Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқыту

Жоспар

І. Кіріспе 1 . 3
Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқытудың мақсаты мен міндеті

Негізгі бөлім 3 . 25
Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқыту
1.1 Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқытудың тиімді жолдары
1.2 Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқытуда жаңа технологияларды пайдалану

ІІІ. Қорытынды 25 .26
Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқытудың маңызы

ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 26
        
        Жоспар
І. Кіріспе
1 - 3
Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқытудың мақсаты мен міндеті
Негізгі бөлім
3 - 25
Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқыту
1.1 Зат ... ... ... оқытудың тиімді жолдары
2. Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқытуда жаңа
технологияларды ... ... ... есімнің грамматикалық категорияларын оқытудың маңызы
ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
26
Мектепте ... ... тілі ... ... зат есімнің
грамматикалық категорияларының алатын орны мен оны оқытудың мәні зор.
Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқыту - ... ... ... ... мәнерлі оқуының, орфографиялық, ... ... ... ... ... кілті болып табылады. Бұл
тақырыпты оқыту арқылы оқушыларға зат есімнің ... ... Осы ... берілетін теориялық білімінің аясы кең. Атап
айтқанда, оқушылар мынадай білім алады:
1. Зат есімнің ... ... ... ... Зат ... ... категорияларын оқудағы мақсат;
3. зат есімнің грамматикалық категорияларының өзіндік белгілері мен
ерекшеліктері.
Зат ... ... ... ... ... ... мен дағды беру үшін, ең алдымен, ... неше ... ... әр ... ... ... ... көлемі мен мазмұны және
оқушыларға бұрыннан таныс, таныс еместігі, ең соңында оқушылардың қабылдай
алу ... ... ... ... ... мәселелерді күн
ілгері ойластыра, жоспарлап алу қажеттілігі туады.
Осылай өткізілетін материал көлемі анықталып алған соң, сол ... ... ... ... бос ... ол үшін оқушылардың өзіне жұмыс
істеу, ой қорытындысын жасату сияқты ... ... ... ... ... категорияларын оқыту принципі педагогиканың
дидактикалық принциптеріне негізделіп оқытылады. ... ... ... ... ... ... байланыстырылып отырылуы керек
және өтілетін материалдар бірімен-бірі тығыз байланысты ... ... ... ... ... зат есімнің грамматикалық
категорияларын оқыту оның алдында ... сөз ... ... ... зат ... ... ... оқытуда оның мынадай
екі жағына көңіл ... зат ... ... ... ... жаңа ... ... оқушылардың бастауышта мектепте одан өткен материалдарын
есіне түсіріп, соны Ү сынып көлемінде өтілетін материалды білгізуге ... ... ... Ол үшін бастауыш мектепте өтілетін зат есім
түрленуінің бағдарламалық көлемін ... ... оны ... жолдармен
байланыстырудың тәсілдерін белгілеп қояды.Ондай тәсілдер әр түрлі болады:
Кейбір мұғалімдер бастауышта ... зат ... ... ... ... ... қойып, сол сұрақтарға оқушылардың
өздеріне жауап бергізіп, мысалдар келтіру жолымен қайталап ... ... ... мұғалімдер бастауышта өтілген зат есімнің грамматикалық
категорияларының ... ... ... мәтіндерді талдатып
айтқызып, соны жаңа тақырыппен байланыстырады.
Екіншіден, мұғалім Ү сынып көлемінде оқылатын зат есімнің грамматикалық
категорияларының ... ... ... және дәл ... ... ... ... лексикалық мағынасына қарай алуан түрлі
өзгеретіндігін байқатады.
Оқыту тек ... беру ғана ... ... бірге балаларды жан-жақты
жетілдіру және тәрбиелеу, шеберлік және дағдымен қаруландыра түсу болып
саналады. ... да зат ... ... ... ... ... алынатын материалдар оқушыларға тәрбие беру жағынан да
маңызды, бағалы болуға тиіс. Ал ... ... ... ... ... тақырыпты оқушылар түсіну үшін жағдай жасап қана
қоймай, соған сәйкес балалардың жан-жақты дамуына әсер ... ... ... ... сөз ... ... бір белгісі – көптік,
тәуелдік, септік, жіктік категорияларының болуы. Зат есімнің грамматикалық
категорияларын шығармашылық ... ... ... және оны ... ... тиянақты меңгерту оған керекті әдістемелік әдіс-тәсілдерді дұрыс
қолданып отыруға бойланысты. Ол үшін мұғалім зат ... ... тән ... бағдарлама бойынша ... ... ... ... мен ... ... ... қарай
әдістерін белгілейді. Ол ... жеке ... ... ... зат ... ... ... тән белгілері
шығармашылық тұрғыда түсіндіріледі.
Бағдарлама бойынша зат есімнің морфологиялық ... ІІ ... ... Бастауыш мектептің ІІ сыныбында зат есімнің жекеше, көпше
түрі, көпшенің морфологиялық белгісі өтіледі де, ІІІ –ІҮ ... ... ... ... ... зат есімнің жекеше, көпше түрлері
бастауыш мектептің өзінде таныс болғандықтан, енді оларды ... ... ... Бұл үшін бірдей заттың жеке және бірнешеуі
бейнеленген суреттерді ... ... ... солардың мағынасын
түсіндіру арқылы зат есімнің жекеше, ... түрі ... ... Зат
есімдердің жекеше, көпше тұлғада жұмсалатыны, заттың ... ... ... ... ... туралы ережемен таныстырады. Сонымен қатар
оқушыларға көптік жалғауының ... ... ... ... ... ... және ... бір жалғаудың түрленіп
вариантқа бөлініп кету заңдылықтарын ... ... ... ... Ол үшін буын ... мен дыбыс үндестігі еске ... да, ... ... ... ... ... буынының жуан,
жіңішке әуеніне қарай үйлесіп келуіне байланысты екендігі түсіндіріледі.
Көптік жалғауының ... ... ... ... ... бой ... жалғанатын ерекшелігін мынадай көрнекілік арқылы
түсіндіруге болады.
|дауысты | з | |
| |ж ... ...... -тар, ... -лар, ... -дар, |-тер ... |-дер |соң |
| |н | |
| |ң | ... ... түсіндіру жолы мынадай:
Алдымен көптік жалғау деген тіркеске түсінік беріледі. Көптік жалғауы
жалғанған сөзіне көптік мағына беріп, оны ... бір ... ... бұл ... ... атау ... атқаратын қызметіне толық
сай келіп, өзінің ... ... ... ... аңғартып тұрғанын
ескертеміз.
Екінші ретте, көптік жалғауының арнаулы –лар, -лер, -дар, -дер, -тар,
-тер тұлғалы жалғауының ... және ... буын ... ... ... ... айтылатынын, сол тұлғада жазылатынын балалар,
кемелер, көлдер, кітаптар, мектептер сөздері арқылы түсіндіреміз.
Үшінші ретте, көптік жалғауының ... ... ... л, ... ... басталатын септерінің сырын ашамыз. Бұл жайды мұғалім
көрнекіліктегі үшкіл ... ... ... ... ... ... соңы ... сонор р, у, й дыбыстарының біріне аяқталса, ... үнді л ... ... -лар, -лер ... ... ... ... жинақтатып, осы тәрізді мысалдар айтқызамыз.
Міне, ... ... ... ... д, т ... басталатын себебін
түсіндіріп, мысалдарды өздеріне тапсырамыз. Осы ... ... ... ... ... дәрежеде түсінгендіктерін байқау үшін,
магнитофонды пайдалана отырып, мынадай жаттығу жұмыстарын жүргізуге болады:
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... береміз:
1. Дауысты дыбысқа біткен екі сөз ойлап, оған көптік ... ... ... ... ... ... жалғауы неліктен –дар, -лер
болып тұр?
3. Күректер, кілемдер сөздеріндегі ... ... ... ... ... ... ... жағдайда д дыбысынан басталады, мысал келтір.
5. ... ... ... жағдайда т дыбысынан басталады, мысал келтір.
Бұл сияқты кеспе қағаздарын үлестіріп берген соң, «Тыңдап ... ... ... ... ... айтып, мұғалім кеспе қағазы арқылы
жауап беретін оқушылардың жауабын үнтаспаға жазып ... да, ... ... оқушы жауабының дұрыс не теріс екенін тексереді. Жаңа материалды
бұлайша бекітіп, жаттықтыру – сабақты жандандырып, ... бір ... ... ... ... үшін ... зат есімнің сөздерінің кейбір тобы ... ... ... ... ... ... да ескеру керек.
Көптік жалғауда қолданбайтын зат есімдер нақты мысалдар төңірегінде мынадай
жүйемен түсіндіріледі:
1. Сұйықтық ұғымды білдіретін зат есімдердің ... су, шай, ... Газ ... зат ... ... бу, ... ... Уақ, ұнтақ, майда зат есімдердің атаулары: қант, ұн, құм.
4. Дерексіз зат есімдердің атаулары: қуаныш, шындық, өкініш.
5. Табиғат байлығы, кен атаулары: ... мыс, ... ... ... ... жел, ... қар.
7. Жұптық ұғымды білдіретін затесім атаулары: көз, қол, аяқ.
Көптік категориясының негізгі грамматикалық мағынасы – заттың көптігін
білдіру. Осы негізгі мағыналарымен ... ... ... ... да мағыналық
реңктерді, мәндерді білдіруі мүмкін ... ... ... ... Мысалы, көптік жалғауы сан есімге, үстеуге жалғанып, сол сөз
білдіретін ұғымның ... ... ... ... жасы ... зат ... ... оның көптігін емес, әр түрлілігін немесе
салмақ, мөлшер, ... ... ... ... ... ... ... зат
атауларына, жалқы есімдерге жалғанғанда, олардың өзінің көптігін емес,
көпке ... ... және ... ... ... ... ... әке-лер, шеше-
лер. Заттың өзінің көптігін емес, көпке ортақтықты да ... ... ... ... көптігі емес, оны ішетін адамның көптігін білдіреді.
Осындай әр жақтық мағынада, мағыналық реңкте ... ... әр ... ... ... ... да айта кеткен жөн.
Көптік жалғауы кейде зат есімнен басқа да сөз ... ... ... ... үстеп, заттандырып тұрады. Көптік жалғаудың бұл
қасиеті әрқашан дұрыс түсініле ... Бұл ... ... бұл жердегі
қызметі жұрнақ қызметімен пара-пар дерлік» - деп жалпы жалғаудың ... ... туып ... Біріншіден, басқа сөз таптарын заттандыру
қасиеті тек көптік ... ... ... ... ... да жиі ... Еріншектің ертеңі таусылмас, Білімдіден шыққан сөз, ... ... ... ... ... және септік жалғауларының
бұндай қасиеті, басқа сөз таптарынан жасалғанда, ... ... ... бұл ... зат ... тән ... ... екендігін, зат
есімнің таза грамматикалық категориясы екендігін дәлелдейді.
Бір заттың екінші бір затқа тәуелді, меншікті, қатысты болуы – тілдегі
1 ... С. ... ... ... грамматикалық ұғымдар. 62 бет.
ақиқат құбылыс. Бұндай заттар арасындағы меншіктілік-тәуелдік ... ... ... да бар. Бірақ ондай ұғымдардың грамматикалық мәні ... ... ... ... ... ... біркелкі бола
бермейді. Қазақ тілінде бұл мән тәуелдік жалғау ... және ... ... мен буын үндестігіне бағынбайтын –нікі, -дікі, -тікі қосымшалы
сөздің тіркесі арқылы беріледі. Осы ... ... жақ ... ... ... негізінде берілуі арқылы қазақ тілінде тәуелдік
категориясы грамматикалық категория болып қалыптасқан. Бағдарлама ... ... ІІ ... бастап, ҮІІ сыныпқа дейін оқытылады. ІІ сыныпта
оқушылар зат есімнің тәуелдік жалғауы, ... ... І, ІІ ... ... ... жайлы мағлұмат алса, ІІ, ІҮ сыныптарда ... ... ... Ү, ҮІІ ... ... «зат есімнің тәуелденуі» тақырыбын оқыту
барысында мынадай мақсат қойылады: Тәуелдік ... ... ... үнемі ілік жалғаулы сөзбен байланыста келетінін ... ... ... үш жағы ... және олардың І, ІІ жақтары
тек адамға ғана меншікті айтылса, ІІІ жақ адамға да, ... ... ... ... ... ... жалғауының арнаулы қосымшаларын меңгерту.
Зат есімнің тәуелдік ... ... ... категориясына
қарағанда, күрделі де, қиынырақ. Сондықтан тәуелдік ... ... ... ... ... Мұны ... шеберлігіне
байланысты әр түрлі жолмен түсіндіруге болады. Зат есімнің ... да ... ... ... ... ... ... ескерте
отырып, нақтылыдан нақтысызға, белгіліден белгісізге қарай үйрету, таныту
әдістері арқылы баяндалады.
Мұғалім күні ... ... тән ... ... дәптерін ала келуі
керек. Ол күндегі әдетінше, ... ... ... ашып ... ең
алдымен, меншік және тәуелді деген сөздердің ұғымын оқушыларға ... ... ... алып ... ... көрсете отырып, бұл заттың иесі
өзі екенін, ... ... емес ... ғана тән, ... екенін балалардың
көру қабілеті арқылы, әрі ойландыру процесі ... ... жөн. ... ... ... менің, сенің, сіздің, оның деген ілік жалғаулы сөздер
білдіретінін, жеке тәуелді ... ... ... ... ... деген
тұлғада айтылатынын айтып, тақтаға:
Менің ... ... ... ... ... ... ... ... ... жазып, ілік жалғауының қосымшасы мен тәуелдік жалғауының
қасымшаларынының байланысын ойыс сызықтар арқылы ... Бұл ... ... ... жалғаулы сөздермен қарым-қатынасқа түсіп, үнемі бір
тіркесте айтылатынын аңғарту ... ... ... ІІ ... ... ... анайы және сыпайы түрлерінің болатындығы туралы да
оқушыларға көрнекі түрде салыстырып түсіндірген жөн.
анайы ... ... жақ ... ... ... ... ... ... ретте төменде көрсетілген кесте арқылы тәуелдік ... үш жағы ... оған ... ... ... түсіндіріледі.1
|Зат есімнің тәуелденуі ... ... ... ... |-м, -ым, -ім ... -міз, ... ... |
|(мен, біз) |әкем, үйім ... ... ... |-ың, -ің |-ың, -ің, ... ... ... сіз) ... қозың |үйлерің, үйлеріңіз ... |-сы, -сі, -ы, -і |-ы, -і ... ... ... үйі ... ... |
Бұл кестенің көмегімен ... ... ... І, ІІ, ІІІ жақтары
болатынын көрсете отырып, І, ІІ жақтардың ... ... ... ... ІІІ жақ ... да, ... да қатысты айтылатыны түсіндіреді. Осыдан
кейін тәуелдік жалғауының үш ... тән ... ... ... ... түрде тәуелденетіндігін осы кесте арқылы оқушылардың ... ... ... жалғауы ілік септік пен тәуелді ... ... ... да ... ... қосылған сөз тәуелденуші
сөздің ілік септік жалғауда тұруын керек ететіндігін
Колхоз + дың мал + ... + ның киім + ... + тің бала + ... ... ... арқылы түсіндіріп және тәуелдік жалғауы қосылғанда,
сөздердің соңындағы кейбір қатаң дауыссыздар ... ... ...... ... ... ... жөн.
Тәуелдік жалғауын танытқаннан кейінгі күрделі мәселе – ... ... ... ... тәуелдік жалғауы жалғанғанда, түбір сөздің
соңындағы «ы», «і» дыбыстарының ... ... ......... ауыл+ым – аулым) берілген ұғымды бекіте түсу мақсатында
мынадай жұмыс ... ... ... ... ... ... жазып, олардан тәуелдік жалғаулы сөздерді,
оның қарым-қатынасқа түсіп тұрған иелік сөзін қоса тапқызып, бұл
1 Әуелбаев Ш. Грамматикалық кестелер. ... ... ... ... ... ажыратамыз.
Менің әкем күндегісінен ерте оянды.
Оның қарындасы мектепке тұңғыш рет барады.
Біздің ...... ... оқу және ... ... ... қағазымен жұмыс Төмендегі сөздерді жеке кеспе қағаздарына жазып,
оларды І, ІІ, ІІІ жаққа қойып, ... ... ... ... Оқушылардың жауаптарын үнтаспаға ... ... ... сөздерінің дұрыс-терісін аңғарттырамыз.
Отан ел ... шана ... ... ... ... үй
бақша
өз қоян ... ... Отан ... І, ІІ, ІІІ жақта байланысқа түсетін сөзімен жекеше, көпше
түрде тәуелде.
2. Ес, ақыл, ой сөздерін ІІІ жаққа ... ... ... ... алуан түрлі синтаксистік қатынастарды
көрсетіп, өзі жалғанған ... әр ... ... мағына үстеп, сөз бен
сөзді байланыстыруда ... орын ... зат ... ... ... бірі ... ... Бұл ұғыммен оқушылар алғаш рет ІҮ сыныпта «Сөз таптары»
тарауын өту ... ... Ал Ү ... «Зат ... септелуі»
тақырыбын өту барысында ІҮ сыныпта алған білімдері кеңейтіледі. ҮІІ ... жай және ... ... ... ... ... да ... көптік жалғаулары сияқты сөз бен сөздің
арасын байланыстырып, оларды ... ... ... ... ... ... сөздерді байланыстыратын қасиеті мына ... ... жаңа ... ... ... ... өте ... сөйлемді тақтаға жазып, инженер сөзіндегі ... ... ... біздер сөзіндегі –ге қосымшаларын сүртіп тастап, инженер... жаңа
жоспары... біздер... ... ... өте көп ... ... ... ... ... қандай өзгеріс барын аңғарттырамыз. Сөйтіп, сөздердің
қарым-қатынасқа түсе алмай, айтайын деген ойдың ... ... ... жеткіземіз. Мұнан соң инженер, жоспар, ... ... ... ... тұрған тіркесін аңғартып, бұл үшін
тіркестің өзара бір-бірімен ... ... ... ... ... ... тұрғанын айтамыз. Осындай ретпен септік ... ... мен әр ... ... ... қоса ... ақ, ... бормен септік жалғауының аттары мен сұрақтарын жазып,
әрбір септіктердің ... тән ... ... ... ... Бұл ... былайша орындалуға тиіс: тақтаға 7 септіктің атаулары
бірінен соң бірі ақ бормен рет-ретімен баған ретінде тізіліп ... ... ... отырып «Тілімізде неше септік жалғауы барын көріп
отырсыңдар?» деген ... ... ... ... ... ... соң, тақтадағы септіктердің қатарына ... ... ... ... Ол ... кім? не? ... негізгі түбірден
өрбігенін аңғартып, әр септіктің өздеріне тән арнаулы қосымшалары барын, ... кім? не? ... ... ... ... ... де, әр септіктің тұсындағы кім? не? Сұрағына қосылып тұрған
септік қосымшаларының астын сызып көрсетеміз. Сонымен ... әр ... ... да ... ... ... ... Атау септігі сырт тұлғасы жағынан да зат есімнің түбірі
тұлғасымен ұқсас, арнайы грамматикалық көрсеткіші жоқ ... ... де, ... ... бірдей арнайы грамматикалық мағынасы бар, басқа септік
тұлғаларындай сөз байланыстырғыш қызметі бар, ... ... ... ... ... ... бір түрі болып табылады. Атау септігі
белгілі бір заттарды атап көрсетеді, ... атау ... ... кім? не? ... ... формада жұмсалады.
Ілік септік. Ілік септігіндегі сөз үнемі тәуелдік жалғаулы сөзбен
байланысты ... Ілік ... ... басты мағынасы – грамматикалық
меншіктілік, иелікті, меншіктілік-қатыстықты ... Ілік ... ... қай? ... сұрақтарға жауап болады. Ілік септігінің қосымшалары
ашық та, жасырын да ... ... ... ... ... ... маңы – мектеп маңы, есіктің тұтқасы – есік тұтқасы. Ілік
септігі жалғауларының ашық ... ... ... жүйеде
түсіндіріледі.:
1. Иелік мәнді білдіретін жалқы ... ілік ... ... ... ... ... кітабы.
2. Иелік мәнді сөздер есімдіктер болса, олардың ілік септігі үнемі
ашық айтылады: Менің қаламым.
3. Заттанған сөздердің ілік ... ашық ... ... ... ... жалғаулы сөздер ілік септігінде жұмсалғанда ... ... ... Ілік ... ... сөз бен ... ... сөздердің аралығына
сөз түсіріліп айтылған жағдайда ілік септігі ашық айтылады:
Кітаптың ішкі беті.
Барыс септік. ... ... де ... ... бар. ... ... бен сөзді байланыстырып, мекенді, бағытты, мақсатты, ... ... ... септігінің сұрағы мен қосымшаларын түсіндірген
соң, дейін, шейін, тарта, қарай, жуық ... ... ... ... ... ... ... септікте тұруын керек ететіні аңғартылады. Мысалы:
үйге дейін.
Табыс ... ... ... зат пен қимылды ұштастырып, өзара
байланыстырып ... ... ... ... ... білдіретін кейбір
етістіктердің лексикалық мағыналарымен тікелей байланысты болып, ... ... да ... ... Мысалы, «Тақтаны сулы шүберекпен
сүрту керек» деген сөйлемді тақтаға жазып, сүрту керек ... ... ... оған ... ... сұрақтың тікелей қойылатыны аңғартылады.
Демек, сүрту керек деген сөз тіркесі тақтаны ... ... ... ... қалайтыны ескертіледі. Табыс септігі ілік септігі сияқты ашық түрде
де, жасырын түрде де қолданылатыны ескеріліп, үнемі ашық ... ... ... ... ... ... Мынадай табыс септігі ашық
қолданылады.
1. Кімдер? Кімдерді? деген сұрақтарға ... ... ... жалпы
есімдердің табыс септігі ашық қолданылады. Мысалы: Амантайды Асқар көп
ойлады.
2. ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: Балалар уақыттарыңды дұрыс пайдаланыңдар!
3. Табыс септігіндегі есімдіктердің ... ... ашық ... Омар сені ... ... Табыс септігіндегі сөз бен етістіктің арасына сөз салынып айтылса,
қосымша түсірілмей ашық айтылады. Мысалы: Ол кітапты тез ... ... ... ... ... де ... болған сөйлем
мүшелерімен байланысып, мекендік, мезгілдік мағыналарды білдіреді. ... ... ... септік. Шығыс септігі – септік жалғауларының ... ... ... бірі. Шығыс септіктегі сөздер де ... ... ... ... мезгілін, себебін, нәрсенің неден
істелетінін білдіреді. Мысалы: Олар мәскеуден келді. Шығыс ... ... мен ... ... ... ... ... Ғарышкерлер Байқоңырдан (қайдан?) ұшырылады.
2. Еңбек сабағында пластилиннен (неден?) ат жасадық.
3. Асқарды алыстан жүрісінен (несінен?) таныдым.
4. асқардан (кімнен?) Омар жақсы оқйды.
Бірінші ... ... ... ... ... сөз ... деген
сұраққа жауап беріп, шыққан орынды білдіріп, екінші ... ... сөз ... деген сұраққа жауап беріп, заттың неден ... ... ... ... ... ... Көмектес септік сөздер де етістіктен болған мүшемен
байланысып, іс-әрекеттің ... ... және ... ... Демек,
көмектес септігі бір заттың екінші бір затқа ... ... ... ... Адам ... бағаланады. Көмектес
септігінің –мен, -бен, -пен ... жиі ... ал ... ... ... ... ... көп жұмсалмайды. Көмектес септіктің
қосымшаларының ... ... бір ...... жуан варианты
жоқ. Бұлардың түбірге үнемі жіңішке тұлғада жалғанып, буын үндестігіне
бағынбайтыны, көмектес ... ... ... да, ... ... ... ... келетіндігін сөйлем талдау арқылы ... ... ... :
1. ... ... (немен?) жер жыртады, комбайнмен (немен?)
астық орады. Қасым ... ... ... ... Біз
баяндаманы ықыласпен (қалай?) тыңдадық.
Бұл сөйлемдердегі трактормен, ... ... ... ... ... жауап беріп, істің нендей құралмен істелетінін білдіріп тұр. Сол
сияқты жолдастарымен деген сөз кімдермен? Деген сұраққа ... ... ... ... ... ... түсіндірген септік жалғауының ... ... ... ... өздеріне бала, шеге деген екі сөзді
ауызша септетіп, олардың жауабын ақ, қызыл бормен әр ... ... ... ... ... жұмыстың нәтижесі тақтада мына түрде көрінуі тиіс:
1. Атау кім? не? ... Ілік ... ... баланың
шегенің
3. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... немен? ... ... ... ... ... ... ... шеге сөздеріндегі
септік жалғауларының дәл кім? не? сұрақтарындағыдай түрленіп тұрғанын, буын
үндестігіне байланысты қосымшалардың ... ... ... ... айту ... Бұдан соң дыбыс үндестігіне байланысты да әр септіктің
қосымшаларының түрлі вариантта ... мына ... ... ... ... жалғаулары ... |Жоқ ... ... -нің, -дың, -дің, -тың, -тің ... |-ға, -ге, -қа, -ке, -на, -не, -а, -е ... |-ды, -ді, -ты, -ті, -ны, -ні, -н ... |-да, -де, -та, -те, -нда, -нде ... ... -нен, -дан, -ден, -тан, -тен ... ... -бен, -пен ... ... ... жаңа ... ... ... ... Септік жалғауының жалғанатын сөздерінің соңғы ... ... ... ... ... ... жалғауларды көрсету арқылы
түсіндіріліп, сөздердің осындай жалғаулар арқылы ... ... ... ... ... бағдарламасында септеудің жай септеу мен тәуелді
септеу деген түрлері кездеседі. Жай септеу деп жалғауларының ... ... және ... есім ... ... сөздердің тура түрлеріне
жалғануын, септелуін айтсақ, ал тәуелді септеу деп септік ... ... ... зат есім ... ... ... сөздердің тәуелді түрлеріне
жалғануын айтамыз. Септік жалғауының жай ... түрі мен ... ... ... ... болады.
жай септеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қаламда ... ... ... ... ... жаңа сабақ материалы түсіндірілген соң, мынадай жаттығу
жұмыстарын жүргізуге ... ... ... ... істеу. Кеспе қағазымен жұмыс істеудің мазмұн-
мақсаты түрліше болып келеді. Септік жалғауын ... ... ... ... ... кеспе қағазын ұсынуға болады. Атап
айтсақ, бірінші түрінде бірнеше жеке ... ... ... дұрыс
септеуді талап етеміз. Екінші кеспе қағазында қысқа сөйлемдер жазылып,
ондағы септік ... ... ... ... ... ... ажыратып, қай септікте тұрғанын таптыру мақсат етіледі.
2. Тақтамен жұмыс істеу. ... ... ... ... ... ... әдетіне әбден қалыптасқан әдіс-тәсілдің бастысы. Тақтаға
екі оқушыны қатар шығарып, тақтаны екіге бөліп, екеуіне екі ... қоса 7 ... ... ... ... ... жұмыс. Сабақ үстінде қолайлы деп тапқан жерлерде техникалық
құрал-жабдықтарды пайдаланудың мәні үлкен. Сабақ материалын сналы
түсіндіруде, сабақты ... ... ... ... ... ... да пайдасы мол. Кеспе қағазы арқылы ойландыру үшін
берілген ... ... ... ... ... оқушылардың
өздеріне қайта тыңдатып, дұрыс-терісін байқатып, жіберген қателерін
түзеттіреміз. Бұл ... ... ... ұқыпты жауап беруге
дағдыландырамыз да, аңғарымпаздыққа баулимыз.
Бұл жұмыс түрлерін оқушылардың біліміне қарай бірлі ... ... ... есімнің морфологиялық көрсеткіштерінің келесі бір түрі – ... ... ... ... ... ... жіктік жалғау да сөз бен
сөзді байланыстырады. Жіктік жалғауы септік жалғаулары сияқты ... ... ... ... ... ... тәрізді арнаулы бір
тіркесті ғана байланыстырады. Атап айтсақ, ... пен ... ... ... ... ... өзі ... тұрған сөзін ілік
жалғаулы сөзге тәуелді етіп ... ... ... сөз өзі ... ... кім? не? қандай? қаншасыншы? екендігін білдіретіні, сонымен қоса,
іс-әрекеттің, қимылдың қай жақта ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Тақтаға мұғалім деген сөзді жазып,
оған тәуелдік жалғауын қосып, мұғалім ... ... ... ... ... ... ... сөзін тақтаның орта тұсына жазып қойып, ... ... -мін ... ... мұғаліммін сөзінің кіммін? Деген сұраққа
жауап болып тұрған мағынасын аңғартамыз. Мұнан соң –мін ... ... ... туып ... ... мен ... ... сөзінің
алдынан жазып қойып, мұғаліммін деген сөздің астынан мұғалім сөзін қайта
жазып, оған -сің ... ... ... ... ... ... ... айтқызып, -сің қосымшасынан сен деген ... ... ... ... сен сөзін мен сөзінің астына мұғалімсің
дегеннен бұрын жазып қоямыз. ... ... ... ... ... І, ІІ, ІІІ ... бөлінетінін білдіреміз. Сөйтіп бұл мысал
арқылы жіктік ... ... ... кім? не? ... ... ... ... категория екенін танытсақ, келді, оқыды деген
етістіктерді үш жаққа қойып:
І жақ мен келдім, ... жақ сен ... ... сіз ... ... жақ ол ... оқыды
деген ... ... ... ... ... жіктік
жалғаулары қимылдық ұғымды білдіретін сөздерег жалғанғанда, қимылдың, ... қай ... ... не ... білдіретінін айтамыз.
Сөйтіп, жіктік жалғауы сырттай қарағанда тәуелдік ... ... ... ... ... ... тоқталу керек:
1. Тәуелдік жалғауы мағына жағынан меншіктілікті, тәуелділікті білдірсе,
жіктік жалғауы заттың кім? не? ... ... ... білдіреді.
2. Тәуелдік жалғаулы сөз үнемі ілік жалғаулы ... ... ... ... атау ... ... қарым-қатынасқа түседі.
3. Тәуелдік жалғауы кез-келген есім сөздерге жалғана береді, ал жіктік
жалғауы тек қана ... ... ... ... ... ғана жалғанады. Сонымен қоса, қимылды білдіретін етістік
сөздерге талғамсыз жалғана ... ... ... ... ... жалғауының ең басты мазмұны ... ... ... ... Оның ең ... ... қазақ тілінде тек ... ... жеке ... ... ... адамның құндылық қырларын айқындай
алатын сөздердің ғана жіктеле алатындығы. Жансыз заттардың ... ... да ... ... тән ... ... жіктелуінің де
жіктік жалғауының өзіне тән табиғаты бар екендігін ... ... «Мен ... деп айту ... саналы ойға жат болар еді. Ал
«Мен ұстазбын», « Сен ұстазсың» деу тек адамға ғана тән ... ... ... қорытынды – жіктік жалғауы қазақ тіліндегі кез-келген сөзді
жіктей ... ... бір ... ... ... ... ... енген. Мысалы, ұстаз, шебер, оқушы деген сөздердің өз ... ... бар. ...... ... еңбек еткен адам; шебер –
шеберлікке ... ... ... ... – оқу ... ... бар; ... тән әрекет етушілік бар. Ал шөп өсті, егін шықты жіктеуге тән ... ... ... өсімдіктің шығу әрекеті бар болғандықтан, жіктелу
бар. Сол себепті жіктік категориясында қимылдық әрекеттің ... ... ғана ... ... ... ... пікіріне сүйенуге тура
келеді. Ал қоғамдағы қарым-қатынас адамдар арасындағы бір ... ... ... ... іс-әрекеті аталып отырған жіктік
категориясы арқылы көрініс табады.
Жіктік жалғауының есім сөздер мен етістік сөздерге жалғану ретін және
олардың ... ... ... кесте арқылы түсіндіреміз.
|жақ |жекеше ... ... ... |-мын, -мін |-мыз, -міз | ... ... ... біз ... -бін |-быз, -біз ... ... ... ... -пін ... -піз ... ... |
| сен, сіз ... -сің ... ... | ... ... ... сендер |-сыз, -сіз |-сыздар, -сіздер ... ... ... | | ... ... |
| ол | | | ... ... ... олар |жоқ |жоқ ... ... |
| | | ... қазақтар ... ... ... ... ... ... есім сөздер тобына
жалғанатынын айтып, ... ... ... ІІІ ... ... ... ... болмайтыны білдіреді. Есім сөздерге жалғанғанда,
жіктік жалғаулары заттың кім? не? екендігін ... ... ... ... ... соң, ... ... ұшқыш, ұзын, кіші, оқы, бер, оқыған деген ... ... ... да жіктетіп жаттықтыру керек. Сонымен қоса, тақтаға сөйлемдер
жаздыртып, түбіріне, қосымшаларына талдатылады. Оған мына ... ... Сен ... ... оқисың.
2. Ол ұшқыш болып шығады.
3. Алыстан маңыраған қойлар даусы естіледі.
4. Біз жазда пионер лагерінде болдық.
Жаттығу жұмысы кезінде ... ... ... ... ... ... ... да аңғартылады.
ХХІ ғасырда әлемдік өркениет төрінен орын алып, ... ... ... жолы ... мен ғылымды әр қырынан меңгеру қажет ... ... ... ... ... мен ғылым қызметкерлерінің
ІІІ съезінде: «Құрылымдық ... ... ... ... ... ... дамыту мен қамтамасыз етілуі тиіс. Жаңа формацияның педагогы
қажет. Мұғалімдердің жаңа ұрпағы білім деңгейі ... ... ... ... ... ... жоғары болуы тиіс, бұл – уақыт ... ... еді. Олай ... ... ... ... ... қоғамдық қажетті
деңгейімен қамтамасыз ету, оларды отандық, ұлттық және әлемдік мәдениет
арналарынан сусындату – ... ... ... басты міндет болып
табылады. Бұл үрдіс қазіргі қоғамдағы жалпы білім беру ... ... қол ... ... сын ... бағалай отырып саралауды,
оқушылардың шығармашылық қабілетін ... ... ... ... ... озық технологияларын меңгеруді талап етеді. Озық
технологияны меңгеру мұғалімнің интелектуалды, ... ... ... және ... да көптеген адами келбетінің қалыптасуына
әсерін тигізеді, өзін-өзі дамытып, оқу-тәрбие үлгісін ... ... ... ... ... дамыта оқыту жүйесі
біртіндеп енгізіліп, жатыр. Жүйенің авторлары «дамыта оқыту деп ... ... ... баланың даму заңдылықтарына
сәйкестендірілген ... ... ... ... баланың психикасында жаңа
құрылымдар ... ... яғни жаңа ... ... ... тиіс ... ... басты мақсаттарының бірі – баланы оқыта отырып жалпы
дамыту, оның еркіндігін қалыптастыру, өз бетінше ізденуге, ... ... ... қасиеттерін ескеру, басшылыққа алу, әрі қарай
ұшқырлау, тұлғалыққа бағыттау. Сондықтан да жаңа ... ие, ... ... ... үшін дамыта оқыту жүйесін ең негізгі басшылыққа
алатын нысана деп білеміз.
Дамыта оқыту жүйесінің сабақтары оқушының ... мен ... ... ... ... ... Ал, ... мен практикалық іс-әрекет
арқылы ... ... ... ... ... Дамыта оқыту
жүйесінің қағидаларын ұстанған мұғалім ... ... ... ... ... ... шығармашылығының болуын талап ... ... ... ... ... ... формасы, әдісі, баға қою тәсілі
дәстүрлі оқыту жүйесімен ешбір сәйкестік таппайды. Дамыта ... ... ... өз ... ... оны ... салыстыруға, болжам
жасауға, қорытынды жасауға және өз білімін қажетіне орынды пайдалана ... ... ... ... ... бір ... ... етеді. Сондай
технологиялардың бірі – «Оқу мен жазу ... сын ... ... Бұл ... осы таңда қазақ және орыс ... ... да ... беру ... ... ... технологияларының бірі.
Аталған педагогикалық технология арқылы ... ... ... ... ... Ой шаақыру.
ІІ. Мағынаны тану.
ІІІ. Ой толғаныс.
Әр кезеңнің өзіндік ерекшелігі бар. ... ... ... өте ... боып ... Ой ... кезеңі.
|Мұғалімнің іс-әрекеті |Оқушының іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... бұрын білетіндерін |кесте стратегиясы ... ... ... ... ... оны ... стратегиясы |
|белсенділігін арттыру, |жүйелейді, өз көршісімен |сұрақ ... т.б. ... ... ... ойын ... | ... ... ... және жаңа ... | |
| ... ... жасап, | |
| ... ... | ... ... тану ... ... |Оқушының іс-әрекеті |Қолданылатын әдістер |
|Оқушы қызығушылығын ... ... ... ... стратегиясы |
|сақтау, бұрынғы ... Әр ... ... ... ... ... ... қойып, оны |джик со ... т.б. ... жаңа ... ... жазбаша жұмыс | ... ... ... | |
| ... тапсырмалар | |
| ... яғни жаңа | |
| ... өзі ... | |
| ... ... | ... Ой толғаныс кезеңі.
|Мұғалімнің іс-әрекеті |Оқушының іс-әрекеті |Қолданылатын әдістер ... ... ... ... ... бұрын|кесте стратегиясы |
|жасалған жұмысына қайта |білетінін толықтыру, яғни|синквейн ... ... оны ... |не ... ... ... стратегиясы, т.б. |
|өзгеріс енгізу. | | ... ... ... ... ... көптеген стратегиялардан
немесе әдістерден тұрады. Бұл ... ... ... ... ... сол әдістердің ішінде қайсысы зат есімнің грамматикалық категорияларын
меңгертуге тиімді екенін қарастырып көрейік.
І. Топтау стратегиясы
Тақырып мазмұнын ашатын негізгі ... ... ... ... ... ... мәтінді дөңгелектермен сызықтар арқылы жүйемен
топтау. Мысалы, ең ортасындағы дөңгелек тақырып, ал ... ... ... ашатын негізгі ұғымдар. Мысалы, сен зат есімнің
грамматикалық категориялары ... не ... ... ... ... ... жұмысына назар аударайық.
ІІ. Венн-диаграммасы
Айқасқан екі шеңбердің екі жағына ... ... ... ... Ал ... ... екеуінің ортақ белгілері
жазылады. Венн-диаграммасын мағынаны тану кезеңінде қолдану тиімді.
жіктік жалғауы ... ... ... бойынша екі түрлі сұрақ қойылады. Бірі – күрделі, ... ... ... ... ... ... ... зор. Сұрақ неден туады?
Қызығушылықтан, білмегендіктен, біреулерді ... үшін т.б. ... ... Өз тыныштығын қалаған, ешнәрсеге қызықпаған адам сұрақ қоймайды,
өйткені сұрақ ойымызды мазалауы мүмкін. ... ... ... ... ... ... қою ... сабақтың үш кезеңінде де пайдалануға болады.
ІҮ. Кестелер стратегиясы
Тақырып бойынша жүргізілетін жұмыстарды графикалық ... ... ... «ой ... ... ... оқушыларға осы сабақта өтілетін
тақырыпты және қарастыратын сұрақтарды хабарлайды. Берілген ақпарат бойынша
оқушылар бүгін өтілетін тақырыппен жұмыс ... ... ... ... осы тақырыптың мазмұнын ашады-ау деген сөздермен мына ... ... ... ... ... сөздермен |Мен үшін бұл ой неліктен |
|ашатын негізгі сөздер ... ... ... ... өткенге дейін | | |
|1 | | |
|2 | | |
|3 | | ... ... ... | | ... ... ... ... танысқаннан кейін «мағынаны
тану» кезеңініде толтырады.
Ү. Екі түрлі түсініктеме күнделігі
Бұл әдісте ... ... ... өз ойын ... білдіреді де, мынадай
тапсырмаларды орындайды.
1)
|Бұл тақырып бойынша маған не |Тақырыптан мен қандай жаңа ақпарат |
|белгілі еді? ... |
| | |
| | ... ... ... ... ... |
| | |
| | ... үзінді» бөліміне оқушы өзіне әсер еткен, ... ... ... ... ... ... ... келіспейтін тұстарын
жазады. Келесі бағанға оқушы ережеден келтірілген үзінді ... өз ... ... ол тұс несімен әсер етті, нені еске түсірді, жалпы себебін
түсіндіреді. Күнделік жазғаннан кейін жұпта ... ... ой ... ... ... ... |Осы ... маған несімен|Мұғалімге сұрақ |
| ... ... | |
| | | |
| | | ... әдіс ... ... ережемен ғана емес, сонымен қатар оқығаны туралы
мұғаліммен де бөліседі. Күнделікті жазу арқылы ... жаңа ... ... ... ... ... нақты тапсырмаларын орындау
нәтижесінде оқушының ойлау ... ... ОЛ ... не ... оған әсер ... ... ... себеп-салдарын түсіндіруге тырысады.
Мұғалім өзінің ... ... ... ... ... ... болады. Күнделік жазу әдісін «мағынаны тану», «ой толғаныс»
кезеңдерінде қолданамыз.
Сын тұрғысынан ойлауды дамыту бағдарламасы ... ... ... ... ... Атап айтсақ, «жоғары қиындықта оқыту»,
«баланың оқу процесін сезінуі», «балалардың ... ... т.б. ... ... ... үшін мына ... ... орындалу шарт:
1. Сын тұрғысынан ойлауды тудыру үшін уақыт керек.
2. оқушыларға ойланып-толғануға, ойын ашық айтуға рұқсат беру.
3. Әр ... ... мен ... қабылдау.
4. Үйрену барысындағы оқушылардың белсенді іс-әрекетін қолдау.
5. Кейбір оқушылар түсіп қалған қолайсыз жағдайларды әжуаға айналдырмау.
6. Оқушылардың бір-бірінің жауабына ... ... ... дәйекті
болуын талап ету.
7. Сын тұрғысынан ойлауды бағалау.
Ал оқушылар осыған байланысты:
- Сенімділікпен жұмыс жасау;
- Бар ынтасымен оқуға берілу;
- Пікірлерді ... ... Өз ... ашық ... ... ету ... сонда ғана олар:
- Мен зат есімнің грамматикалық категориялары туралы не ... Осы ... ... ақпарат менің бұрынғы осы тақырып туралы білетініме
сәйкес пе?
- Осы ақпаратты үйрене отырып мен бірдеңе ... ... ба? ... ... ... ... ... Зат есімнің түрленуін қорытындылау
Сабақтың ... ... зат ... ... ... сөз ... ... білуге үйрету,
мәтін ішінен тауып, талдауға баулу;
2.Тәрбиелік. Оқушылардың бойына ұлттық ... ... ... мән-мағынасын ұғындыра
отырып, адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелеу,
эстетикалық, өнегелік ортасын қалыптастыру;
3.Дамытушылық. ... ... ... ... ойлау, ойын әсерлі жеткізуге,
шығармашылық ізденістерін арттыруға ықпал жасау,
сатылай кешенді ... ... зат ... алған теориялық білімдерін іс жүзіне
асыру, грамматикалық ... ... ... ... жаңа білімді ... ... ... ... ... ... шығармашылық жұмыс
Сабақтың көрнекілігі: схема-таблицалар, қима қағазадар, тест ... ... ... ... ... байланыс: әдебиет, ... ... ... Ұйымдастыру кезеңі. – ... ай, күн ... ... ... ∆, □, ○, ◊ ... ... төрт ... Үй тапсырмасын сұрау. Қайталау сұрақтары ... ... ... ... ... ... ... бар?
2. Тәуелдік жалғауы дегеніміз не?
3. Септік сұрақтарын ата?
4. Атбегі, дәрігер ... ... ... ... мына сызбаны толтыру.
«Бәйге» ойыны. Өтілген сабақтарды еске ... ... әр ... алдына
«Көптік тобы», «Септік тобы», «Жіктік тобы», «тәуелдік тобы» аттар ... ... ... Бес ... ... «зат ... ... жету.
Бірінші бөлім: Ой толғау. (тест)
1. Көптік жалғауы жалғанбайтын сөздер.
а) мектеп, оқушы, қыз
б) кітап, бөлме, дәрігер
г) үй, киім, бала
д) ... газ, ... ... қала, мектеп
2. Жалқы есімді тап?
а) орман, көл, өзен
б) бала, бойжеткен
г) Алатау, Астана
д) үлкен-кіші, ақ-қара
е) кітап, ... Зат есім атау ... ... сөйлемде қандай қызмет атқарады?
а) бастауыш
б) пысықтауыш
г) толықтауыш
д) баяндауыш
е) анықтауыш
4. Жуан, жіңішке буындарға бірдей жалғана беретін және бір ғана ... ... қай ... ... ... ... көмектес
е) шығыс
Екінші бөлім. «Ойлан тап».
Кеспе қағаздарындағы сұрақтарға ... ... Тез әрі ... ... берген
топ есепке алынады.
1. Төмендегі өлең шумақтарынан жай септеулерді тап, әнімен айт.
Ақ көгершін, көгершін,
Қоғанат құс сен ... ... қайт ел ... дүниенің көлемін.
Әділеттің құсы деп,
Көз алмастан жолыңнан
Бақыт болып қоншы деп,
Ұшырамын қолымнан.
2. Мына өлең шумақтарынан жікжік жалғаулы зат ... тап, қай ... ... мың ... мың ... ... мұң тілімен.
Жылағанда жүрегім күн тұтылып,
Қуанғанда күлкімнен түн түрілген.
3.Зат есімнің жай және тәуелді септеу түрлерін тап?
Айдағысыз малды бол,
Ағайынның алды бол,
Отыз ұлды орда ... ... басы ... мың жаса.
Береке болсын басыңа,
Құт дарысын басыңа!
4. Мақалдардан жай және тәуелді септеуді тап.
Жақсы ат аяғынан қалады,
Жақсы адам тамағынан қалады.
Аққу құстың ... ... ... бөлім. Поэзия бөлімі.
Плакатқа салынған сурет бойынша өтірік өлең құрастыру. Мысалы:
Құмырсқа мен арыстан
Жер бетінде алысқан.
Тасбақа мен ... ... ... ... ... Көп ... ... тиісті жіктік жалғауды жалғап жазу.
Төмендегі сөздерге сатылай кешенді талдау жасау.
Көлдің, оқушылар. Атбегі, елім. (әр топ бір ... ... ... бір, екі, ... есім ... ... ... туынды
3.
Құрылысына қарай. дара, күределі
4. Лексикалық мағынасы.
5. Сұрағы.
6. Мағыналық топтары
а) жалқы, жалпы
ә) деректі,
дерексіз
б) нақты, ... ... ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |
| | | | |
|3 |2 |4 |1 |
1. ... ... 2. Септік жалғау, 3. Жіктік жалғау, 4. Тәуелдік жалғау.
1. Сенің атың тұра тұрсын, менің атым жүре ... ... өрт бұрқ ... Қонақтар шайларын ішті.
4. Шамдансам жығар асаумын, Шамырқансам сынар болатпын.
Бесінші ... ... ... ... ... 1. Зат есім мен сын ... айырмашылығы мен ұқсастығы.
Септік тобы: 2. Жіктік жалғауы мен септік жалғауының айырмашылығы мен
ұқсастығы.
Жіктік ... 3. ... ... мен ... жалғауының айырмашылығы мен
ұқсастығы.
Тәуелдік тобы: 4. Тәуелдік жалғауы мен септік жалғауының айырмашылығы
мен ұқсастығы.
Қорытынды. Зат ... ... ... топтың оқушыларына жақсы ... ... ... Әр топ ... бағалайды. Егер бағасының арасында келіспеушілік
болса, мұғалімнің ... ... ... ... ... ... ... алған әсерлері туралы өз пікірлерін жазып
келу
Қорыта келгенде, адам баласының барлық таным процестері тіл заңдылығын
білуден, оқудан, ой ... ... ... ... зат есімнің
грамматикалық категорияларын оқытудың маңызы ерекше зор.
Мектепте оқушы зат есімнің грамматикалық категорияларымен танысады,
сөздердің ... мен ... ... ... ... ... ... фактілерін зерттеп біледі. Соның нәтижесінде оқушылар ... ... ... ... ... ... ... дамытады, дұрыс оқуға
үйреніп, ұғу ... ... ... ... үйренеді, сауатты жазып, тыныс белгілерін дұрыс қоя білудің
тиімді ... ... ... зат есімнің грамматикалық
категорияларын оқу арқылы қазақ ... ана ... сөз ... ... ... олардан алуан түрлі ұғым ... ... ... ... ... ойын дамытады, соның
нәтижесінде грамматикалық категориялар мен оның қызметін талдап ... ... ... айып, аз, адам, ел, ... ... ... ... ... осы қалпында атайтын болсақ, ... сөз ... ... ... тиянақты ой түйе алмайды. Егер
осы сөздерді грамматикалық байланысқа енгізіп:
1. Болат әкесінің ... ... ... адамды ел сыйламайды, десек, белгілі бір тиянақты ойды ... ... ... ... қызметін түсінеді. Зат есімнің
грамматикалық категорияларының бұл ... ... ... ... ... ана ... сөйлеу нормасында практикалық тұрғыда білетін
болса, оны ғылыми тұрғыда оқып үйренеді, өздері ... ... ... ... ... ... ... ғылыми жүйесін оқушыларға
білгізу үшін, оның өзіне тән белгілерін дұрыс танытатындай және практикада
қолдана білуге жол ... ... ... ... отыру керек
болады. Ол үшін қазақ тілі пәнінен сабақ беретін мұғалімдер ... ... ... ... ... жүйесін жаттамалы түрде
оқытпай, оның тілдегі нақтылы қызметін көрсете ... оған ... ... ... ... ... және оқушылар шығармашылық
тұрғыда біліп, практикада қолдана білсе, сонда ғана ... зат ... ... ... ... алады. Бұл талаптарға сай болу
үшін, мұғалім қазақ тілін оқыту ... ... біле ... оларды бір
түрлі әдіспен ғана түсіндірмей, әр түрлі әдістерді қолданып, ол жөнінде
оқушылардың өздерін ... ... ... зат ... ... категорияларын жақсы
білгізу оқушылардың ақыл-ойын дамытып, дұрыс сөйлей ... және ... ... ... ... ерекше зор екендігін байқаймыз.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Бұзаубақова Қ.Ж. Жаңа педагогикалық технология. Тараз, 2003ж.
2. Исаев С.М. Қазіргі қазақ тілі. Алматы, «Қайнар» 1993ж.
3. ... С.М., ... К., ... Ж. Қазақ тілі. 6-сынып,
(оқулық) Алматы, «Атамұра» 2002ж.
4. Исаев С.М., ... Г. ... ... ... ... Алматы,
«Атамұра» 2003ж.
5. Исабаев Ә. Қазақ тілін ... ... ... ... университеті» 1993ж.
6. Исаев С. Қазіргі қазақ ... ... ... ... ... ... ... И.Қ. Қазақ тілі методикасының мәселелері. Алматы, 1996ж.
8. Қараев М.Ә. Қазақ тілі. Алматы, «Ана ... ... ... А. ... сыныптарда қазақ тілін оқытудың әдістемесі.
Алматы, «Рауан» 1996ж.
10. Құлмағанбетова Б. ... ... ... ... ... ... Дәулетбекова Ж. Қазақ тілі (әдістемелік нұсқау) 6-сынып, ... ... ... С., Қасымова Г., Назарғалиева К. Қазақ тілі (әдістемелік нұсқау)
7 сынып. Алматы, ... ... ... Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы, «Ана тілі» 1991ж.
14. Исаев С.К., Назарғалиева К. Қазақ тілі. (әдістемелік ... ... ... ... ... ... №4, ... Қазақстан мектебі. №5, 2005ж.
17. Қазақстан мектебі. №3, 2005ж.
18. Қазақстан мектебі. №3, №4, 2004ж.
19. Қазақ тілі мен әдебиеті. №4, 2006ж.
-----------------------
Көптік жалғау
-лар, ... ... ... ІІ, ІІІ ... ... ның ... ... кім? ... ... ... септігіндегі
есімдіктермен
қарым-қатынасқа
түседі.
Зат есімнің грамматикалық
категориялары
септік категориясы
жіктік
категориясы
тәуелдік категориясы
Көптік
категориясы
зат есімге
ғана тән

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Герундийдің көркем әдебиетте қолданылу ерекшеліктері және аударылу жолдары9 бет
Өндірістегі қауіпсіздік категорияларын есептеу8 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Аудармадағы грамматикалық сәйкестік19 бет
Аударманың грамматикалық ерекшеліктері30 бет
Аударманың грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдық рөлі22 бет
Ауызша және жазбаша аудармада грамматикалық және лексикалық тәсілдер23 бет
Бастауыш сыныптардағы қазақ тілі сабақтарында грамматикалық ойындарды қолданудың әдістемесі73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь