Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы

1 Бағалы қағаздар нарығының қызмет етуінің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ..8
1.1 Бағалы қағаздар нарығының пайда болу тарихы, мәні
және экономикалық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2 Бағалы қағаздар нарығының негізгі қаржылық құралдары және
олардың жіктелінуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.3 Бағалы қағаздар нарығының туынды қаржылық құралдары ... ... ... ... ... ...26
2 Бағалы қағаздар нарығының даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.1Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар
нарығының инфрақұрылымының сегменттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2.2 Қазіргі кезеңдегі Қазақстанның бағалы қағаздар нарығының жағдайын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.3 Қор нарығындағы кейбір бағалы қағаздар түрлеріне талдау жүргізу ... ... .39
3 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығын дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
        
        1 Бағалы қағаздар нарығының қызмет етуінің теориялық негіздері
1.1 Бағалы қағаздар ... ... болу ... мәні және ... ... қатаң түрде орталақтандырылған жоспарлы
экономикадан қағидалы жаңа, ... ... ... ... ... ... ... елімізде оған қызмет ... ... ... ... ... ... талап етті.
Қаржы нарығы – бұл ең алдымен дербес экономикалық категория ретінде
бағалы қағаздарды с ату мен ... сату ... ... ... жолымен кәсіпорындардың, фирмалардың, банктердің, жинақтаушы
зейнретақы қорларының, ... ... ... және ... бос ақша ... ... ... жәнре қайта бөлуді
қамтамасыз ететін нарықтық қатынастардың жиынтығы.
Демократиялық ұйымдасқан қаржылық ... бар ... ...... ... тамаша жетістігі болып саналады. Нарықтық
экономикаға өту ... ... ... ... ... ... мен ... олардың арасындағы қаржылық байланыс
формаларын, ... ... ... ... ... барлық
қабатының мүдделік дәрежелерін өзгертеді.
Бағалы қағаздар нарығы қазіргі нарықтық экономика ... ... ... ... ... экономикалық
қатынастардың жиынтығын сипаттайды. Өз кезегінде ... ... ... ... ресурстарының, қаржыландыру мәселесінде өзінің үлкен ... ... ... ... ... да ... қазіргі таңдағы бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... тек ... ... қатынастары мен меншік
қатынастары жағдайында дамуы мүмкін. Мелекеттік меншікті жаңа ... сай ... тек оны ... ... ғана іске асады.
Соңғы 10 жылдықта ... ... ... ... ... ... ол ... қарқынмен өтті. Бірақ Батыс ... ... ... ... ... ... Сондықтан жекеменшіктірілген
кәсіпорындардың акция саны қанша көп болса да өркендеген нарық жағдайында
оларды орналастыру өте оңай болды. Ал ... ... ... жайы өзгеше.
Бұл елдерде бағалы қағаздар ... ... ... келе ... ... ... ... оларды анкцияландыру
арқылы жүргізілді. Себебі, көптеген кәсіпорындарда, халық та ... ... ... ... кең ... қатынасуға мүмкіндік алады.
Жекешелендіру бағалы қағаздардың жаңа түрі – ... ... ... ... Бұл ... бағалы қағаздардың бір түрі,
олар өз иесіне мемлекеттің иелігінен алып, жекеменшіктендірілген меншіктің
бір бөлігін қайтарымсыз пайлануына құқық ... және орта ... ... ... ... ... ... құрудан басталады. Акционерлік қоғамның иесі – ... ... құқы ... ... ... ... ... қазіргі нарықтық экономика жағдайында өте
маңызды экономикалық инфақұрылымдардың ... ... ... ... экономикасы дамыған елдердің тәжірбиесі көрсеткендей, адамның
еңбек етуге ... ... яғни ... жұмыс істегісі және ақша ... ... ... сенуі, тауар өндірушілерлдің ... ... ... ғана ... ... ... ... қызмет етуі үшін мемлекеттік сектордың үлесі 25-30%-дан ... Тек ... ... ... ғана ... ... ... қалпына келтіріп тауар өндірушілер арасындағы бәсекені дамытуға,
сонда-ақ өркениетті нарықтың қатынастарын жоюға болады.
Қазақстан Республикасының үкіметі ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп
жүргізуде. 1991 жылдың ортасында сарапшылардың бағалауы бойынша негізгі
өндірістік қорлардың 90 %-дан ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес ... ... ... иеленеді. [2, 13].
Алдағы уақытта мемлекеттік меншікте ұлттық экономиканың үштен ... ... деп ... Бұл ... ... мемлекет меншігін
құрайтын қазба байлықтарға негізделген салаларға байланысты болып келеді.
Меншіктің ... ... мен ... сол ... ... ерекшелігін ескере отырып Қазақстан Республикасы Үкіметі ... ... ... ... және ... ұлттық
бағдарламасын жасады. 1991-1992 жылдарға есептелген бағдарламаның бipншi
кезеңінде шағын жекешелендіруді ... мен ... ... әр түрлі
салаларынын орта және кіші кәсіпорындарың мемлекет иелігінен алуды бастау
қарастырылған.
Бұл процесс өте баяу жүрді. 1992 жылы ... ... ... ... жеделдету мақсатында Қазақстан Республикасы
Президентінің №728 ... ... ... ... ... алу және ... бойынша жұмысты жандандыруға байланысты
шаралары туралы» Жарлығының қабылдануы ірі және орта ... ... ... ... ... ... ашық ... акционерлік
қоғамға айналдыруға бағытталды. Алайда бұл басқа формаларда да жеңілдіктер
шығармады, керісінше Жарғы әр ... ... ... ... ... ... ... өздерінің шаруашылықтану
формаларын таңдауға және жекешелендіруді жүргізуге байланысты шараларды
жасауға құқық ... Бұл ... ... ... ... ... қорларының әр түрлі құндарына еңбекшілердің санына,
рентабельділігіне және т.б. негізделдi.
Қазақстанда мемлекет ... алу және ... ... 6-9 мың ... қайта түрлендірілді. Мемлекеттік сектордан 18%
негізгі қорлар сатылып ... ... ... ... жұмысшылардың тізім бойынша орташа саны 12% жұмыспен қамтылды.
Қайта ... ... ... көбі ұжымдық меншікке
берілді. Бірақ меншктің ұжамдық формасына ... ... ... ... ... болған жоқ.
Сатып алудың бұл формасы мемлекет және халық үшін күткен нәтижені бере
алмады. Талдау ... ... ... 25% ... ... ... 24% ... немесе мүлдем жабылды. 30 % ғана өз ... өсуі ... ісі ... ... ... ж. ... қайта
түрлендірген 6198 кәсіпорын ішінде жеке меншікке ... саны 1461 ... ... Меншіктің көп түрлілігі мен құқылы тең формаларын жасау мемлекет
иелігінен алу және жекешелендіру арқылы ... ... ... ... түрлендіру процесінде республика үкіметі екі негізгі
қағиданы жетекшілікке алады.
Бірінші, бұл ... ... ... ... ... ескере
отырып жүргізілуден тұрады.
Екінші қағида, меншіктің көп түрлілігі мен тең ... ... ... ... табылады.
1993 жылы көктемде елімізде1995 жылдарға (2 кезең) арналған мемлекет
иелігінен алу және жекешелендіру ұлттық ... ... ... ... ... мемлекеттік кәспорындарды жекешелендіру
купондарының иелеріне акционердің жолыменен меншікке біртіндеп беру болып
табылды.
Жаппай ... ... ... ... ... ... ... тұрғындарының мүдделерін толық қамтиды, ал екіншіден,
оның басқа ... ... ... келмейтін ерекшеліктері
бар.
Акционерлік қоғамдар меншіктің басқа формаларымен салыстырғанда,
бірқатар ... ие. ... ашық ... ... қайта түрлендіру арқасында, жедел түрде ірі қаржы ... ... ... Акцияларды сатудан түскен түсімдер эмитент-
компанияның шотына түсіп және бизнесті жаңғыру ... ... ... ... ... ... алдағы уақтта әр түрлi қаржы көздеріне
кең көлемде қол жеткізуді қамтамасыз ету болып ... ... ... ... ... да, яғни қосымша акцияларды ... ... ... ... ... ... қолайлы жақтарымен қоса теріс жақтары да бар.
Дегенменде, сол компанияның акцияларын сатып алу-сату объектісіне айналдыру
туралы ... ... бұл ... іске ... ... бір ... шығындардың жұмсалуын қажет етеді.
Сонымен қатар, акционерлік меншік формасы қосарланған салық ... ... ... ... ... ... ... кейінгі қалатын және акционерлер арасында бөлінетін пайдадан
алуға мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... әcipece ipi ... орта ... үшiн тиімді, ceбeбi ондай
кәсіпорындарда мүлік құқының өте жоғары болуына байланысты бір ... ... ... ... ... ... және жеке
тұлғалардың қаражаттарын тарту талап етіледі.
Акционерлік қоғамның жарғылық капиталын анықтау үшін ... ... ... ... баптары шығарылып тасталады:
- басқада кәсіпорындардан алынған мақсатты ... ... ... және ... ... - ... мерзімді және ұзақ мерзімді
несиелер;
- есеп ... және ... ... ... яғни ... және
уақытша тартылған қаражаттар бөлігі.
Сондай-ақ заңдағы жекешелендірудің ерекше режимінде белгіленген мүлікің
құны, сол сияқты мемлекеттік ... ... ... мүлік комитетінің
қабылдаған шешiмiнe қатасты әлеуметтік-тұрмыстық және әлеуметтік-мәдени
объектілер құны да шығарылып тасталынады.
Акционерлік ... ... қоры ... меншікті қаражаттарының
ішінде ерекше орын алады. Біріншіден, жарғылық қор акционерлік қоғамның
жарғысында бекітілген акционерлердің ... ... ... ... ... ... бұл ... алдағы қызметіне қуат беретін
бастапқы капитал болып табылады. Акционерлік қоғамның жетістіктерімен жұмыс
жасауы негізінде алынған ... ... ... ... шамасын бірнеше
рет көтеруге болады. Сонда жарғылық қор пассивтік біршама тұрақты формасы
болып қала береді.
Компанияның меншігін иелену ... ... ... бекіту, оны иемдену
және бастапқы капиталдың тұрықтылығы капиталды ... ... ... ... ... ... ... бip үлесіне меншік құқығынын
кепілдігі ретінде де пайдалануға болады. Бұл құқық жарғылық қордың ... ... бөлу ... және бұл ... ... арасында белгілі бip шартпен орналастыруды қамтамасыз
етеді. ... ... ... қор ... ... ... ... жауапкершілігін қамтамасыз ететін кепілдік қоры ретінде қызмет
eтeдi. Мұндағы акционерлердің жауапкершілігі олардың ... ... ... ... қор тек қана ... ... жиналысының шешімі мен
мынадай жағдайларда өзгеpтілуі мүмкін:
- қоғам қызметі қосымша ... ... және ... ... ... кеңейеді;
- жарғылық қордың азаюы акциялардың бір бөлігін ... алу ... ... бір акцияның номиналдық бөлігінің өзгерісінен.
Меншікті капиталдың өсуінің маңызды көзінде акционерлік қоғам пайдасы
жатады. Бұл акционерлерге дивидент ... ... ... ... ... ... бір ... болып табылады.
Жалпы компания пайдасы үш топқа бөлінеді: ... ... ... ... ... аударымдарға.
Акционерлік қоғам өз қызметінде заемдық капиталды ... ... және ... да несие түрлерін) кеңінен пайдаланады.
1.2 Бағалы қағаздар нарығының негізгі қаржылық құралдары және ... ... ... құралдарына бағалы қағаздар жатады. Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексіне сәйкес формалар мен реквизиттерде
белгіленген ... ... ... ... ... қағаз болып
табылады. Бұл бағалы жүзеге асырылуы мен ... тек оны ... ... ... Бұл оның ... ... болып табылады. Ал оның
экономикалық мағынасы ... ... ... ... ... ... ... (материалдық игіліктер, өндіріс құралдары, қызмет
көрсетулер) және ақшалар. Ақша жай және жаңа ақшаны әкелетін ... ... ... ... Заңды немесе жеке бір түлғадан екіншісіне ақша берудің
қажеттілігі ұдайы болып тұрады. Қаржы нарығының әлемдік ... ... екі ... тәсілін - несиелеу процесін және бағалы қағаздарды
айналасқа ... ... ... ... нарығында да мұндай жағдайлар болып
тұрады: тауарды табыс ету сәтінде оның әлі ... ... ... тауар болмай калған жағдайда осындай жағдай орын
алады. Алайда бағалы қағаз - ақша ... ... ... ... ... - өз ... қандай да бір қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ақшалай капиталын бағалы
қағаздарға айырбастай алады. Бұл арада оның ... ... ... ... ... ... ... немесе дивидендтері түрінде нақты
жүйелі табысты алу құқығы сақталады.
Ақша да, тауар да осы заманғы жағдайда капиталдың әр ... ... ... ... ... алғанда бағалы қағаздар - ... ... және ... ... ... ... ... формасы. Оның өзгешелігі - оны басқа ... ... ... ... әрі нарықта тауар ретінде айналыста болып, табыс әкеледі.
Бағалы қағаздар - ... ... ... ... ... ... алайда ол заттай тауар немесе қызмет немесе ақша болып табылмайды.
Оны ... ... ... өз ерекшеліктері бар. Олардың ішіндегі ең
басты ерекшелігі - оны әр түрлі формадағы ақшаға айырбастауға ... ... алу, ... ... ... ... ... және т.б. жолдармен)
болады. Ол есеп айырысуда пайдаланылуы мүмкін, ... де бола ... ... жыл ... да немесе мұра бойынша мерзімсіз беруге де болады, оны
сыйлық ретінде біреуге ... да ... [4, ... бағалы қағаз өз иесіне біршама табыс әкелетін, құқығы мен
міндеттемесі үшінші тұлғаға жаңа келісімшартсыз ... ... ... ... ... ... Оның құқығы мен міндетін ... ... ... ... ... ... Сонымен бағалы қағаздардың
негізгі ерекшелігі, айрықша ... осы ... ... ... ... бойынша басқа тұлғаға құқық пен міндеттерді табыс ету үшін жаңа
келісімшартты ... ... Ал ... қағаздар бойынша құқықты табыс етуде
жаңа келісімшартқа отырудың қажеті болмайды.
Бұл бір жағынан қолайлы, ал екінші жағынан ... ... ... қоғамдық маңызы бар бірқатар функцияларды орындайды:
- экономиканың салаларына, ... мен елді ... ... және т.б. ... ... ... ... өз иесіне келесідей нақты қосымша құқықтар береді: капиталға,
ақпаратқа, ең ... ... бір ... ... ... ісіне қатысуға;
- капиталдан табыс алуды және капиталдың өзін қайтаруды қамтамасыз
етеді.
Кесте 1. Қазақстандағы бағалы қағаздардың жіктелінуі
|Сипаттамасы ... ... ... |
|1 |2 ... ... |- ... |
| |- ... |
| |- ... |
| |- ... ... міндеттемелері бойынша|- үлестік |
| |- ... |
| |- ... ... ... ... аумақтары бойынша |- ... |
| |- ... |
| |- ... ... 1- дің ... | |
|1 |2 ... жүзеге асыратын |- атаулы ... ... |- ... |
| |- ... ... ... бойынша |- құжаттандырылған |
| |- ... ... ... ... |- ... |
| |- ... |
| |- ... мерзімді (1 жылға дейін) |
| |- орта ... (1 ... 10 ... ... |
| |- ұзақ ... (10 ... ... ... ... ... |- негізгі |
| |- ... ... ... тәсілдері |- ұдайы ... ... |- ... ... |
| |- ... % ... |
| |- ... % мөлшерлемесімен ... алу ... ... |- инвестициялық |
| |- ... ... ... ... |- ... |
| |- ... емес ... ... ... |- ұлттық валютаның номинал құнымен |
| |- ... ... ... құнымен |
| |- қос ... |
| |- ... ... ... ... |- қайтарымды |
| |- ... ... ... ... ... бағалы қағаздар келесідей
санаттарға бөлінеді:
1) негізгі бағалы қағаз – олардың негізіне қандайда бір активке,
әдетте, ... ... ... ... әр ... және т.б. берілген мүліктік құқық жатады;
2) туынды бағалы қағаз – бұл қандай да бір базиске активке арналған
бағалы ... ... ... ... ... ... жатады. Базистік активтерге тауарлар,
негізгі бағалы қағаздар жатады. Туынды бағалы ... ... ... ... және ... ... опциондар жатады;
3) үлестік бағалы қағаздар – кәсіпорын таратылғанда өз иесінің
мүлікінің бір бөлігіне ие болу құқығын ... ... өз ... ... құруға қатысуына мүмкіндік береді, пайданың
бір бөлігін алуға және кәсіпорынды ... ... ... ... ... қағаздарға акциялардың барлық түрлері,
инвестициялық пайлар жатады;
4) борыштық бағалы қағаз - қарыз иелері мен ... ... ... ... Олар оны сатып алу және белгілі бір
пайыз ... ... өз ... ... ... ... үлгілеріне облигацияларды, ипотекалық куәліктерді,
қазынашылық міндеттемелерді, ... ... ... ... ... ... ... заңына сәйкес бағалы қағаздың мынадай түрлері
айналысқа түседі:
- мемлекеттік бағалы қағаздар;
- ... ... ... ... куәліктер;
- туынды бағалы қағаздар;
- жай қоймалық куәліктер;
- қосарлы қоймалық куәліктер (қоймалық және ... ... ... ... ... ... ... эмитенттің
бағалы қағазы;
- заң актілерімен белгіленген тәртіпте бағалы қағазда қатарына
жатқызылған басқа да құжаттар.
Бағалы қағаздардың Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... болады, яғни бұл келесі Қазақстан
Республикасының бағалы қағаздар ... ... ... ... ... [4, 592].
Сурет 1. Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығының негізгі
сегменттері
Бағалы ... ... ... ... ... формалар бойынша
мыналарды бөліп көрсетуге болады:
1) ... ... ... - олардың барлық иелерін сәйкестендіруді
қарастырады. Иелері туралы ақпарат ... ... ал ... ... ... ... ... басқаға өтуі
оларды сәйкестендіруді қажет етеді;
2) ордерлік бағалы қағаздар - ол ... ... ... ... ... ... болады және осы бағалы қағазда табыстау
жазуын индоссаментті орындау жолымен ... Оның ... ... ... жатады;
3) ұсынбалы бағалы қағаз - осы кағазбен куәландырылған құқық оны
ұсынатын адамға тиесілі ... Осы ... ... бекітіліп
берілген құқықты жүзеге асыру үшін аталған бағалы қағазды ұсынса
жетіп жатыр;
4) құжаттандырылған - қағазбен тасымалдаушыға эмитенттеледі;
5) құжаттандырылмаған - ... жазу ... ... ... ... ... - бағамдық айырмашылық ретінде одан табыс
алуға мүмкіндік береді;
7) инвестициялық бағалы қағаз - дивидеңдтер, ... ... осы ... қағаз бойынша ағымдағы табысты алу мақсатында
ұзақ мерзімге сатып алынады;
8) қайтарылымды бағалы қағаз - мерзімнен ... ... ... қайтарылымсыз - айналыс мерзімі біткенше ... ... ... қағаздардың меншік құқығын жүзеге асыратын формалар ... ... ... болады:
1) атаулы бағалы қағаз - ... ... ... сәйкестендіруді
қарастырады. Иелері туралы ақпарат тізілімінде болады, ал осы бағалы
қағаздармен бекітілген меншік ... ... өтуі ... ... ... ордерлік бағалы қағаздар - ол бойынша құқық бағалы қағазда аталған
тұлғаға ... ... және осы ... ... ... ... орындау жолымен беріледі. Оның үлгілеріне вексельдер,
ипотекалық куәлік жатады;
3) ұсынбалы бағалы қағаз - осы ... ... ... ... адамға тиесілі болады. Осы бағалы қағазға бекітіліп
берілген құқықты жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... - қағазбен тасымалдаушыға эмитенттеледі;
5) құжаттандырылмаған - шотқа жазу жолымен эмитенттеледі;
6) нарықтық бағалы қағаз - ... ... ... одан ... ... береді;
7) инвестициялық бағалы қағаз - дивидеңдтер, купондар, пайыздар ... ... ... ... ... ... алу мақсатында ұзақ
мерзімге сатып алынады;
8) қайтарылымды бағалы қағаз - ... ... ... мүмкін;
9) қайтарылымсыз - айналыс мерзімі біткенше айналыстан ... ... 2. ... ... ... тәртібі
Жоғарыдағы суреттен бағалы қағаздардың жіктелу тәртібін көруге ... ... ... ... бірі - ... Оны ... ... түскен пайданың бір бөлігін дивидендтер түрінде алу
кұқығын, оның ... және ... бір ... ... ... ... де ... қатысу құқығын куәландыратын бағалы қағаз
болып табылады.
Акция - акционерлік қоғамның ... ... ... беретін
бағалы қағаз. Оны мемлекеттік органдар емес, тек акционерлік қоғамдар ғана
шығарады. Бұл арада корпорациялар ... ... ... ... ... ... ... ішінде облигация ретіндегі)
міндеттемелер төленбегеннен кейін екінші кезекте орны толтырылатын өзіндік
капиталының ... ... ... табылады. Акционерлер өздері салған акция
сомасының мөлшерінде ғана қоғам міндеттемелеріне жауап береді. Сондықтан
эмитент банкротқа ... ... ... ... ... алудың кепілдігі болмайды.
Акцияларды былайша жіктеуге болады:
1) акция бір акционерден екіншісіне берілу тәсілі бойынша мыналарға
болінеді:
- ... - онын ... ... ... ... ... ... тіркеледі;
- ұсынбалы - акционерлердің ... ... ... қоғам олардың иелерін білмейді. Бұл акцияның нақты иесі ... ... ... ... ... табысты алу құқығына қарай:
- жай;
- артықшылықты.
Бұлардың арасындағы ... ... ... ... ... дивидендтер акционерлік қоғамның таза ... ... ... ... Қоғам таратылған жағдайда артықшылықты акция
ұстаушылар басқа акционерлерге қарағанда ... ... ... ... ... ... ... олардың акциялары толтыратын дивидендтерді
толық алмайды. Сондай-ақ компания ... да ... ... ... ... берушілердің талаптары қанағаттандырылғаннан
кейін ескеріледі, ... жай ... ... ... бұрын ескеріледі.
Өз кезегінде артықшылықты акцияларды мыналарға жіктеуге болады:
- кумулятивті - егер дивидендтер ... ... онда ... ... ... ... төленуі мүмкін;
- қайтымды басқа акцияларға қарағанда олар өздеріне тән мерзімсіздік
секілді өзгешелігіне қайшы келетін эмитенттермен ... ... ... кұқығы бар және ең аз шамадағы нақты дивидендтердің мөлшеріне
ие акциялар;
- дауыс ... ... ең аз ... ... ... мөлшеріне
ие акциялар, бұл арада олар дивидендтерге ... ... ... ... және ... ... таратылғаннан кейін қалған мұліктің бір бөлігін
алуына ... ... ... ... ... Егер дивиденд
бұрынғы акция бойынша 3 айдың ішінде төленбесе, онда бұл ... ... ... ... ... және таратуға, акционерлердің құқығын
шектейтін Жарғыға өзгерістер еңгізуге қатысты мәселелерді шешуде ... ... ... ... ... акционерлік қоғам
құжаттандырылған формадағы атаулы ... ғана ... ... ... ... ... Қазақстанда оның екі түрі бар: дауыс құқығы
болмайтын, ең аз ... ... ... ... ие ... ... ... бар, ең аз шамадағы дивидендтердің нақты мөлшеріне ... ... ... ... түрі ... облигациялар табылады-
бұл оны, номинал құны немесе басқадай ... ... ... ... өз ... алу ... ... бағалы қағаз.
Облигация, сонымен бірге өз иесіне оған тіркелген номинал ... ... ... құқықтан пайызды алуына мүмкіндік береді.
Қосымша қаражатты тарту үшін ... оны ... ... ... ... ... ... оларды толық төлеу шартымен және ... осы ... ... ... шартымен жарғылық қордың мөлшерінен
аспайтын сомада шығаруға құқылы.
Облигация - бұл эмитенттің қарыздық міндеттемесін растайтын құжат, ... ... ... ... Оның ... ... ... капитал болмайды. Облигацияны шығару - капитал қарызының ... ... ... ... ... ... ... тарапынан берілетін жалпылама кепілдік ... Ол ... - ... ... ... ... өз міндеттемесін орындамаса
мүліктің бір бөлігін алуына мүмкіндік беретін құқығын береді.
Облигациялар акциялар ... әр ... ... ... ... көзі ... ... етеді. Алайда бұл ... ... көп ... ... иесі ... ... ... табылады, ал акционерлер -
корпорация меншік иелерінің бірі;
облигациялардың иесі эмитенттің табысына қарамастан облигация бойынша ... ... ... алуы ... бірақ олар жай акцияның
иелері үшін тіркелмейді әрі ... ... ... төленбейді;
облигация иелерінің дауыс құқығы болмайды, олар акционерлердің ... және ... ... ... ... өзінің
мүліктік мүддесіне қатысты барлық мәселелерді шешуде дауыс ... ... ... ... ... төлемдер корпорацияның шығынына
жатқызылады және салық салынатын табысты кемітеді. Сонымен ... ... ... корпорацияның алатын таза табысы дивидендтердің ... ... ... бір ... шығарылады, ал акциялар
мерзімсіз бағалы қағаз болып табылады.
Облигация жіктелімін былайша көрсетуге болады:
1) эмитентіне ... ... ... корпоративтік;
- шетелдік.
2) облигациялық қарыздың мерзіміне қарай:
- өтеу күні бойынша:
- қысқа ... - 1 ... ... орта ... - 1 ... 3 ... дейін;
- ұзақ мерзімді - 3 жылдан 25 жылға дейін;
- өтеу ... ... ... қарыз.
3) шығарылатын формаларына қарай:
- шотқа жазу түріндегі қолма-қол облигациясыз;
- қолма-қол облигация.
4) иелену тәртібіне қарай:
- ұсынбалы облигация;
- атаулы.
5) табыс алу тәсіліне ... ... ол ... пайыз компанияда осыған жеткілікті пайда
болғанда ғана төленеді;
- пайызсыз, дисконтпен сатылады, яғни ... ... ... ... ... бар облигация, мұңда облигация бойынша пайыздық
банк пайызының мелшерлемесіне тіркелсе, онда ол нақты шамадан төмен немесе
жоғары ... ... өтеу ... ... ... бір реттік.
7) айналыс сипаты бойынша:
- айырбасталатын;
- айырбасталмайтын.
8) қамтамасыз етілуіне қарай:
- кепілмен қамтамасыз етілген;
- үшінші тұлғаның кепілдігімен қамтамасыз ... ... ... ... ... еркін айналыста болады;
- айналыс шеңбері шектеулі.
Қазақстан Респулликасының экономикасында ... ... ... ... да ... зор. Мемлекеттік бағалы қағаздар - орталық
және жергілікті үкімет органдары шығарған борыштық бағалы ... ... және ... ... ... формалары болып табылады.
Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... ... ... ... ғана шығара ... ... ... ... Қазақстанда оның екі түрі бар: дауыс құқығы
болмайтын, ең аз шамадағы дивидендтердің нақты мөлшеріне ие ... ... ... бар, ең аз ... ... ... ... ие акциялар
[4, 545].
Мемлекеттік бағалы қағаздар - орталық және жергілікті үкімет органдары
шығарған борыштық бағалы ... Олар ішкі және ... ... формалары болып табылады. Құрамдастырылған - ... ... ... шығарылады, біршама пайызды есептеумен номинал құны бойынша
өтеледі.
Мемлекеттік бағалы қағаздар әртүрлі әдістермен орналастырылады. ... ... және жеке ... ... ... ... де ... алушылары болуы мүмкін. Негізгі инвесторларына тұрғындар, екінші
деңгейлі банктер, зейнетақы және ... ... ... ... ... бағалы қағаздар қарыз қатынасында оның ұстаушысының
мүліктік құқығын айғақтайды. Оның ... ... ... Үкіметі, Ұлттық банкі, жергілікті атқару органдары жатады.
Сыртқы нарықта мемлекеттің еурооблигациясы айналыста болады.
Қазақстан ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Қаржы министрлігі немесе ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар құжаттандырылмаған формада шығарылады.
Мемлекеттік бағалы қағаздар әртүрлі ... ... ... заңды және жеке тұлғалар, сондай-ақ резиденттер еместер де оның
сатып алушылары болуы мүмкін.
Негізгі инвесторларына ... ... ... ... ... инвестициялық қорлар, сақтандыру компаниялары жатады [5, 102].
Кесте 2. Қазақстанда мемлекеттік бағалы қағаздардың жіктелінуі
|Сипаттамалары ... |
|1 |2 ... түрі ... ... |
| ... |
| ... республикасының Ұлттық банкісі ... ... ... ... мерзімді (1 жылға дейін) |
| ... ... (1 ... ... |
|2 ... ... | |
|1 |2 ... ... ... ... |
| ... емес ... алу ... ... ... ... |
| ... |
| ... бойынша индекстелген |
| ... ... ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлмесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... валюта ... ... ... кейбір жіктеулерге тоқталып талдап кетуге болады,
яғни:
1) ... ... ... ... дегеніміз – бұл алғашқы орналасуынан
кейін еркін қайта сатылады;
2) нарықтық емес – қайта сатылмайтын, белгілі бір мерзім өткеннен кейін
эмитентке ... ... ... ... ... дисконттық – мемлекеттік бағалы қағаздар номинал құнынан төмен
бағамен шығарылады, бірақ номинал құны ... ... ... ... ... ... айырмашылық осы бағалы қағаз иесінің
табысын құрайды;
4) купондық - белгілі бір ... ... ... құны ... әрі ... ... ... ұлттық нарығын құрудың негізгі мақсаты
коммерциялық банктердің, қаржы ... ... бос ... ... және ... ... тапшылығын, инфляциялық
қаржыландыруды төмендету, қаржы министрлігі Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Мемлекеттік бағалы қағаздар – мемлекетпе шығарылған қарыздық ... ... ... ... қаржылық нарықтың тартымды
секторларының бірі болып табылады, себебі оларға қаражаттарды салу ... ие, және олар ... ... ие. ... ... ... ... мемлекетпен кепілдендірілген және салық салынбайды.
Сонымен мемлекеттік бағалы ... ... – бұл ... ... өмір сүру ... ... ... мемлекет қатысатын борыштық
бағалы қағаздар.
Мемлекеттік бағалы қағаздар институтын ... ... ... ... ... мен мемлекеттік қазынашылық векселді шығарудан
бастау алады. Қаржы министрлігі оның эмитенті болып қатысты. ... ... ... 1996 ... ... №435 ... ... МҚВ мемлекеттік
қазынашылық міндеттемесі (МҚМ) болып атауын өзгертті, одан ... ... ... ... қазынашылық міндеттемесі» болды.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың эмитенттері Қазақстан Республикасының
Қаржы ... ... ... ... ... және
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі болуы мүмкін.
Мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... Мемлекеттік
бағалы қағаздарәр түрлі әдістермен орналасуы мүмкін (аукцион, сауда, ... ... ... ... қандай да бір заңды және жеке
тұлғалар, соның ішінде резидентеместер болуы мүмкін.
Кесте 3. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың кейбір түрлері
|№ |Мемлекетт|Эмитент |Шығарылым жағдайы |
| |ік ... | |
| ... | |
| |ың ... | | |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... |ҚР ... ... ... ... ... |
| | ... ... емес жабу ... үлесінің|
| | |ігі ... ... ... ... |
| | | ... Номиналы - 100 теңге, дисконттық |
| | | ... ... бір ... ... мерзіммен |
| | | ... |
|2 ... |ҚР ... ... нарығын әртараптандыру, бюджет |
| | ... ... емес жабу ... ... | |ігі ... мақсатты мемлекеттік бағдарламаларды |
| | | ... ...... тіркелген |
| | | ... 1000 ... 2-3 ... айналысқа |
| | | ... |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
|3 ... |ҚР ... ... ... әртараптандыру, бюджет |
| | ... ... емес жабу ... ... | |ігі ... ... мем-лекеттік бағдарламаларды |
| | | ... ... - ... ... |
| | | ... 1000 ... 10 ... айналысқа |
| | | ... |
|4 ... |ҚР ... 1999 ... 12 ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | |ігі ... ... ... ... |
| | | ... мерзімі 5 жыл, 6,14% жылдық купондық |
| | | ... ... ... ірілендірілген. |
| | | ... ... ... қорларының |
| | | ... ... ... айырбастау |
| | | ... ... Бұл ... ... ... |
| | | ... ... зейнетақы қорының портфеліне|
| | | ... |
|5 ... |ҚР ... АҚШ долларымен берілетін дисконттық қағаз |
| | ... ... және ... ... ... |
| | |ігі ... ... орналастырылады. Бастапқы |
| | | ... ... ... ... ... ақшаны |
| | | ... ... ... ... бағам бойынша қағаздың|
| | | ... ... ... |
| ... 3-тің ... |
|1 |2 |3 |4 |
|6 ... |ҚР ... 1000 ... ... ... |
| | ... ... ... ... айналысқа|
| | |ігі |шығады. Инфляцияның қарқынына байланысты, ... |
| | | ... ... бар ... ... ... |НСО |ҚР Қаржы|Бюджет тапшылығын ифляциялық емес жабу ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | |ігі ... ... ... – 1000 ... ... | | |3-тің кірістілігіне ... ... ... |
| | | ... бар ... ... табылады. |
|8 ... |ҚР ... ... ... ... ... |
| |банкінің |министрл|мен бағаларға ықпал ету, ... ... ... |
| ... |ігі ... ... кассалық жүзеге асуын |
| | | ... ету. ... 3 ... ... ... қағаздарының түрлерін
сипаттайды. Онда барлық ... ... ... ... ... құны және осылармен қатар олар бойынша пайыздар төлеу мерзімі
көрсетілген [1, 99].
Кесте 4. ... ... ... ... |2000 |2003 |2005 |2008 |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |200000000 |350000000 ... ... ... АҚШ | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... ... | | | | ... | | | | ... күні ... |02.10.2002 |18.10.2004 |11.05.2007 ... |9,25% |8,375% |13,625% |11,125% ... | | | | ... | | | | ... ... жылдық |Жарты жылдық |Жарты жылдық |Жарты жылдық |
|Есеп айырысу |30Е/360 ... ... ... ... | | | | ... |99,880 |99,779 |98,870 |98,347 ... | | | | ... АҚШ | | | | ... | | | | ... |9,43 |8,431 |13,954 |11,481 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... |JP Morgan |JP Morgan |ABN AMRO Bank |Deutsche Bank |
| ... ... Ltd|BV Deutsche |AG (London) JP |
| | | |Bank AG |Morgan |
| | | ... ... LTD ... 4-тің ... |
| | | | | ... |Люксембург |Люксембург |Люксембург |Люксембург |
| | ... ... | ... ... |Euroclear |Euroclear |Euroclear ... | | | | ... - ... ... құжаты. Ол оның иесінің онда керсетілген
жүкке иелік ететін және оны тасымалданғаннан ... ... ... Тауар күжаты да басқа бағалы қагаз түрлері секілді оның иесінің
мүліктік қүқын ... яғни оның ... бір ... (мүлікке) қүқығы
барлығын біддіреді. Коносаментке жүктің сақтандыру полисі ... ... ... оған ... ... (нп.і ... әрі ... рәсімді
ресімдеуге және т.б. қажетті ор түрлі қосымша қүжаттар ... - ... ... ... және бағалы қағаздар нарыгында
емес, тлуарлық нарықта айналысқа түсетін кұжат.
Коносаменттің ... ... ... ... жүк гисуші
фирмалардың атауы, жүктің қабылданатын орны, жүкті жонелтушінің атауы, оны
алушының атауы, ... ... және опың ... ... ... уақыты мен орны.
Тұрғын үй сертификаттары - жалпы аудан бірлігіне нөмірленген, құны ақша
түрінде индекстелетін кез келген бағалы қағаз немесе міндеттеме. Ол ... ... ... ... ... ... ... алынған қаражаттың есебінен қаржыландырылатын құрылысты,
ғимаратты меншікке беру ... ... ... ... талап етуде
анықталатын шарттарды сақтау және оларды иеленуге құқығы бар ... ... ... ... үй ... - ... ... қағаз. Ол кұжаттандырылған немесе
кұжаттандырылмаған формада шығарылуы мүмкін. Олардың нақты әрекет ететін
мерзімі болады. Ол мерзім ... ... ... ... ... екі ... ... болуы тиіс.
Тұрғын үй сертификаты иесінің құқығы пәтер жалпы ауданының 100%-на
сәйкес келетін облигацияны сатып алған ... ғана ... ... ... кейін ғана пәтердің қалған құнын белгілі бір төлем шартымен сатып
алуға эмитентпен сату-сатып алудың келісімшартын бекіте ... [6, ... ... ... оларды өтеуге дейін қозғалысының процесі
операцияларының белгілі бір ... ... ... ... ... маманданған қатысушылардың формаларына айналады. Сәйкес кәсіпқой
істерді талап ететін келесі формаларды көрсетуге болады:
1) ... ... ... ... ... ... емес ... қаржылық құндылықтарға құқықтар есебінің ... ... ... сауда мен есеп айырысуды ұйымдастыру. ... ... ... ... мен ... ... олардың айналымын сауданың арнайы
формаларын көздейді, ол нақты ... ... өте ... ... ... нарығының туынды қаржылық құралдары
Туынды бағалы қағаздар - ... ... ... баға ... ... көздейтін бағалы қағаз тобы. Туынды бағалы ... ... ... ... ... негізіндегі бағаға құрылатын басқа бағалы
қағаздар ... ... және ... ... ... ... айналысының формасы негізгі бағалы
қағаздардың формасынан сырттай айырмашылығы ... ... ... (акциялар - мерзімсіз, облигациялар - жылдар мен
ондаған жылдарға созылады) салыстырғанда ... ... ... ... ... емес ... ... болып табылады.
Туындыларға мыналар жатады: варранттар, фьючерстік келісімшарттар,
еркін ... ... ... және т.б.
Варрант өз иесіне компания шығарған бағалы қағаздардың белгілі бір
мөлшерін алдын ала ... ... ... ... ішінде сатып алуына құқық
береді. Варранттың эмитенті - негізгі бағалы қағаздарды шығаратын компания.
Қоғам оны акцияның немесе облигацияның ... ... ... ... ... ... ... қағаздардан бөлінеді және варрантта
көрсетілген бағалы қағаздар сатылғанға дейін бағалы ... ... ... ... Варрант бөлініп алынғаннан кейін ... ... құны ... ... ... ... оны сатып алудың ... ғана ... ... ... құн мен ... ... арасындағы айырмашылыққа
тәуелді болады. Оның айналыс мерзімін, өтеу тәртібін және бағасын ... ... ... өзі ... әрекет ету механизмі жағынан және өзінің экономикалық
мазмұны жағынан құқықтарға ұқсас. ... ... ету ... ... олардың
айырмашылығы бар: құқықтар - нарықта 3-4 апта ... ... ... ... ... ал варранттың әрекет ететін мерзімі - 3-5 жыл немесе одан да
көп.
Құқықтар бағалы қағаздарды инвесторларға тартымды етіп ... ... және ... бірге шығарылады. Варрант дербес бағалы
қағаз ... ... әрі оны өзі ... ... ... облигациядан
бөлек сатуға жөне сатып алуға болады және ол қосымша акцияны ... ... ... ... ол ... ... басқа құңдылықтарды, атап
айтқанда бағасы ... ... ... және т.б. ... ... - тараптардың бекіту барысында ... ... ... ... және ... ... ... активтің стандартты
биржалық келісім-шартын білдіретін туынды бағалы қағаз.
Фьючерстік келісімшарттар көптеген ... ... Ең ... оның ... ... ... ... стандартты болып
табылатын шартты әзірлейтін биржада ғана бекітілетінін атап айту ... ... ... ... жоғары етеді, олардың ауқымды қайталама
нарығы болады, өйткені ол өзінің ... ... ... инвесторларға бірдей.
Бұл арада биржа қайталамалы нарықты тиісті келісімшарт бойынша құруды, яғни
оларды тұрақты түрде ... ... ... ... ... ... ... Осылайша, инвестор фьючерстік ... ... ... ... ... және ... өз ... офсеттік
мәмілелердің (кері операциялар арқылы ұстанымды жабу) көмегімен оңай жоюға
сенімді ... Бұл ... ... ... ... ... қатар келісімшарттағы ... ... ... үшін ... ... мүмкін. Мәселен, олар тауардың фьючерстік
келісімшарттарда қарастырылғандардан өзгеше ... ... ... ... ... ... тауардың өткізілуін қажет етеді. Оның үстіне, ... ... ... активке қатысты фьючерстік шарттың
мүлдем ... ... да ... ... ... ... нақты жеткізудің
мақсаты көзделмейді, онда контрагенттердің ұстанымын хеджирлеу немесе баға
айырмашылығынан ұту көзделеді. ... ... ... ... ... ... ... ету процесінде
өздері жояды.
Опцион - опциондық шарттың бекітілгенін айғақтайтын ... ... Онда ... бірі ... баға ... ... ... ішінде
бағалы қағаздарды сату құқығына немесе сатып алу құқығына ие болады, ... ... ... ... үшін ... ... жағдайда бағалы қағаздарда
анықталған келісімшарт бағасы бойынша сатуға ... ... ... иесі оны ... ... ... одан бас тартуға құқылы. Оның
опцион бойынша ... ақы ... ... ... ... ... ... алушы өзінің коммерциялық мүддесінің негізінде оның әрекеті
мақсатқа қаншалықты лайықты болатынын анықтайды.
Опционды ... ... өзі ... алған құқықты опционның айналыс
кезеңіндегі акция бағамының қозғалысына қарай өткізілетіні жөнінде ... ... ... мен ... болжаған биржалық бағам қозғалысының
бағыты бір-біріне қарама-қайшы ... сол ... де олар ... алуды
көздейді. Опцион үшін сатып алушы төлеген төлем сомасы опцион өткізілмеген
жағдайда сатушының табысын ... ... және ... деп ... ... ... опцион бұрын
келісілген баға бойынша акцияны сатып алуға құқық береді, ал табыс ағымдағы
биржа бағамы опционда айтылған ... ... ... ғана пайда
болады, сол себепті де оны өткізу тиімді, яғни опционды ... ... алу ... ... ... типі – «пут» - акцияны сатуға құқық
береді. ... ... ... ... ... ... ... бағамнан
төмен түскенде пайда болады, сол себепті де биржада акцияны ... ... ... ... ... ... сату ... яғни опцион сатушысын бұл
акцияны айтылған бағам бойынша ... ... ... ... [8, ... депозитарлыкқ қолхаттарды «Морган Гарантии» компаниясы 1920
жылдың соңында «Селфриджиз» атты белгілі британ әмбебап дүкенінің шығарған
жария акциясын орналастыруда ... ... ... үшін ... ... ... компаниясы әлі күнге дейін Американдық
депозитарлыкқ қолхаттардың кастодиандық қызметі бойынша аса ірі ... ... ... ... - жергілікті нарыққа депозиттелген ііегізгі бағалы
қағаздар иесінің қүқығын айғақтайтын куәлік; жергілікті нарыққа қатысы ... ... ... иесі ... яғни ... ... шетелдерде депози-
тарлық қолхаттар арқылы орналасады.
Американдық депозитарлыкқ қолхаттардан басқа ғаламдық депозитарлық және
интернационалдық депозитарлық қолхаттар болады.
Басқа мемлекеттің бағалы қағаздарына ... ... ... салғысы
келген инвестор өз кезегінде жергілікті ... ... ... ... ... беруі керек. Ал жергілікті ... ... ... жергілікті нарықтан іздейді. Бағалы қағаздар сатып
алынған кейінгі жағдайда, ол жергілікті брокердің атына ... ... ... ... ... халықаралық
брокер халықаралық нарыққа жүгінеді. Бағалы қағаздар ... ... ... ... шотқа тіркеледі. Ол бұл туралы инвесторға
қолхат береді.
Әдетте, депозитарлық ... ... жай ... ... алайда
жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік бағалы қағаздарына,
облигацияларға, ... ... да ... ... ... қазақстандық депозитарлық қолхаттар бар. Олар
мемлекет зандарына сәйкес шығарылған Қазақстан Республикасының резиденті
болып табылмайтын эмитенттердің ... ... ... ... ... меншік құқығынын айғақтайтын туынды эмиссиялық бағалы қағазды
білдіреді.
2 Бағалы қағаздар ... даму ... ... Республикасындағы бағалы қағаздар ... ... ... ... ... екі қарама-қарсы ой,
көзқарас қалыптасты: қазіргі эксперттер бүгінгі күні ... ... ... ... жоғалтқанын көрсетсе, басқалары оның қаржы нарығының
ұзақ уақыт бойы стагнациялық қалпында болғанына ... ... ... қол жеткізуде. Күрделі жағдай брокерлер секторында, осыдан
бірнеше жыл бұрынғы мәліметтерге шолу ... ... ... ... ... ... ізсіз «тұрған» кезеңінде болған болатын.
Қазақстанда брокер-дилерлердің - банктік және ... ... емес ... яғни ... ... бар. ... ... 2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін брокер-дилерлерің ... ... емес ... саны азаюы есебінен қарастырады. 2008 жыл үшін Ұлттық
комиссия есебінен брокерлік ... ... ... ... көруге болады: компаниялардың формальды түрде қаржылық
тұрақтылық ... ... ... ... ... ... екі жыл ... көрсеткіштерден нашар екіндігі айқын.
Барлық жағымсыз сәттерінің ... ... ... байланысты
болғандықтан, қалыптасқан жағдайда клиенттерге қызмет көрсету ... ... мен ... ... ... ... сену ... Осыған
байланысты, көптеген брокерлік компаниялар білікті мамандардың аз санына ... ... мен ... ... ... ... ... қызмет етуіне қол жеткізе алмайды, бұл әрине, қызметтердің
сапасының ... ... ... ... компаниялардың қаржылық
әлсіздігі банктермен салыстырғанда ... ... ... ... бөлігі қазіргі уақытта көп жағдайда өз ... ... ... ... ... ... Қалыптасқан жағдайда адамдар банктермен
артта қалып отырған брокерлерге сондай дәрежеде сене алады деуге өте ... жылы ... ... ... ... ... ... өсу тенденциясын ауыстырады. Өсу қарқыны негізінен ... ... ... ... ... ... болады. Ол «көгілдір
фишкалар» бағдарламаның жаңа шығармаларына қатысты 2006 жылы ... ... көбі ... ... ... ... нарығының кәсіпқой
емес қатысушыларынан (халықтан, инвеститциялық жекешелендіру қорларын,
т.б.) «көгілдір фишкалар» және ... ... ... ... ... сату ... ... ала бастады. Мұндай инвесторлардың
белсенділік шарасы бойынша брокерлік қызметтерге ... ... ... ... ... - ... ... нарығында мемлекеттік емес
бағалы қағаздардан операциясынан басқа барлық кез ... ... ... компаниялар – керісінше, ... ... ... емес ... ... ... ... нақты көрсеткіштерінің өзгеру динамикасын келесі кестеден
көруге болады: Кесте 2007-2008 жылдар мәліметтеріне ... ... ... 5. ... ... ... бағалы қағаздар нарығындағы
брокер-дилерлердің капиталдануының көрсеткіштерінің өзгеру динамикасы
|  |2007 |2007 ... ... |2008 |2007 жыл |
| ... | 1 ... ... ... ... 1 |үшін |
| |1 |(млн |(млн |1 ... ... ... ... ... |(млн |(млн |ердің |
| |(млн | | ... ... ... ... ... | | | | | ... |65 877,0 |67 495,0 |72 594,3 |90 269,5 |82 165,4 |24,73 ... |63 963,7 |65 581,6 |71 594,4 |89 267 | |26,89 ... I | | | | |81 165,4 | ... | | | | |  | ... |5 136,9 |5 136,9 |3 365,8 |3 380,6 |3 108,6 |-39,48 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |3 842,8 |3 842,8 ... |2 120,5 |2 028,6 |-47,21 ... I | | | | | | ... | | | | | | ... |144 ... 476,4 |167 356,3 ... ... ... | | | |  |  | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |140 ... 899,0 |165 415,0 |186 ... 435,8|49,71 |
|олардың |138 325,3|145 614,6 |164 411,8 |185 ... ... ... I | | | | | | ... | | | | | | ... |3 712,6 |1 577,4 |1 941,3 |3 666,1 |4 354,5 |17,29 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |1 278,9 |-887 ... |1 290,0 |2 185,2 |70,87 ... I | | | | | | ... | | | | | | ... жыл ... ... ... елеусіз ұлғаюы кезінде олардың
капиталдану көрсеткіштерінің өсу үрдісі жалғаса берді, ... ... ... ... жыл ішінде 20,08 %-ке, жиынтық меншік капиталы
48,87%-ке өсті. ... ... ... отырғандай, жарғылық
капиталдың және капиталдану деңгейінің ... ... ... ... бойынша көрсеткіштердің 24,73%-ке және тиісінше 49,71%-ке ... ... ... ... ... ұлғаюына орын алған
жалпы үрдіс кезінде банктік емес ... ... ... ... 39,48%-
ке азаюы байқалды. Мұндай азаю негізінен жиынтық ... ... ... ... тоқтата тұрылған брокер-дилерлер жөнінде
деректер енгізілмегендігіне байланысты болды. Бірақ, банктік емес ұйымдар
бойынша жиынтық меншік ... ... 2007 жылы ... ... ... 1 ... жағдай бойынша жинақтаушы зейнетақы қорларының
зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды 10 ұйым жүзеге асырды, ... ... ... қоры ... ... дербес басқару
лицензиясына ие ("МЖЗҚ" АҚ және "Қазақстан Халық Банкі ЖЗҚ» АҚ). ... 2 ... ... ... активтері жоқ («Ак ниет» ЗАБК» және
"АЛЬФА-ТРАСТ" ЗАИБЖАҰ" АҚ).
2007 жылғы 4 тоқсанда зейнетақы ... ... ... ... жүзеге асыруға 2 лицензия берілген болатын - "АЛЬФА-
ТРАСТ" ЗАИБЖАҰ" АҚ және ... ... ... ЖЗҚ» АҚ («Қазақстан Халық
Банкі ЗАБК» АҚ-мен бірігуіне ... 2008 ... 1 ... ... зейнетақы активтерін инвестициялық басқару жөніндегі ... ... ... беру ... өтініштер қарастырылған жоқ.
Қазіргі уақытта бағалы қағаз нарығында негізгі инвесторлар ... ... ... ... табылады (ЗАБК). Екінші ретті
нарықта олардың қызметтер көрсетуіне брокерлік компаниялар бейімделу ... өз ... ... активтерін инвесторлық басқару бойынша іс-
әрекетті жүзеге асыру барасында шығындарды азайту мақсатында ЗАБК ... ... ... (олардың көбісі брокерлік лицензияларды алады) және
классиалық ... ... ... ... 2007 жылы брокер-дилерлер
оларды біріктіретін ... ... оның ... ... ... (KASE) ... ... қателік жасады. Брокерлер өзі үшін тиімді
шешімдерді қабылдауға әсер ... ... ... ... ... ... ... Комиссия алдында ЗАБК немесе ... өз ... ... ... ие ... яғни ... ... олар үшін іс-әрекеттердің жалпы ережелерімен стандарттарын қабылдайтын
толыққанды өзін-өзі реттейтін ұйым болуға да ұмтылған емес. Мүмкін, KASE-ң
брокер-дилерлердің ... ... ... ... - ... мамандалғанда және биржа мен брокерлер арасында қызығының белгілі бір
конфликттік жағдайының бар болуында: ... ... ... тек ... ... жүргізуді қаласа, ал брокерлік келісімнің бөлігін биржадантыс
нарықта ... жөн ... ... ... қалыптасқан жүйесі күрделі
өзгертулерді талап ... ... ... күні қажетті деңгейде
иинвесторлардың ... мен ... ... ... Әр түрлі
себептерге байланысты регистраторлар мемлекет үшін бағалы қағаз нарығы
субеъекторлар арасындағы аз ... ... ... ... территориялары бөлінуі 2008 жылы бір қалыпсыз қала
берді: басты офистер, яғни 32 тіркеушінің 14-ші ... ... ... ... ... ... Атырауда, т.б.) бірде-бір тіркеуші
жұмыс істеген жоқ. Ал корпарация бағалы қағаз ... 2007 жылы ... 19 ... жұмыс істеді.
Тіркеушілердің іс-әрекетін бақылау жүйесін жетілдіруге айқын түрде
уақыт кетеді. Бұл бағыттардың бірінші қадамы ... ... ... ... ... байланысты талаптарды қатаң түрде белгілеу болып
табылады. Егер тіркеушілер өзін қаржы ... ... ... ... ... ... сәйкес келу керек. Сондықтан,
болашақ кезеңді тіркеушілердің қаржылық тұрақтылық критерийлерін ... ... ... ... көрсету эмитентерінің минималды санын белгілеу,
технико-технологиялық кешендерге талаптарды егжей-тегжейлі қарастыру қажет.
Осы шаралардың ... ... ... ... артуы және олардың
сандарының бірте-бірте азаюы барысындағы көрсететін ... ... ... ... өз ... ... фундаминталды проблемалары да
бар болады. Олар бағалы қағаздарын келісімдерін тіркеу бойынша заңға
негізделетін ... ... іс ... ... ... ... ... жиі қарастырылатын мәселе келесідей: ол
нақты уақыт мерзімінде бағалы ... мен ... ... ... принциптерінің шығарылуымен байланысты. Тәжірибе жүйесінде бір
уақытта бірдей, яғни бір бағалы қағаздармен екі жерде ... ... және ... ... ... берілген проблемалар маңызы,
бөлек жеке қарастыруды талап етеді.
ЗАБК зейнеткерлік реформаның маңыздылығы мен ... ... ... ... ... инфрақұрлымының негізгі
бөліктерінің біріне айнала бастайды. Жалпы қаржы ... ... ... ... осы ... ... қабылданады.
Бүгінгі күні ЗАБК қаржы нарығының ең әмбебапты институтының бірі болып
табылады, себебі әр түрлі реформаларды ... ... ... ... ... олардың ұйымдарын қаржы нарығына құқығы бар болады,
портфельді ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ олар капиталды шығарумен ... ... ... ... ... ие ... 2008 жылы 1
қаңтарының жағдайы бойынша Ұлттық Комиссиясынан зейнеткерлік активтерді
инвесторлар басқару бойынша ... ... ... ие болуға 8
лицензия берілді:
1) Ұлттық Банкке;
2) зейнеткерлік активтерді басқару бойынша компания «АТК» АҚ;
3) зейнеткерлік ... ... ... ... «ABN AMRO ... АҚ;
4) зейнеткерлік активтерді басқару бойынша компания «Жетісу» АҚ;
5) «Зейнеткерлік активтерді басқару ... ... ... ... АҚ;
6) «Зейнеткерлік активтерді басқару бойынша компаниясы «Ақниет» АҚ;
7) «Зейнеткерлік активтерді басқару бойынша мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... BTA Asset ... АҚ.
Берілген күнге аталған 8 ... ... ... ... ... ... ЖЭҚ-ні тек 6 ЗАБК жүзеге асырады, себебі,
«Зейнеткерлік активтерді басқару ... ... ... ... ... ... ... тоқтатылады, өйткені компания заңдық нормаларға
сәйкес жұмыс істеген жоқ. Ал ... ... ... ... «BTA Asset ... АҚ ... мерзімдерге ЖЗҚ-мен
зейнеткерлік активтерді ... ... ... ... ... жайт, зейнеткерлік активтерді инвесторлар басқару бойынша іс-әрекет
жүргізу құқығына лицензяны тоқтатылуы ЖЗҚ-ң ... ... ... ... әсер ете ... лицензияның тоқтатылуына дейін «АТК»
ЗАБК басқаруында зейнетақы активтері бар – болған мемлекеттік емес ... ЗАБК ... ... отырады және сәйкесінше олардың басқаларына
өз зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің маңызды бөлігіне байланысты
болып келеді. Бағалы қағаздар нарығында берілген іс-әрекеттердің ... ... ... бар ... ... ... деңгейде деп
атауға болмайды, әсіресе жинақ зейнеткерлік жүйеде ... ... ... атап ... жөн.
Қазіргі уақытта Ұлттық Комиссия да бағалы қағаздар нарығы бойынша жаңа
заңдар қабылдау жөнінде жұмыс ... ... ... ... заң ... ... нормативтік актілерінде банктің ... ... ... ... ... қызметтер нарығын тұрақтанған деп атауға болады. Болашақта
костодианалдық саны артатындай алғы шарт әлі жоқ. ... ... ... ... және кеңейді деуге өте қиын. Мемлекеттік органдармен ... ... ... ... ... ... ... костодиандық іс-әрекетті жүргізуді күрделі ... ... ... ... ... ... KASE ... бір мезгілде сатушы және сатып алушы ретінде болатын белгілі бір
брокер – дилерлердің иницатор болуы ... ... ... ... ... ... ... брокерлік - дилерлік іс-әрекеттің
жүргізуі ережелерінің 53 пунктінің талаптарына сәйкес брокер ретінде ... ... ...... ... ... нарығын келісімді берілген
бағалы қағаздар нарығын келісімді жүргізуге қарама-қарсы өтініш ... ... ... баға ... ... ... ... уақытта KASE сауда алаңында жүргізілген келісімдер бойынша есеп
айырылысу келесі ... ... ... ... KASE ... тізімінің мемлекеттік бағалы қағаздар мен корпоративтік
облигациялар мен ... ...... ... ... ... мен ... келісімге отырғызылған күннен кейін үшінші жұмыс күннен кешікпеу
керек (Е+З);
- ... емес ... ... ... ...... ... айырысулар қатысушылардың өзіндік түрде және Орталық ... ... ... KASE ... ойы бойынша «Р» категориясы шегінде Т+О схемасы
бойынша қазіргі уақытта ... ... ... ... және ... ... ететін банктік емес ұйымдар үшін ... ... ... Т+О ... ... үшін ... ... қағаздар бойынша есеп
айырысу механизімі мемлекеттік бағалы қағаздардан келісім бойынша есеп
айырысу типі ... ... ... Ол үшін брокер–дилерге ірі төлемдер
жүйесіне тікелей шығу жолы ... ірі ... ... ... шығу жолы ... ... Т+О ... бойынша есеп айырысуды жүргізу клиенттік құралдарды
ауыстыруға уақыт жетіспейтіндігіне байланысты мүмкін емес;
Бағалы қағаздар А, Б және ... да ... ... ... ... берумен рейтингтік компаниялар айналысады. Елімізде осы
орайда үлкен мәселе – рейтингтік ... ... ... ... ... аз ... бір ... – осы. Бізде сауда алаңына шығып
жатқан орта буын бизнес өкілдері өте аз. ... ... ... ... орта ... ... өте ... Ал рейтинг
беретін дүние жүзіне танымал 4 компания бар. Олардың қызметі өте қымбат
тұрады да, орта ... ... ... ... ... ... алмайды. Егерде,
өзіміздің отандық рейтингтік жүйе болатын болса, ... ... ... ... 4 ... гөрі ... ... болар еді, әрі ... ... жол ... еді. ... ... ... қаржы
орталығының үлкен мақсаттарының бірі – орта бизнес өкілдерінің ... ... ... ... ... ... арттыру.
2008 жылдың қазан айында мемлекеттік бағалы қағаздарды орналастыру
бойынша 6 аукцион өткізілді. Онда алты ... ... ... ... ... ... ... (10,5), үш жылдық МЕОКАМ (1,1 млрд), төрт жылдық ... бес ... ... (7,3), он ... ... (15,0 млрд тенге).
Қаржы министрлігінің бағалы қағаздарының көлемі айналымда жыл соңына
қарай 773,2 ... ... ... ... ... көлемі қараша айының
соңына қарай 404,6 млрд тенгені құрады.
Корпоративті бағалы ... ... ... ... ... акционерлі
қоғамдардың саны 1 желтоқсан 2008 жылға 2238 ... 2009 ... ... болсақ, 30 қаңтарда Қазақстандық қор биржасында
репо операциясы бойынша ... ... ... және ... ... 211
келісімшарт құрылды, сауда көлемі 531055,5 мың доллар. ... ... емес ... ... сату ... оның ... 25,4 млн ... мемлекеттік бағалы қағаздар 49,5 млн долларды құрады [12].
2.2 Қазіргі кезеңдегі Қазақстанның бағалы қағаздар ... ... ... ... бойынша Қазақстан қор биржасындағы сауданы
қарастыратын болсақ, онда 11 айы ішінде ... қор ... ... ... ... көлемі 36,609 трлн. теңгені (АҚШ-ң ... ... ... бұл 2007 ... ... ... 0,5% (2,5%) артық.
Абсолютті шамада өсім 194,4 млрд. теңге ... 7,529 ... ... ... ... Сауданың жалпы көлемінде негізгі үлесті мемлекеттік және
мемлекеттік емес бағалы ... ... РЕПО ... – 61,9% және шет ел
валютасының секторы – 33,7% ... ... ... ... ... бағалы қағаздармен сауда үлесі нарықтың жалпы көлемінен 2,2%-
дан ... бұны ... ... негізінде көруге болады [12].
Сурет 3. 2008 жылдың қаңтар, қараша айларына ... Қор ... ... жағдай, шетел валюталары нарығының көрсеткіштеріне назар аударар
болсақ, Қазақстандық қор биржасында айналыстағы негізгі шетел валюталары
АҚШ-ң ... евро және ... ... ... болып табылады. 2007
жылдың осы кезеңінде берілген ... 11,199 ... ... ... ... ... ... нарық көлемі 16,708 трлн. теңгені (АҚШ-ң
138,874 млрд. долл.) ... ... өсім ... ... 49,2%, ... шамада 51,9% болды.
Өткен жыл бойы ішкі валюталық ... АҚШ ... ... ... ... ауыстыру курсы сақталды. Бірінші жартыжылдықта ... ... ... ... ... ... кері ... болды.
АҚШ доллары бағамының өсімі қараша айында жандандырылды. 2008 жылдың 1
қаңтарына американ валютасының ауыстыру ... 120,35 ... тең ... ... АҚШ ... бірлігі 120,58 теңгеге теңестірілді. Долларға
негізгі қолдауды мұнай мен ... ... ... төмендеуі, сонымен
қатар АҚШ Федералды резервтік жүйесінің несие саясаты көрсетті. 2008 жылдың
желтоқсаны американ валютасымен сауданың ең ... ... ... ... ... ол АҚШ-ң 36,2 млрд. долларын құрды.
Есептік кезеңде теңгеге қатысты орташа есептелген евро құны ... ... ... жылдың екінші тоқсанында теңгеге қатысты евроның
беріктігі байқалса, үшінші және төртінші ... ... ... ... ... ... де ... Осылайша, қазақстандық валютаға
ресейлік рубльдің орташа есептелген курсы бір рубль үшін 4,86 ... 6. ... ... және ... айларына КАSЕ валюталық
операциялар көлемі
|Айлар |Сауданың жиынтық көлемі, мың|Көлем, млн. |Эквивалент |
| ... |К2Т ... мың |
| | | ... |
| |ЦБЮ |ЕИК |1ШВ | | ... |4 653 |1 |18 |560 |4 656 082,1 ... |5 619 |0,0 |53 |676 |5 621 401,5 ... |6 129 |500,0 |67 |740 |6 133 053,6 ... |8 139 |1 |40 |981 |8 143 792,9 ... |5 872 |0,0 |33 |708 |5 874 194,3 ... |8 350 |1 |31 |1 008 |8 354 627,2 ... |9 478 |1 |77 |1 141 |9 483 908,4 ... |12 388 |1 |56 |1 486 |12 392 701,3 ... |17 372 |1 |66 |2 079 |17 376 977,1 ... |12 268 |1 |59 |1 471 |12 273 000,0 ... |12 308 |10,0 |43 |1 478 |12 310 600,0 ... |36 246 |1 |29 |4 376 |36 253 661,6 ... |138827 |10 |546 |16 708 |138 874 000,0 ... ... ... ... ... қор биржасында, РФЦА арнайы
сауда алаңын қоса алғанда акцияларды сату-сатып алу операцияларының ... ... осы ... салыстырғанда 57,1%-ға төмендеді және 460,3
млрд. теңгені (АҚШ-ң 3,825 млрд. долл.) құрды. Абсолютті ... ... ... ... ... 5,098 ... долл.) құрды. 2007жыл ішінде
акциялар нарығында сауда ... 1,087 ... ... ... 8,924 ... ... атап өту ... Осылайша, сауда көлемінің үлесі 2008 жылдың
қаңтар-желтоқсан аралығында өткен жылдың көлемінен 42,3% құрды.
2008 жылдың есептік кезеңінде акциялармен жалпы сауда ... ... ... ... алу ... орын ... ол ... 3,803
млрд. долл. құрайды. Алғашқы орналастыру СТП РФЦА-да наурыз айында АҚШ-ң
20,819 млн. долл. сомасында және ... ... ... ... ... млн. ... сомасында өткізілді.
КФБ-ң негізгі алаңына қарағанда СТП РФЦА-да акциялармен сауда көлемінің
өсімі байқалатынын атап өткен жөн. Осылайша, 2008 жылдың ... ... ... ... сауда көлемі өткен жылдың осы ... ... ... СТП РФЦА акциялар секторының үлесі КФБ-да
акциялармен сауданың жалпы көлемінде 9,3%-ды құрайды, ... ... ... ... ... ... 355,7 млн. ... қор биржасындағы негізгі эмитенттер қаржы және шикізат
секторларының компаниялары ... ... ... қор ... ... фон ... ішкі ... көшірілді. Осылайша,
Лондон қор биржасында 2008 ... 31 ... ... ... ... ... ... халық жинақ банкі» АҚ-ң депозиттік
қол хаттарының бағасы 80,7%-ға (Қазақстандық қор ... осы ... ... акцияның құны 82,8%-ға азайды), «Казкоммерцбанк» АҚ 54,5%-ға ... ... ... – 51,4%), «БТА ... АҚ-ң ... ... ішкі
нарықта 26,8%-ға төмендеді.
Әлемнің алдыңғы қатарлы экономикалары даму қарқынының төмендеуі шикізат
тауарларына: мұнай, металлдар және т. б. ... ... алып ... ... қатар, осы нарықтардан капиталдың кері ағуына алып келді, яғни
шикізат ... қор ... ... ... қарастырған инвесторлар
өз активтерін шығара бастады. 2008 ... ... ... ... ... ... бастады, бұл берілген сала ... ... алып ... ... ... ... Ри Шгез-де
(Лондон қаласы, Ұлыбритания) Вгеп* маркасының бір баррель мұнайының ... ... 31 ... ... 45,59 ... ... бұл жыл басымен
салыстырғанда 53,4%-ға кем. ... ... ... 146,08 ... ... ең
жоғары деңгейге жетіп, өткен жылдың шілдесіне дейін өсім 49%-ды құрды. «РД
Қазмұнайгаз» АҚ-ң қарапайым акцияларына депозиттік қол ... 2008 ... ... желтоқсанның соңына дейін АҚШ-ң 31,5 долларынан АҚШ-ң 12,6
долларына дейін төмендеді, бұл ... ішкі ... бір ... ... 57,9%-ға азайды. Бұдан басқа, нарықтағы негативті фонды ... ... ... төмендеуі қолдады. Шілде айынан 2008 жылдың соңына London
metal exchange-де мыстың бір тоннасының ... ... ... ... азайды. Қазақстан қор биржасында ENRC Plc.-ң қарапайым акциялары 1
шілдеден 31 ... ... ... ... Plc. ... дейін
құнсызданды (сайт мәліметтері бойынша). Жоғарыда айтылғандармен байланысты
төмендегі ... ірі ... ... ... баға ... ... ... 40,00
- 60,00
- 80,00
Сурет 4. 2008 жыл бойынша ірі ... ... ... ... ... KASE ... ... 2008 жылы 21 ақпанда 2 858,11
пункттер ... ... ... ... соң, баяу ... ... 2008 жылдың 31 желтоқсанында 982,77 пункт деңгейінде белгіленді.
Төмендеу 2008 жылдың ... 1 875,34 ... ... 65,6%-ға (келесі
сурет). KASE индексі акциялармен нарықтық мәмілелер ... аса ... ... баға өзгерісін көрсетеді.
Алайда қазақстандық нарықтың құлдырауы дүние жүзі ... ... ... ... Осылайша, жыл басынан қор биржасының жағдайы 55Е
Сотрозйе (Шанхай қор биржасы, Қытай) индексі бойынша 65,5%-ға, РТС ... ... РФ) ... ... ... Вош ]опез 1псш51:па1 Ауега§е
(АҚШ) индексі бойынша 32,7%-ға, РТ5Е100 (Лондон қор биржасы, Ұлыбритания)
индексі бойынша ... ... 225 ... қор ... ... ... ... белгіленді.
Аса ірі компаниялар акциялары баға құнының төмендеуі де акциялар нарығы
капиталдау көрсеткіштерінің ... алып ... ... ... ... ... күнгі табыс пен ... ... ... акциялары мен депозиттік қол хаттары ағымдық
бағасы оның ... ... ... атап ... ... қоса ... өндірістік және қаржы көрсеткіштері қолайлы
жоғары деңгейде орналасқан. 2008 жылдың екінші жарты жылдығында құлдыраудың
негізгі себебі ең ... ... ... ... ... бағалау
мен инвесторлар арасындағы сенімсіздік болып табылады, сөйте ... ... ... ... ... ... 2008 ... соңына акциялар
нарығының капиталдауы АҚШ-ң 31,9 млрд. долл. құрды, бұл жыл ... ... ... ... ... 5. Акция нарығының капиталдандырылуы (АҚШ млн. доллары)
Жалпы алғанда акция нарығы капиталдануының ... ... ішкі ... 23% ... ... ... жете ... туралы
айтады.
Жалпы алғанда акциялармен 17 705 мәміле өткізілді, орташа ... 71 ... ... Қор ... кейбір бағалы қағаздар түрлеріне талдау жүргізу
Қор биржасының негізі ... бері ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік бағалы
қағаздары, ... ... ... ... мен шетелдік
мемлекеттік бағалы қағаздар, вексельдер, мемлекеттік және ... ... ... және ... репо ... ... бар Орталық Азияның ең ірі, ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстандағы ұйымдастырылған биржалық нарықтың ... ... ... байланысты.
Қазіргіде біздің мемлекетімізде тек Казақстан қор биржасы (КАSЕ) қана
әрекет етеді, ол Евразиалық қор ... ... ... ... ... ... халықаралық федерациясының мүше корреспонденті болып
табылады.
1997 жылдың басында Қазақстанда 3 биржа ... ... ... ... Қазақстан қор биржасы, Банкаралық Қазақстандық қор ... 1997 ... ... ... қор биржаны таңдау ... ... ... қор биржасы жеңіске ие болды, басқалары
жабылды.
1998 жылдың жазында Қазақстан қор биржасы тура ... ... ... ... ... ... ... мәмілелерді жасау
үшін арналған сауда ... іске ... бұл ... емес ... ... ... ... ұйымдастырылуы мәселесн шешті.
Экономиканың кейінгі жасалған, жекешелендіру процесі бағалы қағаздар
нарығының дамуына ат ... яғни ... ... ... ... ... ... құқықтарына бөліп беру құқығы
қарастырылды. Сонымен қатар ... ... ... ... ... және ... ... формасында қызмет етеді. Бұл өндіріс
құралдарына қоғамдық иемдену ... ... ... алғы ... болып
табылады. Акционерлік меншік формасын ... ... өсу ... ... берумен қатар, мемлекеттің шығыстарын, сол ... ... ... дамуын қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының «Бағалы қағаздар нарығы» Заңы бойынша ... ... ... ... және ... Республикасының
заңдарына сәйкес, бағалы қағаздардан ... өзге ... ... ... асыру құқығы бар өзге де заңды тұлғалар қор ... ... ... Қор ... ... ... ... кәсiби
қатысушыларының кемiнде он мүшесi болуға тиiс.
Қор биржасының мүшелерi уәкiлеттi органның нормативтiк ... ... ... сай келетiн шетелдiк заңды тұлғалар
болуы мүмкiн. Қор биржасының мүшелiгiне кандидаттарға қойылатын талаптар,
мүшелiкке ... ... ... тұру және одан ... тәртiбi, сондай-
ақ қор биржасы мүшелерiнiң құқықтары мен мiндеттемелерi Қор биржасының
ережелерiнде ... ... ... ... ... ... үшiн қор биржасының ережелерiнде жол берiлетiн ... ... ... ... ... ... Қор биржасының мүшелерi
мәмiлелердi жасау осы мүшелер үшiн қор биржасының ... ... ... ... ... ... ... қатысуға
құқылы.
Қор биржасы коммерциялық емес ұйым болып табылады:
- сауда жүйелерiн пайдалану және қолдау;
- қор биржасының тiзiмiне ... ... ... жорамалданып
отырған немесе енгiзiлген эмитенттерге, сондай-ақ қор биржасында айналысқа
жiберiлетiн (жiберiлген) бағалы қағаздар мен өзге де ... ... ... қор ... ... жiберiлген бағалы қағаздармен және өзге де
қаржы ... ... ... ... ... ... ... өз
мүшелерiне мүмкiндiк беру;
- қор биржасында айналысқа жiберiлген бағалы қағаздар мен өзге де ... ... ... сауда-саттық ұйымдастыру және өткiзу;
- қор биржасында айналысқа жiберiлген бағалы қағаздар мен өзге де ... ... ... есеп ... ... және ... не осындай есеп aйырысуды жүзеге асыру үшiн қажет ақпаратты әзiрлеу;
- өз мүшелерiне ... ... ... және өзге ... ... бағалы қағаздар рыногы және өзге де қаржы құралдары мәселелерi
бойынша талдамалық зерттеулер жүргiзу;
- ... ... банк ... белгiленген тәртiппен банк
операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге ... қор ... ... ... ... және ... ... мен тәртібін айқындау;
- қор биржасының iшкi құжаттарында көзделген өзге де ... ... ... ... бағалы қағаздар жіберіледі:
- мемлекеттік бағалы қағаздар;
- мемлекеттік емес бағалы қағаздар, егер листинг процедурасынан өтсе және
биржадағы саудадағы ... ... ... ... ... ... ішінде
шетел мемлекеттерінде шығарылған және Қазақстан Республикасында айналуға
жіберілген ... ... ... ... ... ... шетелдік мемлекеттік бағалы
қағаздары;
- туынды активтер, егер олардың базалық активтері болып алдында көрсетілген
бағалы қағаздар табылса.
Мемлекеттік емес бағалы ... ғана ... ... ... үшін
листинг процедураларынан өті керек. Листинг процедурасы Мемлекеттік бағалы
қағаздар мен туынды бағалы қағаздарға қолданылмайды.
Биржадағы қандай ... ... ... ... ... ... ... КАSЕ-мүшелері келесі категорияларға бөлінеді:
- «А» санаты – Алматы өңірлік ... ... ... ... ... жасасуға.
- «В» санаты – шетел валютасының саудасына қатысу құқысымен;
- «С» санаты – биржада айналатын ... ... ... ... ...... айналатын мемлекеттік эмиссиялық бағалы
қағаздарының саудасына қатысу құқығымен, оның ішінде жергілікті атқарушы
органдар ... ... ... «Р» ...... ... ... мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы
қағаздарының саудасына қатысу құқығымен, оның ішінде шетел ... де КАSЕ ... ... ... халықаралық қаржылық
ұйымдар мен шетел мемлекеттерінің эмиссиялық бағалы қағаздарымен саудаға
қатысу құқығамен;
- «Н» ... – қор ... ... ... «листингтен өтпеген бағалы
қағаздар» секторында айналуға (саудаға) жіберілген ... ... ... ... саудасына және жекешелендірілген
кәсіпорындардың мемлекеттік ... ... ... ... қор биржасындағы сату сатып алу бойынша операциялар
бірінші ретті орналастыруды қоса алғанда, көлемі 2008 жылы 3015,5 ... 380,2 ... ... және ... ... ... ... қатысты
1299,7 млн.долл немесе 151,6 млрд.теңгеге өсті, немесе 75,8% долларға және
66,3% теңге эквивалентінде
KASE-тағы корпоративті облигациялардың ... алу ... 2007 жылы 1715,8 ... ... 228,7 ... ... бұл сурет 6 көрсетілген.
Сурет 6. 2007 – 2008ж. Мемлекеттік емес бағалы қағаздармен келісімдер
көлемі
Қазақстандық қор ... ... ... ... алу
операцияларының көлемі, бірінші ретті орналастыру, KASE сауда жүйесі арқылы
екіншіретті нарыққа жазылу, бойынша ... KASE ... ... ... 2008 жылы 4026,6 ... және 511,0 ... ... өткен жылға қарағанда 2986,1 млн.долл немесе 371,9 млрд.теңгеге өсті,
немесе 3,9 есеге долларлық және 3,7 есеге ... ... ... ... ... ... құрамында маңызды үлесті
РЕПО келісімдері алады. 2008 жылы ... ... ... ... ... 42% ... облигациялармен келісімдердің
жалпы көлемінде 74%, бұл сәйкесінше сурет 7 және ... 8 ... ... 7. 2008 ... ... ... сатудың құрылымы
Сурет 7 мәліметтері бойынша 2008 жылдағы акцияларды биржалық ... ... ... болады. Мұнда басқа жылдармен салыстырғанда
бірінші ретті орналастыру операциясы ... ... саны 27%, ... ретті орналастыру опарациясы бойынша 42% құрағаны көрсетілген. РЕПО
келісімдерінің 31% құрағанын көруге болады [12].
Сурет 8. 2008 жылдағы облигацияларды ... ... ... операциялары нақты мерзімге бағалы қағаздарды ... ... ... кейін РЕПО-ны жабу операциясы жүргізіледі, оған сәйкес
сатушы бұл қағаздарды басқа бағамен ... ... ... Мән ... ... ... ... сыйақы құрайды. «РЕПО-ны ашу» операциялары
бойынша берілген ақшалар – бұл несие, ал ... ... ... ... - ... ... қоса қайтару. Несиелік ... ... ... ... ... ... ... РЕПО-ны ашу
кезіндегі бағалы қағаздар және РЕПО-ны жабу кезіндегі сатушыға қайтарылуы
саналады.
РЕПО операциялары ... ... екі ... жүргізілуі мүмкін:
1. «тура» әдіспен – тура келісімді жасау әдісімен жүргізілетін сауда.
2. «автоматты» ...... ... – қарсы аукциондық әдіспен
жүргізілетін сауда. Автоматты РЕПО операциялары сауда жүйесінде
жеке ретінде қолданылады.
Мемлекеттік емес ... ... РЕПО ... ... ... 7 көрсетілген [23, 12].
Кесте 7. 2007-2008 жылдардағы РЕПО ... ... ... ... ... РЕПО |Тура РЕПО ... |
|1 |2 |3 |4 ... жылы ... ... ... ... жылы |2349174,5 |1041013,3 ... ... жылы ... емес ... қағаздармен РЕПО келісімдерінің жалпы
көлемі 3390187,8 млн.теңгені құрады, 2007 ... ... ... млн.теңгеге, немесе 5,5 есеге өсті. ... ... ... ең ... үлес ... ... 2008 жылы – 69,2%.
Автоматты, тура РЕПО келісімдерінің көлемі 2008 жылы 2007 ... 3,06 және 8,7 ... ... қор ... ... қор ... ... тізіміне екі
негізгі категория бойынша: А,В еңгізілген ... емес ... ... жылы ... ... ... қор ... АҚ саудасына «А»
ресми тізімдемесі бойынша жіберілген Қазақстандық эмитенттердің саны ... жылы «А» және «В» ... ... ... ... ... емес бағалы қағаздардың келісімдемелерінің жалпы
көлемі акциялар бойынша – 7189648 млн. АҚШ ... ... ... ... млн. АҚШ ... Сонымен қатар, облигациялар бойынша
келісімдер көлемі 2007 жылмен салыстырғанда 36%, акциялар ...... ... Кесте 9 KASE ресми тізімінің негізгі екі категориясы бойынша: А
және В ... ... ... емес ... ... ... ... көрсетілген 8 кестенің мәліметтері ... ... ... ... өсу ... 2008 жылы 2007 ... салыстырғанда акциялар мен облигацияларды сату көлемінің
өсімі 3,4 есе ... егер 2008 ... ... 2006 ... көрсеткішпен
салыстырсақ, онда биржа капитализациясының 2,1 есеге өскені көрінеді.
Кесте 8. 2006 – 2008жж. KASE ... ... ... ... ... ... | | | |
| ... |облигация |акция |облигация |Акция |облигация |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... ... |6849486 |1601980 |
| | | |7 | | | ... |10591 |5385 |53061 |111427 |340162 |35392 ... ... ... |7189648 |1637372 |
| | | |9 | | | ... |404712 |2610336 |8827020 |
1 ... 2008ж. ... ... қор ... АҚ айнасына
жібелілген бағалы қағаздарды шығарудың негізгі үлестік салмағы, ... ... 77,63% ... ... ... тура ... ал ... бойынша – 22,37%.
1 қаңтар 2008 жыл бойынша «Қазақстандық қор биржасы» АҚ ресми тізіміне
енгізілген корпоративті ... ... ... саны «А» ... 229 және «В» категориясы бойынша 66 шығарылымды құрады, сондай-ақ 1
қаңтар 2007 ... ... 40 (21,16%) ... 20 (43,48%) ... қор ... ... мен облигациялардың ресми тізімінің
салалық құрылымы қаржылық, мұнайлық және тау кешенінен тұрады. 1 ... жыл ... ... сектордың үлесіне биржада белгіленген
облигациялар бойынша қарыздың ... ... 79,6% ... ... қордың активтер жиынтығының жылдам өсу тенденциясы 2007 ... ... ... Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздары 1994 жылдан
бастап шығарылады және қазіргі уақытта ... ... ... ғана ... болып табылады. 1994 жылға дейін мемлекеттік бюджет
тапшылығын қаржыландыру көздері ... ... ... ... ... ... бірақ бұл қайнар көз мемлекеттің қор нарығында
ақша қаражаттарыналуына қарағанда инфляциялық болып табылады [12].
Құрамдастырылған - номинал құнынан ... ... ... ... ... ... құны ... өтеледі.
Бағалы қағаздар нарығында басқа елдің мемлекеттік және ... ... ... ... ... Еурооблигация - бұл қарыз алушының
еуронарықта үзақ мерзімді ... алу ... ... ... Оның ... борыш сомасына, оны отеудің кұні мен ... ... ... және ... ... пайызды алуға құқық
беретін купондар болады.
Еурооблигация эмиссияларының ерекшеліктері:
- бірнеше ... ... ... ... валютасы несие беруші үшін шетелдік болып табылады;
- ... мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырьшады;
- эмиссия біршама деңгейде мемлекет тарапынан реттеледі, онда валюта
қарыз валютасы ретінде пайдаланылады;
- әдеттегі жай облигацияға ... ... ... ... ... ... оның иесіне «табыс көзінен» салық үсталынбайды.
Тәуелсіздік жылдары кезеңінде Қазақстап Республикасы сырттан қарыз ... ... ... орналастырылған егеменді еурооблигацияны торт
мәрте шығарды.
Алғашқы эмиссия 20 желтоқсанда болды, оның өтелетін мерзімі - 1999
жылдың 20 ... Бұл ... ... мерзімі - үш жыл, купонның
табыстылығы жылына - 9,25%, купон бойынша төлем ... екі ... - ... және 20 ... ... ... ... екінші
эмиссиясы 1997 жылдың 2 қазанында болды, ол 5 жылдан ... яғни ... 2 ... ... ... ... - 8,375%, оның иесі табысты
2002 жылға дейін жыл ... 2 ... және 2 ... ... отырады.
Қазақстандық еурооблигацияның үшінші эмиссиясы Еуропада қабылданған есеп
айырысу базасымен (бір айда 30 күн және бір ... 360 ... - ... ... 13,625% жарты жылдық купонның тіркелген мөлшерлемесімен және
98,870% дисконтпен 5 жылға 200 млн АҚШ доллары ... ... ... 27 ... ... Оның төленетін кұны (ол қайталама
нарықта қағаз айналысының ... ... 1999 ... 18 ... ал ... купон сыйақысының өтелетін және төленетін күні — 2004
жылдың 18 қазаны. ... ... ... ... қағаздың
тлбыстылығына сәйкес, оның үстіне инвесторлар купондық сыйақы алады.
Қаржылық нарықтағы мемлекеттік алымдардың көлемі үнемі өсіп ... 2004 жылы KASE ... ... ... қағаздармен келісімдер көлемі
3456062 млн.теңгені құраса, онда 2007 жылы 10124397 ... ... ... ... 2,9 ... өсті ... ... қор биржасындағы мемлекеттік бағалы қағаздармен келісімдер
көлемінің динамикасы ... 9 ... 9. KASE- тағы 2005 – 2008 ... ... ... ... көлемінің динамикасы
Шығару көлемі бойынша қаржылық міндеттемелердің негізгі ... ... ... МЕОКАМ – 76%, 2007 жылы осы бағалы қағаздар 226084
млн.теңге ... ... ең ... үлес салмақ МЕИКАМ болды.
1 қаңтар 2008 жылы мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... ... ... муниципалды облигацияларды қоса
алғанда, қызмет көрсетумен бірге (купондық ... ... ... 1116,6 млн.теңге немесе эквивалент 8792,1 млн.доллар, ... ... ... ... бойынша.
2008 жылы Қаржы Министрлігі қазынашылық міндеттімелердің шығарылымын
ұлғайтты, бұл Ұлттық қаржы қызметінің жаңа механизмін енгізумен ... ... ... 2008 жылы ... ... ... ... ұлғайтты, бұл Ұлттық қаржы
қызметінің жаңа механизмін ... ... ... ... ... ... ... жүргізу, эмиссияның негізгі көлемі
бірінші жарты жылға сәйкес келгенде, есепті кезеңде де біртекті болды, және
эмиссия әр тоқсан ... жиі ... ... ... тек ұзақ және ... ... ... сондай-ақ ұзақ мерзімді жинақтаушы
қазынашылық міндеттемелер, жинақтаушы ... ... ... үшін ... ... Тек ұзақ және орта мерзімді
қазынашылық міндеттемелер, сондай-ақ ұзақ ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорының қоржынын қалыптастыру үшін
арнайы шығарылған.
2008 жылғы Қаржы Министрлігінің қазынашылық ... ... 155,3 ... ... бұл ... ... салыстырғанда 26,5%
жоғары.
2008 ж. барлығы Қаржы ... ... ... ... 17 ... ... онда үш және төрт жылдық МЕОКАМ, алты, жеті,
сегіз, тоғыз және он жылдық ... ... он және он бес ... ... 2007 ... ... ... санының өсімі байқалды
(2007 жылы 7 аукцион болған), ... ... бір ... қазынашылық
міндеттемелерді орналастыру көлемі бірқалыпты деңгейде қалды [1, 99].
2008 жылғы Қаржы Министрлігінің қазынашылық міндеттемелерді ... 155,3 ... ... бұл ... ... ... ... Қаржы Министрлігі өзінің бағалы қағаздарының операциясын
өсірді, қысқа мерзімді ... ... ... тоқтатты, және ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар көлемі бірқалыпты өсті. Есепті кезеңде
алты, жеті, сегіз, тоғыз және он ... ... ... ... ... жылы ... ... бағалы қағаздарды сату – сатып ... ... ... ... ... облигацияларын
қоса алғанда 837,1 млрд.теңге немесе 662,5 млн.долларды құрады, және ... ... 32,5% ... және 39,3% ... ... ... ... келісімдердің құрылымында ең үлкен үлестік салмақ
екінші ретті орналастыру бойынша келеді: 2007 жылы – 80,6%, 2008 жылы – ... бұл ... 9 ... ... 9. 2007 – 2008 ... ... ... мемлекеттік
бағалы қағаздардың биржалық нарығы
|Биржалық нарық |2007 жыл |2008 жыл ... (+;-) ... | | | |
|1 |2 |3 |4 ... ... |1227789 ... |44779,2 ... | | | ... 9-дың соңы |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... ... ... | | | ... |631750,5 ... ... ... ... ... бағалы қағаздар бастапқы және қайталама
орналастыру ... ... ... ... ... қағаздар жайлы толық ақпарат бере отырып,
инвесторларға бағалы ... ... және өз ... ... мүмкіндік береді.
Бағалы қағаздарды бірінші және екінші ретті ... ... ... ... ... көлемінің динамикасы сурет 5
көрсетілген.
Сурет 10. 2007 – 2008 ж. бойынша секторлар бойынша мемлекеттік бағалы
қағаздарды биржалық сату ... ... ... ... 2008ж. ... ... қағаз
Қазақстандық екінші реттік нарығының сату – ... алу ... ... ... ... ... 58,5% өсті (2007 жыл ол 41,1% ... ... сату ... ... ... ... банкінің табысты
облигацияларына бірінші ретті нарыққа кіріп, оның бірінші ретті агенттері
екінші ретті нарыққа ... ... ... – ақ ... аукциондарда сатылып алынған, жіберді.
Соңғысы сатушыға тиімді бағалы айырмашылықпен ... ... ... ... ... агенттері үшін келісімдердің жоғары ... ... ... ... ... ... алушылар үшін қанағаттанарлық,
оларға нарықтық қорға ... ... ... ... өтеуге береді.
Қазақстанда қор нарығы жағдайының негізгі көрсеткіші болып KASE қор
биржасымен ұйымдастырылған нарық ... ... 2008 жылы ... ... бағалы қағаздардың
екінші ретті нарығы өтімді болған.
1 қаңтар 2008 жылда айналымға 2308 акция шығарылды, жыл бойы 338 ... ... ... 2007 жылы 369 акция шығарылымы тіркелді.
Есеп беру күніне тіркелген Акционерлік қоғамдардың саны 2168 ... бұл ... ... 10 ... 10. ... Қазақстанның мемлекеттік емес бағалы қағаздар
нарығын сипаттайтын көрсеткіштер динамикасы
|Көрсеткіштер ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... АҚ саны |3071 |2300 |2168 ... ... ... |3154 |2481 |2308 ... саны | | | ... ... облигациялардың |109 |216 |233 ... саны | | | ... ... ... |404752 |875892 |1094473 ... ... ... | | | ... ... ... |2 |45 |86 ... саны, сонын ішінде: | | | |
|- ашық |- |35 |67 |
|- ... |- |5 |9 |
|- ... |- |5 |10 ... ... |0 |3 |14 ... саны | | | ... үш ... әрекет ететін акцияларды шығарудың саны 33,6 %
қысқардыдеп айтуға болады, бұл ... ... 3 ... ... ... болады.
Бұл ең алдымен 2003жылдың 16 ... ... ... ... ... жаңа ... шығуымен тығыз байланысты. Ол
акционерлік қоғамның жарғылық қорының ... ... жаңа ... ал ... есептік көрсеткіштердің еселік мөлшерінің 50000 құрауы
керек, бұны сәйкес ... ... ... ... туралы заңы
анықтайды.
Бұл қайта өндіретін сонымен қатар таратылған қоғамдар санының өсуіне,
яғни ... ... ... ... ... бұл заң бойынша бір
элементтің бірнеше не одан да көп акцияларды ... жаңа ... ... шығару қалыптасты.
Төмендегі суретте Қазақстандағы әрекет ететін акциялар мен облигациялар
динамикасы келтірілген.
Сурет 11. Қазақстандағы 2006-2008ж. әрекет ететін акциялар ... ... ... ... қаңтар 2008 жылға әрекет ететін акциялар мен ... ... ... ... құны 1094,5 млрд. теңгені құрады.
Мемлекеттік емес әрекет ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес облигацияларды шығаруды ... ... ... ... ... ... ... туралы
заң қамтыған болса, онда Қазақстан республикасының «Акционерлік қоғам және
бағалы қағаздар нарығы сұрақтары бойынша ... ... ... ... өзгертулер мен қосымшаларды еңгізу туралы» заңымен (2006ж.
20 ... ... ... ... «бағалы қағаздар нарығы
туралы» заңына ... ... ... емес ... ... ... екі ... кем емес жұмыс істеуі және
соңғы қаржылық жылдың ішінде ... ... ... (22; 25 ... қор ... ... ... көрсеткіші болып KASE қор
биржасымен ұйымдастырылған нарық табылады.
Қазақстандағы қор биржасының дамуының негізгі көрсеткіштерінің ... 11 ... ... 11. ... ... Қор ... дамуының негізгі
көрсеткіштерінің динамикасы
|Көрсеткіштер ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... |5870,0 |7453 |9739 ... ... ... KASE |8,73 |18,88 |73,82 ... ... % |11,68 |16,14 |16,81 ... ... бойынша KASE |11,68 |16,14 |16,81 ... ... % | | | ... 11 ... ... ... мемлекеттік емес бағалы
қағаздарының қор нарығы дамуының жағымды тенденциясы көрінеді. 2007 жылы
Қазақстандық қор ... (KASE) ... ... ... егер 2006 жылы ... облигациялардың үлесіне
акциялармен салыстырғанда KASE капитализациясы құрамындағы ең ... ... ... ал бұл акцияларға облигациялармен келісімдердің көлемінің өсуі
туралы айтады, онда 2008 жылы ... ... ... ... ... ... 2008 жылы ... ЖІӨ-ге акциялар бойынша KASE
капитализациясының қатынасы 73,82 ... 2006 ... ... ... ... Осыған қарамастан, 2007 жылмен салыстарғанда 2008 жылы акциялар
нарығы ... ... 3,9 ... құрады, Қазақстандағы ұйымдастырылған
нарықтың Қазақстандық компаниялардың капитализациясы және оның ... ... ... өте ... және балы өсетін болып қала ... ... ... ... ... ... ішкі өнімге қатынасы
құрайды: Ұлыбританияда – 107%, АҚШ-та - 103%, Ресейде - 51%, Германияда ... ... ... үшін орта ... 25%.
Бағалы қағаздардың даму үдерісі, қатысушылар саны бірқалыпты ... ... ... бағалы қағаздар нарығының қалыптасу мен даму
кезеңдерін негізінен нарықта ... ... ... ... ... ... өсім ... 71,76%-ын 2006 жылы, 165%-
ға 2007 жылы ... және 2008 жылы 41,02% ... ... ... ... ... немесе жоғарлау жағдайы мемлекеттің
қаржы саясатының мазмұнына, республикалық бюджеттің ... ... ... ... сақтау үшін жүргізілген саясатқа тәуелді.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың құрылымында ең үлкен бөлігін Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... 2005 жылы
және 2007 жылы олардың үлесі 38,73% және 31,8%-ы құраса, қалған екі жылда
Мемлекеттік ... ... ... ... ... яғни 2006 ... кезеңде 67,33%-ы және 73,37%-ы сипат алды.
Сурет 12. 2005-2008 жылдар аралығындағы мемлекеттік ... ... ... ... банктің ноттары мемлекеттің ақша-
несие саясатының құралы бола ... ... ... банктердің өтімді
активтеріне жатқызылады. Сонымен қатар, қор биржа мәмілесінде пайда табудың
ең қолайлы құралына жатқызады. ... ... 2005 жылы және 2007 ... ... Сәйкесінше, олардың үлесі 59,83%-ды және ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Қаржы министрлігі және Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... 2005
жылдың 1-ші қаңтарына және 2007 ... 1-ші ... ... ... осы ... Қазақстан Республикасының Қаржы
министрлігінің бағалы қағаздарына ... ... ... ... ноттарының шығару көлемі ... ... ... Ұлттық банкі мемлекетте қымбат-ақша несие саясатын жүргізу
мақсатында, өзінің ноттарын ... ... ... ... 2005 және 2007 ... қорытындысы бойынша, республикалық бюджет
ресурстардың жеткіліксіздігі және ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан ... ... ... ... ... ... байқалады.
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығында мемлекеттік
бағалы қағаздар нарығы ғана ... ... ... ... ... ... қалыптасты. Ең алдымен, бағалы қағаздар нарығының акция
нарығына тоқталайық.
Сурет 13. Акция ... ... ... ... ... санының және олардың акция шығарылымының
санының серпіні қарастырылған. Мұнда, жыл сайын акционерлік қоғамдардың
жабылуы және ... ... ... ... Тек, ... ... ... санының біршама өскенін байқаймыз.
Акция нарығынан басқа, корпоративтік бағалы қағаздарға облигациялар да
жатады. ҚР-да акция нарығына ... ... ... аз ... 14. ... және ... шығарылымдарын салыстыру
Акцияға қарағанда облигация шығарылымы 5 есе төмен. Облигацияны шығару
эмитентке акцияны шығаруға ... ... Оның ... ... ... ... түрде сыйақыны төлеуін жатқызамыз.
Сурет 15. Қор биржаның ресми листингісіндегі шығарылымдар серпіні
Қор биржаның ... «В» ... ... ... «А» ... жоғары екінін байқауға болады. Ең алдымен, бұл эмитенттердің
қаржылық тұрақтылығының жоғарлығын куәландырады. ... ... ... ... ... ... ... енгізу кезінде листинг «А»
секторына енгізуіне атсалысады. Себебі, бұл эмитенттің беделіне әсер етеді.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... өсуіне әкеледі.
Суреттен 15-тен байқағанымыздай, листинг «А» тобындағы шығарылымдар
саны листинг «В» ... 3 есе ... ... ... «А» ... ... ... қарқынды өсуі байқалса, листинг «В» тобында
бағалы қағаздардың шығарылымының өсуі онша байқалмайды.
KASE жалпы капиталдануы ЖІӨ-нің қатынасы ... ... ... ... осы ... ең ... ... 2006 жылы байқалады.
Алдыңғы жылдары 21,62% (01.01.2005) және 35,02% (01.01.2006) деңгейінде
көрініс тапты. 2007 ... 1 ... ... ... ... 87,06%-ын
құраса, есепті жылы 64,94%-ы деңгейіне төмендеді. 2007 ... 1 ... ... «А» және «В» ... ... ... ... енгізілген
мемлекеттік емес бағалы қағаздар ... ... ... ... 8451466 млн. ... және 375554 млн. теңге болды. Бұл ретте
облигациялар бойынша капиталдандыру 36,12%-ға өсті, ... ... ... ... KASE ... ... 2007 ... 1 қаңтар жағдайы бойынша
8827020 млн. теңгені құрады, ол ЖІӨ-нің 101,17%-ын құрады. 2006 жылғы ... ... ... ... ... 35,02% ... Қор ... ұлғаюымен қатар, ЖІӨ-ге қор нарығын ... өсуі де ... 16. KASE ... ... ... ішкі ... ... жылдың мәліметіне сәйкес, «А» және «В» санаты бойынша ... ... ... емес ... ... бойынша нарықты
капиталдандыру 8005664 млн. теңге және тиісінше 258732 млн. ... ... ... ... ... ... капиталдандыру 9,23 %-ға өсті,
акциялар бойынша 9,93 %-ға кеміді.
Кесте 12. Қазақстанның 2007 жылғы корпоративті ... ... ... ... операторлары
|Акциялардың биржалық нарығы |Облигациялардың биржалық нарығы ... ... ... ... |
| ... ... ... үлесі% | |гі ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... АҚ |18,1 ... секьюрити» АҚ |35,1 ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... АҚ |8,7 ... Инвестмент |11,9 |
| | ... АҚ | ... |6,7 |«BCC Invest» АҚ |6,2 ... үй ... | | | ... | | | ... ... АҚ |6,0 ... ... |4,7 |
| | |АҚ | ... ... |5,5 ... |4,3 ... АҚ | ... үй ... | |
| | |АҚ | ... «Bailyk ... ... |3,5 ... АҚ | ... | ... ... |4,4 ... ... |2,88 ... АҚ | |үй» АҚ | ... Invest» АҚ |3,7 |«KG ... |2,86 |
| | ... АҚ | ... қор |3,6 ... ... АҚ |2,24 ... АҚ | | | ... ... |3,5 ... ... ... ... АҚ | | | ... ... ... ... ... сәйкес секторының 90%
жоғары айналымы келеді. Компанияның рейтингтегі орны ... ... ... ... сәйкес үлесімен анықталады
(сатылған және сатып алынған акциялар, облигациялар) Сондай ақ екінші ретті
нарықтағы бағалы ... ... алу ... ғана ... алғанда Қазақстан Республикасы бағалы ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылдың 31
желтоқсанында 104 брокерлік және дилерлік ұйымдар тіркелді, 2008 ... ... саны 106 ... құрды. Сөйте тұра, РФЦА қатысушыларының
жалпы саны 77 компанияны құрды, оның ішіндегі 16-сы шетел қатысуымен. ... ... ... ... ... болады.
3 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығын дамыту жолдары
Қазақстан ... ... ... ... ... ... болып жатқан қайта құрулардың күрделі кезеңін бастан ... ... ... ... ... мен даму стратегиясы
экономика саласындағы дағдарыстық ... жою мен ... ... ... және ... ... реттелетін
нарықтық механизмінің қалыптасуы мен тиісті ... ... екі ... ... ... дамыған мемлекеттердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай
нарықтық реттеу механизмінде бағалы қағаздар нарығы маңызды рөл атқарады.
Бағалы ... ... ғана кез ... ... ... ... жеке
тұлғаның) Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес меншікке болуға,
басқаруға ... ... ... ... жүзеге асыруға мүмкіндік беретін
жағдай болып саналады, ол өз кезегінде әрбір мүлік ... өз ... және ... ... ... ... ... Бұл сондай-ақ
экономикалық және әлеуметтік прогреске ықпал етеді. Сондықтан да бағалы
қағаздар нарығының қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... бірі ... саналады.
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының ерекшелігі-
мүлікті кіші және жалпы ... ... ... ... ... жеке ... ... өз мемлекетіміздің әрбір
азаматын қатыстыру. Соның нәтижесінде жекеменшіктендіруге банк жүйесі
қатынасқан жоқ. ... ... ... банктер бағалы қағаздар
нарығында жеке үстемдік (монополизация) роль атқарады. Дәл осы ... ... ... ... ... банктік үлгісінен бас
тартуына әкеп соқтырды. Сондықтан біздің ... ... ... ... ... ... нарығын құруға негізделгені дұрыс.
Отандық бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... берген жөн. Дәл осы мүмкіндіктерді бағалы қағаздар нарығының
банктік емес үлгісі, яғни ... ... ... алады деген пікірлер
молшылық.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... акционерлік капитал үлесінің көптігі;
- үлестік бағалы қағаздардың қарыз қағаздарынан көптігі;
- өндірісті қаржыландырудағы тура ... ... ... ... банк емес ... көптігі.
Бағалы қағаздар нарығын дамытудың ... ...... ... тиімді дамуына, бірінші кезекте нарықтық
экономиканың барлық субъектілері ... ... ... ... ... пен экономиканың өркендеуіне көмектесу болып саналады.
Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығы қазіргі уақытта қалыптасу ... ... Бұл ... бір жүйе емес, нарықтық экономиканы бүтіндей
жанжақты дамытусыз қызметін жүргізуі мүмкін емес сегмент болып ... ... ... бірсыпыра факторларға қатысты болады, оның ішінде
инфляция қарқыны басты рөл атқарады.
Ақшаның инфляциямен қамтамасыз етілуі тұрақты түрде өзінің түзетулерін
енгізеді. Кез ... ... өз ... ... ... түбегейлі өсім
алуды ғана емес, сонымен бірге оны барынша тез ... ... ... ... өсуі ... ... де ұзақ мерзімге өз ... емес ... ... ... қалдыруды қаламайды, яғни экономиканың
жалпы ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының қалыптасуы мен бүгінгі ... бір ... ... ... ... қалыптасуымен, сондай-ақ мемлекет
иелігінен алу және жекешелендірудің Ұлттық ... ... ... нарығының негізгі элементтерін қалыптастыру процесі ... ... ... акционерлік қоғамдар болып қайта
құрылуы, олардың инвестицияларды тартудың неғұрлым тиімді ... ... ... ... ... ... ... механизмі экономиканың барлық субъектілерінде
қажетті инвестициялық ресурстарды тарту мүмкіндігін білдіреді. Акцияларды
шығару бұл ... ... ... алуға мүмкіндік береді, ал
облигацияларды шығару неғұрлым пайдалы жағдайларда ақша ... ... ... ... ... ... жабу ... сондай-ақ ақша
белгілері эмиссиясына емес, мемлекеттік бағалы қағаздар шығаруға жүгіреді.
Барлық елдерде көптеген ... ... ... ... ... қаржыландыратын ең үздік және неғұрлым ұғынықты механизм
болып саналады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... және ... аспектілері туралы ғана емес, сонымен бірге
бағалы қағаздар нарығының жоғарыда атап ... ... ... ... орны туралы белгілерді ашу болып саналады.
Қазақстан Үкіметі тікелей дотациялар және төмен пайыздармен займдар
бөлу ... ... ... әлі де ... ... ... ... жеке секторға өтеді, бұл Үкіметке
бұрын оларға ... ... ... қамтамасыз ету
бағдарламаларына бағыттау үшін сол ... ... ... ... Нарық жағдайында өзінің өмір ... ... қалу ... ... ... түрде тиімді жұмыс істеулері
керек болады.
Бұл кәсіпорындардың нарық жағдайында табысты қызмет ... үшін ... ... сондықтан да өндіріс көлемін өрістете отырып, халықтың
неғұрлым толықтай жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығы өз
дамуының маңызды кезеңінде тұр. Осы ... ... ... ... деп бірнеше түрге бөліп қарауға болады. Олардың
алғашқыларына ... ... ... ... ... дамуын реттейтін дәл механизмнің жоқтығы;
- бағалы қағаздар дамуының біртұтас тұжырымдамасының болмауы;
- қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... әлсіздігі;
- нарық инфрақұрылымын дамытудың жеткіліксіз деңгейі.
Қазақстан Республикасының Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық Комиссиясы
Қазақстан ... ... ... ... дамытудың Ұлттық
бағдарламасын әзірлеп-жасаған ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығын экономикалық жаңа
құрылымның ажырамас бөлігі ... ... ... ... ... ... ... қор активтерінің жоғары
өтімдігін қамтамасыз ету, экономика салалары мен шаруашылық жүргізуші
субъектілер арасында капиталды шоғырландыру және ... ... ... ... ... барлық субъектілерінің және бірінші кезекте
халықтың жұмыс жасау белсенділігін ... ... ... пен ... ... ... көмектесу.
Сонымен, бағалы қағаздар нарығы – нарықтық ... ... ... ... реттеушісі. Бұл алдымен ... ... ... ... ... деген «жақсы
ақыл». Оның капиталға мұқтаж өндіріс салаларына құйылуы, ал артық болған
уақытта сол ... кері ... ... ... айналыс механизмі мынадан
түсінікті. Мысалы, кейбір тауарларға немесе қызмет түріне сұраныс өссе,
онда оған ... ... да ... Демек, оларды өндіруден пайда да өседі.
Сондықтан басқа салалардың өніміне сұраныс ... ... ... де ... ... ... ... сұраныс өсіп, тұрған салаларға
құйылады. Бағалы қағаздар осы механизмінің қызмет қамтамасыз ететін ... ... бос ... ... алу ... ... ... бағыттап
отырады.
Сонымен бағалы қағаздар нарығы экономикалық ... көп ... ең оңай және ең ... ... Елде ... бағалы қағаздар
нарығы қалыптасуы үшін оның құрамдас бөлігі болуы қажет. Олар:
1) сұраныс және ... ... мен ... қатысушылар;
3) нарықтық инфрақұрылым яғни коммерциялық банктер, қор ... ... және сол ... ... ... және өзін өзі ... ... қалыптасқан жағдай сипаттағанындай бағалы қағаздардың ең
көлемдісі және ең өтімдісі мемлекеттік қарыз ... ... ... ... ерекшелігі оған қатысушыларға байланысты:
Біріншіден, мемлекеттік бағалы қағаздардың эмитенті Қаржы министрлігі.
Екіншіден, Ұлттық банк оның ... ... ... ... сонымен
мемлекеттік бағалы диллері. Дегенмен бағалы қағаздар нарығына ... ... ... ... ... мен ... ... шарттарын анықтаушылар.
Бағалы қағаз нарығы субъектілерінің қатынастары экономикалық –
құқықтық механизмге негізделеді. Бұл ... ... ... ... оның ... ... ... бағалы қағаздардың маңызы онымен
шетеліп қоймайды. Бағалы қағаздар кез-келген мемлекеттің төлем айналымында
маңызды орын ... ... олар ... ... ... қызметі
жүзеге асырылыды. Дәлірек айтқанда, бұл күрделі қаржы ... ... ен ... ... ... яғни оларды нарық жүйесіндегі
ең өміршең субъектілер ғана ала ... ... және ... ... орай бағалы қағаздар
каржы институттары, қаржы нарықтары және ... ... ... ... ... қаржы жүйесінің тұтас бір бөлігін құрайды.
Мұндай жүйе біздің мемлекетімізде ... ... ... ... ... кезде, яғни 90-шы жылдардың басында құрыла бастады.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы ... ... құру ... одан әрі ... мақсатында қажетті шараларды жасауда. Қазақстандағы
меншікті ... ... алу және ... ... ... қағаздар нарығының негізгі элементтерін құру процесін
жеделдетті. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар
түрінде қайта құру олардың ... ... ең бір ... бірі – ... шығаруды пайдалану мүмкіндігін ашты. Бағалы
қағаздар нарығының механизмі экономиканы ... ... ... ... ... ... шығару осы ресурстарды шектеусіз алуға мүмкіндік туғызса, ... ... ақша ... ... ... алудан гөрі, тиімді
жағдайда алуға мүмкіндік береді. ... ... ... ... да ақша ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар
шығарумен шұғылданады.
Өркениетті мемлекеттерде экономикалық өрлеуді қаржыландырудың басты
жолы ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығының
күрделі ұйымдық - экономикалық ... ... ... ... ... ... яғни ... бағалы қағаздар шығаратын шаруашылық
субъектілері;
- инвесторлар, яғни уықытша бос ақша иелері – ... және жеке ... ... ... ... ... мамандары: брокерлер дилерлер,
инвестициялық басқарушылар, маркетмейкерлер;
- инвестициялық компаниялары, ... ... ... және т.б. қорлары;
- қор биржаларды, депозиттік, клирингтік және басқа бағалы қағаздарды
тіркейтін, сақтайтын ұйымдар.
Осы күрделі құрылымдардың қызметін ... ... ... ... мен ... және ... ... қажет.
Бағалы қағаздар нарығын өзін-өзі реттеуді ұйымдастыруды нарыққа
қатысушылар және ретеуші органдардың, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар құруы міндетті, сонымен қатар нарық және оған
қатысушылар лидері, өркениеттегі ... ... ... ... тырысатын,
өзі-өзі реттеуші ұйымдар дәрежесіне жетуге тырысады, бірақ өздері мұны
мақсат етіп ... ... ... бұзушылардың коллективтің шешімін орындатуға
міндетті.
Өзін-өзі реттеуші ұйымның басты ...... ... ... істеуу, яғни мемлкетпен бекітілген.
Қазақстан үшін қаржы орталықтарының тәжірибесі ... жаа ... ... ... ... ... қарауға болады.
Қайта іскерлік бағыттағы ... құру ... ... Қазақстан
Республикасының қаржы нарығын және қаржы ұйымдарының реттеу және ... ... ... ... қатысушылары, Қазақстанның қор биржасы
және өзін-өзі реттеу ... ... ... ... ... отандық бағалы қағаздар нарығын корпоративті және потенциалды
клиенттері биржаның жұмысын күшейту, ... қор ... ... бағалы
қағаздар нарығын дамыту үшін қажет. Листингілік компаниялардың іскерлік
жұмысын, олардың іскерлігі туралы ... ... ... ... ішінде
бағалы қағаздарды орналастыру жөнінде периодтық есебі, KASE веб-сайтында;
Қазақстан халқына бағалы қағаздар нарығын банктік несиенің ... ... ... ... ... ... ... нарықтағы
бағалы қағаздарды реттеуді күшейту қажет.
2) қаржылық емес ... ... ... ... ... ... ... басқаруларын іскерлік мониторинг
бойынша бастау;
3) инвестициялық қор туралы заң қабылдаған соң, инвестициялық қордың
институтын құру үшін жаңа ... ... база құру ... ... ... ... енді ... келе жатқан нарыққа
жатады. 2007 жылы мемлекеттің бағалы қағаздары қазынашылық міндеттемелері
-298210, ... құны ... 297209 ... Коорпоративтік және басқа
бағалы қағаздардың ... ... 2007 жылы ... - 21108, ... ... млн.долларды құрады.
Ал 2009 жыға келетін болсақ қаңтар айында ... ... ... жасалған келісім – шарттар динамикасы 343,2 ... – 158,9 ... ... облигациялар – 317,0 млн.доллар,
РЕПО операциялары – 10658,6 млн.лолларды құраған. ... ... ... 13 кестеден көруге болады [30].
Кесте 13. 2009 жылдың 1 ... ... ... ... және ... ... ... нарық секторы |2009ж. |2008ж. ... |
| ... ... | |
| | | ... |% |
| | | ... | ... ... |7956,9 |4656,1 |3300,8 |70,9 ... мемлекеттік |343,2 |499,6 |-156,4 |-31,3 ... ... оның | | | | ... | | | | ... ... ... |72,4 |200,1 |-127,7 |-63,8 ... ретті нарық |270,8 |0 |26,0 |-9,6 ... |158,9 |219,2 |-60,3 |-27,5 ... ... |317,0 |103,3 |213,7 |206,9 ... ... ... |7384,0 |3274,6 |44,3 ... ... оның |21453,2 |15056,5 |6396,7 |42,3 ... | | | | ... ... ... |41,7 |81,0 |-39,3 |-48,5 ... ... репо | | | | ... ... ... |117,4 |108,9 |8,5 |7,8 ... ... ... |8707,4 |5626,6 |3080,9 |54,8 ... „авто“ репо | | | | ... ... ... |17454,0 |11553,3 |5900,7 |51,1 ... ... ... қаржылық дағдарыс кеңіндекі, көптеген қаржы
нарықтары құлап жатқанда, Қазақстан нарығына бұл ешқандай әсер ... ... ... ... ... қағаздар қор нарығының
қалыптасуына кедергі келтіретін проблемалар аз ... ... ... өтуге де болады. Бұлар:
- қор нарығындағы бірлескен секторлардың дамымауы;
- халықты қор нарығындағы жинаққа тарту механизмдерінің
жоқтығы;
- бастапқы ынталандыру ... ... ... ... ... ... ... кететін болсақ,көптеген өндірісті өркндету үшін сатылған
акциялармен,облигациямен,еврооблигациямен ... жыл ... ... ... Жыл ... экономикалық қызмет түріндегі
корпорацияларының бастапқы нарығының бағалы қағаздары әр түрлі ... ... жыл ... өсіп келеді. Бұдан біз ... ... ... яғни даму ... ... ... мәселелердің барлығы мемлекетіміздің экономикалық дамудың
бүгінгі кездегі сатысында ... ... жас ... ... жаңа, тіпті
ерекше бағыт, яғни бағалы ... ... және сол ... ... ... ... ... болғанын айқындайды. Бұл өте терең
экономикалық және ... ... ... және ... ... және ... ... ұғынуды талап ететін күрделі ... ... ... бағалы қағаздармен қызмет жасайтын ... ... ...... ... Әрине бұндай істе нақты көмекті
қазіргі ... және ... ... ... ... оқып, үйренуден
алуға болады. Сонымен бірге өткен тарихқа да оралу, оны білу – алға ... ... ... ... процесі бағалы қағаздар
нарығының дамуына ат салысты, яғни ... ... ... ... ... тұлғалар құқықтарына бөліп беру құқығы
қарастырылды. Сонымен қатар шаруашылықтың акционерлік ... ... ... және ... ... ... ... етеді. Бұл өндіріс
құралдарына қоғамдық иемдену құқығын бекітудің материалдық алғы ... ... ... ... ... енгізу инфляцияның өсу қарқынын
төмендеуге мүмкіндік берумен ... ... ... сол сияқты
бағалы қағаздар нарығының дамуын қамтамасыз етеді.
Бағалы ... даму ... ... саны ... ... бағалы қағаздардың өсім қарқыны 71,76%-ын 2006 жылы, 165%-
ға 2007 жылы жоғарлануын және 2008 жылы 41,02% ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мемлекеттің
қаржы саясатының мазмұнына, республикалық бюджеттің ағымдық ... ... ... сақтау үшін жүргізілген саясатқа тәуелді.
Ал 2009 жыға ... ... ... ... KASE-те, мемлекеттік бағалы
қағаздармен жасалған келісім – шарттар динамикасы 343,2 ... – 158,9 ... ... ... – 317,0 ... операциялары – 10658,6 млн.лолларды құраған.
Қорыта айтқанда, қазіргі заманда елдің ұлттық экономикасының дамуында
қаржы орталықтары маңызды рөл атқарады. Осы ... ... елу ... ... ... ... ететін Қазақстанның басты
артықшылықтарының бірі қазақстандық қаржы ... ... ... ... экономика талабына сәйкес бағалы қағаздар нарығының
қазіргі түсінігі меншіктің бір формасына монополия болуды тіркесе шығара
отырып оның көп ... ... және ... ... ... талап
етеді. Ол үшін нарық заңына сүйене отырып, экономикалық процестерді дұрыс
реттеу, сондай-ақ ... ... ... үшін ... ... ... ... уақытта бағалы қағаздар туралы шыққан заңдар жетілген және
бағалы ... ... ... ... қалыптастыру процесі
аяқталды деуге болмайды. Дегенмен ... ... ... ... ... Бүгінгі күні айтылған заңдарда пайдаланудың нәтижесінде
мемлекетіміздің бағалы қағаздар нарығының құқықтық ... ... мен ... ... мүмкіншілік бар.
Сонымен менімен таңдалған дипломдық жұмысымды жасалған зерттеулер мен
бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... заң ... бағалы қағаздар нарығының екінші нарығы
даму сатысына көшіп оңтайлы жағымды нәтиже берсе;
Қор биржасындағы акция ... ... яғни баға ... ... себебі ол акционерлік қоғамның қаржы жағдайына әсер ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткізуін қамтамасыз етететін бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... ... орталық депозитария, тіркеуші, төлем агенті
қызметтерін атқаратын Орталық депозитария базасында аса ірі, көпкәсіпті,
яғни ірі қалалардағы ... ... ... ... ... ... ... және дилерлік ұйымдардың операциялар тізімін кеңейте және
ұлғайта отырып, олардың ... ... ... ... енуі
деңгейін артса;
Бағалы қағаздар нарығы субъектілерінің реттелуін инвестициялық үрдістің
басты делдал болып ... ... ... ... ... жолымен Еуропалық одақтастық директивасы талаптарымен жүзеге асыру;
Бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... отыру.
Қорыта айтқанда, бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... операциялар түрлері жылдан жылға даму
сатысында, сондай-ақ ... ... ... ... түсініп
экономикалық тиімділігі мен оның белгілі бір капаитал екендігін түсінді.
Сонымен қатар ... және ... ... қағаздардың
айырмашылықтары мен өтімділік деңгейін ажырата білді.
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар аясындағы проблемаларды шешу
және оларды жетілдіру бойынша ... ... ... ... ... тарту. Қор нарығына эмитенттерді тарту - отандық
нарықтың өтімділігін күшейтудің негізгі ... бірі ... ... ... ... нарығындағы эмитенттердің жетіспеушілігі
келесі ... ... ... бір ... ... ... немесе қор биржасындағы еркін айналым акцияларының (free-float)
төмен деңгейі, отандық қор нарығында ұлттық ... ... ... қазақстандық компаниялардың шет елде бағалануды таңдауы;
2) жаңа қаржы құралдарын әзірлеу мен базалық құралдарды жетілдіру;
3) ... және ... ... ... ... инвестициялық білімділігін жоғарылату.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1 Искаков Ұ.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Қаржы нарығы және делдалдары:
Оқулық – ... ... ... ... Б.А. ... ... нарығы. – Алматы: Жеті Жарғы, 1997 –
114 б.
3 ... ... ... ... № 461-ІІ 2003 ... 2 шілдедегі
Қазақстан Республикасының Заңы.// «Заң» электрондық базасы.
4 С.Құлпыбаев Қаржы: Оқулық. – Алматы 2007. – 668 ... ... А.Р. «РЦБ и ... рынок в Казахстане» Алматы - 2000.
6 Бердникова Т.Б. «РЦБ и ... ... ... -2002.
7 Масленников В.В. «Биржовое дело» Москва, 2000.
8 Рынок ценных бумаг: учеб, для студ. экон. спец. и ... ... ред. ... В. А., Басова А. И.- М.: Финансы и статистика, 2006. ... ... ... В. А. Рынок ценных бумаг: учебник/ В. А. Лялин, П. В. Воробьев.
- М.: Проспект, 2006. - 383 ... ... В. В. ... ... ... ... Выбор стратегии: учебник. - СПб.: Питер, 2003. - 286 с.:
табл.
11 Қазақстан қор ... ... ... (KASE) – ... сайт ... ... ... (KASE) http:
//www.kase.kz
13 Официальный сайт Казахстанской фондовой ... (KASE) ... ... ... рынка ценных бумаг Республики Казахстан на 2005 –
2007гг., утвержденная Постановлением Правительства от 24.12.2004, № 385;
15 ... ... ... ... рынка за 2007 год. – Рынок
ценных бумаг Казахстана. – 2008.- № 2.- С. 6-18.
16 Концепция развития финасового сектора Республики Казахстан.//
www. ... ... ... А.А. Ануарбеков Е.А. Справочник по ценным бумагам
Республики Казахстан. ... ... ... Г.С., ... А.А. и. др Алматы «Экономика», 1998.
19 Семенкова Е.В. Операции с ценными бумагами, М. «Перспектива», 1997.
20 ... Г. ... ... ... ... государственного
регулирования. Алматы, «Қаржы-Қаражат», 1996.
21 Бағалы қағаздардың ... ... ... мен ... ... ... 1995.
22 Есенов Б. Казахстанский фондовый рынок как средство привлечения
инвестиций. // РЦБК – 2005.
23 Алехин Б.И. ... ... ... ... в ... операции. М.:
«Финансы и статистика», 1991.
24 ... А.И. ... И.Т. ... ... ... ... Санкт-Петербург «Питер». 2000.
25 Галанов В.А. Басов А.И. ... ... ... М.: «Финансы и
статистика», 1999.
26 ... ... 1997 ... 05 наурыздағы «бағалы
қағаздармен келісім шарт құру» туралы заңы
27 Қазақстан ... 1997 ... 06 ... ... ... ... ... Республикасының ел басының өзгертулер мен толықтырулар
еңгізілген заңдық күші бар 1995 ... 24 ... ... туралы жарлығы.
29 Карагусов Р.С. Ценные бумаги и регулирование их обращения ... ... ... ... ... http://www.kase.kz/portals/sec/
31 http://www.souz-atameken.kz/kaz/associations/otr/13/
32 http://www. http://www.rfca.kz/p91&version=kz
33 www. alb. kz/ textannual/report_2006
34 Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан ... ... шығу ... ... 28 ... 2009.
-----------------------
Бағалы қағаздар
Қазыналық облигациялар
Депозиттік сертификаттар
акциялары
чектері
облигациялары
Қазыналық вексельдер
мемлекеттік
Кіріс төлеу жөніне қарай
банктердің
Кәсіпкерлердің
жергілікті әкімшіліктің
қарызды, үлесті
сатылу жеріне қарай
Эмитенттің сипатына қарай
Депозитарлық қолхаттар нарығы
Акциялар нарығы
Облигациялар ... мен ... ... ... ... ... қағаздар нарығы
Бағалы қағаздар нарығы
ААҚ-дың әртүрлі қолардың
Коммерциялық вексельдер
фьючерстер
Кәсіпорындардың облигациялары
қарызды
акциялар
ақша нарығындағы
капитал нарығындағы
қарызды
қарызды, үлесті
әртүрлі эмитенттер-дің
депозиттік сертификаттар
қазыналық вексельдер
опцион-дар
әртүрлі эмитент-тердің
облигациялар
үлесті

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында акционерлік қоғамдардың және бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы 25 бет
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы36 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бағалы қағаздар рыногының қалыптасуы мен дамуы38 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Қазақстан Республикасы ҰҚК Әскери институтының іс қағаздарына, күнделікті қызметіне мемлекеттік тілді енгізу мен дамытудың өзекті мәселелері8 бет
12 қабатты тұрғын үй құрылысы54 бет
CorelDraw 1116 бет
Windows жүйесіндегі excel программасы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь