ... бір талаптарға сай болуы қажет, яғни олардың керкеті мөлшерде өз капиталы болғаны жөн. Инвесторлардың мүддесін қорғау мақсатында, әдетте тіркеуші ... ... ... ... ... ... барлық субъектілерін нақты хабарлармен қамтамасыз eтy. Ол, әдетте, бағалы қағаздарды шығару мен оны ... ... ... ... хабар беретін эмиссия проспектісін шығарумен жүзеге асырылады. Оған алдын ала ... бір ... ғана ... және тек ... ... ... жеке ... қағаздар қосылады. Одан басқа эмитенттер бұқаралық ақпарат беттерінде үнемі қаржы есебін, фирманың басшы адамдары туралы өзгерістерді жариялап тұруға ... ... ... ... ... қағаздар нарығын тексеру жөне ондағы құқық тәртібін caқтаy қызметімен де айналысады. Бұл органдардың өкілі заң бұзушылардың кез-келгенін тексеріп кінәлілерге ... шара ... ... сотқа беруге құқы бар. Ол үшін оларға үлкен өкілеттілігі ... ... ... ... және ақша ... тыйым caлyғa (арест), құжаттарын алуға және с.с.
Осы аталған бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу тәсілдерiмен қатар нарықтың өзін-өзi реттеу ic- ... да ... зор. Оның ... ... ... ... Ол ... қағаздар нарығына бақылау жасаумен қатар оған қатысушылардың ic-әрекеттерін реттейтін бір тектес ереже шығарып, оның орындалуын қатаң қадағалап отырады.
Айта ... жәй, ... ... елімізде eкi қоp биржасы, яғни Қазақстан банкаралық валюта-қор биржасы жәнe Орталықазия қор биржасы жұмыс ... Екі ... да сату ... ... ... ... ... басқа бағалы қағаздар нарығына белсене араласатын басқа ұйымдар да болады. Оның бipi, ... ... ... ... қауымдастығы. Ондай ұйымдар мемлекеттік реттеудің кейбір ... ... ... ... ... ... мүшелерінің кіpiсінен бағалы қағаздар нарығына қатысушыларға нұқсан келтіргенін тексереді. Сонымен, мамандандырылған қayымдacтықтағы бағалы ... ... дұpыc ... ... ... ... көп ... осы тұрғыдағы мемлекет мүддесімен сай келеді.
Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... оның ... ... кәсіби мамандар, яғни делдалдық, жұмыс баға белгілеу үшін және қажетті хабарларды ... ... ... ... ... Ол үшін қазіpгi уақытқа сай нарыққа арнайы дайындалған кәсіби мамандар қажет. Ол үшін қазіpгi уақытқа сай нарыққа арнайы дайындалған ... ... ... ... ... ... және ... күтпеген жағдайды шешетінің психологиялық дайындықтары болуы шарт. Сонымен бірге бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... ... сезімталдығын да бағаламауға болмайды [5,41].
1.2 Бағалы қағаздар нарығы: функциялары және ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының алғашқы нұсқалары Кеңес Одағы заңдарының негізінде 90-шы жылдардың басынан бастап ... бола ... ... ... ... ... 20-шы ... КСРО-да жаңа экономикалық саясаты кезінде пайда болған.
Бағалы қағаздар нарығы тек әдеттегі тауар-ақша қатынастары мен меншік қатынастары жағдайында дамуы мүмкін. ... ... жаңа ... ... сай ... тек оны жекешелендіру арқылы ғана іске асады. Соңғы 10 жылдықта ... ... ... ... ... ... Англияда ол шапшаң қарқынмен өтті. Бірақ Батыс Еуропа елдерінде өркендеген нарық экономикасы жағдайында жүрді. Сондықтан жекеменшіктірілген кәсіпорындардың акция саны ... көп ... да ... ... жағдайында оларды орналастыру өте оңай болды. Ал ... ... ... (ТМД) ... жайы ... ... бағалы қағаздар нарығы жаңадан қалыптасып келе жатқан жағдайда мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру оларды анкцияландыру арқылы жүргізілді. Себебі, көптеген кәсіпорындарда, халық та ... жаңа ... ... ... кең ... ... мүмкіндік алады. Жекешелендіру бағалы қағаздардың жаңа түрі - жекешелендіру чектерін (купондарын) өмірге келтірді. Бұл ... ... ... бір ... олар өз ... мемлекеттің иелігінен алып, жекеменшіктендірілген меншіктің бір бөлігін қайтарымсыз пайлануына құқық береді. [6,19].
Ірі және орта кәсіпорындардың ... ... ... қоғам ретінде қайта құрудан басталады. Акционерлік қоғамның иесі - акционерлер, олардың меншік құқы ... ... ... ... нарығы қазіргі нарықтық экономика жағдайында өте маңызды экономикалық инфақұрылымдардың дамуындағы экономикалық қатынастардың жиынтығын сипаттайды.
Нарық экономикасы дамыған ... ... ... ... ... ... деген ынтасы, яғни адамның жұмыс істегісі және ақша тапқысы келуі, нарықтың роліне сенуі, тауар өндірушілерлдің мемлекеттен тәуелсіздігі болған жағдайда ғана ... ... ... бір ... ... етуі үшін ... сектордың үлесі 25-30%-дан аспауға тиіс. Тек осындай үйлесімділік болғанда ғана халық шаруашылығының ... ... ... ... ... өндірушілер арасындағы бәсекені дамытуға, сонда-ақ өркениетті нарықтың қатынастарын жоюға болады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мемлекеттік меншікті түрлендіруді біртіндеп жүргізуде. 1991 жылдың ортасында сарапшылардың ... ... ... өндірістік қорлардың 90 %-дан астамы мемлекеттік меншікте болған. Қалған мүліктің біршама санын мемлекеттік емес ұйымдар, кеңшаралар мен кооперативтер иеленеді.
Алдағы ... ... ... ... ... ... бір ... қалды деп күтілуде. Бұл экономика өзегіне, мемлекет меншігін құрайтын қазба байлықтарға негізделген салаларға байланысты болып келеді.
Меншіктің ... ... мен ... сол сияқты экономиканың өзіндік ерекшелігін ескере отырып Қазақстан Республикасы Үкіметі ұзақ уақытқа мемлекет иелігінен ... және ... ... ... ... 1991-1992 жылдарға есептелген бағдарламаның бipншi кезеңінде шағын жекешелендіруді жүргізу мен ... ... әр ... ... орта және кіші ... ... ... алуды бастау қарастырылған. Бұл процесс өте баяу жүрді. 1992 жылы көктемде меншік қатынастарын түрлендіру процессін жеделдету ... ... ... ... №728 ... қабылдануы ірі және орта кәсіпорындарды мемлекет иелігінен алудың негізгі ... ... ашық ... ... ... ... бағытталды. Алайда бұл басқа формаларда да жеңілдіктер шығармады, керісінше Жарғы әр объектінің түрлендірілуімен ықшамды формасын таңдауға ... ... ... ... ... ... таңдауға және жекешелендіруді жүргізуге байланысты шараларды ... ... ... Бұл ... ... жасау ерекшелігіне, олардың негізгі қорларының әр түрлі құндарына еңбекшілердің санына, рентабельділігіне және т.б. ... ... ... алу және ... ... кезенінде 6-9 мың объект қайта түрлендірілді. Мемлекеттік сектордан 18% негізгі қорлар сатылып ... ... ... ... ... жұмысшылардың тізім бойынша орташа саны 12% жұмыспен қамтылды.
Қайта түрлендірілген объектіліердің жартысынан көбі ... ... ... ... ... ұжамдық формасына берілгенімен, ондағы жұмыскерлердің еңбегінің нәтижелерінде өзгеріс ... ... ... бұл ... ... және ... үшін күткен нәтижені бере алмады. Талдау көрсеткендей, ... ... 25% ... ... жасап, өндірістің 24% қысқарды немесе мүлдем жабылды. 30 % ғана өз өнімдеріне бағаның өсуі ... ісі ... ... ... ж. ... қайта түрлендірген 6198 кәсіпорын ішінде жеке меншікке берілгендер саны 1461 - ді құрды. Меншіктің көп ... мен ... тең ... ... ... ... алу және жекешелендіру арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... республика үкіметі екі негізгі қағиданы жетекшілікке алады.
Бірінші, бұл қағида ... ... ... ... ескере отырып жүргізілуден тұрады.
Екінші қағида, меншіктің көп түрлілігі мен тең құқылығын барлық сфераларда пайдалану болып ... жылы ... ... ... (2 ... ... мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру ұлттық бағдарламасы қабылданды. Ұлттық бағдарламаның басты мақсаты мемлекеттік кәспорындарды жекешелендіру купондарының иелеріне акционердің ... ... ... беру болып табылды.
Жаппай жекешелендіру тұжырымының алатын ерекшелігі. Біріншіден, ол ... ... ... ... ... ... ал екіншіден, оның басқа елдердегі тұржырымдамалармен сәйкес келмейтін ерекшеліктері бар.
Акционерлік қоғамдар меншіктің басқа формаларымен ... ... ... ие. ... ашық акционерлік қоғам формасында қайта түрлендіру арқасында, жедел түрде ірі қаржы ресурстарын жұмылдыру мүмкіндігі туындайды. Акцияларды сатудан түскен түсімдер ... ... ... және бизнесті жаңғыру диверсификациялауға және т.б. қызмет етеді.
Акционерлеудің басты пайдасы-бұл ... ... әр ... ... ... кең ... қол жеткізуді қамтамасыз ету болып табылады. Акционерлік қоғам облигацияларды ... ... да, яғни ... ... ... нәтижесінде біршама қаражат тарта алады.
Акционерлеу процесінің қолайлы жақтарымен қоса теріс жақтары да бар. Дегенменде, сол компанияның ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдау, бұл шешімді іске асырумен байланысты бір шама материялдық шығындардың жұмсалуын ... ... ... ... меншік формасы қосарланған салық салуға, яғни салықты корпорацияның пайдасынан үлестipyгe, корпорацияның салық төлегеннен ... ... және ... ... ... ... ... мүмкіндік жасайды. Шаруашылық қызметті ұйымдастырудың акционерлік формасы, әcipece ipi немесе орта кәсіпорындар үшiн ... ceбeбi ... ... ... құқының өте жоғары болуына байланысты бір немесе бірнеше тұлғаның капиталы жеткіліксіз болатындықтан заңды және жеке ... ... ... ... етіледі.
Акционерлік қоғамның жарғылық капиталын анықтау үшін кәсіпорынның мүлкінен келесідей баланс пассивінің баптары шығарылып тасталады:
- басқада кәсіпорындардан алынған мақсатты ... ... ... және ... қаражаттар - қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелер;
- есеп айырысулар және баланс пассивінің басқадай, яғни заемдық және уақытша тартылған ... ... ... жекешелендірудің ерекше режимінде белгіленген мүлікің құны, сол сияқты мемлекеттік меншік туралы Мемлекеттік мүлік комитетінің қабылдаған шешiмiнe қатасты әлеуметтік-тұрмыстық және ... ... құны да ... тасталынады.
Демек, акционерлік қоғамның жарғылық қорын (ЖҚ) құрайтындарға келесілер жатады:
ЖҚ=өҚ+(Қа+Ақ+А - Т-Зқ- П), ... өҚ - ... және ... қорлары;
Қа - қаржы активтері;
Ақ - аяқталмаған құрылыс;
А - ... ... ... ... да ... - өндірістік қорлардың тозуы;
3қ - заемдық қаражаттар және несиелер;
П - ... ... да ... қоғамның жарғылық қоры компанияның меншікті қаражаттарының ішінде ерекше орын ... ... ... қор акционерлік қоғамның жарғысында бекітілген акционерлердің тәуелсіз кәсіпкерлік қызметін жүргізу құқығын көрсетеді. Екіншіден, бұл қоғамның алдағы ... қуат ... ... ... ... ... ... қоғамның жетістіктерімен жұмыс жасауы негізінде алынған пайдасы есебіне жарғылық қордың шамасын бірнеше рет көтеруге болады. ... ... қор ... ... тұрақты формасы болып қала береді.
Компанияның меншігін иелену құқығын ... ... ... оны ... және бастапқы капиталдың тұрықтылығы капиталды негізгі капитал ретінде және ... ... ... ... бip үлесіне меншік құқығынын кепілдігі ретінде де пайдалануға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... бөлу ... және бұл үлестерді компанияның акционерлерінің арасында белгілі бip шартпен орналастыруды қамтамасыз етеді. Екінші жағынан, жарғылық қор қоғамның қарызы бойынша меншік ... ... ... ... ... қоры ... қызмет eтeдi. Мұндағы акционерлердің жауапкершілігі олардың жарғылық капиталға қосқан салымдарымен шектеледі.
Жарғылық қор тек қана ... ... ... шешімі мен мынадай жағдайларда өзгеpтілуі мүмкін:
- қоғам қызметі қосымша акциялар шығару және пайданы қайта инвестициялау жолымен кеңейеді;
- жарғылық ... ... ... бір ... ... алу ... жүзеге асады;
- бір акцияның номиналдық бөлігінің өзгерісінен.
Меншікті капиталдың өсуінің маңызды көзінде акционерлік ... ... ... Бұл акционерлерге дивидент төлемейтін, сондай-ақ компанияның қызметін қаржыландыруға жұмсалатын пайданың бір бөлігi болып табылады. ... ... ... үш ... бөлінеді: дивиденттер төлеуге, капиталдандырылатын пайдаға, резервтік капиталға аударымдарға.
Акционерлік қоғам өз ... ... ... ... ... ... және ... да несие түрлерін) кеңінен пайдаланады.
Бағалы қағаз - онымен байланысты ... ... ... ... өз ... ... ... сатып алу-сату объектісі бола алатын, тұрақты және бір жолғы кіріс алу көзі болып қызмет ететін, ақша ... бір түрі ... ... ... ... ... - бұл өзінің негізімен ерекшеленетін, тіпті меншікті материалдық формаға ие ... ... ... ... ... реквизиттерге ие және тараптар арасындағы мүліктік қатынастарды білдіретін, қандайда бір мүлікке немесе ақша сомасына ... ... ... ... ресімделген құжат болып саналады.
Осы құқықтарды жүзеге асыру ... ... ... бір ... қатысты, бағалы қағаздардың әралуан түрлері шығарылады.
Әр бағлы қағаздың нарықтық формасы мен экономикалық ... бір ... әр ... ... ... ... ... әр бағалы қағаздың өзінің маңызды сипаттамасы бар. Бұл қасиет бағалы қағаздардың сипаттарына ... ... ... ... 2 [7,51].
Кесте 2. Бағалы қағаздардың бөлінуі
Жіктік санат
Бағалы қағаздар түрлері
1
2
Капиталды шақыру формасы
Үлестік, ұзақ мерзімдік
Бағалы қағазбен берілетін ... ... ... ... ... ... ... муниципалды, мемлекеттік емес (корпоративтік, және жеке)
Бағалы қағаздардың атқаратын роліне қарай
Негізгі және өндірістік
Бағалы қағаздардың айналымға шығару мақсатына қарай
Эмиссиялық, коммерциялық
Шығару формасына қарай
Құжатты, ... ... ... ... орта ... ұзақ ... тыс ... қағаздар әр түрлі қорларға немесе банктерге, оның ішінде шетел банктеріне және ... ... ... ... ... ... иемденуге құқық береді. Бұл бағалы қағаздардың шарты бойынша иемденушіге заңды немесе жеке тұлғаларды басқа иемденушіге ... ... жоқ. ... бұл ... ... ... айналымға түсе алмайды.
Сонымен қатар, нарықтан тыс бағалы қағаздар (мысалы, АҚШ-та және кейбір басқа елдерде тараған) ... ... ... ... орналастыру үшін шығарылуы кең өрістеген облигациялар жатады. Соңғы кездерде барлық дамыған елдерде нарықтан тыс ... ... ... ... және ... ... мен санын көбейту тенденциялары байқалуда.
Ал айналымға түсетін бағалы қағаздарды нарықтағы бағалы қағаздар деп атайды. Бағалы қағаздар ... деп ... ... алу ... және заң ... ... иемденушісін өзгерту әрекеттерін айтады. Бағалы қағаздарды шығарып, оны айналымға түсіруші тұлғаны эмитент деп атайды. Сонымен, эмитент дегеніміз - эмиссиялық бағалы ... ... ... ... ... қағаздарды шығарып, оларды бірінші иемденушілерге (инвесторларға) сату мына ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалаpға бөлінуі мүмкін):
Біріншіден, қоғам құрып, олардың акцияларын құрылтайшылар арасында орналастырғанда;
Екіншіден, қоғамның алғашқы жарлық капиталының ... ... ... шығарып ұлғайтқанда;
Үшіншіден, заңды тұлғалардың, яғни мемлекеттің, мемлекеттік органдардың немесе жергілікті әкімшіліктердің облигация және басқа қаржы міндеттемелерін ... ... ... капиталын пайдаланғанда.
Сонымен, қоғам құрылғанда оның жарғылық капиталы құылтайшылар ... ... ... қажет.
Эмитент және сонымен қатар эмитенттің келісімімен ... ... ... ... ... ... әрбір бағалы қағаздарды сатып алушыға сату тәртібін түсіндіретін эмиссия проспектісін алдын ала шығаруы тиіс. Оны ақпарат құралдарында жариялау ... ... ... ... эмитент туралы жалпы деректер, яғни эмитенттің атауы мен ... ... ... және ... ... деректердің дұрыстығына жауапты адамның аты-жөні көрсетiлдi. Ал екінші тарауында инвестициялық мәліметтер жарияланып, онда инвестицияның маңызы және инвестициялық саясаттың ... ... ... ... ... эмитенттің қысқаша жұмысы баяндалады. Үшінші тарауында бағалы қағаздар шығару жөнінде міліметтер жарияланады.
Ол мәліметтердің арасында:
- ... ... ... оның жарғылық капиталының мөлшері;
- шығарылатын бағалы қағаздардың ... оның ... ... ... акция сатуды бастау және аяқтау күндері;
- бip инвестор сатып алуға рұқсат етілген акциялар саны;
- бағалы қағаздарды сату түрі ... ... ... ... ... есеп ... ... кейбір инвесторларға сатып алуды шектеу;
- эмитенттің мекен-жайы мен телефоны.
Эмиссия проспектісінің келесі тарауларында бұдан бұрынғы эмиссия туралы, эмитенттің құрылтайшысы, ... ... және ... ... жарғылық капиталындағы үлесі, сонымен қатар басқарушылардың казіргі уақыттағы жұмыс лауазымы мен соңғы 5 жыл ішіндегі қызмет орны, оның ішінде ... ... тыс ... ... ... ... ... Бұдан басқа проспектіні тіркеу кезінде болған (егер ондай болса) эмитент пен оның ... ... ... арыз және ... ... көрсетіліп, қоғамның қаржылық жағдайы жөніндегі есеп пен ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алу шарттары, иемденушінің құқығы және сол сияқты инвесторларды қызықтыратын баска да хабарлар орын алады қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... ... мүддесінің қорғалуын, алып келгенде, бағалы қағаздар нарығы қызметін бақылауға көмектеседі.
Эмитент пен ... ... яғни ... алғашқы иемденушілерге сатушылар акциянын бағасын сатып алушыларға бірдей белгілеулері ... Бұл ... бip ... ... ... ... ... болуы шарт.
Бағалы қағаздарды шығаруды мемлекет органдары қатаң бақылап отырады. Оларды шығарушылардың барлығы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеу номерін алуы қажет.
Бағалы қағазлар нарығын реттеу мемлекеттің ең маңызды міндеті. Ондағы мақсаты бағалы қағаздармен келісімге қатысушылардың заңды ... мен ... ... ... ету. Бағалы қағаздар нарығында қызмет атқаратын қаржы институттарының ісін бағыттау мен реттеу мемлекеттік органдарға жүктелген. Республикада ондай органдар бойынша Бағалы ... ... ... ... ... ... банк Мүлікті басқару жөнігі Мемлекеттік комитет және Жекеменшіктендіру жөніндегі Мемлекетік ... ... Осы ... ... нарғының реттейтін мемлекеттік органдардың ең негізгісі - Бағалы қағаздар жөніндегі ... ... ... 1995 ... ... ... сол ... 21-дегі Республика Президентінің жарлығына сәйкес оның құқықтық статусы, қызметі және өкілеттігі бекітлді.
Дүниежүзілік тәжірбиеде бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік ... екi ... ... ... мемлекеттік органдар уәкілеттігі қалыпатасуымен тікелей араласу, сонымен қатар ic-шаралар арқылы нарыққа жанама араласу. Тікелей араласу шараларына мыналар ... ... ... ... ... ... заң шығаратын өкілетті органдардың жұмысы;
- осы мәселелер бойынша атқарушы үкімет ... ... мен ... ... қағаздар нарығығының жұмысына жаңа ережелер енгізетін немесе ескілерін өзгертетін басқа да мемлекеттік органдардың ic-шаралары. ... бұл ... ... ... ... ... беру, бағалы қағаздардың кейбір түрлерінің айналуына шек қою ... оны ... ... ... ... және с.с. жұмыстар.
Жанама араласу тетіктеріне мыналар жатады:
- несие үшін ... ... ... ... айналымдағы ақша массасын және несие көлемін мемлекеттік бақылау;
- мемлекеттің салық саясаты;
- депозиттерге, несиелерге, қарыздарға үкімет ... ... ... нарығына мемлекеттің араласуы (қазыналық облигациялар, вексельдер, орта және ұзақ мерзімді бағалы қағаздар, мемлекеттік органдардың міндеттемелерін және т.б. ... ... ... пен ... ... ... үшін ... бәсекенің тууы;
- мемлекеттің сыртқы экономикалық саясаты (шетел валютасы мен алтын операцияларын, экспорт ... ... және т.б. ... ... ... ... ... байланыстарды ұлғайту немесе шектеу және т.б.).
Бағалы қағаздар ... ... ... органдарға, не арнаулы ұйымға, не қaржы министрлігіне, не мемлекеттік (орталық) банкке жүктеледі. Мысалы, АҚШ-та тиісті заңдар ... ... ... тексерумен конгрессте құрылған бағалы қағаздар және қор биржалары ... ... ... ... бұл сұрақтар Қаржы Министрлігінде қаралады. Реттеушi органдар инвесторлардың қаржысын қорғауға бағытталған негізінен үш қызмет атқарады. Олар:
Біріншіден, нарықта шаруашылық субъекттілер ретінде ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатap, бағалы қағаздарға тікелей қатысы бар қызметкерлерді тіркеуі. Тіркеуден өтетін ... ... ... ... ... бір ... сай болуы қажет, яғни олардың керкеті мөлшерде өз капиталы болғаны жөн. Инвесторлардың мүддесін қорғау мақсатында, әдетте тіркеуші opгaндар тіркеуден өткізбеу ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз eтy. Ол, әдетте, бағалы қағаздарды шығару мен оны шығарушылар туралы анықтама толық, ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Оған алдын ала белгілі бір адамдар ғана біліп және тек солардың арасында ... жеке ... ... ... Одан басқа эмитенттер бұқаралық ақпарат беттерінде үнемі қаржы есебін, фирманың басшы адамдары туралы өзгерістерді жариялап тұруға міндетті. ... ... ... ... ... ... тексеру жөне ондағы құқық тәртібін caқтаy қызметімен де айналысады. Бұл органдардың өкілі заң бұзушылардың кез-келгенін тексеріп кінәлілерге әкімшілік шара ... ... ... ... құқы бар. Ол үшін ... ... өкілеттілігі берілген, мысалы, бағалы қағаздарға және ақша ... ... caлyғa ... құжаттарын алуға және с.с.
Осы аталған бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу тәсілдерiмен қатар нарықтың өзін-өзi реттеу ic- ... да ... зор. Оның ... ... формасы-қор биржасы. Ол бағалы қағаздар нарығына бақылау жасаумен қатар оған қатысушылардың ... ... бір ... ... ... оның ... ... қадағалап отырады. [8,35].
Айта кететін жәй, қазipгi кезде елімізде eкi қоp ... яғни ... ... ... ... жәнe Орталықазия қор биржасы жұмыс істейді. Екі биржада да сату көлемі әзірше төмен жaғдaйда. Биржадан ... ... ... ... ... ... басқа ұйымдар да болады. Оның бipi, инвестициялық бизнеске қатысушы-кәсіби мамандардың қауымдастығы. Ондай ұйымдар мемлекеттік ... ... ... ... кезінде құрылып, кейбір ассоциация мүшелерінің кіpiсінен бағалы қағаздар нарығына ... ... ... ... ... ... қayымдacтықтағы бағалы қағаздар нарығының дұpыc қызмет iстеуiне бағытталған ic-әрекеттері көп жағдайларда осы тұрғыдағы мемлекет ... сай ... ... ... ... ... ... оның міндетін атқаратын кәсіби мамандар, яғни делдалдық, жұмыс баға белгілеу үшін және ... ... ... компьютерлік техниканы қажет етеді. Ол үшін қазіpгi уақытқа сай ... ... ... ... ... ... ... жалпы экономикалық техникалық және кейбір күтпеген жағдайды шешетінің психологиялық дайындықтары болуы шарт. Сонымен бірге бағалы қағаздар ... ... ... ... маңызы, олардың сезімталдығын (интуиция) да бағаламауға болмайды.
Бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары келесі тәртіп ... ... ... ... ... нарығының клиенттiң тапсырмасы бойынша, соның есебiнен және мүдделерiн көздеп, эмиссиялық бағалы қағаздармен және өзге де қаржы ... ... ... ... ... ... келісім жасасатын әрбір жақты табыстыруды көздейді. Брокер өкіл емес, ешбір жаққа шарттық ... ... ол ... ... ... жұмыс істейді. Брокерге жеке келісімді жасасуға арнаулы өкілеттік беріледі. Ол тек сол өкілеттік ... ... ... ... ... - бағалы қағаздар нарығының ұйымдастырылмаған бағалы қағаздар нарығында және ұйымдастырылған бағалы қағаздар нарығында оған тiкелей кiру ... өз ... ... және өз ... ... ... ... және өзге де қаржы құралдарымен мәмiлелер жасайтын кәсiби қатысушысы ... ... ... ... бақылаушылар.
Осы мамандармен қатар бағалы қағаздар нарығына банк қызметкерлері, инвестициялық қорлардың қызметкерлері және нарық қызметін ... ... ... мемлекетік шенеуніктер мен заң қызметкерлері қатысады [9,28].
1.3 Бағалы қағаздар ... ... және ... ... ерекшеліктері
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығының ұйымдастыру құрылымы өзіне келесідей элементтерді енгізеді:
а) бастапқы бағалы қағаздар нарығы:
- ... ... ... мен ... ... ... нарығының кәсіби қатысушылары;
- мемлекеттік реттеу органдары.
б) қайталама бағалы қағаздар нарығы:
- бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... нарығы кәсіби қатысушыларының өздігінен
реттелетін ұйымдары;
- бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымы (тіркеушілер,
депозитарийлер, қор биржасы, биржасыз баға ... ... ... ... ... ... ... мен бақылау органдары.
1) бағалы қағаздар нарығының басты қатысушылары: мемлекет, муниципалитеттер, ірі халықаралық компаниялар. Бұл қатысушылар жоғары ... ие, ... да ... ... ... мен ... аса қиындыққа соқпайды: нарық оларды үлкен көлемде қабылдауға әрқашанда әзір. Аталған бағалы қағаздар, әсіресе мемлекеттік және муниципалды бағалы ... ... ... ... қаржыларын дәл осындай бағалы қағаздарға салуды артық санайтын барлық халық қабатын (зейнеткерлерді, жалғыз бастыларды және т.б.) әрқашанда құрай ...
2) ... ... яғни ... ... ... ... (коммерциялық және инвестициялық банктер, сақтандыру қоғамдары, зейнетақы қорлары) әртүрлі қаржы-несие ... ... ... ... әртүрлі инвесторлардың (заңды және жеке тұлғалардың) қаржыларын біріктіреді, оларды кіріс келтіретін бағалы қағаздарға салу мүмкіндіктерін іздестіреді. Олар ... ... ... ... ... немесе тәуекелге бармас үшін өз капиталдарын шаруашылықтардың әртүрлі салалары арасында орналастыруға ұмтылады.
Коммерциялық банктерде орналастырылған халықтың үлкен көлемдегі қаржылары оның ... ... ... пайдаланатын трасталық бөлімдерде шоғырландырылған. Бұл қаражаттардың сақталуын қамтамасыз ету, банкроттыққа жол бермеу үшін, мемлекет ... ... ... ... инвесторлардың қызметін реттеп отырады;
3) жеке инвесторлар - әртүрлі жеке тұлғалар, оның ішінде венчурлық бизнестің аса үлкен емес кәсіпорындарының ... ... ... ... ... өзін әрқашанда жоғары тәуекел жағдайына қояды: статистиканың дәлелдеуінше, шамамен олардың санының (3/4)-і тез арада жоғалып кетеді де, тек ... ... ғана ... қол жеткізеді. Ал кейбір шағын кәсіпорындардың болашағы зор және кірісті болып саналады. Сондықтанда тәуекелге баруға бейім ... ... ... ... жоғары дивидендтер аламыз деген үмітпен жоғарыда аталған кәсіпорындардың акцияларын сатып алады;
4) бағалы қағаздар нарығының шеберлері - ... мен ... Олар ... алу, ... байланыстар орнату мүмкіндіктеріне ие, осылардың барлығы олардың бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... бұл ... кең құлаш сермей отырып жүзеге асырады, яғни мол көлемдегі капиталға иелік етеді. Негізінен брокерлер мен дилерлер сатып алған бағалы қағаздарды ... көп ... ... ... ... ... ... солай оларды сатады.
Әр елдегі бағалы қағаздар нарығына қатысушылар шеңбері мен оған қатысу жағдайларын мемлекеттің өзі ... ... ... нарығының кәсіби қатысушылары болып мыналар саналады: қызмет түрлерінің бірін жүзеге асыруға лицензиясы бар заңды және жеке ... ... ... істі ретке келтіру үшін, соған сәйкес немесе клиенттердің тапсыруы ... ... ... операциялар жүргізетін бүкіл заңды тұлғалар Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясы лицензиясын алуға міндетті болып табылатын Қазақстанда ... ... ... ... ... міндетті түрде алу, бағалы қағаздар нарығында қызмет істеудің ... ... ... ... [10,51].
Сонымен, бастапқы бағалы қағаздар нарығы - қалыптасқан эмиссия немесе тұлғалар арасындағы азаматтық - ... ... мен ... ... ... ... міндеттеме жүктейтін инвесторлар мен қатысушылардың қарым-қатынасымен анықталады. Яғни бастапқы нарық - бұл бастапқы және қайталама ... ... ... ... ... инвесторлар арасындағы алғашқы қалыптасуы.
Бастапқы нарық бағалы қағаздар жайлы толық ақпарат бере ... ... ... қағаздарды талдауға және өз қаражаттарын тиімді үлестіруге мүмкіндік береді. Бастапқы нарық келесідей ақпараттарды қамтиды:
- берілген акпараттар ... ... ... ... және оларды мемлекеттік органдармен тіркеу және бақылау;
- проспектілерді ... және ... ... ... бағалы қағаздар нарығының екі формасы бар:
1) ішінара орналастыру - сату туралы ... ... ... ... күні ... белгілі болған инвесторлар шеңберіне шектелген санда бағалы қағаздарды ... ... ... ... - сату ... жариялы түрде хабар жасау жолымен бастапқы эмиссия кезінде бағалы қағаздарды орналастыру.
Қайталама нарықта ... ... ... ... ... ... Бұл ... белсенділігі мен мобильділігі бағалы қағаздар нарығының даму ... ... ... ... бойынша және өзіне тиесілі коммерциялық құқықты пайдалана отырып сатып алушы өзі қалаған уақытта бағалы қағазды қайта сатуға ... ... ... және шынайы деңгейде қайталама нарық қайта сату процесі болып табылады. Қайта сату процесі капиталды аса ... ... ... ... ... ... Аса тиімді өндірістік шаруашылықтардың акциялары мен облигациялары сату ... ... ... сатып алушылардың санының көбеюі жаңа бағалы қағаздарды ... және ... ... мүмкіндік береді. Қайталама нарық механизмі өте күрделі және көп ... ... ... және ... тыс болып бөлінеді.
Қор биржасы бағалы қағаздар сатудағы дамыған формасы ... ... Кез ... ... - ... мен ... алушылар арасындағы сату - сатып алу келісімдері жүгізілетін нарық болып ... Ең ... - ... биржалар, кейіннен қаржылық міндеттемелер, яғни облигациялар, вексельдерді сату орталықтары пайда болды. Нәтижесінде бағалы қағаздар ... ... ... және ... қор ... ... болды.
Қор биржасы - стандартты қаржылық құралдардың саудасы үшін ұйымдасқан нарық.
Классикалық қор биржасының белгілері:
* бұл ... - ... орны ... ... ... бұл нарықта қажет талаптарға жауап беретін үздік бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... үздік операторларды таңдау;
* бағалы қағаздар саудасының уақытша регламенті мен сауда ... ... ... ... ... мен ... орталықтандырылуы;
* ресми белгілеу;
* биржа мүшелерінің қызметін бақылау
Қор биржасының бірінші ... - ... ... сату және ... сату ... ... ... орын белгілеп, оны орталықтандыру. Қор биржасының бірінші міндетін орындау үшін бағалы қағазды сатушы ... мен ... ... ... талаптар қойылуы керек.
Қор биржасының екінші міндеті - биржаның тепе-тең бағасын анықтау.Аталған мақсатты жүзеге асыру үшін ... ... ... ... етеді, яғни Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы бағаны белгілеу мен келісімдер жөніндегі ақпарат жариялауы, эмитент пен оның ... ... ... баға ... ... ... - уақытша бос ақша қаражаттарын жандандыру және меншік құқығына иеленуді жүзеге асыру. ... ... ... ... көңілін аудара отырып, биржа эмитенттерге өз міндеттемелерінің орнына инвестиция үшін қажетті қаражаттарды алуына мүмкіндік береді, яғни бір ... жаңа ... ... ... етеді, екінші жағынан - меншік иеленушілердің шеңберін кеңейтеді. Сонымен қатар биржа сатып ... ... ... ... сату мүмкіндігін тудырады, яғни үнемі биржаға инвесторлардың назарын аудара отырып, меншік құқығын беруді қамтамасыз етеді. ... ... ... міндеті - жариялы түрдегі биржалық сату - ... ... ... ету. ... өз ... ... күні мен ... бағалы қағаздың түрін, оның мемлекеттік тіркелу номерін, бағалы қағаздың ... ... мен ... ... ... көлемін жария етуге міндетті. Сонымен қатар биржа саудаға ... үшін ... ... ... ... әсерін тигізетін ақпаратты беруді қамтамасыз етуге міндетті екендігіне аса назар аударған жөн.
Биржаның бесінші міндеті - ... ... ету. ... ... ... ... жанжалдың кеңеюіне бағытталған механизм деп түсінген жөн. Ол алға қойылған ... ... ... ... және ... шегуі мүмкін жақтардың өтемаөысын анықтауы керек. Көптеген биржалар арбитраж ... шешу ... ... ... ... ... ... құрамына биржалық сауда тәжірибесі бар, жанжалды шешуге қабілетті, екі жақты да тыңдап, сәйкес шешім қабылдайтын тәуелсіз тұлғалар кіреді. ... ... ... - ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету. Биржа бағалы қағаздарының тұрақтылығына кепілдік береді, яғни бұл биржаға тек қана листингтен өткен, барлық талаптарға сай ... ... ... ... білдіреді. Биржа барлық төлемдердің жүзеге асырылу міндеттерін өзіне жүктейді.
Биржа саудасындағы ірі мәселенің бірі - ... ... ... яғни ... алушы сатылатын бағалы қағаздарды сатып алуға қабілетті немесе сатушы сатуға өзі нұсқау берген бағалы қағаздарды сату шынайылығын анықтау. Бірақ ... ... ... мен ... ... тексере алмайды, тек қатаң талаптардың орындалуын талап етеді.
Тұрақтылық пен кепілдікті қамтамасыз ету, саудаға ... ... ... ... және бір қатысушының банкроттығы екіншісіне әсер етпеу үшін биржа ... ... ... ... бақылап отыруы керек.
Биржада қабылданған келісімнің кепілдігі клиенттің қаражаттарының қауіпсіздігі ... ... ... Өз ... ... бұл мәселені шеше алмайды, дегенмен өзінің сауда - саттық ережелерінде келесіні ескертеді: клиенттің қаражатын ... ... ... ... әлі ... ... ... жеке инвестициялық шотында сақтау керек. Операция есептілігінің дұрыстылығы мен банктің шоттарға бақылау ... үшін ... ... ... жүргізіп отыру қажет.
Биржаның жетінші міндеті - биржалық саудаға қатысушылардың тәртіп кодексінің этикалық стандарттарын ... Оны ... ... үшін биржада арнайы келісімдер жүргізіледі, сондай-ақ сауданың орнын, сауда-саттық тәсілін, уақытын, келісімнің жасалу ... ... үшін ... ... ... рұқсат етіледі.
Спекуляция - биржалық механизмнің тарихи қалыптасқан формасы. Бірақ спекуляция, биржадағы әрбір нарықтық процесс секілді тез ... ... ... ... Сондықтан да биржа ұсақ және ірі акция иелерін банкроттыққа әкелетін қаржылық дағдарыстың эпицентрі болып табылады.
Соңғы 15-20 жыл - ... ... ... ... үшін техникалық жандану мен реформалар периоды деп саналады. Биржалардың электрондық жабдықтаулары ... ... алу ... ... ... ... ... биржалардың арасындағы компьютерлік байланыс барлық биржаларадың сату-сатып алу ... ... ... ... ... ... операцияларының ерекшелігі меншік құқығының бір тұлғадан екіншісіне ауысуы.
Эмитент бағалы ... ... ... ... ... міндетті, себебі бағалы қағаздар иесімен оны көптеген жылдар бойы пайыздар мен дивидендтерді төлеу міндеттемесі байланыстырады, сондай-ақ бағалы ... иесі ... ... ... да ...
Бағалы қағаздардың ауқымды айналымы қор биржасына қызмет ететін мамандандырылған жаңа ... ... ... ... ... ... бастысы өз алдына брокерлік кооператив болып табылатын ... ... Оның ... ... ... ... ...
Келесі күрделі мәселе - бағалы қағаздардың физикалық орын ... ... ... көмегімен жүзеге асырылады, яғни бағалы қағаздардың сақталуымен айналысатын компаниялар. Депозитарийлердің пайда болуы қайталама бағалы қағаздар нарығының дамуына ... үлес ... ... операциялардың заңдылығы, аудиторлық тексеріс, сақтандыру мүмкіндігі. ... тыс ... ... ... ... жайында телефон арқылы бір - бірімен келісе отырып, мәмілелер ... ... Егер ... клиенттердің тапсыруы бойынша жасалатын болса, онда оларға жазбаша түрде хабарлама жіберіледі, ал ... ... ... ... алуы жағдайында клиенттердің есепшоттарынан ақша алынады немесе ... ... ... ... ... ... қағаздардың биржадан тыс нарығын ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған деп бөлуге болады. Биржалық және биржадан тыс нарықтардың мағынасы бағалы қағаздардың ... ... және ... ... ... ... орын ... Кейбір елдерде биржадан тыс нарық аса маңызды рөл атқармайды, ал кей елдерде тиым салынған. Сондай-ақ көп елдердің биржадан тыс ... ... ... көп ... ...
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде бағалы қағаздар айналымын ұйымдастыруда қор биржасы маңызды рөл ... қор ... ... алу ... ... ұдай ... ... нарығының ұйымдастырылған формаларының дамуы бұл бағалы қағаздар саудасын ұйымдастыру формасының биржалық және ... тыс ... ... Оған ... ... ... алуға болады, олар қор нарығымен құрылып, үнемі олардың бақылауында болады. Бұл тектес нарықтар бағалы ... ... ... ... ... 80 ... бастап қызмет етеді. Бұндай нарықтардың пайда болуы қор нарығы қатысушыларының нарық шекарасын кеңейтуге деген, ұсақ және орта ... ... ... реттелген бағалы қағаздар нарығын құруға деген ұмтылысымен ... ... да ... нарықтардың биржа нарығына қарағанда бағалы қағаздар сапасына деген талаптары төменірек. Сондай-ақ биржадан тыс ... жаңа ... ... мен ... ... жабдықталған бағалы қағаздар саудасының жүйелері қалыптастырылады. Мұндай жүйелер территорияларға бөлінген электрондық биржамен сипатталады. Олардың өзіндік сауданы ұйымдастыру, ... ... ... ... қатысушыларды сұрыптау және т.б. ережелері бар. [11,48].
Бағалы қағаздардың ... ... қор ... ... ететін мамандандырылған жаңа институттардың пайда болуын қажет етті. ... ... өз ... ... ... ... ... клирингтік корпорация. Оның міндеті келісілген мәмілелердің нақтылығын анықтау.
Бағалы қағазлар нарығын реттеу ... ең ... ... ... ... ... қағаздармен келісімге қатысушылардың заңды мүделері мен құқығын сақтауды қамтамасыз ету. Бағалы қағаздар нарығында қызмет атқаратын ... ... ісін ... мен ... ... ... жүктелген. Республикада ондай органдар бойынша Бағалы қағаздар жөніндегі комиссия, ... ... ... банк ... ... жөнігі Мемлекеттік комитет және Жекеменшіктендіру жөніндегі Мемлекетік комитеті саналады. Осы ... ... ... реттейтін мемлекеттік органдардың ең негізгісі - Бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық комиссияның құрамы 1995 жылдың қаңтарында анықталып, сол ... ... ... ... ... сәйкес оның құқықтық статусы, қызметі және өкілеттігі бекітлді.
2 Қазақстан республикасының бағалы ... ... даму ... ... ... ... нарығындағы мамандандырылған
қызметтің дамуы
Бағалы қағаздар нарығында лицензиялауға жататын қызметті ... ... ... ... ... ... 2003ж. 2 шілдесінде қабылданған заңымен, қаржылық нарықтың және қаржылық ... ... және ... ... ... құқықтыұ актілерімен, өзін өзі реттейтін ұйымдар мен лицензиаттардың ішкі құжаттарымен бекітіледі. Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығындағы мамандандырылған қызметтің келесідей қызметтері ... ... ... ... бағалы қағаздарды ұстаушылардың реестір жүйесін жүргізу;
* трасфер - агенттік;
* бағалы қағаздар қоржынын басқару бойынша;
* жинақтаушы зейнетақы қорларының ... ... ... ... ... ... және басқа да қаржылық құралдармен сауданы ұйымдастыру [1,90].
Брокерлер- бағалы қағаздар нарығының клиенттiң тапсырмасы бойынша, соның есебiнен және ... ... ... ... ... және өзге де қаржы құралдарымен мәмiлелер жасайтын кәсiби ... ... ... ... әрбір жақты табыстыруды көздейді. Брокер өкіл емес, ешбір жаққа шарттық қатынастарына қатыспайды, ол жекелей тапсырмалар негізінде жұмыс ... ... жеке ... ... ... ... ... Ол тек сол өкілеттік шегінде әрекет етуге міндетті.
Дилерлер - бағалы қағаздар нарығының ұйымдастырылмаған ... ... ... және ... ... ... ... оған тiкелей кiру құқығымен өз мүдделерiн көздеп және өз есебiнен эмиссиялық бағалы қағаздармен және өзге де ... ... ... ... кәсiби қатысушысы тұлға.
Кастодиандық қызмет - банктердің бағалы қағаздар нарығында клиенттердің ақшалай қаражаттарын және оларға ... ... ... ... мен ... қамтамасыз ету бойынша қызметі. Сондай-ақ кастодиан келесідей негізгі қызметтерді атқарады:
* номиналды ұстаушы ретінде қызметті жүргізу;
* клиенттердің бағалы қағаздармен келісімдерді ... ... яғни ... ... ... қағаздармен келісімдерді туралы төлемдік агенттің функцияларды орындауы.
Бағалы қағаздарды ұстаушылардың реестірін жүргізу бойынша қызмет - ... ... ... қағаздардың иесін белгілеуге көмектесетін мәліметтерді жинау, тіркеу, өңдеу, сақтау және ұсынуды ... ... ... ... ... ... ... жүйесін жүргізу эмиссиялық бағалы қағаздарға қатысты міндетті болып табылады. Тіркеуші эмитенттің қосылған тұлғасы, эмитенттің (қатысушы) оны басқаратын жұмыскерлер мен ... ... ... 10% ... акцияларға ие тұлғалар болуы мүмкін емес.
Тіркеушіге тағы да келесі ... ... ... ... ... тіркеу;
* бағалы қағаз иесінің талабы бойынша ұсыну немесе ... ... ... ... бағалы қағаздарды ұстауға ұстаушының құқұқтарын бекіту;
* эмитенттің тапсырмасы ... ... ... ... ... ... ... эмиссияның тіркелген параметрлерінің айналымындағы бағалы қағаздардың көлемінің сәйкестігіне бақылау жүргізу.
Трансфер - агенті келесідей функцияларды ... оның ... үшін ... ... ... және ... ... берілген құжаттардың есебі мен тіркелімі;
* трансфер - агенттік ... ... ... қолданылтын электронды мәліметтер базасының сақталуын қамтамасыз ету.
Бағалы қағаздар қоржынын басқару бойынша қызмет мамандандырылған ұйымның қызметі ... ... ... келісімі негізінде оған уақытша иеленуге берілген бағалы қағаздар иесінің нақты құқұқтарын өткізу бойынша. Басқарушы өз ... ... үшін ... сәйкес әр түрлі әрекеттерді жүргізе алады. Басқарушы клиент алдында жауапты, ол ... ... ... ... ... ... толығымен жабуға міндетті.
Инвестициялық қоржынды немесе зейнетақы активтерін басқарушының қызметтері:
1) эмиссиялық бағалы қағаздарға және басқа да қаржылық ... ... ... ... ... акт ... сәйкес ақшаны инвестициялау бойынша шешім қабылдау;
2) бағалы қағаздар нарығы субъектілерімен инвестициялық қоржынды басқару және қабылданған ... ... ... ... ... инвестициялық басқару үрдісінде өзара әрекеттесу;
* эмиссиондық бағалы қағаздармен және басқа да қаржылық құралдармен жасалған ... ... ... ... ... ... актісінің және оның ішкі құжаттарының тәртібімен жүргізу;
4) инвестициялық қоржынды басқару және зейнетақы активтерін инвестициялық басқару бойынша ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдар жинақтаушы зейнетақы қорларының қаражаттарын ... ... ... ... ... ету мақсатында салуды жүргізеді. Зейнетақы активтерін инвестициялау ... ... ... соның ішінде муниципалды бағалы қағаздар, халықаралық қаржылық институттардың бағалы ... , ... ... қор ... енгізілген компаниялардың акциялары мен облигациялары, сәйкесінше несиелік рейтингке ие шетел эмитенттерінің мемлекеттік емес бағалы қағаздары, банк ... ... ... ... ... ... мамандандырылған ұйымның қызметі басқарушылардың сенімді басқару келісімі негізінде оған уақытша иеленуге берілген бағалы қағаздар иесінің нақты құқұқтарын ... ... ... ... нарығындағы сауданы ұйымдастырушыларға Қазақстандық қор биржасы және биржадан тыс нарықтың ұйымы. Биржадан тыс бағалы қағаздар нарығының ... ... ... мақсаты болып бағалы қағаздардың бағасын белгілеу жүйесін, олардың клиенттері арасында ұйымдастыру табылады.
Бағаны белгілейтін ұйымның клиенттері бағалы қағаздар нарығының қатысушылары ғана ... ... ... ... ... аралығындағы Қазақстанның бағалы қағаздар нарығының маманданған қатысушыларының саны ... ... ... ... 3. 2006 - 2008 ... ... ... қағаздар нарығының мамандандырылған қатысушыларының саны
Атауы
2006 жыл
2007 жыл
2008 жыл
1
2
3
4
Брокер-дилер
57
62
69
тіркеушілер
18
18
16
Банк - кастодиандар
10
11
9
Инвестициялық қоржынды басқару
14
28
37
ООИУПА
10
10
13
Трансфер - агент
-
-
2
өзін - өзі реттейтін ұйымдар
2
2
2
1 ... 2008ж. ... ... брокерлер мен дилерлердің саны 69 құрады, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... - 57, клиенттердің шоттарын жүргізудің құқығысыз - 10, Алматы қаласының аймақтық қаржылық орталығының қызметін реттеу бойынша ... ... ... ... және ... ... номиналды ұстаушы ретінде құқыұтарын жүргізу мен бағалы қағаздар нарығындағы брокерлік және дилерлік қызметті жүргізетін брокер мен дилер - 1 және ... ... ... ... - 1, ... саны 16, банк ... - 9, ... қоржынды басқарушылар - 37, зейнетақы активтерін инвестициялық басқару бойынша қызмет - 13.
Бағалы қағаздар нарығында маманданған ... жаңа ... ... ... ... - агенттік қызмет табылады, алғашқы трансфер - агенттер 2007ж. тіркелді. Трансфер агент дегеніміз - бұл - ... ... ... өз ... ... ... ... қабылдау мен беру жөнiнде қызмет көрсететiн кәсiби қатысушысы, ал ... ... - ... ... ... ... мен ... жүзеге асыратын мемлекеттiк орган
2007 жылы брокерлер мен дилерлердің қызметі қаржылық ... ... ... ... 1 қаңтар 2008 жылға брокерлер мен дилерлер бойынша жиынтық активтері 9010304 млн.теңгені құрады ... - ... ... ... - 8096903 ... (өсімі - 99,44%), меншікті капитал - 913401 млн.теңге (өсімі - 106,28%) құрады.
Капитал мен жиынтық ... ... ... ... және ... қызметпен инвестициялық портфельді басқару бойынша қызметті қосатын ... ... ... ... ... өсуі есебінен болды - 13,83 есе және 6,13 есе, сондай-ақ брокерлік және ... ... ... ... бар екінші деңгейлі банктер бойынша көрсеткіштердің ұлғаюы есебінен - 97,07% және 101,49% ... ... ... және активтер көлемінің жиынтығы 1381 млн.теңгені және 1355 млн.теңгені құрады. Сонымен бірге 2007 жылы тіркеушілер активтерінің төмендеуі 19,62% болды, ... - 94,04%, ... ... өсуі - 5,69%.
Есеп беру күніне зейнетақы активтерін ... ... ... ... мен ... ... ... (жинақтаушы зейнетақы қорын есептемей) 5253 млн.теңгені және 5142 млн.теңгені сәйкесінше құрады.
Жұмыс істеп тұрған пруденциялық нормативтерге ... ... ... ... ... ... капиталының жеткілікті нормативін орындайды.
Өз қаражаттары есебінен инвестицияның жиынтық өлшемі 3731 ... ... ... ... ... ... өсті және 5253 млен.теңгені құрады, 1576 млн.теңгеге немесе 42,86% өсті.
Бағалы қағаздар ... ... ... өсіру, яғни ұлғайту жаңа заңның қабылдануымен ... ... ... басқаруды жүзеге асыратын төрт ұйымдар осы қызметтің түрін зейнетақы активтерін инвестициялық басқарумен қосады.
Инвестициялық қоржынды басқарушылардың ... ... және ... ... ... 176577 ... және 36219 ... құрады. Меншік активтер 2008 жылы 13 есеге, капитал бойынша 6 есеге көбейді [13-14].
2.2 Қазақстанның корпоративтік бағалы қағаздар нарығы және оған ... ... ... 2008 ... ... 2308 акция шығарылды, жыл бойы 338 акция шығару күшін жойжы. 2007 жылы 369 акция шығарылымы ... беру ... ... ... ... саны 2168 ұйым болды, бұл келесі 4 кестеде көрсетілген [12, 13].
Кесте 4. ... ... ... емес ... ... ... ... көрсеткіштер динамикасы
Көрсеткіштер
01.01.06
01.01.07
01.01.08
1
2
3
4
Акция шығаратын АҚ саны
3071
2300
2168
әрекет ететін акциялардың шығарылымының саны
3154
2481
2308
әрекет ететін облигациялардың ... ... ... облигация шығарылымының көлемі, млн.тг
404752
875892
1094473
Үлестік жариялық инвестициялық қорлардың саны, сонын ішінде:
2
45
86
- ... ... ... ... қорлардың саны
0
3
14
Соңғы үш жылдарда әрекет ететін акцияларды шығарудың саны 33,6 % қысқардыдеп айтуға болады, бұл сұрақ сурет 3 ... ... ... ... ... Бұл ең ... ... 16 мамырда Қазақстан республикасының жаңа заңының шығуымен ... ... Ол ... ... ... қорының минималдық мөлшеріне жаңа талаптарды орнатуды, ал айлық есептік көрсеткіштердің еселік мөлшерінің 50000 құрауы керек, бұны сәйкес ... ... ... ... ... заңы анықтайды. Бұл қайта өндіретін сонымен қатар таратылған қоғамдар санының өсуіне, яғни ... ... ... ... қатар бұл заң бойынша бір элементтің бірнеше не одан да көп акцияларды шығаруын жаңа заңды еңгізумен бірыңғай ... ... ... суретте Қазақстандағы әрекет ететін акциялар мен облигациялар динамикасы келтірілген.
\s
Сурет 3. Қазақстандағы 2006-2008ж. әрекет ететін акциялар мен облигацияларды шығарудың санының ... ... 2008 ... ... ... ... мен ... шығару 233, сомалық номиналдық құны 1094,5 млрд. ... ... емес ... ететін облигацияларды шығарудың өсуі шартталған, сонын ішінде мемлекеттік емес облигацияларды шығаруды жүзеге асыратын эмитенттерді ... ... ... ... нарығы туралы заң қамтыған болса, онда Қазақстан республикасының заңымен (2006ж. 20 ... ... ... ... ... ... еңгізілді, мемлекеттік емес облигацияларды шығаратын эмитенттерге талаптарды екі жылдан кем емес жұмыс істеуі және соңғы ... ... ... ... ... қоспайды. [22, 25]
Қазақстанда қор нарығы жағдайының негізгі көрсеткіші болып KASE қор биржасымен ұйымдастырылған ... ... ... қор ... ... ... ... өзгеруі кесте 5 көрсетілген[12,13].
Кесте 5. Қазақстандағы 2006-2008ж. Қор нарығының дамуының ... ... ... ... ... ... KASE ... қатынасы, %
8,73
11,68
18,88
16,14
73,82
16,81
ЖІӨ-ге облигациялар бойынша KASE капитализациясының қатынасы, %
11,68
16,14
16,81
Кесте 5 мәліметтері бойынша Қазақстанның мемлекеттік емес бағалы ... қор ... ... ... ... ... 2007 жылы Қазақстандық қор биржасының (KASE) капитализациясы ... ... ... емес ... ... қор ... дамуының жағымды тенденциясы көрінеді.
Сонымен қатар, егер 2006 жылы корпоративті облигациялардың үлесіне ... ... KASE ... ... ең ... ... салмақ тиді, ал бұл акцияларға облигациялармен келісімдердің көлемінің өсуі ... ... онда 2008 жылы ... ... ... ... сілкініс болды. Осылайша 2008 жылы көрсеткіш ЖІӨ-ге акциялар бойынша KASE капитализациясының қатынасы 73,82 құрады, 2006 жылмен ... 8,5 ... ... ... ... 2007 ... ... 2008 жылы акциялар нарығы бойынша тренд 3,9 есені құрады, Қазақстандағы ұйымдастырылған нарықтың Қазақстандық компаниялардың капитализациясы және оның жалпы ішкі ... ... өте ... және балы ... ... қала ... Әлемдік тәжірибеде акция нарығы капитализациясының жалпы ішкі өнімге қатынасы құрайды: Ұлыбританияда - 107%, ... - 103%, ... - 51%, ... - 33%, ... ... үшін орта ... 25%. ... 6 мәліметтері негізінде Қазақстандағы акциялар мен облигациялар нерығының жағдайын талдайық. ... 6. ... ... ... мен ... қор нарығы, АҚШ-тың мың долл.
Биржалық нарық секторы
2006
2007
2008
Акциялар
Алғашқы орналастыру
3298,0
62943,1
1575485,8
Қайта орналастыру
127352,0
948946,5
2451114,0
РЕПО келісімдері
86957,0
259939,0
1786367,0
Облигациялар
Алғашқы ... ... ... акцияларды сатып алу, сату келісімдерінің көлемі 2007 жылы 1040,5 млн.долл.эквивалентімен немесе 139,1 млрд.теңгеге бағаланды.
Қазақстандық қор биржасындағы акцияларды сату, ... алу ... ... ... ... ... KASE сауда жүйесі арқылы екіншіретті нарыққа жазылу, бойынша келісімдер

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Бағалы қағаздардың коммерциялық банктердің инвестициялық қызметіндегі рөлі25 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Екінші деңгейлі банктердің құнды қағаздар нарығын құрастырудағы және дамытудағы ролі31 бет
Экономиканы мемлекеттік реттеудегі фискальдық саясат және оның рөлі32 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Ақша мен несиенің экономикалық – теориялық негізі27 бет
Билирубин4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь