Бюджеттік хұқ

Бюджеттер мен бюджеттік хұқ әрқашанда кез келген елдің өмірінен елеулі орын алатынын білеміз.
Сондықтан Қазақстан Республикасының дербес, егемен мемлекет қайта құрылуына және оның нарықтық экономикаға қадам басуына байланысты олардың рөлі мен маңызы бұрынғыдан да арта түсті деуге әбден болады.
Еліміздің экономикасының нарықтық сипат алуы, сондай-ақ жылдың 17 желтоқсанындағы "Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі туралы" Қазақстан Республикаеы заңының және 1993 жылдың 28 қаңтарында Ата заңымыз - Қазақстан Республикасының Конституциясының қабылдануы бюджет жүйесін қайта жаңаша қалыптастыруға орасан зор ықпалын тигізді. Егер бұрынғы бюджеттік жүйе тұтастық принципіне негізделіп, жергілікті бюджеттердің жоғары тұрған бюджет құрамына кіруі арқылы біртұтас мемлекеттік бюджет құралатын болса, қазіргі бюджет әрбір бюджеттің дербестігі негізінде құрылады.
1993 жылдың 10 желтоқсанында қабылданған "Қазақстан Республикасының жергілікті өкілді және аткарушы органдары туралы" Қазақстан Республикасының заңында жергілікті өкілді органдар - Маслихаттар-депутаттар жиналысының құзыреттерін жүзеге асыруға қажетті экономикалық және қаржылық базасы белгіленген, өз бюджеттерін бекіту және атқару, бюджеттен тыс қорлар мен валюталық қорлар құру жөнінде толық дербестік берілген, сондай-ақ өз әкімшілік - аумақтық мекендерінде дербес қожалық ету хұқы бекітілген. Бюджеттік хұққа сипаттама беруге тоқталмастан бұрын бірнеше жайдың басын ашып алуымыз, яғни "бюджет" терминінің мағынасын, бюджеттік құрылысты, бюджет жүйесін. Жоғарғы Кеңес пен Маслихаттардың бюджет саласындағы құзыреттерін, бюджеттік хұқтың субъектілерін, бюджеттік процесті және т.б. оқып-біліп, игеруіміз қажет.
Мемлекет қарамағында өте мол және әр түрлі дәрежедегі ақша қаражаттары қорлары бар екенін білеміз. Солардың ішінен жалпы
        
        Бюджеттік хұқ
Бюджеттер мен бюджеттік хұқ әрқашанда кез келген елдің өмірінен
елеулі орын алатынын білеміз.
Сондықтан Қазақстан ... ... ... ... ... және оның нарықтық экономикаға қадам басуына байланысты олардың
рөлі мен ... ... да арта ... деуге әбден болады.
Еліміздің экономикасының нарықтық сипат алуы, сондай-ақ жылдың 17
желтоқсанындағы "Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі туралы" ... ... және 1993 ... 28 қаңтарында Ата заңымыз - Қазақстан
Республикасының Конституциясының қабылдануы бюджет ... ... ... ... зор ... тигізді. Егер бұрынғы бюджеттік ... ... ... жергілікті бюджеттердің жоғары тұрған
бюджет құрамына кіруі арқылы біртұтас мемлекеттік ... ... ... ... ... ... дербестігі негізінде құрылады.
1993 жылдың 10 желтоқсанында қабылданған "Қазақстан Республикасының
жергілікті өкілді және ... ... ... ... ... ... өкілді органдар - Маслихаттар-депутаттар жиналысының
құзыреттерін жүзеге асыруға қажетті экономикалық және ... ... өз ... ... және ... ... тыс ... мен
валюталық қорлар құру жөнінде толық дербестік ... ... ... - аумақтық мекендерінде дербес қожалық ету хұқы бекітілген.
Бюджеттік хұққа сипаттама беруге ... ... ... жайдың басын
ашып алуымыз, яғни "бюджет" терминінің мағынасын, бюджеттік ... ... ... ... пен Маслихаттардың бюджет саласындағы
құзыреттерін, бюджеттік хұқтың субъектілерін, бюджеттік процесті және т.б.
оқып-біліп, ... ... ... өте мол және әр ... ... ... ... бар екенін білеміз. Солардың ішінен жалпы мемлекеттік,
орталықтандырылған ақша қоры, яғни "бюджет" жеке дара ... ... ... ... ... тұрғыдан алып қарасақ, өзіне тән
ерекшеліктеріне байланысты төрт мағынадан тұрады:
1) ... ... 2) ... категория ретінде;
3) хұқылық мағынада; 4) заң-техникалық мағынасында.
Материалдық мағынада, бюджет ... ... ... ... ... шығыстарына жұмсауға арналған,
жалпы мемлекеттік ... ... ... ақша ... яғни мемлекеттік қазына.
Бюджеттің өзі ақша қаражаттары қоры ретінде біртұтас түрінде
кездеспейді, ... ... ... ... белгіленген шығыстарға
жұмсалынып отырылады.
Бюджетті экономикалық категория ... ... онда ол ... орталықтандырылған немесе жергілікті қаражаттары ... және ... ... ... жүйесі болып табылады.
Бұл жерде мемлекеттік бюджеттің ... ... мен ... ... жөн ... ... ... категория ретінде, экономикалық
қатынастардың жүйесінен тұрады.
Бюджеттің қоғамдағы орны объективті түрде ... ... ... Ал қоғамдық өндірістің ... ... ... ... ... ... Ақша ... халық шаруашылығы масштабындағы қорлардың үздіксіз айналымын
ұйымдастыруымен ... ... ... ... ... ... қатар, орталықтандырылған ақша ... ... ... ... үшін өте ... Өйткені ол бүкіл қоғамға қажетті
әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... ... және қорғаныс мәселелерін шешуді қаржыландыруға, яғни
жалпы мемлекеттік мұқтаждықтарды қанағаттандыруға атсалысады.
Белгілі бір қаржылық қатынастардың жиынтығы ... ... тән ... де бар. Олар ... қатынастар бөлу
сипатында болады; ақша түрінде ... ... ... ақша ... және ... ... ... кездеседі.
Бюджетті жалпы мемлекеттік немесе жергілікті ақша ... ... және ... ... ... ... де ... Өйткені, оның көлемі, түсу мерзімі және пайдаланылуы ... ... яғни ... пен ... ... деп ... ... болады.
Сондықтан, хұқылық мағынада бюджет деп, ... ... ... ... ақша ... ... және ... айтамыз. Былайша айтқанда, мемлекетіміздің негізгі қаржылық
жоспары.
Ал заң - ... ... ... деп, мемлекеттің немесе оның
жергілікті өкілді органдарының ... ... ... Осы ... ... заң және ... ... тұрғысынан сипаттап
көрсетеді.
Енді жалпы мемлекеттік орталықтандырылған қаржылардың түсінігіне
тоқталайық. Жалпы мемлекеттік орталықтандырылған қаржылар - ... ... ... ... ... ... ... қорларын қалыптастыратын және бөлетін, сондай-ақ олардың
пайдаланылуын ұйымдастыратын қаржылық-экономикалық институт.
Мемлекеттік (республикалық және ... ... ... ... көрінісі, сондай-ақ материалдық белгісі болып табылады. Осы
жалпы мемлекеттік орталықтандырылған ақша ... ... бөлу және ... ұйымдастыру кезінде мемлекеттік өзі
немесе мемлекет ... ... ... ... ... бір ... ... Бұл қызмет қаржылық қызметтің бір түрі ... ... ... ... орталықтандырылған ақша
қаражаттары қорларын қалыптастыру, бөлу және ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Бюджеттік қызмет әр түрлі әдістер арқылы жүзеге асырылады, ... ... үш ... ... ... болады:
1. Бюджетті қалыптастырудың негізгі әдістері.
2. Бюджетті бөлудің негізгі әдістері,
3. Бюджетті пайдалануды ұйымдастырудың кегізгі әдістері.
А) ... ... ... әдістері мыналар:
1) салықтарды, алымдарды белгілеу;
2) міндетті түрдегі ... ... ... ... салық емес басқа да кірістерді белгілеу.
4) несие (кредит) ... ақша ... ... ... несие;
ә) ішкі мемлекеттік заемдар;
б) сыртқы мемлекеттік заемдар (халықаралық кредиттер).
5) мемлекеттің сыртқы экономикалық қызметтерінен түскен ... ... яғни ... ... ... ... ... шығару.
Ә) Бюджетті бөлудің негізгі әдістеріне мыналар жатады:
1) бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... (көршілес) елдерге ақысыз түрде, қаржылық көмек көрсету;
5) шет мемлекеттерге қарыз ... ... ... ... ... ... бюджетті орындау (атқару) және бюджеттік қаржыларды пайдалану
тәртібін белгілеу;
2) бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа және
тиімді түрде пайдалану ... ... ... ... бюджеттерді, мемлекеттің ақша каражаттары қорлары ретінде
қалыптастыру, бөлу және ... ... ... ... ... ... бюджеттік хұқтың пәні болып есептелінеді. Қысқаша
түрінде ... - ... ... пәні ... мемлекеттің бюджеттік
қызметінің процесінде пайда болатын қоғамдық қатынастар.
Ал ... хұқ деп, ... ... ... және
жергілікті бюджеттер) қалыптастыру және ... ... ... ... ... кезінде пайда балатын қоғамдық
қатынастарды реттейтін қаржылық хұқтың ... ... хұқ ... ... ең ... тарауының бірі болып
есептелінеді. Өйткені, мемлекеттік бюджеттің аса мол ақша қоры ... ... ... орны ... ... ... ... екі әдісі қолданылады:
1) біржақты - өктем (әмірлі) әдіс;
2) ... - ... ... ... ... - ... ... мынадай сипаттама беруге болады. Мемлекет
тарапынан бюджеттік қатынас субъектілерінің хұқылары мен міндеттері айқын,
және қатаң ... ... ... ... өз ... мұршалары келмейді.
Бұл әдіс міндетті төлемдерді, салықтарды, салық емес ... ... ... алу және ... алу ... ... - ... әдіс - жаңағыдай қатаң хұқылық - нормативтік бұйрық
түрінде болмай, ... ... ... ... белгіленген мәселелер
бойынша, әр жақ дербес ... ... ... Бұл ... - ... ... - хұқылық шартпен шатастыруға болмайды, Себебі, аталған
шарттың, яғни ... ... ... ... ... ... ... болып әрқашанда, әр уақытта ... өзі ... ... ... өкілетті органы болып табылады.
Сондықтан, осы қаржылық - хұқылық шартқа қатысушылардың арасында
азаматтық - ... ... тең ... ... ... анық.
Қаржылық - шартты әдіс мемлекеттік заем ... ... ... және т.б, кездерде қолданылады.
Бюджеттік хұқ саласы ретінде жалпы және ... ... ... ... ... ... ... хұқ | ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... хұқпен реттеу. | ... ... ... хұқпен реттеу; |Ерекше бөлім |
|мемлекеттік бюджеттің шығыстарын хұқпен реттеу; | ... ... ... ... | ... хұқ ... ... және ерекше бөлімдері институттарының
жалпы сипаттамалары.
Бюджеттік құрылыс – республикалық бюджет жүйесінің ұйымдастырылуы
құрылысын және оның ... ... ... ... қарым – қатынастарын
белгілейтін бюджеттік хұқтың жалпы бөлімінің институты.
Бюджет жүйесі дегеніміз, белгілі бір ... ... әр ... әр дәрежедегі бюджеттердің жиынтығы.
1991 жылғы 17 ... ... ... ... ... ... ... туралы” Заң ... ... ... ... ... және
жергілікті бюджеттердің өзара қарым – қатынастарын, салықтар мен алымдар
төлеу тәртібін, ... ... ... мен ... ... бойынша
бюджеттердің заңды ұйымдармен және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының бюджеті мен жергілікті өкілді органдар Мәслихаттардың
(депутаттар жиналысы) ... ... ... ... ... ... және өз
ерекшеліктері бойынша республикаға тікелей бағынышты қалалардың, ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттерге: облыстық, қалалық, аудандық, қалалардағы
аудандық, поселкелік, селолық және ауылдық бюджеттер ... ... ... ... ... мемлекетіміздегі
барлық әкімшілік - аумақтық бірліктердің (мекендердің) ... мен ... ... ... ... ... ... болып келеді:
1) құрамалы немесе жиынтық бюджеттер:
2) ерекшеленген немесе жекеленген бюджеттер.
Жиынтық бюджеттерге - ... ... ... ... ... олардың құрамына республикалық бюджет пен жергілікті бюджеттер
кіреді. Ресми тілмен ... - ... ... ... ... ... құрамына ешқандай бюджеттер енгізілмейді, олар
тек өздерінің аумақтық мекендері деңгейіндегі шығындарын ... ... ... ... аудандық, қалалық және т.б.
бюджеттер жатады,
Енді бюджетті реттеу мәселеріне тоқталамыз. ... ... ... бюджет жүйесінің құрамына кіретін бюджеттерді
теңдестіру процесі, Республикалық бюджет пен ... ... ... ... мен ... органдардың бюджеттік-
қаржылық саясаты жөніндегі басты мақсаты болып табылады.
Яғни, бюджетті ... ... ... жүйесінің барлық құрама
бөліктерінің өзара қатынастарын қамтамасыз ету және ... ... ... пен ... жүйені теңдестіру. Бюджетті теңдестіру ... ... ... Республикасы мемлекеттік бюджетінің кірістері ... ... ... жекелеген бюджеттердің өзара кірістері мен шығыстарын
бөлу ... мен ... ... әр ... кіріс және шығыс бөліктерін теңдестіру тәртібін
белгілеу.
Бұл жерде ескеретін бір жай, ... ... бола ... жағдайда
оны ақша эмиссиясы есебінен жабуға ресми түрде тиым салынған.
Бюджетті реттеу ... бір ... ... ... ... ... ... жекелеген бюджеттердің арасындағы шығыстарды бөлу;
2) тұрақты бекітіліген кірістерді белгілеу;
3) ... ... ... ... ... ... ... бюджетаралық кредиттеу.
Тұрақты бекітілген кірістер дегеніміз, нормативті актіге ... хұқ ... ... да ... ... ... ... мемлекет болуымызға байланысты республикалық және жергілікті
бюджеттердің тұрақты бекітілген кірістерінің аясы ... ... ... ... ... ... ... заң жүзінде
тұрақты бекітілген кірістері мыналар болып табылады:
- ... ... ... ... ... ... салынатын салық;
- бағалы қағаздармен жасалатын операцияларға салынатын салық;
- ... ... пен ... пайдалы қазбалар жөніндегі геологиялық барлау және геологиялық
іздестіру ... ... ... ... ... ... ... (ренталық) төлемдер;
- жср салығы (10 процент);
- мсмлекеттік іштей заемдарды сатудан түсетін түсімдер;
- ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісінің кредиттері. |
Осы "бюджет жүйесі туралы" ... ... ... ... ... 1991 ... 25 желтоқсанында қабылданған "Қазақстан
Республикасындағы салық ... ... ... ... ... салықтар" республикалық бюджеттің кірістері толық белгіленген.
Жергілікті бюджеттердің тұрақты ... ... ... ... ... ... туралы" Заңның 17-ші және ... ... мен ... ... ... ... ... мен алымдар", "Жергілікті салықтар мен алымдар"). сондай-ақ 16-
баптың ("Жалпы мемлекеттік ... ... - 16 ... ... заңды ұйымдардың мүлкіне салынатын салық;
- Қазақстан ... ... шет ... және азаматтыты жоқ адамдардан алынатын табыс салығы:
- мемлекеттік баж;
- ... ... ... ... ... аударылады.
Реттеуші кірістер дегеніміз, жоғары ... ... ... ... байланысты туындайтын хұқ арқылы қандай да ... ... ... ... ... ... ... бекіткен норматив бойынша мемлекеттік бюджеттің мынадай кірістерінің:
- ... ... ... ... пайдаға салынатын салықтан;
- ... ... ... ... ... бір
бөлігі аударылады.
Кейбір реттеуші ... ... ... ... ... ... ... бекітілген кірістерге ұқсас
болып келеді. ... ... ... қаншалықты тұрақты сипатта болса да,
уақытша белгіленеді. Жергілікті бюджеттердің кірістеріне толығымен тоқтала
кетейік:
1) жер ... - 90 ... ... ... 20 ... облыстық
бюджетке, 70 проценті пайдаланудағы жер учаскесі аумағында орналасқан
тиісті жергілікті ... ... ... жеке адамдардың мүлкіне салынатын салық;
3) орман табысы;
4) су үшін төленетін ақы;
5) табысқа салынатын ... ... ... ... үшін ... алым;
7) кәсіпксрлік қызметтің субъектісі ретінде тіркелмеген азаматтардан
алынатын алым;
8) Заңды ұйымдарды ... ... ... үшін ... ... ... мұрагерлік және сыйға тарту тәртібімен ... ... ... бұл ... мен ... "Қ.Р. ... ... туралы" Заңның
17-бабында белгіленген" Жалпыға бірдей ... ... мен ... ... ... ... ... өндірістік мақсаттағы объектілер
құрылысына ... ... ... ... мақсатты алым;
4) жарнамаға салынатын салық:
5) автотранспорт құралдарын есептеу ... және ... ... ... салынатып салық;
6) автотранспортты (көлікті) аялдауға ... үшін ... ... ... ... пайдалану хұқы үшін алым;
8) ипподромда ат жарысына қатысқаны үшін алынатын алым,
9) ат жарысындағы ұтысы үшін ... ... ... ... ... ... ... алынатын алым;
11) аукциондық сатудан түскен алым;
12) ... ... хұқы үшін ... ... ... ... және ... сату, және сатып алу кезінде
жасалған мәмлелерден алынатын алым;
14) ... ... ... рұқсат қағаз (ордер) үшін алынатын алым;
15) ит иелерінен алынатын алым;
16) спиртті ... ... ... хұқы үшін ... ... ... ... өткізу және лотериялар ойнату хұқы үшін
алынатын лицензиялық алым (бұл ... ... мен ... ... ... ... 18 - бабында 6елгіленген. Кейінгі, ... 23 ... осы ... енгізілген өзгерістер бойынша 2 тармақ
қосылды);
18) ... ... ... үшін ... ... ... ... ойын бизнесін ашқаны үшін алынатын алым.
Енді дотация, ... ... ... экономикалық терминдердің
мағынасын қарастырамыз.
Бюджеттік дотация дегеніміз. жоғарғы тұрған ... ... оны ... ... ... қайтарылмайтын негізде
берілетін жәрдем ақша сомасы.
Ал, осы дотация ретінде берілетін жәрдем ... ... бір ... ... онда ол ... деп аталады.
Субсидия дегеніміз белгілі бір шараларды қаржыландыру үшін бюджет
қаражаттары ... ... ... тыс ... біржола берілетін
жәрдем ақша (заттай түрінде де болуы мүмкін). Дотациялар белгілі бір ... ... мен ... да ... Ал ... субвенция нақты
мақсатқа сәйкес пайдаланылмаса қайтарылып алынады.
Мысалы, облыстар мен республикаға бағынышты ... ... - ... даму ... ... етуге өз қаржылық ресурстары
жеткіліксіз болған жағдайда республикалық бюджеттен нормативтер бойынша
дотациялар мен ... ... ... ... - бір ... ... ... оны
теңдестіру мақсатында, қайтарылатын негізде берілетін нақты ақша сомасы.
Бюджеттер ... ... ... ... сәйкес
төменгі бюджеттердің шығыстары көбейген немесе кірістері ... ... ... ... ... тиісті ақша сомалары беріледі.
Өзара есеп айырысу жөніндегі кредит бюджет жылының кезекті есеп ... ... ... ... ... ... ... аралық кредиттеу
қаржылық хұқылық шарт формасында жүзеге асырылады..
Бюджет саласындағы басқару - бұл ... ... ... және ... ұйымдастыру қызметтерін жүзеге асыратын мемлекеттік
органдардың жүйесін анықтайтын бюджеттік ... ... ... ... ... оқып - білу кезінде мынадай жағдайларға көңіл аударған
жөн. Біріншіден, "басқару" термині бұл жерде ... ... ... ... Яғни, бюджет саласында қызмет атқаратын тек
мемлекеттік басқару органдары ғана ... ... ... ... ... да ... тиісті (осы саладағы) қызметтерін атқарады.
Екіншіден, бюджет ... ... ... ... ... ... саласын қалыптастырмайды, Бұл саладағы ... ... ... ... жүзеге асырады, оның ішінде жалпы
және арнайы құзыретті ... ... ... ... ... ... да ... бюджеттік-хұқылық қатынастардың бір ерекшелігі олардың
субъектілері ретінде аумақтың құрылымдар, яғни әкімшілік-аумақтық бірліктер
болуы ... ... ... ... ... байланысты не
басқарудың субъектісі, немесе оның объектісі болады.
Сонымен, бюджет саласындағы ... ... ... ... ... мына төмендегідей болып келеді:
А. Мемлекеттік өкімет органдары:
1) Жоғарғы Кеңес, оның ... ... ... ... ... ... өкілді органдар, ... ... ... Мемлекеттік басқару органдары:
1) жалпы құзыретті:
а) Қазақстан Республикасының Президенті;
ә) Министрлер Кабинеті, ... ... ... ... - өкімші органдардың басшылары өкімдері.
2) салалық және функциялық құзыретті; Қаржы ... ... бас ... басқарма;
ә) бас салық инспекциясы;
б) Қаржы министрлігінің Қазынашылығы (казначейство). Облыстық,
аудандық, қалалық ... ... ... ... ... -
әкімші орындардың қаржылық басқармаларының қаржылық - ... ... ... республикалық бюджетті бекіту және оның атқарылуы
туралы есеп беру, атқарылуына бақылау жүргізу сондай-ақ бюджетке ... ... ... Сонымен қатар, республикалық және ... ... көзі ... ... ... алымдарды және басқа
салық емес кірістерді белгілейді.
Жергілікті өкілді ... - ... ... бюджетін бекітеді.
Министрлер Кабинеті республикалық бюйжеттің жобасын, әзірлейді және
оның атқарылуы туралы есепті қарайды, ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттің
кірісі мен шығысын жоспарлайды, республикалық ... ... ... қамтамасыз етеді.
Осы мемлекеттің бас бюджеттік басқармасы республикалық бюджеттің
даярлануын ұйымдастырады, оны ... ... мен ... ... ... ... және атқарады.
Бас салық инспекциясы бюджетке төленетін салықтар мен басқа ... ... ... ... ... ... ... төленетін салықтар мен басқа да міндетті төлемдер жөніндегі
мәселелер бойынша ... ... ... және ... ... ... ... құрылған Қаржы Министрлігінің қазынашылығы (казначейство)
республикалық ... ... ... және ... ... ... пен ... бюджеттен тыс ... ... ... ... ... Қазынашылық
органдар республикалық бюджеттен бөлінген бірақ ... ... ... ... ұйымдар мен мекемелердің дау-
дамайсыз, тәртіппен бюджетке қайтарып алады. Банкілерге немесе басқа ... ... ... ... ... ... кірісіне
қаржыны немесе ... ... ... ... ... ... басқа да қаржы – кредит мекемелеріне аударылатын қаржыны
дер кезінде есептемеген ... ... ... ... ... сан ... ең көп ... қалалық, аудандық қаржылық басқармалар және тиісті жергілікті
салық инспекциялары.
Қаржылық органдар жергілікті ... ... ... және атқару жөніндегі жұмыстармен айналысады. Ал жергілікті салық
инспекциялары, мемлекеттік қаржы бақылау ... ... ... төленген
немесе есептелініп қойған салықтар мен басқа ... ... ... ... ... мен ... міндетті төлемдер туралы есеп беру
мәлімдемелерін даярлау, ... пен ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің атқарылуына тексеру жүргізуді жүзеге
асырады.
Жергілікті атқару органдары ... ... ... өркендету
бюджетінің жобаларын әзірлейді және оны қамтамасыз ... ... ... реттеу бюджеттік қорларды қалыптастыру және жұмсауды
жоспарлайтын мемлекеттік немесе ... да ... ... қызмет
барысында пайда болатын қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... ... ... жоспарлау қаржылық жоспарлаудың
құрамдық бөлігі болып табылады. Оның ... ... ... әлеуметтік -
экономикалық дамуының жоспарлары мен болжамдарының көрсеткіштері және
мақсатты бағдарламалар есептелінеді. Бұл ... ... ... мағынада түсіну қажет. Себебі бюджеттік ... ... яғни ... ... ... ғана ... ... қатар оны
орындаудан (атқарудан) тұрады.
Болашақ бюджет ... ... ... жылғы бюджеттің
орындалу базасына және шаруашылық органдарына берілген ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Бюджеттік жоспарлау
белгілі бір міндеттер мен ... ... ... ... ... ең көп ... әдіс - баланстық әдіс болып
табылады. Баланстық әдіс - ... ... және ... бөліктерінің
теңдестіршуінен тұрады.
Бюджеттік жоспарлаудың міндеттері ... ... ... ... түсім көзі Бойынша анықтау (анықтау кезінде өндірісті
ұлғайту және ақша ... ... ... есепке алу қажет);
Бюджеттің шығыстарының ... ... ... бойынша анықтау:
Кірістер мен ... ... ... ... бөлу және ... ... шараларды уақтылы қаржыландыру мақсатында теңдестіру;
материалдық және ... ... ... ... қаржылық ресурстарды
белгілі мақсатқа және ұтымды пайдалану, сондай-ақ ... ... ... жайында қаржылық бақылауды ... ... ... құру және оның ... ... мен ... ұйымдастыру, т.б,
Мемлекеттік бюджетті әзірлеу екі сатыдан (стадиядан) өтеді:
1) құрама бюджеттік жоспарлау;
2) ... ... ... бюджеттік жоспарлау барысында мемлекеттің болашақ ... ... мен ... ... ... мүмкіндігін туғызу
мақсатында қаржылық ресурстарды жұмылдырудың жолдары мен тәсілдері, сондай-
ақ жоспарлы ... ... ... анықталады, Құрама қаржылық баланс
оның ... ... ... ... ... ... ... -
экономикалық даму бағдарламасының ақшалай ... ... ... мен ... ... ... ... ресурстарын қамтып
көрсетеді.
Адрестік бюджеттік жоспарлар халық шаруашылығының барлық ... ... ... ... ... Олар қаржылық
міндеттеме формасында көрінеді.
Көбінесе бюджеттік жоспарлау туралы сөз қозғалғанда, бірден бюджеттік
процесс туралы айтыла бастады.
Бюджеттік жоспарлау мен ... ... ... білу ... ... туралы үстінде айтылып кеткен. Бюджеттік
жоспарлау кең мағынада айтылады.
Ал ... ... деп ... ... ... ... белгілі
бір сатылардан (стадиялардан) өтуі. К.Р, 1991 жылғы 17 ... ... ... ... ... ... республикадағы бюджеттік
процесс толық айқындалып, белгіленген.
Республикалық бюджеттің жасалу ... ... және ... ... Кеңес, ал жасалу (әзірлену) және ... ... ... ... ... жылына арналған республикалық бюджеттің жобасын
Министрлер Кабинеті жасап, кірістер мен шығыстардың баспары бойынша ... және ... ... ... ... ... 1 тамызының
кешіктірмей Жоғарғы Кеңеске табыс етеді.
Министрлер Кабинеті табыс еткен ... ... ... Кенестің
барлық комитетері мен бөлімдері қарайды. Олардың ішіндегі ең басты комитет
- экономика, бюджет және қаржы мәселелері жөніндегі ... ... ... ... қорытынды әзірленеді. Қорытындының ... ... ... ... ... ... кеңестің бекітуіне
беріледі. Жоғарғы кеңестің ... ... ... ... баяндаманы
Республика Президенті немесе оның тапсыруы бойынша Республиканың Премьер-
Министрі жасайды. Жоғарғы Кеңес әлеуметтік - ... ... мен ... ... ... өкімет, басқару органдарын, соттарды,
прокуратураны және хұқық қорғау органдарын ұстауға арналған кірістер ... ... ... бөле ... республикалық бюджеттің бюджет
тапшылығының шекті көлемін және оны жабатын түсім ... ... ... ерекше маңызды шараларды қаржыландыру ... ... ... бюджеттің атқарылуын ескергенде белгілі бір
мақсаттарға қаржы жетпеген ретте қосымша бюджет ... ол ... ... ... ... бекітіледі. Бюджет бір жылға жасалады. Бюджет жылы
басталып 1 қаңтардан басталып 31 ... ... |Осы ... ... ... |
| ... ... | |
| ... және ... | |
| ... | ... ... ... ... Кабинеті, |Мамыр – шілде ... ... мини ... | |
| | | ... ... ... |Жоғарғы Кеңес оның |Тамыз – қыркүйек |
|қарау ... мен | |
| ... | ... ... ... ... Кеңестің |Желтоқсан |
| ... | ... ... ... |Министрлер Кабинеті, |1 қаңтардан 31 ... ... ... ... ... |
Осы берілген схемадан республикалық бюджеттік процесті көруге болады.
Бюджеттік ... ... ... ... ... ... жыл" түсініктерін кездестіреміз.
Бюджеттік жыл дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ... жылы 1 қаңтардан басталып 31 желтоқсанда
аяқталады.
Бюджеттік кезең - бюджеттік процестің барлық сатыларын қамтитын ... ... ... ... ... ... өкілді органдар көзделген
шығыстардан тыс ... ... ... ... ... ... бекітеді. Нақты кассалық айналым жыл ішіндегі уақытша кассалық
алшақтықты жабу үшін ... ... және ... ... ... ... сол жылы ... келтірілуге тиіс.
Бюджеттердің атқарылу процесінде, олардың ... ... ... ... шығыстардың бір ... ... ... ... (азайту) ісі тиісті өкілді органдардың шешімі
бойынша ғана жүзеге асырылады.
Бюджеттік хұқтың жалпы ... ... бір ... ... хұқпен реттеу" болып табылады.
Бюджеттік бақылауды хұқпен реттеу дегеніміз, ... ... ... ... ... ... пайдалану процестерінің заңды
түрде, және мақсатқа сәйкес жүргізілуін тексеретін мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Бұл
институтқа осы бақылаудың түрлері формалары және әдістері белгіленетін
нормалар жатады.
Бюджеттік ... ... ... ... мемлекеттік өкілетті
органның бірі болып Жоғарғы Кеңестің Бақылау палатасы есептелінеді. ... ... ... ... және мемлекеттік
мұқтаждықтарды қаржыландыруға бөлінетін бюджеттік ... ... ... ... ... палатасы республикалық бюджет жобасына
сараптама баға ... және ... ... ... ... ... Республикасы Заңдарының, Жоғарғы Кеңес пен ... ... ... ... ... ерекше бөлімінің институттармен ... ... ... ... реттеу" институтынан бастаймыз.
Бұл институт арқылы ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастар ... ... ... ... хұқпен реттеу дегеніміз,
мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастыру кезінде пайда болатын
қоғамдық ... ... ... хұқтың ерекше бөлімінің
институты.
Әдетте, ... ... ... ... ең ... түсім көздері
салықтар, алымдар, салық емес басқа ... ... ... ... да төлемдер болып табылады. ... ... ... мен
құрылымы мемлекеттің фискалдық (бюджеттік-салықтың) ... ... ... ... ... ... ... бір жай мемлекеттік бюджеттің кірістерін
"мемлекеттің ... ... ... Мемлекеттік кірістерге
кәсіпорындар мен ұйымдардың барлық таза ... ... ... ... ... осы ... ... белгіленген
мөлшерде бюджетке алынатын бөліктері ғана кіреді.
Республикалық бюджеттің түсім көзі қосылған құнға салынатын ... мен ... ... ... ... ... ... азаматтығы жоқ адамдардан алынатын табыс салығы, тіркелген
(ренталық) төлемдер, Ұлттық банкіден ... ... ... ... баж, ... баж ... т.б. ... Бюджетке ең көп түсетін
салықтар қосылған ... ... ... пайдаға салынатын салық.
Бірақ соңғы кездегі ... ... ... ... ... ... орнына, өндіріс көрсеткіштері тұрақтылау,
рентабельді болып келетін өнеркәсіп ... ... ... ... баса ... ... ... түрлі негіздер арқылы топтастыруға
болады.
Бюджеттің түсімдеріне байланысты топтастыру:
А. Субъектілері бойынша:
1) мемлекеттік ... мен ... ... колхоздық, кооперативтік және қоғамдық кәсіпорындар мен
ұйымдардан:
3) жеке азаматтардан, сондай-ақ шетелдік азаматтардан және азаматтығы
жоқ адамдардан;
4) шетелдік және ... ... мен ... ... ... жүзеге асыру әдісі бойынша
1) қайтарылмайтын негізде ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы заемдар).
Ескерте кететін жай, ішкі ... ... ... азаматтар
және заңды ұйымдар бола алады.
Б. Меншік формасына байланысты:
1) меншік түрінің алмасуымен бірге жүретін төлемдер (мемлекеттік ... мен ... және ... ... ... мемлекет меншігіне өтуі);
2) ақша қозғалысы мемлекеттік ... ... ... ... төлемдер (мемлекеттік кәсіпорындар мен мекемелерден және
бірлестіктерден алынатын ... ... яғни ... алымдардың
және т.б. иесі мсмлекет болып табылатындықтан, меншік формасы бұл жерде
алмаспайды).
В. Міндеттілік дәрежесі бойынша:
1) ... ... ... ... ... және б.);
2) ерікті түрдегі төлемдер (мемлекеттік заемдар, қайырымдылық
жарналары, имандылық көрсету, ... ... ... ... бойынша:
1) баламасыз төлемдер (ақшаның ... ... ... ... ... ... ... салық;
2) біршама баламалы төлемдер (табиғат ресурстарына салынатын салық,
мемлекеттік баж, т.б.).
Д. Заңды формалары бойынша:
1) ... - ... ... ... төлемдер (салықтар алымдар және
б. міндетті төлемді);
2) шартты (келісім ... ... ... ... ... салықтар мен алымдар "қосылған құнға ... ... ... ... ... құралдарына салынатын салық; ... ... ... т.б.);
2) балама (эквивалент) түрдегі төлемдер ... баж, ... ... салық, су үшін төленетін ақы, орман табысы,
кедендік баж, т.б.); |
3) ... да ... ... ... ... қарыздар (ссуда);
айыппұл сомалары, пеня (өсімдер), т.б.
Салықтар дегеніміз, мемлекеттің төлеушілерден бір ... ... ... ... ... ... және заңда белгіленген мөлшерде
бюджетке алатын ақша қаражаттары түріндегі міндетті ... ... ... ... дегеніміз, мемлекеттің төлеушілерден (заңды
ұйымдар, азаматтар) біржақты - ... ... ... ... бюджетке
алатын алымдары (ақшалары). ... ... деп ... ... ... ... ... қызметтері үшін төлемдер
мен алымдарды (мемлекеттік баж, кедендік баж), ... мен ... ... (орман табысы, балық аулау ... су үшін ... ақы, және т.б. ... ... ... ... ... ақылы түрде болғанымен, ... ... яғни ... ... қатынастарды
білдірмейді.
Тұрғылықты халықтан алынатын төлемдер жүйесі:
1) салықтар мен алымдар (азаматтардан, ... ... ... жоқ ... ... ... ... транспорт құралдарына
салынатын салық);
2) балама түріндегі ... ... баж; ... ... баж: пәтер алуға берілген рұхсат-қағаз ... үшін ... ... ерікті түрдегі ... ішкі ... ... ... ... ... ... шығыстарды хұқпен реттеу ... ... ... мен ... белгілейтін және ... ... ... ... бюджеттік хұқтың ерекше
бөлімінің институты. Республикалық бюджеттің ... ... ... ... ... ... бағдарламаларды қаржыландыруға;
2) әлеуметтік-мәдени шараларға және ғылымға жұмсалатын;
3) елімізді қорғауға жұмсалатын;
4) мемлекеттік өкімет пен ... ... ... ... ... юстиция органдарын, соттар мен прокуратураны ұстауға
жұмсалатын;
5) табиғи және басқа дүлей ... ... ... ... ... ... және резервтік қор-құруға жұмсалатын;
6) бюджетке алынған мемлекеттік заемдар мен басқа да ... ... ... көзделген басқа да шараларды қаржыландыруға жұмсалатын;
Бюджеттік қаржыларды пайдаланудың (жұмсаудың) негізгі әдісі ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруды
қамтамасыз ету үшін бюджеттен жоспарлы, мақсатты, ... ... ... ақша қаражаттарын бөлу.
Соңғы кездерде бюджеттік қызметтің бұрыннан мәлім бір әдісі бюджеттік
кредиттеу де кеңінен ... жүр. ... ... ... ... ... ... кездеседі. Бюджеттік кредиттеу дегеніміз,
қайтарылатын негізде, белгілі ... ... ақша ... ... бір ... ... ... тұрған бюджеттен) екінші бюджетке
беру-өзара есеп айырысуға жатқызылады да, алынған кредит бюджет ... есеп беру ... ... ... ... ... ассигнациялау да бюджеттен қаржылар беру ... ... ... ... деп, ... бөлінетін ақша қаражаттарының
сомасын айтамыз. Бюджеттік қаржыларды жұмсау ... ... ... ... - бұл ... бір ... ... бюджет
қаржыларын әр тоқсанға бөлетін және осы қаржылардың көлемі мен мақсат
бағытын ... ... - ... ... екі ... ... ... ... - ... ... өткізуге арналған;
2) құрама смета - ... ... ... ... үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімінде мекеменің
аталуы мен адресі және оны ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ тоқсандарға бөлінген статьялар
бойынша шығыстардың жиынтығы, ... ... ... ... яғни ... басы мен жыл ... ... орташа
көрсеткіштері, үшінші бөлімде шығыстардың әрбір статьясы және оның
жекелеген ... ... ... мен ... көрсетіледі.
Құрама смета министрліктерді және ... ... ... барлық шығыстардан тұрады. Бұл сметада барлық дербес, жалпы
және ... ... ... ... біріктіріледі.
Бюджеттік қаржыландырудың тағы бір ерекше түрі - ... ... айта кету ... Сметалық - бюджеттік қаржыландыру -
ерекше қаржылық жоспар - сметаның негізінде акша ... ... өз ... ... түспейтін мекемелер мен ұйымдарға бюджеттен
ақша қаражаттарын беру. Қысқаша айтқанда, сметалық - бюджеттік қаржыландыру
дегеніміз, өз қызметтерінен ... ... ... мен ұйымдарға олардың
қаржылық жоспарлары (смета) негізінде бюджеттен ақша қаражаттарын беру.
Өндірістік емес аядағы кәсіпорындар мен ... ... және ... ... ... ... ... негізінде
бюджеттен қаржыландырылады. Осы сметаларды бекіту кезінде қабылданған ... ... ... ... деп ... Смета негізінде
білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамтамасыз ету, кейбір ғылыми және
мәдениет мекемелері, сондай-ақ мемлекеттік өкімет және ... ... мен ... ... ... ... ... сметасына сәйкес негізгі қорларды сатып алуға,
жалақы төлеуге, қызметтер үшін ақы ... ... ... ... ... ... ... бұл бюджетке кредит
нсгізінде ақша қаражаттарын жиыстыру және осы ... өтеу ... ... ... ... реттейтін бюджеттік хұқтың ерекше
бөлімінің институты.
Мемлекеттік кредит арқылы ... ... ... мен ... басы бос ақша ... бюджетке тартады. Бұл жерде кредит
алушы, борышқор мемлекет болып есептелінеді, ал кредит беруші азаматтар мен
заңды ... ... ... ... ... ... ... институт "мемлекеттік кірістер" бөлімінде қарастырылады.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтың салық жүйесі6 бет
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Бірыңғай бюджеттік жіктеу21 бет
Бірыңғай бюджеттік сыныптама6 бет
Бюджетаралық қатынастар және бюджеттік саясат30 бет
Бюджеттік бақылау5 бет
Бюджеттік болжау мен жоспарлау81 бет
Бюджеттік есеп - айрысу есебінің түрлері47 бет
Бюджеттік жоспарлау мен болжау75 бет
Бюджеттік жүйе19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь