Омыртқасыз жануарлардың түрлерінің таралуы, шығу тегі

Жоспар:

1) Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

2) Омыртқасыздардың балық тіршілігіндегі маңызы ... ... ... ... ... ... ... 4.8

3) Бір клеткалы және көпклеткалы
Жануарлар өкілдеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9.12

4) Негізгі бөлім . сүліктер класы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13.19

5) Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

6) Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
        
        Жоспар:
1) Кіріспе ………………………………………………………………………3
2) Омыртқасыздардың балық тіршілігіндегі маңызы.………………………4-8
3) Бір клеткалы және көпклеткалы
Жануарлар өкілдеріне сипаттама…………………………………………..9-12
4) ... ...... ... ... ... ... Кіріспе
Табиғат байлықтарының бірі – жануарлар әлемі, ал жануарларды зерттейтін
ғылым – зоология. ... ... ... келе ... және ... ... ... себебі жануарлар биологиялық ғылыми зерттеулердің
әрқашанда ... ... ... ... Жануарлар әлемінің алуан
түрлілігін, олардың ... мен ... ... ... ... қрршаған
ортамен қарым – қатынасын, шығу тегін зерттей отырып, органикалық ... және даму ... да ... ... ... ... адам ... халық шаруашылығындағы маңызы зор ... ... 2011 ... 10 қазан және 13 қараша ... ... пәні ... оқу ... ... Бұл практиканың мақсаты
омыртқасыз жануарлардың түрлерінің таралуын, шығу тегін, олардың ... ...... табиғаттағы және адам өміріндегі маңызын зерттеу
болып табылады. Негізгі тапсырмасы теориялық білімдерді практикалық жағынан
игеріп, бекітуге және ... ... өз ... ... түрлі
ғылыми әдебиеттермен жұмыс жасап, талдау жасауға үйрету болып табылады.
II Омыртқасыздардың балық тірлігіндегі маңызы
Бұл класқа жататындардың негізгі ... ... ... бас ... алға ... ... ... желбе-зектерінің айналасында (атриальдық)
қуысы болады. Басы де-несінен айқын бөлінбеген. Сезім ... ... Бас миы деп нерв ... ... ... ... де, оны
қаптап тұратын бас сүйегі болмайды. Хорда және оның қабы ... ... ... жоқ, ал ... және ... системалары сегментті
болады. Сыртқы түрі. Ланцетник — ұзындығы 5—8 *сж болатын, екі бүйірінен
қысыңқы, сопақ, балық ... ... ... жән-дік. Құйрығының артқы
бөлімі найзаның ұшына немесе ланцет-ке ... ...... ... Арқа ... кұйрық қанатына келіп түйісіп, одан ары ... ... ... ... шейін созылады.
Денесінің, құрсақ жақ бүйірінде орналасқан екі ... ... Олар ... ... ... ... ... созылады. Денесінің
алдыңғы, бауыр жағында 10—12 пар ... ... ас ... ауыз алды ... болады.
Тері қапшыры. Ланцетниктің тері қапшығы екі қабаттан тұ-рады: ... ... ...... деп атайды. Жоғары дәрежеде дамыған жануарлардың
эпидермисінен, айырмасы ланцетниктің ... бір ... ... ... ... жұқа ... ... жатады. Эпидермистің көпшілік клеткалары —
цилиндр пішінді, бірқатары ... ... ... ... ал ... сезімтал түктері бола-ды. Кутис қабаты нашар дамыған және ол
қоймалжың ткань-дерден құралады.
Ет ... ... ... сияқты, бұлардың еті де денесіне біркелкі
орналаспаған. Ет әсіресе денесінің арқа бөлі-мінде көп болады. Ет ... бойы ... екі — ... деп ... бунақтарға бөлінеді.
Миомерлер бірінен-бірі миосепта деп аталатын дәнекер тканьдермен шектеліп
(бөлініп) тұрады. Сондықтан бунақтардың ... ... ... ... тұрады. Бұлшық еттерінің бөлшектерінің үшкір жағы ... ... ... ... Оң жағындағы миомерлері мен сол жағындағы
миомерлері ... ... ... ... өзі су ... ... бағытта денесінің оңай иілуіне жағдай туғызады.
Хордасы негізінен каңқа қызметін атқарады. Хорда ланцет-никтің арқа ... ... ... созылып жатады. Хорда клеткаларының шығарған
заттарынан ... ... ... тұратын қабық пайда болады. Хорданың
негізгі денесі талшықты ... ... ... ... іші ... ... вакуольдері бар. Қалың дәнекер ткані хорданы және оның
үстіңгі жағына ... нерв ... ... тұ-рады. Бұл қапшықтан
миосепталарға, тері ... ... ... ... тарайды.
Желбезек саңылауларының маңайында клеткасыз талшықты құрылысты тор бар. ... ... ... ... Тор ... ... орналасқан қоймалжың тканьдер
қанаттарын қозғауға сүйемелдейтін кұрал есебінде пайдаланылады. Ауыз алды
бөлімінде орналасқан-қармалағыш түктерінің түбінде де ... ... ... Нерв ... ... ... нерв ... деп
аталатьш бүкіл дене бойына хордамен қатарласып созылып жатқан нерв ... Нерв ... бас жақ ... ішкі ... кең, ал ... қуыс тар ... Бұл ... — невроцель деп атайды. Ланцетник
ұрығының даму кезінде невроцель сыртқы ортамен — невропор ... ... ... ... ... ... Мұның орнына дененің бас
бөлімінің үстіңгі жағында оязы қалады, оны иіс оязы деп атайды.
Бүкіл нерв түтігі бойымен, ... ... ... сез-гіш — Гессе
көзшелері орналасқан. Әрбір көзшенің өзі екі ... ... ... — жарық сезгіш клетка, ал екінші-сі — пигментті клетка. Ланцетник
миының барлығы дерлік жа-рық сезгіш келеді. ... нерв ... ... ... ... ... Нерв ... алдыңғы кеңейген
бөлімінен екі пар нерв кетеді де ... ... ... ... ... ... басқа нервтер тарайды. Сөйтіп әрбір ... екі пар нерв ... ... құрсақ, екіншісі—арқа нерві. Арқа
нервтері атқаратын қызметіне қара-ғанда аралас қозғалтқыш-сезгіш, ал құрсақ
нервтері таза қозғалыс қызметін атқаратын нерв ... ... ... ... жұмысы бір-біріне байланысты емес, бұл көптеген
омыртқалылардың нервтерінен ... бар ... ... ... ... ... Олар ... көзшелері арқылы
жарықтарды, иіс оязы арқылы судың ... ... ... алады.
Сонымен қатар денесінде — эпидермисте бытырап жатқан сезгіш клеткалары
болады.
Ас қорыту және ... ... Ауыз ... қармалағыш түктерінің түп
жағында ауыз орналасқан. Ауызбен жұтқыншақты бөліп тұратын, етті ... ... кең, ол ... жуық ... саңылауларын ара-лап өтеді.
Ол сыртқа ашылмай атриальдық немесе желбезек айналасындағы қуысқа ... ... ... ... ... негізделген. Қатпарлар құйрық
бөлімінде өспейді соның нәтижесінде ... деп ... ... пайда
болады. Сөйтіп су жұтқыншақтан желбезек сақылаулары арқылы ... одан ... ... ... шығады.
Жүтқыншақтық құрсақ жағындағы ішкі бетінде өзекшесі бо-лады. Бұл өзекше
безді және кірпікшелі ... ... ... тұрады. Ауыз
маңына таянғанда-өзекше екі айырық болып, жүтқыншақтың үстіңгі бөліміне
қарай созылады. Бұл ... олар ... ... ... жатқан желбезек үс-ті
оязына барып жалғасады. Эндостильдің шырын шығаратын ... ... ... ... ... ... заттардың ұсақ бөлшектері жабысып
қалады. Эностильдік ... ... ... ... ... ... ауыз ... одан әрі желбезек үсті өзек арқылы ішекке
түсуін қамтамасыз етеді.
Ішегі ... ... дене ... ... ... ... ... бөлімінің құрсақ жағынан бір қуыс жә-не тұйық өсінді ... ... ... ... бауырынын, қызметіне ұқсас қызмет
атқарады.Сондықтан,бұл өсіндіні—бауыр өсіндісі деп атайды.
Бұл айтылғандардан: ланцетниктер ... ... ... алады және
қоректенеді деген қорытынды шығады. Анығырақ ... ... ... ... қоректенуі ауыз бөліміндегі — жұтқыншағындағы және ішегіндегі
кірпікшелі ... ... ... ... Ланцетниктер —
пассив организмдер.
Қан айналу системасы — қарапайым, бірнеше қан тамырларынан ғана тұрады.
Қаны түссіз. Жүрегі болмайды. ... ... ... басталран кұрсақ
қолқасы-нан бірнеше желбезек артериялары тарайды. Бұл артериялар ... ... ... ... ... Желбезек артериялары
ұсақ қан тамырларының торларын құрамай-ақ тотыққан қанды қос желбезек ... ... ... арқа қолқасының түбіріне апарып құяды. Қос арқа
қолқасының түбірі яғни ... үсті қан ... ... ... ... бөлімінің тұсына келгенде қосылып, арқа қолқасына
айналады. Арқа қолқасы ... ... ... ... ... ... ... Арқа қолқасынан ішкі органдарға қан тамырлары кетеді. Арқа
қолқасының ... ... бас ... ... ... ... — ұйқы артериялары тарайды.
Денесінің алдыңғы бөлімдегі қан дененің артқы ... ... ... ... ... ... Ал денесінің артқы бөліміндегі вена қандарын,
артқы қос ... ... ... ... ... алып келеді.
Жұтқыншақтың артқы бөлімінде, алдыңғы және ... ... ... ... ... (оң және сол) екі кең, жұқа ... ... құйлысын
құрайды. Кюзьеров құйылысынан вена қандары вена синусына құйылады. Құрсақ
қолқасы осы вена синусынан басталады. Ішкі органдардан жиналған вена қаны ... асты ... ... ... ... Бұл вена бауырға кірісімен
капилляр торларын құрап, бауырдың қақпа системасын құрайды. Бауыр венасымен
қан веңа синусына барып ... ... ... каны ... ... ... ... желбезектегі қан тамырлары-ның төменгі бөлімінің жиырылып-жазылып тұруы
нәтижесінде
қозғалады.
Зәр шығару системасы — жұтқыншақ маңайына ор-наласқан көптеген (90 ... ... ... түтікшелерінің бір ұшы желбезек маңындағы қуыспен ... ... ұшы ... қуысына еніп тұрады. Осы қуысқа еніп тұратын ... ... бар. Бұл ... іші қуыс, сырты түйреуіштің, басы
сияқты клеткалар-мен — ... ... ... іші ... ... ... ... түктерінің көмегімен, целомның, ішіндегі зәр
заттары желбезек қуысына келіп, одан сыртқа шығарылады. Ланцетниктердің зәр
заттарын шығару органдары, ... ... ... зәр ... құрылысына ұқсайды.
Жыныс бездері. Аталық және аналық жыныс бездері сырт жағынан ... ... ... ажырату мүмкін емес. Олар көптеген (25
пар), шар ... ... ... ... ... орналасқан
денешіктерден тұрады. Жетілген жыныс клеткалары уақытша пайда болған ... ... ... ... ... одан ... ... сыртқа суға
шығарылады. Жыныстық келеткалар су түбіне жа-қын қабатқа барып ұрықтанады,
яғни ланцетниктің ұрыктануы сыртта болады.
Ланцетниктің ... және ... ... көбеюы және дамуын бірінші
рет А. О, Ковалевский зерттеген. Бұл ... ... ... бар. ... ... ... дамуын зерттеудің нәтижесінде қазіргі тіршілік
ететін хордалылар тегінін, ертеде қалай дамығаны туралы керекті ... ... ... ... ... эмбриональдық дамуы басқа
хордалылардың эмбриональдық дамуының қарапайым, схемалық ... ... ... және ... ... ... ... уақытта болады.
Ұрықтанған жұмыртқалары өте қысқа мерзімде ... ... ... түн ... ... даму ... ... үлгіреді.
Жұмыртқанын. бөлі-не бастаған мезгілшен 36 сағаттан соң, ұрықтың аузы және
ал-ғашқы желбезек ... ... ұсак және ... сары уызы аз ... ... да, онын,
бөлінуі толық және ... ... ... ... ... ... жұмыртқаның төменгі вегетативті бөлімінің клеткалары, оған ... ... ... ... едәуір ірі келеді. Бластуланың
төменгі бөлімінің ішіне қарай ояздануынан гаструла пайда ... ... ... ішкі қабатындағы клеткалары ірі болады. Гаструла ұзаруына
сәйкес гастропор біртіндеп тарылады. Осы мезгілде ұрықтың үстіңгі ... ... ... ... оның ... жиырылып, ұштасуынан түтік
түзіледі. Осылайша түзілген нерв түтігі алдыңғы ... ... ... ... ортамен қатысады да арткы ұшы гаструла қуысымен, яғни
алғашқы ішекпен жалғасады. Ұрық бұдан әрі ... ... ішек ... жойылып, невропордың орнында иіс оязы қалады.
Осы мезгілде энтодерма да жіктеледі. Алғашқы ішектің арқа ... ... ... ... жатқан өсінді пайда болады. Келешекте бұл өсіндіден
жіп тәрізді ... ... ... ... осы ... ... ... екі бүйірінен екі қатар ... ... ішек ... ... ... Олар өсе келе ... одан бір пар ... ал-ғашқы нұсқасы — ... ... ... ... болады. Ұрықтың келешек даму кезінде
әрбір целом қапшығы екі бөлімге үстіңгісі — ... ...... ... ... қуыстары өз ара қосылмай, біртіндеп жойылып
кетеді де, керісінше бүйір тақталарының қуыстары өз ара ... ... ... ... целомды құрайды.
Сомитте мына төмендегі органдардың ... бар ... ... ішкі ... ... ... деп атайды. Ол хорданы, нерв
түтігін, жүзу қанаттарын, ... ... ... ... дәнекер
қынаптарын құрайтын клеткаларды түзеді және одан миосепталар да қалыптасуы
мүмкін. Сомиттің хордаға тиіп жататын бөлімін миотом деп ... ... ... ... болады. Сомиттің сыртқы бөлімі тері жапырақшасы деп аталады.
Бұдан ... ... ...... пайда болады.
Бүйір тақтасынан шарбы, шажырқай (бұлардан ұзын канал тәрізді қан тамырлары
пайда болады), ішек ... ... ... бұлшық еттер дамиды.
Нефридиалық түтіктер саусақ тәрізді өсінділер ... ... ... қабырғала-рынан пайда болады. Сомит және бүйір тақтасы екіге
бөлінген жердің аралығынан гонадылары дамиды, мұны ... деп ... ... ... ... алғашқы ішектің ұшының ілгері шығуымен
эктодерманың оған қарсы түрілген ... ... ... ... түйіскен
жерінің жарылуы-нан ауыз тесігі пайда болады. Ұрықтың астыңғы сол жақ бетін-
де ассиметриялы түрде ауыз ... және ... ... ... қуыс бас ... денесінің құрсақ жа-ғындағы бетінде
алғаш науа түрінде пайда болады. Осы науа тәрізді ... ... ... ... үштасуы-нан дене қуысы пайда болады. Дененің артқы
бөліміне жеткенде бұл қатпарлардың беттеспеуінен ... ... ол ... сүйексіздердің тектері. Осы кезде тіршілік ететін бас сүйексіздердің
тегі туралы, палеонтологияда ешбір ... жоқ. ... да, ... тобының тегі туралы, салыстырмалы анатомия мен ... ғана ... ... жасауға тура келеді. Академик А. Н. Се-
верцевтің айтуынша, бас сүйексіздердің тегі еркін жүзе ... екі ... ... болған. Олардың атриаль-дьік қуысы болмаған, хордасы
бас бөліміне жетіңкіремеген. Желбезек саңылаулары аз болған (17-20) ... ... ... ... Сол ... бас сүйексіздерден екі
бұтақ тараған. Біреуі—еркін жүзіп жүріп тіршілік ететін ... ... ... топ та, екшші — жай қозғалуға су ... ... ... ... ... ... осы ... тіршілік ететін
бас сүйексіздер-дің ата тектері шыққан болуы мүмкін.
Омыртқасыздардын балық ... ... өте зор. ... ... ... су ... ... Олар бір-бірімен тығыз байланысты.
Тіршілік ортасыда бірдей деп айтуга болады. Олардың түрлері бірімен – ... ... ... ... ... ... ... Кейбір омыртқасыздар балықтардың шабақтарымен және малюскалармен
қоректене алады. Ал ... ... ... бір ... ... ... алады. Сөйтіп, омыртқасыздар мен
балықтардын тіршілігі ұқсас болып келеді.
Бір клеткалы және көп ... ... ... ... – Zoa ... Animalia – бір ... – Protozoa және
көп клеткалылар - Metazoa деп аталатын екі ... ... ... – Protozoa ... жағынан бір клеткалы формалар бола
тұрып, физиологиялық жағынан ... өз ... жеке ... себебі
тірі организдерге тән зат алмасу, қозғалу, қорегін ұстау, ас ... ... ... алу, ... өсу, ... бейімделу қызметтерін дербес атқара
алады. Осыған байланысты бір клеткалыларда эволюциялық дамудың барысында
клетканың құрысы мен ... ... ... ... ішінде
бірклеткалылардың күрделіленуінің негізгі үш процесін қарастырайық: 1 –
клеткадағы ... ... өсуі ... ... ... ... физиологиялық жағынан қабілеттеу, өз
өлшемдерін және жұмыс өнімділігін ... ( ... ... ... ... тармағында); 2 – клеткадағы ядролар санының өсуі ... ... ... ... саны ... ... мен ... қызметінің ерекшелігіне қарай
генративті және вегативті ... ... ... ядро тек қана
көбею, ал вегетативті – клетканың қалған тіршілік ... ... ... инфузориялар ); 3 – клеткалардың санының
өсуі немесе ... ... ... ... клеткалар бір
бірінен ажырамай, тығыз орналаып, ... ... шар ... ... ... ... мен атқаратын қызметерінің ерекшеліге ... және ... ... ... ... клеткалардан
макро және микрогометалар түзіледі, ал ... ... ... тіршілік қызметін атқарады ( ... ... ... ... ... бір ... әсіресе колонияльді
формалары көп клеткалыларға бастау ... ... ... ... ... жануарларың арғы тегі колонияльді бір ... ... ... ... ( metazoa ) ... сипаты: денесі дифференцияланған көп
клеткалылардан және үш ұрық ...... ... ... Осындай үш жапырақшалар көп клеткалылардың ұрығы
дамыған кезінде қалыптасады. Ұрықтың дамуын барлық көп клеткалы ... ... ... ... және аналық екі гаметалар қосылып зигтаны
түзейді, содан кейін организнің жеке ...... ... ... бір – біріне тығыз жанасқан бластомерлер деп аталатын клеткалар
тобын ... ал ... ... ... бір ... ұрық ... шар тәрізді, ішкі қуысы бластоцель деп аталады, бұл бірінші қуыс.
Бластула түзіліп ... ... ... ... ...... немесе
екі қабатты Ұрықтың дамуы басталады. ... ... ... бластула
клеткаларының ішкі бластоцель қуысына ауысуы нәтижесінде пайда болады.
Гаструляция әр түрлі әдіспен жүре алады: ... ( ... бір ... ішкі ... қуысына жиырылу арқылы еінші қабат түзеді );
иммиграция (бластула ... ... ... өз орнынан
бластоцель ... ... ... ... ... ); ... т. б.
Гаструланың екі ұрық ... ...... ... қабат,
екіншісі – энтодерма ішкі қабат. ... ... ... ... ... ... мезодера қабаты түзіледі де,
мүшелер құрыла бастайды.
Төменгі сатыдағы көп клеткалы жануарлардың ( ... ішек – ... ) ... формалары қос қабатты күйінде қалған.
Жануарлардың деңгейін, ортақ құрылымын, ... ... ... ... ... ... үшін оларды
типтерлен жоғары ірі топтарға жіктестірген.
Көп клеткалылар ( Metazoa ) үлкен үш ... үсті ... ... Parazoa, ...... қарапайым құрылысты көп клеткалылар. Жануарлар
дүниесінің арғы тегінің белгілерін осы ... ... ... қалған
жәндіктер. Бұл топты жаңадан ашылған тақталылар – Plcoozoa – типі құрайды.
Parazoa – төменгі ... көп ... ... дене ... ... нерв клеткалары болмайды. Осыларға губкалар -Spongia –
типі жатады.
Eumetazoa – нағыз көп ... ... ... ... ... нерв жүйесі жақы дамыған. Eumetazoa қатарындағы жануарлар
мүшелерінің белгілі ... ... ... дене ... екі ... бөлімге бөлінеді: сәулелі ( радиальды ) – Radiata
және билатеральді (екі жақты) – ...... ... симметриялы жануарлардың денесі эктодерма, энтодрма ... ... қос ...... деп те ... ... – Coelenterata және ескектілер – Ctenophora – типтері жатады.
Қарапайымдылар – бір ... өте ... ... ... ... ... жағынан қарағанда қарапайымдылар бір ... ал ... ... ... ... ... өмір сүретін жеке
организм,тірі организмге тән зат алмасу, ... ... ... ас ... , зәр шығару, тыныс алу, даму т.б. ... ... ... және ... ... ... ... Олардың мөлшері 3-4 микроннан бірнеше миллиметр шамасынды болады.
Мысалы, инфузория ... ... 1,5 ... ... көп ... клеткасының құрлысымен
бірдей – ... ... және ... ... құралған.
Цитоплазма екі қабат түзейді, ашық ... ...... және
қоңырқай, түйіршікті ішкі – эндоплазма. Қоймалжың сұйық ... ... ... ... ... ... ... т.б. Цитоплазмада ас қорту вакуольі түзіліп
тұрады, олар ас ... ... ... ... ... заттармен сұйықтық тамшылар клеткаға фагоцитоз және
пиноцитоз жолымен өтеді. Тұщы суларда ... ... ... вакуолі зәр шығару осмос қысымын реттеу және тыныс алу ... ... ... зат ... ... ... ... несеп заттар
сыртқа жиырылғыш вакуолі арқылы шығарылады. Тұщы суда ... ... ... ... және ... ... өзін қоршаған судың концентрациясын әлдеқайда жоғары
болғандықтан, осмос ... ... ... ... су клетканың ішіне
енеді, ал жиырылыгыш вакуоль артық суды ... ... ... ... ... ... жарылмай бірқалыпты түрде сақталынады. Судың құрамындағы
ерітілген оттегі цитоплпзмада қалып, сыртқа су арқылы көмірқышқыл ... ... ... тыныс алу процесі жүреді.
Цитоплпзмпның орталық бқлімінде ядро орналасады. ... ... ... ... екі, көп ... қарапайымдыларда жиі
кездеседі. Ядрода қабықша,ядро шырыны,ядрошық және храмасомалар болады.
Қарапайымдыларда қозғалыс органойдтары жақсы жетілген.Олар ,жалған -аяқтары
яғни псевдоподиялары-pseudopodia (латынша pseudo – ... , poda – ... жіп ... ... мен ... ... ... және жынысты жолымен көбейеді.Жыныссыз
көбеюінде клетканың негізгі бөліну тәсілі-митоз.
Жынысты көбеюі аталық және аналық жыныс клеткаларының ... ... ... процесті – копуляция деп атайды. Копуляция нәтижесінде
ұрықтанған клеткадан-зигота пайда болады. ... ... ... ол екі
гаплойдты жыныс клеткаларының қосылуы нәтижесынде ... ... ... мен пішіні әр қилы болады. Аталық және аналық
гаметалардың мөлшері және ... ... ... ... ... деп атайды, ал ... ... ... ...
макрогамета,кішілеу келген аталық гамета – ... ... ... деп ... Қарапайымдылар коньюгациясы (ядроның
қосылуы) ұрпақ алмасуы, ... ... ... ... бір ... - қолайсыз жағдайларда (су кеуіп қалса,
мұзға айналса, қорек жетпесе, т. б.) клетка ... ... ... ... ... ... ... қарапайым ұзақ уақыт тіршілік етеді.
Қолайлы жағдай болғанда клетка ... ... ... ... ... ... ... қарапайымдылар екі топқа бөлінеді:автотрофты және
гетеротрофты.Автотрофты қарапайымдылар (жасыл ... ... ... хлорофил дәндерінің жәрдемімен синтездеу арқылы алады.
немесе фотосинтез арқылы қоректенеді. Гетеротрофты қарапайымдылар ... ... ... ... көк ... ... ... гетеротрофты қарапайымдылар
және паразиттік тіршілік ететін қарапайымдылар дайын органикалық заттарды
осмос жолымен бойына сіңіру арқылы ... ... ... ... ... деп ... ... топырактарда тірішілк ететін
қарапайымдылардың кейбір ... және ... ... ... ... плазмодиясы т. б. жатады. ... ... және ... ... ... алады,бұларды миксотрофты
жәндіктер деп атайды. Мысалы, жасыл эвглена - ... ... ... ... белгілі,тұщы суларда,
теңіздерде, ылғалды топырақтарда кең тараған және жануарлар мен ... ... ... ... ... 5 типке бөлінеді.
Негізгі бөлім - сүліктер класы
Тіршілік ететін 400 түрі ... ... ... жыртқыштар немесе
жануарлардың қанымен қореқтснстін эктопаразиттер. Сүліктерде сегменттер
саны тұрақты, параподиялары, кылтандары ... Бас ... ... ... бөлімдері жок. Денесінің алдыңғы және артқы жағында
сорғыштары дамыған. Целом қуысы редукцияланып, лакунарлық ... ... ... арасы паренхимаға толы. Көпшілігі гермафродиттер, тікелей
(личинкасыз) дамиды.
Құрылысы мен физиологиясы. Сүліктер дене пішіні ... ... ... Денесі арқа-кұрсақ жағына қарай қысылған, ұзындығы 20 см-ге дейін.
Сыртқы жінішке сегменттері ішкі ірі сегменттеріне сәйкес ... ... ... ... 3-5-ке дейін сыртқы жіңішке ... ... ... ... 33 сегменттен (Асаnthobdella отрядында - 30) түзілген,
олардың алдынғы төртеу қосылып ... ... ... ... - ... ... Параподиялары, қылтандары, қармалауыштары және
желбезектері жоқ, тек ... ... ... 5 ... ... ... бұл ... азқылтанды кұрттарға
жақындығын көрсетсді.
Денесі тығыз кутикуламен капталған, оның астын кілегейлі без клеткаларға
бай ... ... ... ... ... түбінде көптеген түрлі
түсті түйіршіктелген пигментті клеткалары шашыранқы орналасқан. СүлІктердің
түсі - осы ... ... ... астында сақина тәрізді әрі өте
күшті дамыған ұзына бойы ... ... ... ... ... ... де бар.
Ішкі мүшелерінің арасын паренхима толтырған, ... ... ... ... ... ... ... айналған, тек қана Асаnthobdellida
отрядының өкілдерінде ғана ... ... ... сақталып калған.
Ас қорыту жүйесі - алдыңғы, ортанғы және артқы ішектер. Алдыңғы ... ... ауыз ... ауыз ... одан ... жалғасқан.
Жұтқыншақтың кұрылым ерекшеліктері негізгі систематикалық ... ... ... ... етті ... ... тұмсық
болады. Ол ауыздан уақытша шығып, қорегіне қадалуға кабілетті. ... ... ауыз ... үш ... тістері болады, біреуі
арқа және екеуі бүйір. Олар тісті ара сияқты жақты құрайды. ... ... ... ... иесінің терісін тесіп, сол жерден
қанды сорады. Жұткыншаққа бір клеткалы ... ... ... ... ... ... ... бездері гирудин (Ніrudin) ... ... ... қасиеті бар ерекше белоктық зат бөліп ... ... ... ... көп уақытқа дейін тоқтамай ағатыны осы
гирудиннің ... ... ... ... ... ... ... айға дейін ұйымайды.
Жұтқыншақ жіңішке әрі қысқа өңеш арқылы ортаңғы ішекке жалғасады. Ортаңғы
ішектен тұйықталған бірнеше бүйірлік қалталары тарайды ... ... жұп). ... ... бар ... кейде қарын деп те ... ... ... қаны ... ... ... артқы жұбы
дененің соңына дейін созылып жатады. Ортаңғы ішек ... ... ... ... ... ... орналасқан аналь тесігімен аяқталады.
Кейбір еркін тіршілік ететін сүліктер ұсақ жануарлармен қоректенеді.
Зәр шығару жүйесі - ... Бір ... ... ... ... ... ... жағында метамерлі орналасқан. Бұл
түтіктер нефропора (шығарғыш тесіктер) арқылы ... ... ... 17 жұп нефридиялары бар.
Сүліктердің нефридияларының негізгі ерекшелігі - нефростома (кірпікшелі
воронка) мен ... ... ... ... ... де ұшы ... нефростомаға жиналған несеп заттар оның кабырғасы арқылы нефридия
түтігіне осмостық жолымен сіңіріледі де, сыртқа ... ... ... ... ... синустың (целомның калдығы) ішіне, жіңішке
жағымен тұйықталған резервуарға ашылады.
Целом калдықтарынан қабырғаларында дән тәрізді ... ... ... ... деп ... Азқылтан-дылардағы хлорагогенді
клеткаларға ұксас.
Тыныс алу мүшесі дамымаған, бүкіл денесімен, ал ... ... ... ... ... дене сегменттерінің бүйіріндегі орналасқан
желбезектері ... ... ... ... ... ... байланысты әр түрлі кұрылысты. Қылтандылар
(Асаnthobdellada отрядының өкілдерінде целом ... ... ... ұзын арқа және кұрсақ қан тамырлары са-қиналы ... ... ... ... ... ... өкілдерінде
целом қуысы редукция-ланып, оның қалдығы 4 ұзына бойы ... ... ... ... ... болады: арқа, кұрсақ және екі бүйірлі,
Олар бір-бірімен ... ... ... ... ... Арқа ... лакунаның ішінде арқа және кұрсақ қан тамырлары бар, ал екі ... қан ... ... ... ... ... ... затын дене бойымен өткізіп отырады. Сөйтіп
тұмсықты сүліктердің қан ... мен ... ... ... ... (Gnathobdellida) сүліктер отрядының өкілдерінде қан
тамырлары ... ... қан ... ... жүйе ... ... ... сұйық заты қан сияқты қызыл (еріген гемоглобині
болуынан) және ... ... ... ... ... қан ... ... мен целомның арасын-дағы байланыс
субституцияға негізделіен (латынша substitutio ауыстыру, алмастыру), Демек,
пайда болу жолы әр ... ... ... жағдайы бірдей екі мүшенің
алмасуы - бір мүшенін жойылып, оның орнына ... ... ... ... ... ... тән жұп жұтқыншақ үсті, жұтқыншақ ... екі ... ... ... және ... ... Нерв түйіндерінен дене ... ... ... ... 20 және одан да көп ... ... ... бір сегментке
сәйкес. Жұтқыншақ асты ганглиясы 4 ганглияның қосылуынан, ал ... ірі 7 ... ... пайда болған.
Сүліктерде кен тараған сезім мүшелерінің бірі - әрбір ... бір ... ... ... ... (кейде сезім бүршігі деп те ... ... ... мүше - ұзынша келген сезгіш эпителиальды клеткалар,
бұларға нерв ұштары жалғасады, денесіне жанасқан әсерді ... сол ... ... ... ... ... сыртынан молдір вакуольдеры бар
ірі клеткалар қоршаған. Бокал тәрізді мүшенің ... әлі ... ... ... ... деп ... сүліктерде алдыңғы сегменттерінде болатын бокал ... ... ... ... ... алады. Көздері 1-5-ке ... ... ... алдыңғы бөлімінде орналасады. Медициналық сүліктің көздері
пигментті бокал түрінде ... . ... ... ... жатқан ірі көру
клеткалары болады. Терінің астындағы паренхимада орналасқан ... ... қара ... қапталған. Бокалдың ортасынан көру
нервтері өтеді, әрбір көру ... ... ұшы ... ... ... көру ... жарық пен қараңғыны ғана ажыратады.
Жыныс жүйесі - гермафродитті. Медициналық сүліктің (Hirudo ... ... ұрық ... ... ... тек бір жұп ... ... одан жұмыртқа жолы шығып қысқа жатынға косылады. Жатын ... ... ... ... ... ... ... аталық шағылыс
мүшесінің жанында ашылады.
Аталық жыныс жүйесіндегі 9 жұп аталық бездері тұкым ... ... ... ... метамерлі орналасқан. ¥рық қапшықтарының
әрбіреуінен жіңішке ұрық түтікшелері тарайды, олар оң және сол ... ... ... Ұрық ... дененің алғашқы үштен бір ... ... ұрық ... ... Екі ұрық жолы осы ... ... тақ ұрық ... ... ... ... ... шағылыс мүшенің
ішінде орналасып жыныс тесігімен аяқталады. Тұқым ... ... ... ... Сүліктердің кейбір түрлерінде (Наеmеntaria Glossіphonia)
шағылыс мүшесі ... Бұл ... ... безді заттардан
түзілген сперматофора деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... аналық жыныс тесігіне
жабыстырады иемесе сүліктің қынабына енгізеді. ... ... ... ... ... ... ұрықтандырады. Барлық
сүліктердің жұмыртқаларының ұрықтануы іштей өтеді. Ұрықтанған жұмыртқаларын
сүліктер пілләніц ішіне салады.
Сүліктердің ... ... ... ... белдеуше аймағы болады
(медициналық сүлікте 9-10-сегментінде). Белдеушенің сілекей тері ... ... ... ... тұрады. Медициналық сүліктің ұзындығы 2 см-
ге дейін жететін пілләнің ішнде 20-ға жуық жұмыртқалары ... ... ... ... су жағалауларында кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... бөлшектенуі олигохеттердікіне өте ... ... ... ... Ұрықтарының даму сатысында кірпікшелерінің,
целом қуысының болуы байқалады, кейіи олар ... ... ... ... Д ... ... ... қызмет атқарады.
Осылардың 5 жұп ірі телобласт клеткаларынан 10 ұзын алқап клеткалары шығады
кейін ... ... ... ... ... нерв тізбегі, калған
алтауынан эктодерма қабаты пайда ... ... ... ... ... ... ... де тұқым
бездері тұқым қапшығының ішінде орналасады, ... ... ... ... личинкасыз. Ерекшелігі: жұмыртқаның ұрықтануы олигохеттерде
сырттай (пілләнін ішінде), ал сүліктерде іштей өтеді.
Классификациясы. Сүліктер класы екі класс тармағына ... ... ... ...... және ... сүліктер - Еuһігudіпеа.
ЕЖЕЛГІ СҮЛІКТЕР КЛАСС ТАРМАҒЫ
Денесінің алдыңғы сегменттерінде қылтандары бар. ... ... ... қан ... жүйесінің қан тамырлары жақсы жетілген.
Бұған бір отряд жатады - ... ... ... ... отряды - Аcаnthobdellida.
Албырт (лосось) балықтарының сыртқы паразиттері, солтүстік өлке көлдерінде,
Сібір және Камчаткада кездеседі. Бір ғана ... ... ... ... 30 ... ... 30 мм, ... 3 мм. Негізгі түрлері:
Аcаnthobdellida. реlеdіnа және Аcаnthobdellida lіvаnоvі.
НАҒЫЗ СҮЛІКТЕР КЛАСС ТАРМАҒЫ - ЕUHIRUDINEA
Қылтандары жоқ- ... ... ... ... ... түрінде қалған. Қаң
жүйесі де редукцияланып, оның кызмстін лакуна жүйесі атқарады. Бүларға ... ... ... ... –Rhynchobdellida және жақты сүліктср -
Gnahobdellida.
Тұмсықты сүліктер отряды – ... ... ... жүзетін және паразиттік тіршілік ететіи сүліктер жатады.
Тұмсықтарының ... ... Ол ... ... ... ... ... кабілетгі. Вгаnchellion туысының өкілдерінде желбезектері болады.
Негізгі тұқымдастары: Ichthyobdellidae, Glossiphonidae.
Балық сүліктері - ... ... ... ... көп зиян ... ... ... тұщы суларда кең
тараған. Негізгі өкілдері: балық ... - ... ... ... желбезегіне жабысып қанын сорады. Ұзындығы 20-50 мм, алдыңғы
сорғышы жақсы дамыған, диск тәрізді, ... ... ... ... . ... тоспа суларда кездеседі. Pescicola caspica - Каспий теңізінде
мекендейтіи, сүйекті және ... ... ... ұзындығы 8 мм
шамасында. Сystobranchys fasicatus- жайынның, С. ... - ... ... ... ... Азияда (Іле өзенін-де) кең
тараған каяз бен маринканың паразиті.
Жалпак сүліктер (Glossiphonidae) тұқымдасының өкілдері әр түрлі ... ... ... паразиттері. Ргоtосlepsis туысының өкілдері
кұстардың ... мен ... ... ... етсді.
Haementeria соstata - тасбақалардың, ... ... О - ... ... сүліктер өз ұрпағының дамуына камқорлык жасайды. ... ... ... жас ... ... алып ... Ондай
түрлеріне Glossiphonia және Наеmеntегіа туыстары жатады.
Жақты сүліктер отряды
Ауыз қуысындағы үш хитинді тістері - ... ара ... ... ... ... ететін және ... ... ... ... ... ... ... тұқымдасының негізгі өкілі медициналық
сүлік – Ніrudo medicinalis. Қоғалы көлдерде, өзен қайырларында, тоспаларда,
ағын суларда, ... ... ... ... өте көп. ... ... мм, алдыңгы және артқьі сорғыштары жаксы жетілген (98, ... ... ... ... ... ... сүлік салып емдсу әдісі ертеден бар. ... ... ... 15-ке жуык түрі емге ... сүлікті гипертония, склероч, инсульт, көз, тері ... ... ... ... ... дәрі-дәрмек жасайды.
Адамға және малға кауіпті сүліктердің бірі - ... ... ... Ол ... ... жүтылып жұтқыншаққа, кеңірдекке жабысып, қанның
тоқталмай ағуына себепкер ... ... ... ... ... сүліктердің ішінде жалған жылқы сүлігі -(Наemopis ... тұщы ... кең ... Олар ... ... ... қоректенетін жыртқыштар.
Наemadispa туысының өкілдері құрлықта ... ... ... ... ... ... ... (Нerpobdellidae) тұқымдасының өкілдері жыртқыштар ... ... ... ... ... ... ... болады. Артқы сорғышы дамымаған. Тұщы ... жиі ... ... Каспий жағалауларында да мекендейді.
Сүлікпен емделу - денсаулыққа қауіпсіз
Ауру – күнәлардан арылудың бір жолы һәм Алла Тағаланың рахымы. Сондықтан да
оның ... ... ... ғана ... болмайды. Ол арқылы
Жаратқан Ие күнәларды кешіретіндігіне үмітпен қарау ... ... ... ... ем ... ... Жаратушы Хақ Тағала
былай дейді: «Ол (Құран) иман келтіргендер үшін ... әрі шипа деп ... 44) және ... ауырсам Ол (Раббым) маған шипа береді».
Сүлікпен емдеу 1980 жылдарға дейін халық емі деп ... ... Ал ... бері ... ... дәстүрлі емге айналған.
Ертеректе сүлікті жұрт арасында «әулиеқұрт» деп атаған. Ол туралы халық
арасында аңыз да сақталған. ... ... ... алыс ... ... аяғы ісіп келе ... соң, жолда кездескен көпшікке аяғын салып
демалады. Сол ... ... ... ... ояна келе, аяғының ісігінің де
кетіп, бойындағы ауырлықтың да ... және ... ... қалғанын
байқайды. Тек аяғының астында майда құрттар мен ... ғана қан ... ... Риза ... ... пайғамбар құрттың арқа тұсынан
сипап, ризашылығын білдіреді.
Сүліктердің арқа ... ... ... төрт саусағының
іздерінен қалған белгі деген бұл аңыз бүгінге жеткен.
Кейінгі ... ... ... емдеу жаңа ғылыми дәрежеге
көтерілді. Ғылымда сүлік салуды «гирудотерапия» деп атайды. Және оны ... ... ... ... ... болады. Олар: жоғары қан ... ... ... инсульт, тромбофлебит, қан тамырларының
кеңеюі, трофикалық ойық жара, көтеу, ... ... ... ... невриттер, гипертензивті синдром, холецистит, ... ... ... белсіздік, бедеулік, эндометриоз, семіздік,
аналық бездер, иоликистозы, жабысқақтар, парадонтоз, есекжем, остеохондроз,
отадан және ... ... ... ... ... пен ... алу, қанды уыттар мен қалдықтардан тазарту, организмді жасарту т.б.
Сүліктің организмді жасартатынының тағы бір ... ... ... салатын
адамдардың көбінің жастарының 80-нен асатыны.
Қазір ғалымдар сүлік сілекейінің тағы бір қасиетін ... ... ... ... ... ... дәрі-дәрмек, косметика жасауға
қолданылуда.
Мәселен, қанды сұйылтатын гепарин деген дәрі бар. Ол ... ... ... ауруларға қолданылады. Бұл химиялық ... ... ... организмге кері әсері көп. Ал дәл осындай дәрі жасау
үшін сүліктің сілекейінен алынатын зат – ... ... бұл ... адам
организміне кері әсері жоқ. ... ... ... ... ... ... ... жәндіктің емдік қасиетінің сыры биологиялық белсенді заттарға ... ... ... ... тек ... қана емес дені сау адам да ... бір рет сүлік
салдырып тұрса, қаны ... ... ... анықталған. Емдеуге
көбінесе белсенді аш сүліктер пайдаланылады. Сүлік сағатына 15 ... ... ... ... адам үш күн ... ұстау керек. Және мүмкіндігінше сүт
өнімдерінен ... ... ... ... ... ... сәбіз,
құлпынай т.б) пайдаланғаны абзал.
Ал қан аққыштық – гемофилия, ауыр ... ... ауыр ... ... ... ... ... ісіктер, жіті тамыр жеткіліксіздігі
кезінде және жалпы адам бұл емді ... ... деп ... ... болмайды.
Қорытынды
10қазан мен 13қараша аралығындағы өткен оқу практикасы ... ... ... ... ... ... ... сабақтар отті.
Олар лекция мен суреттер, озіңдік жұмыстар, суреттер салу және ... ... Бір ... және көп клеткалы жануарлар туралы оқып, жазып
талдадық. ... ... және ... сипаттамасын, тіршілік етуін,
эвглена отрядының құрылысы,инфузория туфелькасы туралы, ... ... ... және соғыштар класс өкілдерінің
кұрылысы, таспа құрттар мен ... ... яғни ... ... ... мен сүліктер, щаян тәрізділер жіне ... ... ... ... ... және ... құйрықтылар классы.
Өрмекші тәрізділер классының құрылысымен таныстық.
Олардын әрқайсысын жеке ... ... ... ... ... ... өміріндегі маңызы мен атқаратың қызыметін, ... ... ... ... мен ... ... ... таралуын, олардын қоректену,
ас қорытуын, қалай қозғалып, тіршілік етуін ... ... ... ... ... дене ... жағынан жалпақ құрттарға
ұксас. Денесі арқа-кұрсақ жағына қарай қысылған, ұзындығы 20 ... ... ... ... ішкі ірі ... ... ... Әдетте бір
ішкі сегментіне 3-5-ке дейін сыртқы ... ... ... ... ... 33 сегменттен (Асаnthobdella отрядында - 30) түзілген,
олардың алдынғы ... ... ... ... ... ... - ... құрайды. Параподиялары, қылтандары, ... ... жоқ, тек ... ... ... 5 ... кылтандары болады, бұл олардың азқылтанды кұрттарға
жақындығын көрсетсді.
Денесі тығыз кутикуламен ... оның ... ... без ... эпителий астарлап жатады. Эпителий клеткалардың түбінде көптеген ... ... ... ... ... ... СүлІктердің
түсі - осы пигменттердің түсі. Эпителидің астында сақина тәрізді әрі ... ... ... бойы ... ... Сонымен катар дорзо-
вентральды бұлшықеттері де бар.
Ішкі мүшелерінің арасын ... ... ... ... нашар дамып,
жіңішке түтікшеге, лакунарлык жүйеге айналған, тек қана Асаnthobdellida
отрядының өкілдерінде ғана ... ... ... сақталып калған.
Қолданылған әдебиеттер:
1. “Омыртқасыздар зоологиясы”, 1-ші кітаб
2. Техникалық мамандықтар ушін арнаулы энцоклопедия, 104-108 ... ... ... 52-54-9 беттер аралыгы
4. Суреттерді: “ Cу жануарлары ” атты техникалық мамандықтарға ... ... ... 2-ші ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Жануарлар әлемі5 бет
Жануарлар әлемі туралы6 бет
Омыртқалы жануарлардың жалпы сипаттамасы19 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь