Қазақстан Республикасындағы ақша-несие саясаты

1 Ақша.несие саясаттың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.1 Ақша.несие саясатының түсінігі мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2 Ақша.несие саясаттың құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
1.3 Ұлттық банктің міндеттері мен қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

2 Қазақстан Республикасындағы Ұлттық Банктің 2007.2011ж.ж.
ақша.несие саясатына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.1 Ұлттық банктің ақша.несие саясатының бағыттары ... ... ... ... ... ... ...29
2.2 Ұлттық банктің ақша эмиссиясы мен ақша айналысын реттеудегі орны...37
2.3 Екінші деңгейлі банктердің ақша.несие қызметін реттеу мен
қадағалау жағдайына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52

3 Қазақстан Республикасындағы Ұлттық Банктің ақша.несие: мәселелері
мен даму болашағын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58
3.1 Ақша.несие саясатының болашақтағы бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... .58
3.2 Қазақстан Республикасының 2012 жылға арналған ақша.кредит саясаты...60
3.3 Ұлттық банктің банк ресурстарын қалыптастыру
шараларының перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .65

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .72
        
        қарқыны  төмендейді.  Бірақ   сонымен   бірге   ...   өсуі   де   ... ... ... мүмкін. Ол  қоғам  үшін  инфляцияны  тежеудің
құны болады. ... ... ... ... сұранымды кеңейтуге
бағытталады.
Мемлекетті реттеу саясатының бір бағыты болып табылады. Ол - нарықтық
экономиканың ... ... ... ... ... элементін
білдіреді. Ақша – несие саясаты Қазақстан Республикасында ҚР ... ... ... ... ... ... курсын, төлем
қабілеттілігін анықтау жолымен іске ... ... ... ақша ... ... ... оның қысқаруына бағытталуы мүмкін. ҚР ... ... ... ... ... және ақша ... реттейтін,
ұлттық валютаның тұрақтылығын қамтамассыз ететін негізгі буын болғандықтан
бірінші деңгейлі банк ... ... ... ... ... ... болатын экономика секторын
дұрыс таңдай білуге, сондай-ақ несие беру мүмкіндігі туралы, төлем ... ... банк үшін ... ... ... бар ... ... мен
қарыз алушының несиелік қабілетіне қарап өз ... ... ... ... саясаты нақты сектордың дамуына, нарықтың барлық
субьектілерінің ... ... ... ... және ... ортаны қалыптастыруда. Ақша-несие жүйесінде
мемлекет мынадай рольдер атқара алады: несие беруші, ... ... ... ... ... мемлекет бос ақша ұсынысына әсер етеді.
Осылай ол несие сұранысына және оның үй ... ... ... ... қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру,
бағалы қағаздар нарығының толық және сенімді түрде дамуына, ... ... ... ... әрі ... өсіру үшін жағдай жасауға,
сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... осы ... ... даму
кезеңі нарықтық қатынаспен сипатталады. Бұл қатынаста жаңа ақша-несие
жүйесі ... ... ... жаңа ... ... болып жатыр,
нарықтық экономикаға тән жүйеге сәйкес банк жүйесінің құрылымы өзгерді.
Еліміздің ақша-несие ... ... ... ... ... істеу
принциптеріне көшу барысында Қазақстан Республикасындағы өтпелі кезеңнің
ерекшеліктері мен әлемдік банктің ... ... ... ... ... өзектілігі- Қазақстан Республикасындағы монетарлық
саясаттың ерекшеліктері, болашағы болып табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - ... ... ... Республикасы
шетелдерден едәуір несиелер алды. Сондықтан валюта қаражаттарын ұтымды,
үнемді жұмсаудың ... арта ... Олар ... кезекте тұтынуға арналған
тауарды шығарған кәсіпорындарды құру және жаңғырту және басым ... ... ... үшін ... ... ... ескере
отырып дамыту үшін ... ... ... да, ... ... ... ... тереңірек зерттеу,
нарықтық макроэкономикалық принциптері бойынша құрылымын ... ... және ... ... ... ... жұмыстың негізгі мақсаты
болып табылады.
Жұмыстың міндеттеріне ... ... ... ... ... мен ерекшеліктерін қарастыру;
- ақша-несие саясаттың құралдарын қарастыру;
- Ұлттық банктің міндеттерін мен қызметін сипаттау;
- Ұлттық банктің ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... ... қарастыру;
- Ұлттық банктің ақша эмиссиясы мен ақша айналысын реттеудегі орнын ашу;
- Екінші деңгейлі банктердің ақша-несие ... ... мен ... ... ақша-несие саясатының болашақтағы бағыттарын қарастыру;
- Ұлттық ... банк ... ... ... ... ... ... негізгі үш бөлімнен, қорытындыдан және
қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Ақша-несие саясаттың теориялық ... ... ... ... мен ... саясат- бұл экономикадағы ақша ... ... ... ... ... Бұл ... негізгі нарықтағы ақшаға
сұраныс пен ұсыныс механизмдерінің қызметінде жатыр. Ақшаға сұраныс пен
ұсыныстың классикалық және ... ... ... сұраныс (өтімділікке сұраныс)- бұл белгіленген мөлшердегі ... ... ... Оның ... ... ... және де ... мен фирмалардың қолма-қол ақша және ... ... ... ... ... пайда болуы оның ерекшеліктерінің болуымен және де
олардың ақша нарығындағы табиғи болуымен байланысты.
Ақшаға сұраныстың болуын екі ... ... ... және
кейнсиандық концепцияларының түсіндірмесі бар [1,25б].
Классикалық концепциясында ақшаға сұранысты ақшаның сандық теориясының
айырбасының ... ... ... ... ақшаның көлемі;
V- ақшаның айналымдағы жылдамдығы;
Р-бағалардың деңгейінің (бағалардың ... ... ... ... ... ... ... болып табылады,
өйткені экономикадағы келісім-шарттардың тұрақты құрылымымен байланысты деп
есептелген ... Ол ... ... ... ... өзгереді(жаңа банктік
технологиялардың енгізуімен, мысалы кредиттік карточкалардың пайда болуымен
байланысты). Бірақ айырбастын тепе-теңдігі келесідей орын алады:
МV=PY
(2)
Осының негізінде М ... ... ЖІӨ ... (PY) ... ... ЖІӨ 3% ... ... онда осы деңгейіне ақшаға сұраныстың
көлемі сәйкес болады.Яғни ақшаға сұраныстың жалпы функция ... ... ... ... ... ... ... болмайды, өйткені ол
мемлекеттің үкіметінің ... ... ... ... ... ... сәйкес нақты ... ... ... ... ғана ... ... [2,12б].
Ал ұзақ мерзім кезеңінде ЖІӨ өзгеруінің мүмкіндігі жоғары болады. Яғни
ұзақ мерзім кезеңінде ақшаға ұсыныстың өзгеруі ... ... ... ал ... мен ... ... ешқандай ықпалын
тигізбейтін болады.
Бұл құбылыс экономикалық теорияда ақшаның «нейтральдігі» деген атауын
алған ... ... ... ... мемлекет ақша
қаражаттарының массасын ... ... ... ... ... ... Сол
уақытта ғана ақшаның ұсынысы олардың сұранысына ... ... ... ... ... ... ... теориясының шегінде сұраныстың екі себептері анықталды.
Бірінші себеп халықтың мен кәсіпорындардың ... ... оның ... яғни ... ... етуші құралы болып ... Осы ... ... ... ... ... ақшаға
сұраныс деп атайды.
Келісімдерді жүзеге асыру үшін қажетті ақшаның көлемі келісіге тәуелді
болады:
1. Нарықтағы ... ... ... ... мен ... ... ... деңгейіне;
3. Ұлттық табыс;
4. Ақшаның айналымның жылдамдығы.
Бірақ сонымен ... ... ... мұнда негізгі факторы болып
табылады.
М= ... ... ... ... ... ... сұраныстың екінші сеғбебі «қауіпсіздіктің себебімен сұраныс»
атауына ие болған. Оның пайда ... ... ... ... ... ... байланысты. Ал бұл жағдайда төлем жасау үшін ақшаның
белгілі мөлшері болуы қажет. Осы ... ... ... ... ... тәуелді болады, ал осы шығындардың көлемі ұлттық
табысқа пропорционалды болады:
М= ... ... ... ақшаға сұраныс.
Жоғарыда аталғандарын қоса, Джон Кейнстің ... бірі ... ... ... себеі-спекулятивті болып табылады. Осы
себепті атақты экономист ... ... ... бар ... ... ... ... құны деп ақшаны өтімділігі төмен, ... ... ... ... ... ... алынбаған пайыздар
түріндегі ақшаның массасын айтамыз.
Активтер жағынан сұраныс немесе спекулятивті ... М, ... ... ... ... және бұл тәуелділіктің кері
байланысы бар. Ақша мен несие саясаты 1 графикте ... ... ... Qo
Qa ... ... Ақша ... ... ... төмендеуі кезінде ақшаға спекулятивті сұранысы
өсіп, ал пайыздық мөлшерлемесінің ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Ақша ұсынысы С
және D ... ақша ... ... ... шығарылуы келесі қызметтерді жүзеге асырады:
1. Халықтан, кәсіпорындардан, мемлекеттен бағалы ... ... ... келесі қызметтерді іске асыру;
2. Мемлекетке және коммерциялық несиелерді банкноталармен беру.
Экономикаға қома-қол ақшалары түсіп, келесі бағыттар бойынша бөлінеді:
1. Ақшаның бір ... үй ... мен ... кассаларында
шоғырланады;
2. Коммерциялық банктердің депозиттеріне түседі.
Яғни қолма-қол ақшаларды Ұлттық банк шығаратын ... ал ... ... құрастырады [4,74б].
Коммерциялық банктерге түскен қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... ұлғаяды. Несиенің қайтаруы кезінде
субъектілердің қолында ... ... ... ... ... ... де ақша ... құрылуын және қысқаруын жүзеге
асырады.
Бірақ Ұлттық банктің ақшаны ... ... ... ... ... беру көлемі шектеулі болып табылады.
Коммерциялық банктер өзінде шоттарды аша отырып, ... ... ... ... ... ... ... керек. Сондықтан
коммерциялық банктер міндетті болып табылатын, пайыздық емес ... ... ... ақша ... ... Яғни Ұлттық банк қолма-
қол ақшаларды ғана шығармай сонымен бірге міндетті резервтерді R, яғни ... Н ... ... ... ... саясатты Ұлттық және коммерциялық
банктер арқылы жүзеге асырады ... ... ... ... ... 1993 ... ... асырылуы басталған болатын. Бұл саясаттың жүргізілуінің
басталуы негізінен ... ... ... ... ... ... саясаттың басты мақсаты инфляциялық процесті тоқтату ... Яғни ... ... ... ... ... экономикаға өту кезеңінде қалыптасқан еді.
Теңгенің тарихын ... бір ... ... ... ... ... ұлттық валютаның және ... ... ... ... ... ... 8,2 ... төмендеуіне қарамастан, осы
кезеңнің соңында ... ... 60,3 ... ... ... 1993 жылы ... теңгенің енгізілу кезеңіне қарай еліміздің
банк жүйесі едәуір дәрежеде реформаланған болатын.
Екі ... банк ... ... ... ... банктер
акционерлік банктер болып қайта құрылды, ал Ұлттық банкке Орталық банктің
бірқатар өкілеттіліктері берілді.
Бұл өз ... ... және ... ақша-кредит саясатын
жүргізуді едәуір жеңілдетті. 1993-1996 жылдары банк секторын сауықтыру
жөніндегі ... ... ... ... ... саны 204-тен
101-ге дейін қысқарды. [6,3б].
1997-1999 жылдары экономиканы тұрақтандыруға қол жеткізілді және банк
жүйесін жедел ... ... ... ... ... жалғастыру нәтижесінде ІЖӨ-нің 2,7 ... ... ... 17,8-ге төмендеуін және нақты жалақы индексінің
13,1-ге жоғарылауын айта кету қажет. Банк ... ... ... шаралары екінші деңгейдегі банктер санының 55-ке азаюына ықпал
етті.
1998 жылдан бастап нарықтық қатынастар негізінде құрылған үш ... ... ... 2000 жыл ... ... ... ... қарқынды дамыту және қаржы секторының халықаралық стандарттарға
көше ... ... ... ... ... саясатының жанама құралдарын
пайдалана отырып, ақша базасының деңгейiн реттеу жолымен инфляцияның төмен
қарқынын ұстауға бағытталған тәуелсiз ... ... ... ... ... бюджеттегі тапшылықты Ұлттық банкінің ақша-несие саясаты
қарастырған еді.
Қазіргі уақытта құрылып ... ... үш ... ... ... ... адамдардың неғұрлым басым көпшілігіне және ұйымдарға
қаржылық қызмет көрсетуге мүмкіндік ... Ол ... ... ... ... ... жекелеген түрлерін жүзеге асыратын
ұйымдардан және микрокредиттік ұйымдардан тұрады. ... күні ... ... ұлғайтуға мүмкіндік беретін микрокредиттік
ұйымдарды дамыту ерекше ... ... ... ... ... қамтуды кеңейтуге сондай-ақ пошта-
жинақ жүйесі де ықпал етті.
Халықтың әлеуметтік проблемаларын шешу үшін ... 2001 ... ... ... екі деңгейлі жүйесі енгізілді. Оның бірінші
деңгейі банктер және ... ... ... банктік емес ұйымдар, ал
жоғары деңгейі – басты міндеті ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру болып табылатын Қазақстан
Ипотекалық компаниясы.
Ең қысқа мерзімде құрылған және 1998 жылдан ... ... келе ... ... жүйесі халықты әлеуметтік қорғауға барынша үлес
қосуда. Жинақтаушы зейнетақы жүйесі салымшыларының саны 2005 ... ... ... адам ... Бұл — ... ... халықтың 80 пайызы.
Қазіргі уақытта жинақтаушы зейнетақы қорлары ірі ... ... ... ... ... ... 540,8 ... Бұл ІЖӨ-нің 8 пайызын құрайды. Барлық инвестицияланған ... ... ... бағалы қағаздарына және ... ... сол, ... қаржы жүйесі ТМД-ның басқа елдерімен
салыстырғанда әлдеқайда дамыған, айқын және ... ... ... ... ... ... ... елдің кредиттік рейтингін
жоғарылатады [6,5б].
Ел экономикасының стратегиялық даму көрсеткіштеріне болжам ... ... ... ... еркін айырбасқа жіберу туралы мемлекеттік
бағдарлама бекітілді. Осыған орай теңге барлық экономикалық ... ... ... ... айырбасталатын валютаға айналады.
Қаржы рыногының ең дамыған сегменті мемлекеттік бағалы қағаздар рыногы
болып ... ... ... ... 58 мемлекеттік облигациялардың
эмиссиясы қызмет істейді және олардың номиналдық бағасы 116,9 миллиард
теңге, ... ... 3 ... ... ... рыногы дамып келе жатыр, дегенмен оның деңгейі экономика
қажеттілігін өтей ... ... 32 ... ... ... іске асыру лицензиясы бар, соның ішінде 7-еуі шет ... ... ... істейді, ал 1-еуі адам өмірін
сақтандырумен айналысады.
Сақтандыру ... ... ... 24,4 ... теңге,
жиынтық меншік капиталы 7,8 миллиард теңге болып отыр.
Қаржы рыногының инфрақұрылымына мыналар ... ... ... қор ... ... ... есеп ... орталығы, Бағалы
қағаздардың орталық депозитарийі, Банкнот фабрикасы, ... ... ... ... ... ... негізі – банкаралық ақша аудару жүйесі және
автоматтандырылған бөлшек төлемдер жүйесі болып табылады. Ел банктерінің
шығарған пластикалық ... 1,8 ... ... ... ... ... халықтың төрттен бірінің төлем карточкалары бар.
Ұлттық банкаралық ... ... ... құру ... қабылданды
және ол халыққа қызмет көрсетуде электрондық ақша қолдану арқылы біркелкі
төлем кеңістігін құруға ... ... ... межелі нәтижеге жеткізген
қаржы секторындағы реформалар мемлекеттік саясаттың дұрыстығын айғақтайды.
Ақша-несие саясатының қазіргі әлсіз ... ... ... ... ... ... деңгейде болуы, ол экономиканы монетаризациялау
деңгейiнiң салыстырмалы түрде төмен болуынан және қолма-қол ақша ... ... ... көрiнедi.
Экономиканың шикiзаттық бағытта болуы ... ... ... ... шикiзаттың әлемдiк бағасының конъюнктурасына тым тәуелдi
және өте-мөте тұрақсыз, ал бұл ... ... ... және ... валюта
бағамының тұрақтылығына тiкелей ықпал етедi.
Экономиканың долларлануының айтарлықтай деңгейде ... ... ... ... банк ... және ... ... әлсiздiгiн арттырады, мемлекеттiң кiрiсiн азайтады.
Банк секторының тұрақты ... ... ... ... ... ... ... әсiресе өндiрiстi техникалық
қайта жабдықтау мақсаттарына арналған қажеттiгiн әлi де ... ... ... ... ... ... келесілер жатады:
1. Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің өзгертуі;
2. Міндетті резервтер нормасын өзгерту;
3. Шетел және ұлттық валютасымен ашық нарықтағы операциялары.
Ақша-несие саясаттың құралдары 1 ... ... ... ... банкінің ақша-несие саясаттың маңызды
құралдарының бірі- міндетті резервтер нормасын реттеу ... ... ... қаржылық нарығындағы жағдайына және инфляция ... ... ... ... ... ... ... кездегі міндетті резервтер –барлық несиелік мекемелер үшін
міндетті, қолма-қол ақша түріндегі банк ... ... ... банкте
депозит түрінде сақталатын өтімділігі ең жоғары активтер болып табылады.
Резервтік міндеттемелердің нормативі - ... ... ... ... ... резервтердің абсалютті немесе
қатысты пассивті (депозит) ... ... ... ... қатынасы болып табылады [10,52б].
Міндетті резервтердің саясаты. Міндетті минималды ... ... ... ... олар ... ... ... болып
табылғанымен коммерциялық ... ... ... ... ... ... етеді.
Экономикалық жағдайына тәуелділігін Ұлттық банк минималды деңгейде
сақтап қалу мақсатында, ... ... ... ... ... өзгертеді.
Екіншіден, міндетті резервтер елдегі ақша массасының көлемін реттеудің
Ұлттық банктің құралы болып ... ... ... өзгере отырып, Ұлттық банк коммерциялық
банктердің активті операцияларыдын көлемін, яғни несиелік операцияларын
реттейді. Сонымен бірге ... банк бұл ... ... ... ... алады.
Несиелік институттар несиелік операцияларын Ұлттық банктегі ... ... ... ... көп ... ... кеңейте
алады.Айналымдағы ақша массасының көлемі тұтыну қажеттілігінен асатын
болса, бұл жағдайда Ұлттық банк ... ... ... артырып, ақша
массасын азайтады.
Міндетті резервтер нормасы ... ... ... ... ... егер ... ... нормасы өсетін болса, несиелік
институттардың ... ... ... ... экономистердің пікірінше, ол инфляцияға қарсы тиімді құралы
болып табылады. Бірақ кейбір ... ... ... ... ... көлемі үлкенірек болады және ... ... кең ... оның ... ... ... мүмкін емес болады.
Аталған жай бұл ... ... ... болып табылады [10,167б].
Соңғы оң-жиырма жыл бұл әдісті қолдану арқылы реттеу қысқаруда.
Коммерциялық банктерді қайта қаржыландыру. «Қайта қаржыландыру» термині
Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... банк коммерциялық банктерге несиелерді бере алады. Сонымен бірге ол
бағалы қағаздарды қайта есепке ала алады.
1992-1995 жылдары қайта ... ... ... ... еді, яғни оның ... инфляция деңгейіне қарағанда төмен болатын.
Орташа шамамен 1993 жылы бұл көрсеткіш 195%, ал 1994 жылы 130% ... ... ... кезінде 1994-1996 жылдары қайта қаржыландыру
мөлшерлемесінің реттелуі оны оң ... ... ... жүргізілген
болатын.
Ұлттық банкпен қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... жоғалтуларды жабу мақсатында берілетін несие
бойынша пайыздарды өсіретін болады. Яғни қайта ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелерінің
өсуіне әкеледі. Ал ол Ұлттық банктің ақша-несие саясатындағы негізгі
мақсаты болып табылады.
Қорытынды ... ... ... ... мәселелерді байқауымызға болады.
1. Ұлттық банктегі несиені алудың ... ... әсер ... ... ... ... банктердің несиенің арзандалуына
және қымбатталуына әкеледі.
Бұл әдістің кемшілігі оның коммерциялық ... ғана ... ... ... ... ... қаржыландыру және редисконтау мөлшермелерін
қойылуымен қатар, Ұлттық банк ... және ... ... ... ... бойынша мөлшермелерді қойылуын жүзеге асырады. Бұл бағалы қағаздардың
құны және ... ... ... ... ... Бірте-бірте аталған екі әдістері өзінің
мағынасын ... ... ... ... құралы ретінде Ұлттық
банктің интервенциялары алға шыққан ... ... бұл ... «ашық
нарықтағы операциялар» деп аталып кеткен еді. Бұл әдістің негізі банктік
жүйедегі бағалы қағаздарды сату-сатып алу ... ... ... ... ... ... алу, ... ресурстардың көлемін
ұлғайтып, несие беру мүмкіндіктерін артырады. Ұлттық банк бұл ... ... ... ... Бұл ... алғашқы қолданылуы
Америкада,Канадада, ... ... ... ... ... ... ... Кейін бұл әдіс Батыс Еуропада кең тараған
еді. Бағалы қағаздармен нарықтық ... ... банк ... ... ... ... алады. Тікелей операциялар- жай сату-сатып алу
операцияларын қарастырады ... ... ... ... келісімін қарастыратын, бағалы
қағаздарды сату-сатып алу операцияларын көздейді. Қайтарымды операциялардың
созылыңқылығы бұл ... ... ... ... ... ... ... қайтарымды операциялардың нарықтағы үлесі 82-99,6 %
алады.
Ұлттық банк коммерциялық банктерге бағалы қағаздарды қайта ... ... ... аукционда сатуын немесе сатып алуын ұсынады.
Қорыта келгенде, бұл әдіс жоғарыда ... екі ... ... ... ... Оның ... айырмашылығы- бағалы қағаздар нарығы
арқылы ауқымды реттелуінде жатыр [13, 89б].
Өткен бөлімдерде қымбат ... және ... ... ... ... болатын. Бұл бөлімде бұл саясаттың жүзеге асыру механизмі толығымен
қаралатын болады. Егер ... ... және ... ... ... онда ... ... арттыру керек. Бұл
мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... ... тоқталйық.
Біріншіден, Ұлттық банк ашық нарықтағы бағалы қағаздарды халықтан сатып
алуы қажет.
Екіншіден, есептік мөлшерлемесін ... ... ... ... бойынша нормаларын төмендету.
Аталған шаралардың нәтижесінде коммерциялық банктер ... ... ... ... банктердің шектен тыс резервтері осы
банктердің ... беру ... ақша ... ... негізі болып
табылғанымен, мемлекеттегі ақша ұсынысы өсетіндігі туралы болжам ... ... өсуі ... ... ... ... таза ұлттық өнімнің өсуіне әкелетін болады. Басқа сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Осының нәтижесінде жалпы шығыстар өсіп, жұмысбастылық артатын
болады.
Егер де, ... ... ... ... ... тыс ... процестерді туғызатын болса, онда Ұлттық банк ақша ұсынысын
азайту керек. Бұл мәселені шешу үшін ... ... ... керек.
Осы шараларды жүзеге асырылуына тоқталайық. Ұлттық банк мемлекеттік
облигацияларын ашық нарықта коммерциялық банктердің ... ... ... ... резервтік нормасын жоғарлату керек. Яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... бірге Ұлттық банк есеп ... ... ... ... ... жол ... мақсатында жүзеге асады [14,
119б].
Жоғарыда аталған шаралардың жиынтығын қымбат ақшаның саясаты деп ... ... ... ... ... ... резервтері
төмендеп, заңға сәйкес болуы үшін несиелерді беруді ... бет ... ақша ... да азайып, пайыздық мөлшерлемесі көтерілуінің
нәтижесінде инвестициялардың төмендеуіне ... ... ... ... Яғни бұл ... негізгі мақсаты ақша ұсынысын азайту және шектен
тыс инфляцияға жол ... ... ... Осы саясаттың артықшылықтары мен
кемшіліктеріне тоқталайық.
Бұл саясат жылдам және әртүрлі әсер ... ... ... бар ... оның ... ... ... Ұлттық банк және де
ақша – несие қатынастарын реттейтін ... күн ... ... қағаздарды
сату-және сатып алу туралы шешімдер қабылдай алады. Яғни ақша ұсынысына мен
пайыздық мөлшерлемесіне әсер ете ... ... ... ... ... ... қысымның болмауын айтуға
болады. Кемшіліктеріне тоқталсақ, бұл саясат коммерциялық банктердің несие
бере ... ... ақша ... ... ... арзан ақшаның саясаты коммерциялық банктердің резервтерін ... ... ... берілуі жүзеге асатыны үшін кепілдеме бере алмайды,
яғни нәтижесінде ақшаның ұсынысының көлемі ... ... ... ... ... ... ... ие болған.
Екінші кемшілігіне, ақшаның айналымдығының азайып қалуын айтуға болады
[14,121б].
Өз кезегінде кез-келген ... ... ... іздеу болып
табылады. Ақша нарығының тепе-теңдігін қысқа және ұзақ мерзімдегі ... ... ... ... Ақша нарығындағы тепе-теңдікті 2 графикте
көруге болады.
Қысқа мерзімдегі ... ... ... М ... ... ... арқылы тұрақты түрде тұрған ұсынысты қарастыруымыз керек.
Ал бағалардың деңгейі тұрақты болады.
Ақшаға сұраныс белгіленген табыс үшін ... ... ... ретінде сипатталады. Тепе-теңдіктің нүктесінде ақшаға сұраныс
ұсынысқа тең болады. Бұл жердегі пайыздық мөлшерлеме ақша ... ... ... етеді.
P
S
O
P0
S1
P1
O1
D
Q0
Q1 Q
3 ... Ақша ... ... – ақша ...... құралдардың құны (несие бойынша пайыздық мөлшерлеме);
S, Sa, Sb – ақша ұсынысы;
D – ақшаға сұраныс.
Экономикалық агенттер пайыздық мөлшерлемесінің ... ... ... ... ... Егер де ... ұсыныс сұраныстан
көп болған кезде, жинақталған қолма-қол ақшаларды үй шаруашылығы иелері
және кәсіпорындар оны ... ... ... акциялар, облигация,
жылдам депозитерге салатын болады [8,31б].
Пайыздық мөлшерлемесінің мен ақша ... ... ... ... табыстың, ақша ұсыныстың деңгейімен байланысты
болады.
Мысалы, табыстың деңгейінің өсуі ақшаға сұранысты ... ал ... ... ... ... ... әкеледі. Егер де бұл
жағдайды тереңірек қарастырсақ, жалпы табыстың өсуі ... ... ... ... ... ... болуымен сипатталатын, ақша
нарығының жаңа ... ... Яғни ... өсуімен пайыздық
мөлшерлемесі де артады. Егер осы екі факторды графикте ... ... ... ... ... модель маңызды тәуекелділігін көрсетеді. Ол ақша нарығындағы тепе-
теңдікке жету үшін келісіні сақтауын қажет ... осы ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеме де артуы қажет. Бірақ
бұл ... ... ... құны артып, ал облигациялардың бағамы төмендетін
болады [9,39б].
Ұзақ мерзімдегі тепе-теңдік. Жоғарыда айтылған ... ... ... ғана бола ... Яғни ақша ... көлемінің өзгеруі
нәтижесінде пайыздық мөлшерлемесінің өзгеруін әкелуі.
Ұзақ мерзімде ... ... ... өзгеруі мүмкін. Оған басты себеп
бұл пайыздық мөлшерлемелердің ақшаның сұранысымен байланысының ... ... ... Бұл ... егер ... қысқа мерзім ішінде
ұсынысты қатаң бақыланатын болса да, инфляциялық қауіп-қатерді өте алмайды.
Әр кездегі ақшаның келуі табыстың және ... ... ... тұтыну көлемін арттыратын болады. Осындай қорытынды Пигу. А
эффектісінен ... ... ... ... жасауға болады. Бұл
эффектісі бойынша ақша қалдықтарының нақты құнының өзгеруінен, жиынтық
сұраныстың өзгеруіне ... ... де ... ... ... ... онда үй ... жинақталымдарының нақты құнының өсуіне алып келеді. Бұл ... алу ... ақша ... ... тұтынуды
ынталандырады [9,45б].
Дағдарыс кезінде бағалардың төмендеуінің салдарынан, Пигу ... сол ... осы ... ... ... төмендеуін жабады.
Сонымен егер экономика толық жұмысбастылыққа жағдайында ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі
орындалмайтын болады. Өйткені өндіріс толық қуатымен жұмыс істейтін болады.
Бұл жағдайда бағалардың өсуі ... ақша ... ... ... ... ... ... асатын болады.
Қорыта келгенде, ұзақ мерзімде ақша нарығындағы ақшаға сұраныс пайыздық
мөлшерлемелердің өзгеруіне тәуелді ... ... ақша ... мерзімді тепе-теңдігінің, экономикалық ғылымда М. Фридманның ақшалай
(ақша-несие ) ... деп ... ... ... ... ақша ... ... ұзақ мерзімді екпіні;
Y- ұлттық табыстың өсуінің ұзақ мерзімді екпіні;
Р- болжанған инфляцияның екпіні.
Яғни ұзақ ... ... ... мақсаты инфляциялық процесті
тұрақтандыру болып табылады. Ал ағымдағы инфляция болжанатын инфляцияға
айналады. Нәтижесінде қысқа ... ... ... ... ... реттелуі ұзақ мерзімді ақша-несие саясаттың стратегиясының
шегінде орындалуы ғана мүмкін [9,215б].
Қорыта келгенде, ... ... ... мен мәні ашылып, оның
құрылу кезеңдері сипатталған болатын. Сонымен бірге ақша нарығындағы ... ... ... ... ... ... мен ... банктер бүкiл елдiң несие жүйесiн бақылаушы әрi реттеушi бас
органның ролiн ... ... ... орынға ие және экономикалық басқарудың
мемлекеттiк органы болып табылады. Олардың ... ролi ... ... ... анықталады.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей, мемлекеттiң Орталық банкке ... ... ... ... банк ... ... жұмыс iстеуiн
қамтамасыз етедi. Орталық банк мемлекет берген эмиссиялық құқығы негiзiнде
экономиканы жалпы ... ... ... ... – ақша ... ... жүргiзедi.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы» Заңы бойынша Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкi Қазақстан ... ... ... және
республикамыздағы банк жүйесiнiң жоғары деңгейi болып табылады.
Ұлттық банк - ақша ... ... да ... ... ... ... бар ... тұлға. Мүлiктiң құралу көздерiне – ... ... ... ... ... ... ... және
бюджеттерден түскен дотациялар жатады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты мен ... ... ... негiзгi мақсаты Қазақстан Республикасында баға тұрақтылығын
қамтамасыз ету болып табылады.
Негiзгi мақсатты iске ... үшiн ... ... ... ... ... ... ақша-кредит саясатын әзiрлеу және жүргiзу;
- төлем жүйелерiнiң ... ... ... ... валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге асыру;
- қаржы жүйесiнiң тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу.
Ұлттық банктiң негiзгi мiдеттерi – ұлттық ... iшкi және ... ... ету. ... ақша ... ... банктiк есеп айырысу мен валюталық қатынастарды
ұйымдастырады;
- ақша, несие және банк жүйелерiнiң тұрақты ... ... ... ... берушiлер мен салымшылардың , сондай-ақ шетел валютасын сатып
алу – сату және айырбастау ... ... ... және ... ... қорғау және олардың жұмысын бақылау сияқты мемлекеттiң
экономикалық саясатын жүргiзедi.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiнiң қызметтерi мен операциялары.
Ұлттық банк «Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мен ... орындайды:
- Қазақстан Ұлттық банкiнiң функциясы, өкiлеттiгi және ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттiк ақша-кредит саясатын жүргiзедi,
банкноттар мен тиындардың Қазақстан Республикасының аумағындағы бiрден-бiр
эмитентi болып ... ... ... эмиссиясын жасайды. Қазақстан
Ұлттық Банкi эмиссия жасайтын бағалы қағаздар мемлекеттiк ... ... ... және олар ... ... Ұлттық Банкi мiндеттемелер
алады.
- Қазақстан Республикасының Үкiметiмен ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге қатысады
және Қазақстан Ұлттық Банкiнiң мемлекеттiк қарыздарына қызмет көрсетедi;
- банктерге, сондай-ақ Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... банк шоттарын ашқан заңды тұлғаларға
кредит беруге құқылы. Банктер үшiн соңғы сатыдағы ... ... ... ... ... ... ... белгiлейтiн тәртiппен және
шартпен банктердiң және ... ... ... ... ... ... Банкi алдындағы борыштарын қайта құрылымдауға құқылы;
Банк операцияларының мынадай ... ... ... ... және банк ... ... түрлерiн жүзеге асыратын
ұйымдардың корреспонденттiк шоттарын ашу және жүргiзу; жеке және ... ... ... ашу және ... оларда осы тұлғаға тиесiлi
тазартылған қымбат бағалы металдардың нақты мөлшерi көрсетiледi; ... ... ... ... алу ... жеке ... ... оның iшiнде корреспондент банктердiң тапсыруы бойынша
олардың банк шоттары бойынша есеп ... ... ... банкаралық
клиринг; сейфтiк операциялар; төлем карточкаларын шығару; банкноттарды,
монеталар мен ... ... ... ... ... ... чек ... шығару; аккредитив ашу (ұсыну)
және растау мен ол бойынша мiндеттемелердi орындау;
Қазақстан ... заң ... ... жағдайларда қаржы
рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау ... ... ... ... әрi - ... орган) банк операцияларының
жекелеген түрлерi бойынша уәкілетті органның ... беру ... ... ... ... осындай қорытынды берудің тәртібін
айқындайды:
- ... ... ... рыноктық ставкаларына ықпал етудi жүзеге
асырады.
- Қазақстан ... ақша ... мен ... ... ... ... мен ... белгiлейдi, банктер, банк операцияларының
жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдар арасында ... ... ... ... және ... жүргiзiлуiн қамтамасыз ететiн
төлем жүйелерiнiң жұмыс істеуін ұйымдастырады, сондай-ақ қадағалауды жүзеге
асырады, банктердiң, банк ... ... ... ... ұйымдардың өздерi пайдаланатын автоматтандырылған жүйелер мен банк
ақпаратын қорғаудың сенiмдi, қауiпсiз болуын ... ету ... ... талаптарын белгiлейдi; Банк операцияларын ... ... ... банк қызметiн көрсету ережелерiн белгiлейдi;
Қазақстан Республикасында валюталық ... мен ... ... асырады және валюта операцияларының барлық түрлерiн жүргiзуге
құқылы:
1) ... ... түрi ... ... ... ... ... табылатын заңды тұлғаларға валюталық операциялар
жүргiзуге, қолма-қол шетел валютасында бөлшек ... ... ... және
қызмет көрсетуге, сондай-ақ шетел валютасымен айырбастау операцияларын
ұйымдастыруға лицензиялар ... банк ... ... ... ... ... ұйымдарға:
банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды инкассациялауға; банкаралық
клирингке; сейф операцияларына; төлем ... ... ... ... ... ... лицензиясы негiзiнде инкассациялау
жөнiндегi операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... түрi шетел валютасымен айырбас операцияларын
ұйымдастыру болып ... ... ... ... ... ең
төменгi мөлшерiн және қалыптастыру тәртiбiн белгiлейдi;
4) қызметiнiң бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас ... ... ... ... ... әдiлет органдарында
мемлекеттiк тiркелуге рұқсат бередi;
Банк қызметi, ақша ... мен ... заң ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыру
мәселелерi бойынша барлық банктердiң, банк ... ... ... ... ... және ... ... мiндеттi
түрде орындауына жататын нормативтi құқықтық актiлер шығарады, ... ... ... жүзеге асырады:
1) барлық қаржы ұйымдары орындауға мiндеттi бухгалтерлiк есепкe алу және
операцияларды автоматтандыру жүйелері мәселелерi ... ... ... ... және ... ... Қазақстан Ұлттық
Банкінің лицензиясы ... банк ... ... ... ... ... ... Республикасының бухгалтерлiк есепке
алу және қаржылық есептiлiк туралы заңдарының талаптары мен ... алу ... ... ... ... асырады;
2) операцияларды автоматтандыру жүйелеріне қойылатын талаптарды барлық
қаржы ұйымдарының ... ... оның ... ... ... тарта отырып тексерулер арқылы бақылауды жүзеге асырады;
Бухгалтерлiк есепке алу және қаржылық есептiлiк ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есептiлiк
стандарттарымен реттелмеген және ол арға қайшы ... ... ... есептiлiк стандарттарын, ... ... ... ... және ... уәкілетті мемлекеттік органның құзыретіне кіретін мәселелер жөнінде
онымен келісе ... ... есеп беру ... ... ... ... ... келiсiм бойынша барлық қаржы ұйымдарының ... ... заң ... ... ... олардың
аффилиирленген тұлғалары қаржылық есептiлiгінің халықаралық стандарттарға
сәйкес келетiн тiзбесi мен ... ... ... ету ... ... ... валюталық реттеу мен бақылау мәселелерi бойынша есептiлiк тәртiбiн,
нысандарын және табыс ету мерзiмдерiн ... ... және банк ... ... түрлерiн жүзеге
асыратын ұйымдардың үй-жайларын күзету мен жайластыруды ұйымдастыру жөнiнде
орындалуға мiндеттi ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі:
- Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң келiсiмi бойынша, ақша ... ... ... ... егер заң ... ... ... банктердiң, банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге ... және ... ... ... субъектiлердiң банк шоттары
бойынша жүзеге асыратын төлемдердiң кезегiн ... ... ... Ұлттық Банкi өзiне жүктелген функцияларды жүзеге асыруына
жәрдемдесетiн және (немесе) қаржы ... ... бiр ... табылатын ұйымдарды құруға және олардың қызметiне қатысуға құқылы;
- қолма-қол банкноттар мен тиындарды есепке алу, сақтау, ... ... ... белгiлейдi, банкноттар мен тиындарды сақтауды,
тасымалдауды және инкассациялауды қамтамасыз етуге қатысады, банкноттар мен
тиындардың ... ... ... ... ... ... банктерiнiң жиынтық балансы мен өз балансын
жасайды және оны үнемi жариялап отырады;
- елдің есептiк төлем балансын, халықаралық ... ... ... ... борышын бағалауды қалыптастырады, төлем балансының қысқа
мерзiмдi, орташа ... және ұзақ ... ... ... ... ... ... тiркеудi және мемлекеттiк кепiлдiктерi
жоқ мемлекеттiк емес сыртқы заемдар бойынша ... ... ... ақшаны клиенттің банктік шотына қате есептелгені анықталған кезде оны
алып қоюға құқығы бар, банктік шоттан ақшаны алуға оның ... ... бар ... ... ... ... дебеттеуге құқылы;
- мемлекеттiк органдар мен қаржылық ұйымдар үшiн ... ... ... ... ... ... ... министрлiгiнiң бiрыңғай қазынашылық шотына
қызмет көрсетедi және сонымен бірге келесі қызметтерді ... өз ... ... асыру мақсатында банктерден, олардың
қауымдастықтарынан (одақтарынан) және мемлекеттiк органдардан, жеке ... ... ... ... алуға құқылы;
2) Қазақстан Ұлттық Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерiне ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi мен Қазақстан Республикасының Үкiметi
арасында жасалатын және ресми ... ... ... туралы шарттың негiзiнде Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын
сенiмгерлiкпен басқаруды жүзеге асырады;
4) Қазақстанның ... ... мен ... Республикасы Үкiметінің
немесе басқа да заңды тұлғалардың арасында ... ... ... ... ... ... ... басқаруды жүзеге
асырады. Қазақстанның Ұлттық Банкi мен Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң
арасында жасалатын сенiмгерлiкпен ... ... ... ... баспа
басылымдарында жарияланады;
5) банк шоттарының режимiн белгiлейдi;
6) ең төменгі резервтік ... ... ... ... орындалуын бақылауды жүзеге асырады;
7) банктер операциялары мен мәмiлелерiнiң жекелеген түрлерi бойынша
сандық шектеулердi ... ... ... заң ... ... банк ... бағалы қағаздар рыногындағы кәсiби қызметті тиiстi лицензиялар алмай-
ақ ... ... ... ... ... банктiк және валюталық
заңдарын бұзғаны үшін өз ... ... ... ету шараларын және
санкциялар қолданады;
10) банктерге және банк ... ... ... ... ... банк ... ... есепке алу, оның ... ... ... ... жүзеге асыру мәселелерi бойынша
нормативтiк құқықтық актiлердi бұзған жағдайда, оларға өз құзыретi ... және ... ... белгіленген тәртiппен ықпал ету шараларын
және санкциялар қолданады;
11) жеке және заңды ... ... және ... сату ... ... ... Ұлттық Банкiнiң бағалы қағаздармен операциялар жүргiзу
тәртiбiн белгiлейдi;
Қазақстанның Ұлттық Банкi ұлттық ... ... ... ... Ұлттық Банкiнде ашылған банк шоттарының иелерiне бiр жылдан
аспайтын ... ... ... ... ... ... ... да активтермен қамтамасыз етiлген кредиттер бередi;
- өтеу мерзiмi бiр ... ... ... ... ... ... вексельдерiн қайта есепке алады;
- мемлекеттiк бағалы қағаздарды сатып алады және сатады;
- Қазақстанның Ұлттық ... ... ... ету үшiн ... ... депозиттiк сертификаттарды, борыштық бағалы қағаздарды сатып
алады және сатады;
- депозиттердi қабылдайды, ақша ... мен ... ... ... ... мен өзге де ... сақтауға және басқаруға
қабылдайды;
- туынды ... ... ... жүзеге асырады;
- қажет болған жағдайда Қазақстан Республикасының аумағындағы және одан
тыс ... ... мен ... ... ... ашады;
- чек жазып бередi және вексельдер бередi;
- банк операцияларын, ... өз ... ... өз ... ... асырады.
Валюталық реттеу және валюталық бақылауда Қазақстан Ұлттық Банкi:
1) ... ... шет ел ... және шет ... бағалы қағаздар айналысының аясы мен тәртiбiн белгiлейдi, шет
ел валютасында операциялар жүргiзуге қажеттi ... ... ... ... операциялар мен сыйақы ставкаларының көлемiне де енгiзiледi;
2) резиденттердiң және резидент еместердiң ... ... ... ... ... ... белгiлейдi;
3) валюталық құндылықтарды Қазақстан Республикасына әкелу және Қазақстан
Республикасынан әкету және жiберу тәртiбiн белгiлейдi, сондай-ақ ... ... ... ... шоттар ашу тәртiбiн
айқындайды;
4) Қазақстан Республикасының валюталық заңдарына ... ... ... ... ... ... ... валюталық операцияларды тiркеу және олар туралы ... ... ... ... ... ... айырбастау
пунктiнiң тiркеу куәлiктерiн бередi және ... ... ... ... Ұлттық Банкiнiң басқармасы айқындайтын тiзбеге сәйкес
Қазақстан ... ... ... ... валюталарына ресми бағамын
белгiлейдi;
6) Алтын-валюта активтерiн құрайды және солармен операциялар жасайды;
7) мемлекеттiк органдармен келiсiм ... ... ... сәйкес
Қазақстан Республикасындағы резиденттер мен резидент еместер орындауға
мiндеттi валюталық операциялар ... ... ... және ... мен ... белгілейдi;
8) банктер мен өзге тұлғалардың Қазақстан Республикасының банктiк және
валюталық ... бұзу ... ... ... банктiк және
валюталық заңдарда көзделген санкцияларды қолдануға құқылы;
9) халықаралық есеп айырысуды ұйымдастырады, шет ... ... ... және ... ... ... ... жасасылған мемлекеттiк шарттарға сәйкес шетелдiк және халықаралық
ұйымдармен шет ел ... ... ... ... ... экспорттаудан түскен шетелдiк
валютаны мiндеттi түрде сату режимдi енгiзедi және өзгертедi.
12) Қазақстан Ұлттық Банкi валюталық ... және ... ... ... ... заңдарында көзделген басқа ... ... ... ... ... ... ... басқа да қызметтердi атқарады.
ҚР-ның Ұлттық банкi «банктердiң банкi» ретiнде ең ... ... ... ... ... жабдықтауды қамтамасыз ету және
елдiң барлық несие жүйесiнiң қызмет етуiне жағдай ... есеп ... ... ... банк ... ... болып табылады. Ол басқа
қаржы – несие құралдарымен бәсекелеспейдi және өз қызметiнде пайданы табу
мақсатын ... Оның ...... ... және ... да
несиелiк мекемелер болып табылады. Осыдан келiп, Ұлттық банкiнi «банктердiң
банкi» деп атайды.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... коммерциялық банктердiң резервтерiн сақтайды;
- коммерциялық банктерге қысқа мерзiмдi қажеттiлiктерiне байланысты
қысқа ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысуларды жүргiзедi;
- банктердiң қызметiне бақылау және қадағалау жүргiзедi.
Ұлттық банк – ... ... және ... да ...... ... ... атқарады. Шетелде Орталық банктердi «сонғы
сатыдағы несие берушi” деп атайды.
«Қазақстан ... ... ... ... ... былай жазылған:
ҚР-ның Ұлттық банкi Үкiметтiң бас банкирi, қаржы кеңесшiсi әрi ... және ... да ... ... ... ... ... бойынша
әрекет етедi.
Қорытындылай келе, ҚР-ның Ұлттық банкi ҚР-ның ... ... ... елдердiң орталық банктерiмен және халықаралық қаржы ... ... ... ... Ұлттық банк – бұл ... ... және есеп ... ... норма шығару және бақылау
жүргiзу құқығына ие, «банктердiң банкi» ролiн атқарады, сондай-ақ ақша ... және ... ... ... бiрден бiр ұйым.
2 Қазақстан Республикасындағы Ұлттық Банктің 2007-2011жж ... ... ... ... ... ... бағыттары
2011 жылы әлемдік экономиканың даму динамикасы Еуроодақ елдерінің және
АҚШ-тың, сондай-ақ экономикалық дағдарысқа көбірек ұшыраған басқа ... ... мен ... қабылдаған шаралардың оның салдарларын
уақытша әлсіретуге ғана әкелгенін, бірақ ... ... ... ... ... ... ... өтімділігін қамтамасыз етуден
тұратын қабылданған шаралар осы саясаттың қисынды қорытындыларына, көбіне
инфляцияны ынталандыруға әкеледі.
2007-2008 жылдары АҚШ-тан ... ... ... ... күшімен
салыстырғанда қазіргі сәтте еуроаймақ ... ... ... деп ... болады. Аймақтар арасындағы терең өзара тәуелді қаржы-
экономикалық қатынастардың салдарынан ... ... ... ... ... ... ... аймақтарда тізбектеліп орын ... ала ... ... ... ... валютаның (еуро) айналыс
аймағындағы ЖІӨ 2011 жылғы ... ... ... Бұл 2009 ... ... қайта қалпына келу уақытынан бергі ең нашар ... ... ... тәуелсіз борыштары айтарлықтай күйінде қалып
отыр және ... ... ел ... ... да шындыққа
айнала бастауда.
2010 жылғы мамырда Еуроодаққа мүше елдер еуропалық борыш дағдарысымен
күрес жөніндегі ... ... ...... ... ... ... әрі – ЕҚТҚ) құру туралы шешім қабылдады. ЕҚТҚ ... ... ... ... ... ... көмек
көрсету арқылы Еуропада қаржылық тұрақтылықты сақтауға бағытталған. Көмек
көбіне Азия елдерінен күтіледі.
2011 ... ... ... ... ... ... әрі – ЕОБ) АҚШ ... Англия Банкімен, Жапонияның Орталық Банкімен және Швейцарияның Орталық
банкімен бірлесіп өтімділікпен проблемалардың ... алу үшін ... ... ... беру туралы жариялады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жасамау дағдарысын болдырмау және экономикалық ... үшін АҚШ ... ... ... (бұдан әрі – АҚШ ФРЖ) 2008-
2011 жылдары шамамен көлемі 1,6 трлн. АҚШ ... ... екі ... жүргізді. Ақша-кредит саясатының құралы ретінде сандық
жеңілдету бағдарламасын ... ... ... ... өте төмен
болған жағдайда, ол арқылы ұлттық валютаның ... ... және ... ... үшін мүмкіндік болмаған кезде пайдаланады.
Дамыған елдердің орталық банктерінің есептік ... ... ... отыр. Алайда 2011 жылғы сәуірде ЕОБ соңғы екі жылда бірінші рет еуро
бойынша есептік ставканы ... Ол 25 ... ... 1,25%-ға дейін
ұлғайтылды. АҚШ пен Ұлыбританияның экономикалары банк пайызының көтерілуін
көтере алмау және құлдырау ... кіру ... болу ... ... ... орталық банктері тарапынан мұндай қадамдар жасалған ... ... ... ... ... ... жоғарғы
қарқынының қисынды салдары болары сөзсіз.
Инфляциялық тәуекелдер экспорттық бағыттан ішкі сұранысты ынталандыруға
бағдарлану ... өз ... ... инвестициялауды күрт
ұлғайтқан Қытайдағы инфляцияның «дүмпуі» салдарынан көтерілді. Мемлекеттік
инвестициялардың қомақты өсуі Қытайда инфляцияның айтарлықтай өсуіне ... және ... ... ... ... ... ... мәжбүр етті,
бұл әлемдік нарықтарда Қытай сұранысының шарасыз төмендеуіне ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның қаржы жүйесінің одан әрі жұмыс істеуіне әсер ететін
мынадай факторлар анықталады – ... ... ... ... ... ... шектеулі күйінде қалады (кредиттік ресурстардың
бұрынғы донор-елдері бүгіндері қаржыны өздері қажетсініп ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан
алғанда Қазақстан экспортының негізгі баптары ... ... ... ... ... әсерінен ойламаған жерден
өзгеріп кетуі ... ... атап ... ... ... ... дамуы жоғарыда көрсетілген экспорттау
тауарларының қолайлы бағаларымен де, Қазақстан Республикасы Үкіметінің және
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің дағдарысқа ... ... ... де ... Еліміздің қаржы секторының тұрақты жұмыс істеуі
және депозиттік базаның өсуі осы ... ... ... ... үш ... ... рет банк секторының кредиттік ... ... ... ... төмендігі кредиторлардың
әлеуетті заемшыларға сенімінің төмендігімен, сондай-ақ банктердің ... ... ... байланысты.
Қазақстан Республикасының Үкіметі қабылдаған іс-шаралармен бірге ақша-
кредит саясатының шаралары сыртқы күйзелістер ... ... ... ... дамыған инфляциялық үдерістердің қарқынын төмендетуге
мүмкіндік берді. 2011 жылғы қазанның соңында жылдық инфляция деңгейі ... ... ... ... ... ... ... тереңдеуінің сипатталған оқиғалары теңгенің
айырбастау бағамының күрт ... ... ... ... ... ... нәтижесінде Қазақстанның ұлттық валютасының орнықтылығына
әсер еткен жоқ.
Әлемдік экономикалық дағдарыстың ықтимал ... ... ... ... ... алтынвалюта резервтерімен және Қазақстан
Республикасының Ұлттық қорымен ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасы жоғары өсу қарқынын көрсетіп
отыр. Оралымды ... ... ... 2011 жылғы нақты өсуі 7,5% құрады.
Бұл ретте ауыл шаруашылығы, ... ... ... ... нақты
көлемінің өсуі көлемдер өсімінің қарқындары бойынша 2011 жылы көш бастады.
Қазақстан экспортының негізгі ... ... баға ... ... көлемінің ұлғаюына себепші болды. Алдын ала деректер ... жылы ... ... ... операцияларының шоты 13,6 млрд. АҚШ
долл. (немесе ЖІӨ-нің 7,3%-ы) ... ... ... ... ... ... ... жалғасуда, олардың
көлемі 2011 жылдың қорытындылары бойынша 13,1 млрд. АҚШ долл. құрады.
Қазақстанда 2011 жылы инфляциялық үдерістердің ... ... ... ең аз ... ету ... ... ... 2011 жылы ақша
массасының өсуі 15,0% ... ақша ... 10,3% ... жылы ... ... ... ... әлемдік тауар
нарықтарындағы тұрақсыз ахуалға, бағалардың, оның ... ... ... ... ... өсу ... ... болды.
4 сурет Жылдың қорытындылары бойынша инфляция деңгейі %
Халық табыстарының тұрақты өсуі, атап айтқанда ... ... ... ... 2011 ... 1 қаңтардан бастап 30%,
сондай-ақ бюджет саласының қызметкерлері жалақыларының 2011 ... ... ... 30% өсуі ... ... жиынтық сұраныстың
кеңеюі айтарлықтай рөл атқарды.
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің ресми деректеріне сәйкес
2011 жылдың қорытындысы ... ... 7,4% ... ... ... 7,8%), яғни Ұлттық Банк 2010 жыл үшін белгіленген 6-8% мақсатты дәліз
шегінде сақталды.
Қазақстан ... ... 2011 ... ... қарқыны сондай-ақ
инфляциялық қысымның сақталуына себепші болды. 9 айдың ... ... ЖІӨ ... өсуі 7,2% құрады, іс жүзінде барлық ... оң ... ... ... ... және сауданы ерекше атап өтуге
болады.
2011 жылы инфляцияның қалыптасуы ... ... ... ... ... азық-түлік тауарларының бағасы 9,1% өсті (2010
жылы – 10,1%), ет және ет ... ... 23,2%, ... ... 43,3%
қымбаттады.
Ұлттық Банк 2011 ... ... ... ... ... ... бағалардың тұрақтылығы бойынша негізгі мақсатқа жетуге,
сондай-ақ теңгенің ... ... ... және ... ... ... ... басым міндеттерді орындауға бағытталған
шараларды қолданды.
2011 жылдың басында инфляция үдерісінің кейбір үдеуі аясында, сондай-ақ
инфляциялық ... ... ету ... ... Банк ресми қайта
қаржыландыру ставкасын 2011 жылғы 9 наурыздан ... ... ... көтеру
туралы шешім қабылдады. Одан әрі 2011 жыл ... ... ... ... ... банктердің Ұлттық Банктегі депозиттері бойынша пайыздық
ставкалары өзгерген жоқ.
2011 жылғы 31 мамырдан ... ең аз ... ... нормативтері
банктердің ішкі міндеттемелері бойынша 2,5%-ға және ... ... ... ... дейін көтерілді (бұрын – тиісінше 1,5% және
2,5%).
Ұлттық валютаның ... ... ету ... ... ... ... ... қатысты ахуалды үнемі қадағалап отырады. Теңгенің
айырбас бағамының басқарылатын ... ... өту ... ... ... 28 ... ... ішкі валюта нарығындағы ахуал тұрақты болып қалып
отыр.
Бұл ретте әлемдік қор нарығындағы тұрақсыз ахуал Қазақстандағы ... ... ... ... Бұл ... АҚШ долларына қатынасы
бойынша айырбастау бағамының кейбір құбылмалылығымен қатар жүрді. Бұл ретте
2011 жылғы бірінші жартыжылдықта ... АҚШ ... ... шамалы
нығаюы, ал екінші жартыжылдықта шамалы әлсіреуі ... ... ... ... ... реттеуді Ұлттық Банк қысқа
мерзімді ... ... және ... ... ... ... Осы ... көлемі жылдық өткен тоқсандарымен
салыстырғанда 2011 ... ... ... ал ... ... 2010 жылдың
осындай көрсеткіштермен салыстырғанда жыл ішінде былайша төмендеді: қысқа
мерзімді ноттардың ... 0,0%, ... ... ... ... Банк ... ... өтімділігін қолдау үшін қайта қаржыландыру
заемдарын берді, бұл ретте ... ... ... ... ... жылғы 4-тоқсанда инфляцияның нақты қалыптасқан деңгейі (1,1%)
«Инфляцияға шолудың» алдыңғы басылымында жарияланған ... ... ... ... 2011 ... 4-тоқсанда болжамдық мәндерден төмен болып
қалыптасты.
2011 жылғы ... ... ... тобы ... бағалардың қалыпты
өсуі байқалды. Олардың құрылымында ет өнімдерінің, жұмыртқаның, ... ... ... ... қызмет көрсетулердің қымбаттауын атап
көрсетуге болады. өткен жылдардың динамикасын талдай отырып, осы ... ... ... өсуі осы ... тән ... табылады деп атап
көрсетуге болады.
Жалпы алғанда 2011 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстандағы инфляциялық
үдерістердің қалыптасуы азық-түлік тауарларының және ... ... ... ... ... ... ... деп атап көрсетуге болады.
Азық-түлікке жатпайтын ... ... өсу ... 2011 жылы ... (қарақұмық жарманы, тары), ет және ет өнімдері, жанар-жағар май
материалдары, білім беру және ... ... ... ... ... көрсетулер бағаларының айтарлықтай өсу қарқыны байқалды.
5 сурет 2011 жылғы инфляция фактісі және болжамы
2011 ... ... ... ... ... ... нақты
деңгейі (7,4%) Ұлттық Банк белгілеген 6-8% ... ... ... ... жылы ... ... негізгі факторлары бірқатар құрылымдық
проблемалар мен факторларға байланысты болды, олардың ішінде әлемдік тауар
нарықтарындағы ... ... ... пен ... ... ... баға ... тетігінің тиімсіздігі, тауарлар мен
қызметтердің жекелеген нарықтарындағы төмен бәсекелестік олардың ... ... ... ... ... одағының ағымдағы кезеңде жұмыс істеуі де Қазақстанның
ішінде баға қалыптастыруға қысым көрсетеді. Бұл ... егер ... ... ... ... ... ... тұтыну нарығындағы
ахуал Қазақстанға айтарлықтай әсер етпегенмен, Ресейдің тұтыну нарығы
Қазақстандағы инфляцияға белгілі бір ... ... ... ... қол ... ... ... Республикасының
ақша-кредит саясаты теңдестірілген сипатта болды. Бұл ақша ... ... ... ... ... 2011 ... қорытындылары бойынша ақша
базасы 10,3%-ға кеңейді, ақша массасының өсу ... 15,0% ... ... нақты өсу қарқынынан төмен.
Банк секторының дамуының оң ... ... бұл ... белсенділігінің біртіндеп қалпына келуімен қатар жүреді. Банктер
сыртқы қарыздарының көп бөлігін өтеді. ... ... ... ... ... ... қалған бөлігін дербес төлеуіне ... ... ... ... ... ... ресурстардың сыртқы экономикалық
қаржы көздеріне қатты тәуелді емес.
Банктердің ... ... үш ... ... ... ... ... аздап өсуі байқалады. Мәселен, 2011 жылдың қорытындылары
бойынша кредиттердің көлемі 15,7%-ға ұлғая отырып, 8,8 трлн. ... ... ... ... ... кредиттеу 29,6%-ға 5681,6 млрд. ... ... ал ... валютасымен кредиттеу 3,4%-ға 3099,7 млрд. теңгеге ... жылы ... оң ... ... депозиттері банктердің іс
жүзіндегі жалғыз қорландыру көзі болып табылды. Мәселен, ... ... 2011 жылы ... 8385,4 ... теңгеге дейін
ұлғайды, бұл ретте заңды тұлғалардың депозиттері ... ... ... ... 2011 жылы ... валютасындағы депозиттер 2,8%-
ға 2629,7 млрд. теңгеге дейін, ұлттық валютадағы 20,5%-ға 5755,7 ... ... ... ... базасын қалыптастыру кезінде ішкі қаржы көздерінің
орнықтылығын көтеру, қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... Банкі 2011 жылы «Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры» АҚ
капиталдандыруды 10%-ға 133,1 млрд. теңгеге дейін ұлғайтты.
Халықтың ... ... ... ... ... кейін қаржы ұйымдарының
тәуекелдерін барынша азайту мәселелері ... ... ... ... ... Бұл заң 2012 жылға дейін ... жеке ... ... 5 млн. ... ... кепілдікті өтеу сомасының
тұрақты негізде сақталуын көздейді.
2011 жылы елде баға ... ... ету және ... ... 6-
8% шегінде ұстап тұру Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... ... тауарлары мен азық-
түлікке жатпайтын тауарлар бағаларының өсуінің ықпал ... ... ... 2011 ... ... инфляция 2011 жылғы 3-тоқсандағы ... ... 1,1% ... Бұл ... 2010 жылғы 4-тоқсанмен салыстырғанда
инфляция аса жоғары емес белгіде болды (2010 жылғы ...... ... ... инфляцияның өткен тоқсандағы деңгейде сақталуына
азық-түлік тауарлар бағаларының 1,2%, ... ... ... 1,2% ... және ... ... ... 0,9% өсуі
себепші болды (6 сурет).
6 сурет Тоқсандық инфляцияның және оның ... ... ... ... ... ... 4-тоқсанда азық-түлік тауарлары құрылымында жұмыртқаның
бағасы 10,1%, ет және ет ... ... 6,1%, оның ... сиыр ... ... еті 7,5%, қой еті 6,9%, ... еті 5,3% біршама өсті. Сүт
өнімінің бағасы 2011 жылғы ... 3,0%, ... ... бағасының 6,1%
және айран бағасының 3,3% өсуі ... ... ... ... ... ... 23,6% ... төмендеді, бұл кондитерлік өнімдер
өндіру кезінде ... сәт ... ... ... ... 9,9%, ... ... 5,3%, күріштің бағасы 3,7% және жеміс пен көкөніс бағасы
3,6% төмендеді.
Азық-түлікке жатпайтын тауарлар тобында 2011 ... ... киім ... киім ... 1,4%, үйде ... заттардың бағасы 1,0%, дәрі-
дәрмектің бағасы 1,1% өсті. Жанар-жағармай материалдары ... ... ... ... ... ... олардың бағаларының өсуі 2011
жылғы 4-тоқсанда шамалы болды. Мәселен бензин 1,1%, ал дизель отыны ... ... ... тарифтер өсуінің бәсеңдегенін атап өткен ... ... ... ... 1,1% ... (2011 жылғы
3-тоқсанда 1,5%), оның ішінде қоқыс жинау 9,3% (2,8%), ... отын ... ... үйді ... ... 2,6% (0,0%) қымбаттады.
2011 жылғы желтоқсанның қорытындысы бойынша инфляция жылдық көрсетумен
7,4%-ды (2010 жылғы желтоқсанда – 7,8%) ... 2011 жылы ... ... ... азық-түлік тауарларының ... ... ... ... ... 9,1% (10,1%), ... тауарлардың бағасы 5,3% (5,5%), ақылы қызметтер 7,3% (6,8%)
қымбаттады (7 сурет).
7 сурет ... ... және оның ... ... динамикасы
(өткен жылдың тиісті айына %-бен)
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясатының шаралары елдің ... ... ... ... ... ... 2011 ... бойынша жылдық инфляция мақсатты ... ... ... ... жылдың соңынан басталған ұлттық валютаны нығайту үрдісі 2011 жылдың
басында да ... Бұл ... ... ... бағамының ауытқу диапазоны
айтарлықтай тар болды және оның ... 2010 ... ... ... дәліздің шекті мәндеріне жақындаған жоқ. Тиісінше, 2010 жылы
валюталық ... ... ... рөл атқарған жоқ. Осыған байланысты
2011 жылғы ақпанның ... ... ... ... Банкі
валюталық дәлізді алып ... ... ... ... өзгермелі
айырбастау бағамының режиміне өтуді жүзеге асырды.
2011 жылдың ортасында әлемдік нарықтағы ахуалдың аздап ... ... ... ... ... бағам құбылмалылығы ұлғайды. 2011
жылғы мамырдан бастап теңге бағамының әлсіреу үрдісі ... ол ... ... және қыркүйекте күшейді.
Бағамның айтарлықтай дүмпуіне жол бермеу және валюта ... ... ... ... ... ... Ұлттық
Банкі нарыққа жағдайға қарай шетел валютасын сатып алушы ретінде де, сатушы
ретінде де қатысты.
2011 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... Өзгерістер дәліздің жоғарғы шегі – ... ... да ... Жылдың басында инфляциялық қысымның күшеюіне
байланысты Қазақстан ... ... ... 2011 ... 9 ... ... қайта қаржыландыру ставкасын 7,0%-дан 7,5%-ға дейін ... ... ... ... ... ... ставкалар дәлізінің төменгі шегі ретінде
алынатын банктерден тартылатын ... ... ... ... 2011 ... өзгеріссіз қалды және 7 күндік депозиттер бойынша 0,5% және 1 ... ... 1,0% ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің ставкалар дәлізі шегінің төменгі шекарасында қалды, ол ... ... ... ... ... және артық өтімділігімен
байланысты.
Ең төменгі резервтік талаптардың тетігі 2011 жылы өзгерген жоқ. ... ... ... ең ... ... ... 2011 жылғы 31 мамырдан бастап ішкі міндеттемелер бойынша 1,5%-
дан 2,5%-ға дейін және өзге ... ... ... ... дейін
көтерілді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Қазақстан Республикасы ... ... ... шараларының, сондай-ақ әлемдік ... ... ... ... 2011 жылы ... ... ... келуі жалғасты. Бұл ретте мемлекеттің экономикалық саясаты
орта мерзімді перспективада экономиканы ... және оның ... ... ... етуге бағытталатын болады.
2.2 Ұлттық банктің ақша эмиссиясы мен ақша ... ... ... жылы ақша ... ... кеңейді (2011 жылғы желтоқсанды 2010
жылғы желтоқсанмен салыстырғанда).
Ұлттық ... таза ... ... 2011 жылы ... ... ... АҚШ долл. құрады. банктердің Ұлттық ... ... ... өсуі және ... Ұлттық Банктегі шоттарына
валютаның келіп түсуі валютаны ішкі валюта нарығында ... ... ... ... ... ... және ... қоры активтерін
алтынвалюталық резервтер есебінен толықтырумен ішінара ... таза ... ... (ЕАВ) 2011 жылы ... ... алтындағы
активтер жүргізілген операциялар мен әлем нарықтарында оның бағасының өсуі
нәтижесінде ... ... ... таза ... активтерінің құрылымында 2011 жылы Ұлттық
Банктің, сондай-ақ ... таза ... ... ... ... ... активтерінің өсуі ... ... ... алдындағы
міндеттемелерінің төмендеуіне және резидент еместерге талаптарының ұлғаюына
байланысты болды. Қаралып отырған кезеңде ақша ... ... ... ... банк ... ... депозиттерінің өсу
қарқынымен салыстырғанда айналыстағы қолма-қол ақшаның ... тез ... ... Нәтижесінде ақша массасының құрылымындағы резиденттер
депозиттерінің үлесі 2010 ... ... ... 2011 ... ... ... төмендеді.
Ақша мультипликаторы ақша базасының кеңеюі қарқынымен салыстырғанда ақша
массасының неғұрлым ... өсуі ... 2010 ... ... ... 2011 жылғы желтоқсанда 3,44-ке дейін өсті. Бұған сондай-ақ қолма-қол
ақшаға басымдық беру коэффициентінің ... өсуі ... ... ... ... ... (8 ... сурет Ақша мультипликаторының және оның құрамдас бөліктерінің
динамикасы
2011 жылы қолма-қол ақшаның өсуі жалақыларды, зейнетақыларды және жәрдем
ақыларды ... және ... ... банкоматтарды нығайтуға берулердің
өсуімен байланысты болды. Сондай-ақ айналыстағы қолма-қол ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардың ағымдағы шоттарынан
берулердің ұлғаюы ықпалын тигізді. Бұл ретте ... ... ... жылы ... ... ... ... және орындалған
жұмыстарды өткізуден ... ... және ... ... ... ... бейтараптандырылмады.
9 сурет Ұлттық Банктің ішкі нарықтағы операцияларының сальдосы, млрд.
теңге
2011 жылғы 4-тоқсанда Ұлттық Банктің мөлшерлемелер дәлізі өзгерген ... ... ... ... 7,5% ... қалды, банктерден
тартылатын депозиттер бойынша мөлшерлемелер де өзгерген жоқ: 7 ... ... ... 0,5%, 1 ... депозиттер бойынша – 1,0%
болды.
2011 ... ... ақша ... ахуал пайыздық мөлшерлемелердің
құбылмалылығымен сипатталды. Бұл ретте 2011 ... ... ... ... ал ... ақырындап төмендей бастады. Орташа алғанда ... 4- ... ... ... Ұлттық Банктің мөлшерлемелер
дәлізінің төменгі шекарасына ... ... ... 30 ... дейінгі
банкаралық депозиттер бойынша ... ... ... 2011 ... ... ... 2011 ... 4- тоқсанда 0,57%-ға дейін ... 7 ... ... РЕПО ... бойынша орташа алынған
мөлшерлеме 2011 жылғы 4-тоқсанда 0,45%-ды құрап, өзгеріске түскен жоқ ... ... ... ... банктердің Ұлттық Банктегі
корреспонденттік шоттарындағы қалдықтардың динамикасы әр ... ... ... ... ... банктердің шетел валютасындағы
корреспонденттік шоттарындағы қалдықтар біртіндеп ұлғайды, ал 2011 жылғы
желтоқсанда ... ... орын ... Бұл ретте, жалпы алғанда 2011
жылғы желтоқсанның аяғында олардың көлемі 2011 ... ... ... ... ... ... ... сурет Ұлттық Банк мөлшерлемелері дәлізінің шекаралары, %
2011 жылғы 3-тоқсанда банктердің ұлттық валютадағы корреспонденттік
шоттарындағы қалдықтары ... ... ... ... ... олардың өсуі
төмендеуімен және керісінше ауысты. Мәселен, қазан-қараша айларында олар
біршама төмендеді, ал ... ... су ... ... Нәтижесінде,
2011 жылғы желтоқсанның аяғында олардың көлемі 2011 жылғы қыркүйектің
аяғындағы көлеммен салыстырғанда ... ... (11 ... ... ... ... Қор Биржасындағы валюта сегментіндегі
және банкаралық валюта нарығындағы сауда-саттықтардың ... ... ... ... ... ... ... 21,7 млрд. АҚШ долларын
құрады.
11 сурет Ішкі валюта нарығындағы сауда-саттық көлемі, млрд. АҚШ ... Қор ... ... ... биржалық сауда-
саттықтар көлемі 2011 жылғы 3-тоқсанмен салыстырғанда 19,2% төмендеп, 15,5
млрд. АҚШ ... ... ... Қор Биржасындағы сауда-саттықтардың нетто-
көлемі брутто-көлемнің 81% құрады). ... тыс ... ... ... 2011 жылғы 4-тоқсанда өткен тоқсанмен салыстырғанда
50,9% төмендеп, 6,2 млрд. АҚШ ... ... (11 ... ... ... шығарылған қысқа мерзімді ноттардың көлемі 2011
жылғы 3-тоқсанмен салыстырғанда 44,1% төмендеп, 305,9 млрд. ... ... ... ноттардың эмиссиясының ең үлкен көлемі (2011 ... ... ... ... ... 78%) желтоқсанға дәл келді.
Орналастырылған ... ... ... ... ... 2011 ... ... 1,34%-дан 2011 жылғы 4-тоқсанда 1,28%-ға ... ... ... сурет Қысқа мерзімді нотталарды орналастыру көлемі және олар ... ... ... аяғында айналыстағы қысқа мерзімді ноттардың көлемі
509,8 млрд. теңге болды, бұл 2010 жылғы желтоқсанның аяғындағы көлемнен 1,8
есе ... ... ... ... 2011 ... 3-тоқсандағы 1,72%-дан
2011 жылғы 4-тоқсанда орташа алғанда 2,00%-ға ... ... Бұл ... аяғында бұл индикатор қыркүйектің аяғындағы индикатормен
салыстырғанда ... ... 2,00% ... (13 ... РЕПО ... 1 күндік операциялар бойынша орташа алынған
мөлшерлеме 2011 жылғы 4-тоқсанда өсті және 1,37% ...... Бұл ... оның ең көп ... 6,89%, ал ең азы – 0,03% ... ... KazPrime индикаторының динамикасы және ресми қайта қаржыландыру
мөлшерлемесі, %
7 күндік РЕПО операциялары бойынша ... ... ... 4-тоқсанда 0,10%-дан 3,48%-ға дейінгі (орташа алынған мөлшерлеме
0,45% болды), 14 күндік РЕПО операциялары ...... ... ... ... мөлшерлеме 1,23% болды), 28 күндік РЕПО
операциялары бойынша – 0,39%- дан ... ... ... алынған
мөлшерлеме 1,67% болды) диапазонда өтті (14 сурет).
Автоматты РЕПО секторындағы мәмілелер көлемі 2011 жылғы ... ... ... ... ... ... РЕПО ... бойынша мөлшерлемелер динамикасы, %
Банктердің Ұлттық Банктегі шетел валютасындағы корреспонденттік
шоттарындағы қалдықтардың ұлғаюы жəне ... ... ... ... ... Ұлттық қордың активтерін толықтыру жəне Үкіметтің сыртқы
борышына қызмет көрсету бойынша операциялармен ішінара ... таза ... ... (ЕАВ) 2011 жылы 13,0% ... ... оның ... ... бағасының өсуі нəтижесінде 25,0% өсті.
2011 жылы елдің халықаралық резервтері тұтастай алғанда ... ... ... ... ... активтерін (24,4 млрд. долл.)
қоса алғанда, 0,5%-ға 47,6 млрд. долл. едəуір өсті. ... ... ... ... 2011 ... аяғында 750 млрд. теңге болды («Самұрық-
Қазына» ұлттық əл-ауқат ... ... ... «ҚазАгро» Ұлттық басқару
холдингі» АҚ-ның облигациялары номиналдық құны бойынша).
2011 жылы ақша базасы ... 2 451,2 ... ... (2010 жылы – ... ... Ұлттық Банктің таза ішкі активтерінің (негізінен, банктерге
жəне мемлекеттік қаржылық емес ұйымдарға талаптардың өсуі ... ... ... ... өсуі ақша ... кеңеюінің негізгі себебі
болды.
Тар ақша ... яғни ... ... ... ... ... ақша базасы 31,5%, 1 962,1 млрд. теңгеге дейін кеңейді.
2011 жылы Ұлттық Банктің таза ішкі активтері (Ұлттық ... ... ... ... ... ... Үкіметке таза
талаптар
Үкіметтің шоттарындағы қалдықтардың өсуі ... 9,0 есе, ... ... да таза ішкі ... – 2,1 есе ... ... қатар,
қаржы ұйымдарына талаптар банктерге қайта қаржыландыру кредиттерін ұсыну
нəтижесінде 184,3%-ға өсті. Қалған экономикаға талаптар 0,4 ... ... ... теңгеге дейін ұлғайды, мемлекеттік қаржылық емес ұйымдарға
талаптардың өсуі мұндай ... ... ... себебі болды.
2011 жылы ақша массасы 17,9%-ға өсті жəне 7 386,5 ... ... ... ... ... ... банк жүйесіндегі таза сыртқы ... ... ... ... таза ... ... құрылымында 2010 жылғы желтоқсанда
2009 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда Ұлттық Банктің таза халықаралық
резервтері, сол ... ... таза ... активтері ұлғайды. Банктердің
таза сыртқы активтерінің өсуі (58,0%) негізінен банктердің резидент ... ... ... ... ... жүйесінің ішкі активтері құрылымында қаржылық емес ... ... ... Үкіметке талаптар 2,4 есе төмендеді, банктік емес
қаржылық ұйымдарға талаптар аздап ... ... - 2,6%) ... үй
шаруашылықтарына талаптар 3,0%-ға төмендеді.
2011 жылғы қарашада негізінен еуроның жəне ... ... ... ... төмендеуі есебінен Ұлттық Банктің таза халықаралық
резервтері 27,3 ... АҚШ ... ... 4,1% ... (жыл ... ...
21,0% өсті). Сонымен қатар банктердің Ұлттық Банктегі шетел валютасындағы
корреспонденттік шоттарындағы қалдықтарының төмендеуі орын ... ... ... ... толықтыру жөніндегі операциялар жүргізілді.
Нəтижесінде, таза валюта ... (ЕАВ) 2011 ... ... 4,9% ... ... 2,9% ... 2011 жылғы қарашада тұтастай алғанда елдің
халықаралық резервтері Ұлттық қордың шетел ... ... ... АҚШ долл.) қоса алғанда 0,6% төмендеді жəне 58,0 млрд. АҚШ долл. (жыл
басынан бері – 22,3% ... ... ... 2011 ... ... Ұлттық Банктің таза сыртқы активтерінің
жəне таза ішкі активтерінің төмендеуі есебінен 13,5% тарылды жəне ... ... (жыл ... бастап – тарылуы 3,2%) болды. Тар ақша ... ... ... ... Ұлттық Банктегі мерзімді депозиттерін
есептемегендегі ақша базасы 2023,4 млрд. теңгеге дейін 12,6% тарылды.
2011 жылғы қазанда ақша массасы 3,0%, 8660,0 ... ... ... ... банк ... таза ... активтерінің, сол сияқты таза ... ... ... болды. 2011 жылғы қазанда айналыстағы қолма-
қол ақша ... 0,9% өсті жəне 1096,0 ... ... ... банк ... 7564,0 млрд. теңгеге дейін 3,3% ұлғайды.
Айналыстағы қолма-қол ақша көлемінің өсу қарқындарымен салыстырғанда
депозиттердің ... ... ... ақша ... ... ... 2011 жылғы қыркүйектегі 87,1%-дан 2011 жылғы қазанның
қорытындылары бойынша 87,3% ... ... ... ... Ақша ... қарқынымен салыстырғанда ақша базасының барынша жоғары кеңею қарқыны
салдарынан ақша мультипликаторы 2011 жылғы ... ... 2011 ... 3,16-ға дейін төмендеді.
Банктердің кассалық айналымдары республика бойынша тұтастай алғанда 2010
жылы азайды. Банктердің кассасына түсетін қолма-қол ақша көлемі 2010 ... 345,8 ... ... ... 9 667,9 ... ... құрады.
Қолма-қол ақша беру көлемі 10 145,0 ... ... ... (204,3 ... төмендеді).
Кассалық айналымдардың шығыс бөлігінің баптарында тауарлар, қызмет
көрсетулер жəне жұмыстар, ... ... үшін ақы ... ... ... жəне жеке мен заңды ... ... ... ... азайды.
Банктердің кассаларына қолма-қол ақшаны қайтару коэффициенті 2010 жылғы
96,8%-ға қарағанда 95,3% құрады.
Банктердің кассаларына қолма-қол ақша қаражаты ... ... ... ... құрайды:
- тауарларды, қызмет көрсетулерді жəне орындалған жұмыстарды сатудан –2
238,8 млрд. теңге немесе банктердің ... ... ақша ... ... ... бір ... Осы бап ... қолма-қол ақша
кірісінің өткен жылмен ... ... ... (129,5 ... теңге)
құрады;
- шетел валютасын сатудан – 7,9% (133,6 млрд. теңге) ұлғайып, 1 815,6
млрд. теңге;
- жеке ... ... ... ... – 5,6%-ға (95,2 ... ... ... 1 593,6 ... теңгені (үлестік көрсетумен 16,5%-ды)
құрады.
Банктердің кассаларына қолма-қол ақша түсу ... ... ... тауарларды, қызмет көрсетулерді жəне жұмыстарды сатудан ... жеке ... ... ... ... сондай-ақ жеке
жəне заңды тұлғалардың заемдарын өтеуге тиесілі – 50,8 млрд. теңге немесе
22,5% болды.
Банктердің ... ... ... бөлігінің басым баптары мыналар
болып қалуда:
- банкоматтарды толықтыру үшін беру – 2 635,0 ... ... ... ... ... ақша ... жалпы көлемінен 26,0%. Осы
бап бойынша қолма-қол ақша берудің ұлғаюы 20,4%-ды (446,1 млрд. ... жеке ... ... ... ... беру – 1 725,6 ... ... көрсетумен – 17,0%). Алайда осы бап бойынша 94,0 млрд. теңге
(5,2%) мөлшеріндегі төмендеу байқалды;
- тауарлар, ... ... жəне ... ... үшін ақы ... қол ақша беру – 1 398,0 ... ... немесе банктердің кассаларынан
қолма-қол ақша берудің жалпы көлемінің 13,8%-ы ... 2009 ... ... азаю 207,2 ... ... ... ... құрады.
Кредит нарығында ресурстардың болмауынан туындаған іскерлік белсенділіктің
төмендеуі ... ... жəне ... көрсетулерді сату көлемінде
көрінді.
2011 жылы кредиттеуді шектеуге байланысты жеке жəне ... ... ... ... (50,0 ... ... 0) төмендеуі, сондай-ақ
ауылшаруашылық өнімдері үшін ақы төлеу үшін берудің 63%-ға (67,5 ... ... ... ... айналымдарындағы ерекше сипат болды.
Ішкі валюта нарығы 2010 жылы Ұлттық Банктің теңге бағамын ақпанда
белгіленген ... ... ... ... тұру ... белсенді
саясатының ықпал етуімен дамыды.
2010 ... ...... ... ... ішкі ... ... шетел валютасына ұсыныстың төмен болуы ... оның ... оған ... ... ... ... жеткіліксіз болуының негізгі ... ... ... ... ... ... тауарлар экспортынан
түсетін түсімдердің төмендеуі, ... банк ... ... ... заемдық ресурстарға кіруінің шектелуі болды. ... ... ... жыл ... ... күтулер, ақпан-
наурызда девальвацияның қайтадан болуын күту, ... ... ... толқыны» туралы алыпқашпа сөздердің пайда болуы
себепші ... Банк ... ... ... экспортының негізгі
позициясының əлемдік бағаларының өсуінің жаңғыртылуы нəтижесіне ішкі ... ... ... жəне 2010 жылғы қарашадан бастап ұлттық
валютаның нығаю үрдісі ... 2010 жылы ... бір ... үшін ... айырбас бағамы 147,51 теңге болды. Биржалық бағам бір ... ... ... ... ... бір жыл ... АҚШ долларына қатысты
номиналдық көрсетумен 22,9%-ға əлсіреді. 2010 жылы теңгенің бір ... ... ... ... ... ... рубліне – 19,7%-ға əлсіреді.
2011 жылы биржада жəне сол ... ... ... ... ... ... ... байқалды. Мəселен, доллар позициясындағы
биржалық сауда-саттық көлемі 2010 жылмен салыстырғанда 29,5%-ға төмендей
отырып, 47,0 ... ... ... ... тыс ... ... резидент
банктер мəмілелерінің көлемі 2010 жылмен салыстырғанда 52,2%-ға төмендеп,
49,5 млрд. долл. ... ... ... жəне ... ... ... ... жəне биржадан тыс сегменттері айналымындағы үлесі шамалы
болды. Биржа ... ... ... ... ... 1,2 млрд. ресей
рубліне дейін 2,1 есе ұлғайды, еуромен операциялар ... 530 млн. ... 48,2 есе ... Биржадан тыс валюта нарығында Ресей рублімен
конверсиялық операциялар көлемі 3,8 ... ... ... ... ... ... ... операциялар көлемі 629,2 млн. еуроға дейін
47,1%- ға төмендеді.
Қазақстан Республикасы бойынша ... ... ... ... ... ... және ұлттық валюта бойынша келесі кестеде
берілген (1 ... ... ... ... банктеріндегі халықтың салымдары, кезең
соңына, млн.теңге
|Жылдар ... ... ... ... ... ... ... ішінде |
| | ... ... ... ... салымдар |
| | ... ... ... ... ... |шетел |
| | ... ... ... ... ... |1494 860|163 609 |32 501 |3 090 |524 |781 922 |513 214 ... |1 658 |165 516 |44 246 |2 291 |1 222 |508 259 |936 894 |
| |429 | | | | | | ... |2 097 |229 318 |48 740 |3 741 |1 081 |868 076 |946 678 |
| |634 | | | | | | ... - ... Банк ... ... Business Resours ... ... |
1 ... деректерін талдайтын болсақ, халық салымдарында  жыл сайын өсім
болған.2009 жылға қарағанда, 2010 жылы ... ... 439 205 млн ... 2011 жылы 602 774 млн.теңгеге өскен осыдан халықтың ... ... ... ... ... 2009 жылы ... ... ұлттық валютада, ұлттық
валютадағышартты салымдар және ұлттық валютадағы мерзімді салымдар көлемі
азайған. Ал 2010 - 2011 ... ... ... ... ... ... ұлттық валютасында және мерзімді салымдар шетел валютада өскенін
көруге болады.
Депозиттік  нарығы қазіргі таңда банктік сектордағы неғұрлым ... ... ... бірі ... болады.
Депозиттер бойынша алынған сыйақы ставкаларының өзгеру диамикасы әртүрлі
көрсеткіштермен ... ... ... сыйақы мөлшері
көптеген факторларға байланысты тіпті бір аз ғана ... ... ... ... ... ... бағамы, тұрақтылығы, ... ... ... деп ... анықталған уақыт ... ... ... кесте
Коммерциялық банктердің салымшыларыныңдепозиттерінің өсімі (кемуі),
млрд.теңге 
|Клиенттердің  |2009 жыл |2010 жыл |2011 жыл ... | | | |
| ... ... ... ... ... ... |
|Салымдардың |4319,5 |3238,6 |3238,6 |-1080,9 |5393,1 |+21545 ... | | | | | | ... ... |3088,3 |3088,3 |+261,9 |3778,3 |+690 ... | | | | | | ... ... |1500,3 |1500,3 |+7,2 |1614,8 |+1145 ... | | | | | | ... - ... Банк мәліметі бойынша  Business Resours талдау қызметі  |
2 ... ... ... ... ... ... ... 2009 жылға
қарағанда 2011 жылы аралығында 3895 ... ... яғни 1 498,1 ... ... ... ... Айтылған
депозиттердің үлесі тек резиденттер ... ... ... ал
бейрезиденттердің салымдары, яғни жеке және заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... 2009 ... салыстырғанда
берілген мәлімет бойынша заңды тұлғалардың салымы 19,5%  төмендегенінен
және жеке ... ... 8,6% ... ... болады. 
3 кесте мәліметтерін талдайтын болсақ, депозиттер бойынша алынған сыйақы
ставкаларының өзгеру диамикасы мынадай әртүрлі ... ... ... ... салымдар (мерзімі 1-5 жылға дейінгі) бойынша
сыйақы  ставкасы 12,2   %-ды құрады, 2011 жылғы деңгейден 0,1 %-ға ... ... ... ... ... ... 2012 жылы 1,1 %-ды , 2011 жылғы
деңгейі 6,0%-ды құраған.Банк тәжірбиесінде тартымды ... ... ... ... ... бір аз ғана уақыт ... ... ... ... валюта бағамы, тұрақтылығы, ... ... ... деп табатын анықталған уақыт мерзіміне тәуекелді болып
келеді
3 кесте
Жеке тұлғалардан тартылған депозиттер бойынша ... ... ... мен валюта түрлері бойынша)
|Көрсеткіштер |2009г |2010г |2011г |
| |KZT |СКВ |KZT |СКВ |СКВ |KZT ... |6,5 |8,2 |7,2 |4,9 |6,2 |6,3 ... | | | | | | ... ету бойынша |0,4 |1,1 |0 |0 |0,2 |0 ... |0 |1,1 |8 |2,8 |4,9 |5,9 ... ... |11,3 |9,3 |10 |6,7 |6,8 |8,8 |
|1 ... |4,7 |6,7 |0,3 |1,4 |1,7 |0,1 ... 3 ... |5,7 |1,8 |7,6 |3 |3,7 |5,8 |
|3 ... ... |8,7 |6,9 |10,1 |7,2 |5,4 |8,8 ... 3 ... |- |- |- |- |- |- ... 5 жылға дейін |12,2 |10,1 |11,5 |8,9 |7,5 |10,2 |
|3 ... |- |- |- |- |- |- |
|5 ... |5,7 |6,3 |3,2 |7,4 |8,6 |3,1 ... - ... Банк мәліметі бойынша  Business Resours талдау қызметі  |
Қорыта  ... ... ... нарығының ерекшелігі болып
депозитке деген сұраныстың қалыптасуындағы маңызды орынды ... ... ... табылады, яғни банктің депозитке деген бекіткен пайыздық
ставкасы олардың ресурстық базасының ... өз ... ... ... әсердің тиюі әр банкте әр түрлі жағдайда көрінеді. Осындай әр ... ... ... ... ... алуына көмектеседі және осы
жағдай ... ... ... пайда болуына алып келеді.
Еліміздегі екінші деңгейлі банктердегі халықтың салымдарына талдау
жасап көрейік.
2012 жылғы ... ... емес ... ... теңгедегі 
мерзімдідепозиттері бойынша орталық алынған сыйақы ставкасы 3,9% (2012
жылғы қаңтарда3,3%), ал жеке ... ... ... ... ... қоса ... ... салымдары 2012
жылғыақпанда 2302,5 млрд. Теңгеге дейін 1,7% өсті (жыл басынан бері – 2,3%
өсті). Халықтыңсалымдары құрылымында  ... 1297,3 ... ... 3,6% ... ... бері – 3,8% ... депозиттер 1005,2 млрд. теңгегедейін 0,7% төмендеді
(жыл басынан бері – 0,5% өсті).
Нəтижесінде теңгедегідепозиттердің үлес салмағы 55,3%-дан 56,3%-ға ... Бұл ... ... ... өсуі ... ... ... алөткен 2011 жылдың халықтың 2009-2010 жылдары қалыптасқан,
валюталық депозиттерге басымдық беру ... ... жəне ... өсу жылыболғанын атап өту қажет.
Қортына келе, қазіргі ... ... ... ... бағытын
болжау күшті және әлсіз бәсекелестердің анық ... ... ... ... депозиттік өнімін шығаруды
талап етеді және осы шара әрбір банкке нарықтағы табысты ... ... ... ... ... ... талдауын
жасайық.
2011 жылы халыққа берілген несиелердің жалпы көлемі 2009 ... 1,8% өсті жəне ... 7596547 млн. ... құрады. 2011
жылы халыққа берілген несиелердің жалпы көлемі 2010 жылмен салыстырғанда 9
% төмендеді.
4 кестеде Қазақстан ... ... ... ... көлемі көрсетілген.
4 кесте
Қазақстан Республикасындағы 2009-2011 жж. халыққа берілген ... (млн. ... |2009ж |2010 ж |2011 ж ... % ... | | | | |
| | | | ... ... ... ... |7460281 ... |7596547 |+1,8 |-9 ... оның | | | | | ... | | | | | ... ... |5122516 |541516 |5480301 |+6,9 |+1,2 ... ... |2337766 |2226153 |2116246 |-9,4 |-4,9 ... - ... Банк ... ... Business Resours талдау қызметі  ... жылы ... ... ... жалпы көлемі 2010 жылмен
салыстырғанда 52,3%-ға азайып, ... 41,4 ... ... ... жылы жеке ... берілген несиелердің жалпы көлемі 2009 жылмен
салыстырғанда 6,9% өсті жəне баламасында 2116246 млн. ... ... ... ... ... ... жалпы көлемі 2010 жылмен салыстырғанда
4,9 % төмендеді [21]. ... Б ... ... ... ... ... ... 5 кестеде тұтыну несиелердің ... ... ... ... ... ... ... бөлінуі
|Несиелердің |2009ж |2010 ж |2011 ж ... % ... | | | | |
| | | | ... ... ... ... |1 234 546 |1 243 783 |1 250 581 |+1,2 |+0,5 ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... үшiн | | | | | ... |826 641 |828 355 |808 057 |-0,02 |-0,02 ... үй салуы | | | | | ... ... | | | | | ... үшiн | | | | | ... |961 097 |909 108 |888 840 |-0,075 |-0,02 ... ... | | | | ... |1 896 976 |1 931 846 |1 941 078 |+2,3 |+0,04 ... | | | | | ... - ... Банк мәліметі бойынша  Business Resours талдау қызметі  |
Сонымен қатар, 2009 жылы доллармен несиелердің ... 232,4 ... ... 46,5% ... ... ... 68,9%) ... Бұл ретте доллардағы
несиелердің негізгі бөлігі резидент емес банктерде ... ... ... ... 93,4%). ... ... ... алынған сыйақы ставкасы 2007 жылғы желтоқсандағы 5,35%-дан 2009
жылғы желтоқсандағы 4,59%-ға ... ... жылы ... ... көлемі бір жылда 2 есе ұлғайып, 475,2
млрд. долл. (2010 жылы ... ... ... ... құрады.
Доллармен несие бойынша ... ... ... ... 2010 ... 0,53% ... ал 2009 ... желтоқсанда 4,59% құраған.
2011 жылы доллармен несиелердің көлемі бір жылда 4 есе азайып, 113 млрд.
долл. (2011 жылы несиелердің жалпы ... ... ... ... ... орташа алынған сыйақы ставкасы 2010 жылғы желтоқсанда ... ... 2011 ... ... ... ... ... несиелердің көлемі 2009 жылмен салыстырғанда екі еседен аса
өсіп, 118,5 млрд. еуроны құрады (2010 жылы ... ... ... ... ... ... ... алынған сыйақы ставкасы 2009 жылғы
желтоқсанда 3,82%-дан 2010 жылғы желтоқсанда ... ... ... ... нарығында контрагенттерді таңдағанда болашақтағы қарыз
алушы-банктің баланстар мен экономикалық нормативтер ... ... ... ... және ... ... есепке алынады (6
кесте).
6 кесте
Банкпен ұсынылған несиелер бойынша орташа ... ... ... ... % )
| |өтеу мерзімі бойынша пайыздық қойылымдар ... | 30 ... ... | ... | ... ... Зжылдан|
| |күнге |ішінде 1|90 күнге|1жылға |1 жылға |3 ... ... |
| ... ... ... ... ... |дейін | ... |13,7 |0,4 |14,4 |17,1 |16,8 |17,4 |16,2 ... |14,5 |0,5 |15,3 |18,7 |16,7 |15,9 |16,5 ... |13,7 |0,4 |13,9 |14,9 |13,8 |13,0 |14,2 ... ... Банк ... ... Business Resours талдау қызметі  |
Еуромен несиелердің көлемі 2010 ... ... 66%-ға ... ... ... құрады (2011 жылы несиелердің жалпы көлемінің 19,4%-ы).
Еуромен несие бойынша ... ... ... ... 2010 ... желтоқсанда
2,20%-дан 2011 жылғы желтоқсанда 0,28%-ға дейін төмендеді.
2012 жылғы қаңтарда халыққа берілген несиелердің ... ... ... ... ... 43,8% ... жəне баламасы 2408,4 млрд.
теңге болды.
Халыққа берілген ... ... ... ... 31,5% ... млрд. теңгені құрады ( несиелердің жалпы көлемінің 41,1%). Бұл ... ... ... ... ... ... ... ставкасы қаңтарда
0,57%-дан 0,64%-ға дейін өсті. 2011 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда ... ... ... несиелердің көлемі 53,1% төмендеп, 8,3 млрд. АҚШ
долл. құрады (несиелердің жалпы көлемінің 50,5%). Доллармен несие ... ... ... ... 2011 жылғы желтоқсандағы 0,28%-дан 2012
жылғы қаңтардағы 0,23%-ға дейін төмендеді ... ... ... ... ... көлемі 0,9 млрд. еуроны құрай
отырып, 17,6% ... ( ... ... ... 7,5%). ... ... орташа алынған сыйақы ставкасы 0,46%-дан 0,60%-ға дейін өсті.
Кез келген банктің жағдайын ... ... ... ... ... алынған бөлек баланс шоттарының ... ... ... бағалауға мүмкіндік беретін контрагент-банк үшін
лимит белгілеудің арнайы есептеу әдістері қалыптасқан.
2.3 Екінші деңгейлі банктердің ақша-несие ... ... мен ... талдау
Қазақстан экономикасы дамуының композиттік ілгерінді ... ... ... ... келу ... 2011 жылы да
жалғасатынын көрсетіп отыр. Бюджеттік тәуекелдердің көтерілуі дағдарысқа
қарсы шаралардың ... ... бірі ... 2011 жылы ... ... жалғасты, соның нәтижесінде бюджет тапшылыгы көтеріліп, ... ... ... ... ... кірістерінің өспеуі аясында
фискалды ... ... ... өсуі мемлекеттің бюджет
қаражатын пайдалану тиімділігін көтеруге және тұракты өсудің жаңа ... ... ... ... ... міндеттемелердің, оның ішінде банк секторының ... ... ... ұзак ... ... ... қыска мерзімді міндеттемелердің біртіндеп өсуі дағдарысқа
карсы пакеттерді іске асыру шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде болуы
аясында алыпсатарлык капитал агынының тәуекелін арттырады.
Соған байланысты «жұқтыру тэуекелін» азайту үшін алыпсатарлық капиталдың
елге келуін ынталандырмайтын ... ... ... енгізу қажет болуы
мүмкін [20].
2011 жылғы 4-тоқсанның ... ... ... ... Қазақстан Қор
Биржасындағы қатысу коэффициенті (-)24,0% (2011 жылғы 3-тоқсанда ол (-
)30,87%) ... (15 ... ... 2011 ... ... Ұлттық Банк ішкі
валюта нарығында шетел валютасын сатушы ретінде басым болды.
15 сурет Ең төменгі резервтері ... ... ... ... ... ... Банк ... 2010 - 2011 жылдары кабылдаған Ұлттық
банктің пруденциалдық реттеу шаралары банктер капиталының ... ... ... ашықтығына байланысты тәуекелдерді ... ... ... Осы ... ... мына ... ... банктер капиталыныц сапасын жақсарту. Осы ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін күшейтуге және
банктердің жалған капиталдандыру мүмкіндігін болдырмауға бағытталған және
мыналар кіреді:
- ... ... ... шегерілетін банк инвестицияларының
қүрамын кеңейту;
- меншікті капиталының қол ... ... (к.1-1) ... ... және ... ... қосу ... нормативтердің
мәндерін кезеңімен катаңдатуды ... ... ... ... 2012 жылгы 1 шілдеден бастап - ... 0,08, 2013 ... ... ... - ... ... төмеңгі резервтік талаптарын бұзу 7 кестеде көрсетілген.
7 кесте
Ең төмеңгі резервтік талаптарын бұзу 2011 жылы
|Р/С |Банктің атауы | ... НҚА ... ... | ... | ... ету |
| | | | ... |
| | | | | |
|1 |БТА Банк АҚ, |ең ... |ҚҰБ ... | |
| ... ... |ревервтік |27.05.06ж. № 38 |Айыппұл |
| | ... ... мен |388 800,00 |
| | ... ... Ең |(300 ЕРТ) |
| | ... рет ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| |БТА Банк АҚ, |ең ... |ҚҰБ Басқармасының | |
| ... ... ... ... № 38 |Айыппұл |
| | ... ... мен |388 800,00 |
| | ... |бекітілген Ең |(300 ЕРТ) |
| | ... рет ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | ... - ... ... ... АҚ ... ... жасалған |
2011 жылғы 4-тоқсанда банктер тарапынан Ұлттық ... ... ... ... ... байқалды. Бұл эмиссия көлемінің төмен
болуымен, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... байланысты болды. Бұл ретте, осы құралдарға ең төменгі сұраныс
2011 жылғы қазан- қарашада тіркелді.
2010 жыладн бастап капитал жеткіліктілігінің жаңа ... ... ... ... ... енді. Екінші деңгейдегі банктердің
меншікті капитал жеткіліктілігінің көрсеткіштері 2011 жылы: k1-1 0,117, ... 0,136, k2 0,180 ... ... ... ... келесі пруденциалдық нормативтерді
орындады:
- жарғылық капиталдың ең аз ... ... ... ең аз ... ... қаражаты жеткіліктілігінің коэффициенті.
2009-2011 жылдары келесі пруденциалдық нормативтер бойынша бұзушылық
болды:
- ең ... ... ... ... ... капиталдың ең төменгі мөлшері;
- бір қатысушыға тәуекел ... ... ең ... ... барлық банк конгломераттары
орындап отыр. Меншікті капиталдың жеткіліктілігі ... «БТА ... (-0,35) және ... АҚ (-0,6) банк ... ... [30, ... ... конгломераттарда жағымсыз меншікті капиталға
байланысты бір қарыз алушы тәуекелдігінің ең жоғары ... ... 8 ... ... капиталдың ең төменгі мөлшерін бұзған банктері
көрсетілген.
8 ... ... ең ... мөлшерін бұзған банктері бойынша ақпарат
2009-2011 жж
| |2009ж |2010ж |2011ж ... ... ... ... ... ... ... ... ... - ... ... ... АҚ мәліметтері бойынша жасалған |
9 ... Бір ... ... ... ең ... ... ... банктер бойынша ақпарат [31, 15б].
Жаңадан берітетін заемдардың және қолданыстағы кредиттік портфельдың
сапасын жақсартуга ... ... ... оның ... ... ... балансынан есептен шығарылған заемшыға банктің
талаптарының және 100% провизиялар (резервтер) калыптаскан ... алып ... ... ... ... кредиттен тазарту
жүргізуге банктерді ынталандыру;
- қамтамасыз ету құнының (кепілдік ... ... оны ... ескере отырып нарықтық құнынан айқындалатын агымдағы сэттегі
құны) түсінігіне түзетулер енгізу;
9 кесте
Бір қарыз алушы тәуекелділігінің ең ... ... ... ... бойынша ақпарат 2011 ж
| |Бір ... ... ... ең ... мөлшері |
| |25 % ... |10 % ... |800 % ... ... |0,198 |0,088 |0,009 ... |0,142 |0,036 |0,07 ... |0,422 |0,003 |0,04 ... |0,239 |0,061 |0,051 ...... ... ... АҚ мәліметтері бойынша жасалған |
- ... ... ... ... айқындалатын заемдардың санаты
нактыланды: оффшор ... ... ... ... ... берілген
(а) кредиттер, не дауыс беретін акцияларының немесе заемшының ... ... ... ... ... елу және одан ... пайызы
оффшор аймағында тіркелген тұлгаларға тікелей тиесілі болса; (б) ... ... ... аймагында тіркелген басқа түлга айкындайтын
шешім, шартпен немесе баскалай түрде күшіне енеді;
- тиісті ... ... ... жоқ және ... ... ... тарапынан тиісті хеджирлеу кұралдарымен жабылмаған
заемшыларға шетел валютасында берілген ... ... ... ең аз ... калыптастырудың кезең-кезеңімен тәртібін
белгілеу;
- заемдар бойынша төлемдерді өтеудің кезеңділігіне тэуелді ұзарту санын
есептеу жүзеге асырылатын мерзімді белгілеу.
Тәуекелдерді басқару ... ... ... ... Осы шаралар
блогы шеңберінде банктерде көзделмеген жағдайлар туындаған ... ... ... ... қойылатын талаптар енгізілді. Осы жоспарда
қаржылық шығындардың мөлшерін сандық бағалауды камтитын ... ала ... ... оған кол ... ... банк ... ... қаржылық тұрақтылығына және тұтастай алғанда оның қызметіне ... ... ... ... ... ... ... банкті басшы қызметкерлерінің және ... ... ... ... тиіс [32, ... ... банктерге мынадай талаптар белгіленді:
- уәкілетті органға ай сайынғы негізде стресс-сценарийлерді. ... ... ... ... ... ... кездегі іс-
қимыл жоспарын ұсыну міндеті;
- ҚҚА-не кредит тәуекелі мен өтімділік тәуекелі мониторинг ... ... мен ... тәуекелін бағалау матрицасын, сондай-ақ
кредит тәуекелі мен өтімділік тәуекелін бақылау ... ... ... ... ... ... ... (капиталдың жеткіліктілігі,
құрылымы және корландыру көздері
- өтімділік;
- кредит тәуекелі;
- ... ... ... мен шоғырлануы банк конгломераттары
кызметтерінің мәселелері;
- қайта құрылымдауды және мемлекеттің араласуымен ... ... ... ... ден қою ... және банктерді сауықтыру тетіктері.
- ҚРҰБ және ҚҚА Басшылығының шешімі бойынша ... да ... ... ... нарығын дамыту бойынша ұсыныстарды іске ... ... және ... ... ... ... тобы шеңберінде карауға жататын нормативтік-құкықтык актілер жұмыс
тобының тиісті қорытындысынан кейін ғана ҚҚА ... ... ... ... ... ... алынған тәжірибе қаржы жүйесін реттеу
саясатын әзірлеу кезінде институционалдык қү-рылымдардың өзара іс-қимылының
маңыздылығын көрсетті. ... күні ... ... екі
деңгейлі жүйесі қалыптасты:
- Қазақстан Республикасының қаржылық ... және ... ... ... ... шеңберінде макро- және ... ... ... ... Кеңес кабылдаған шешімдерді қаржы жүйесінің түрлі бөліктерін дамытудың
түрлі мәселелерін шешу үшін Кеңес шеңберінде құрылған жұмыс топтары ... ... ... 2011 жылы ... Банк ... ... ... ретінде көрінді. 2011 жылы ішкі ... ... ... ... 5,4 ... ... болды. Бұл ретте, егер қаңтар – қазан бойынша
Ұлттық Банк ішкі валюта ... ... ... ... ... 2010 ... ... Ұлттық Банк ішкі валюта нарығында
шетел валютасын сатып алу бойынша ... ... ... көлемі бұл
кезеңде 4 млрд. долл. жуық болды.
Сонымен, 2011 жылы Ұлттық Банк қаржы нарығында тұрақтылықты қамтамасыз
ету ... ... ... ... ... ... мерзімді теңгелік
өтімділікті беру бойынша, сондай-ақ Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... шаралар қабылданды.
Тәуекелдерді басқару рәсімдерін жетілдіру бойынша шаралар. Осы шаралар
блогы шеңберінде банктерде көзделмеген жағдайлар ... ... ... ... болуына қойылатын талаптар енгізілді. Осы ... ... ... ... ... ... алдын ала шаралар
айқындалуы тиіс, оған кол жеткен кезде банк ... ... ... ... және тұтастай алганда оның қызметіне ... ... ... ... ... ... Жоспарды
орындауға банктің басшы қызметкерлерінің және ... ... ... көшуі тиіс.
3 Қазақстан Республикасындағы Ұлттық Банктің ақша-несие: мәселелері мен
даму болашағын жетілдіру жолдары
3.1 Ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... экономикасын дамытудың
барлық сценарийлерін іске асыру ... ... ... ... негізгі мақсаты баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады,
бұл инфляцияны  6,0-8,0% дәлізде ұстап тұруды ... ...... ... ... тауар және қаржы
нарықтарында ахуал ... ... ... ... ... ... іске ... кезінде 2014 жылы экономиканың 2%-ға дейін
нақты өсуін қалпына келтіре отырып 2012 жылы ... ... ... ... ... шеңберінде іскерлік белсенділіктің төмендеуі, жиынтық
сұраныстың қысқаруы, төлем балансы көрсеткіштерінің нашарлауы және ... ... ... ... ... пессимистік сценарийі 2012 жылы  тауар
экспортының 45,1%-ға  43,1 млрд. АҚШ долл. дейін ... ... ... жылмен салыстырғанда 2014 жылы кейіннен 2%-ға  44,1 млрд. АҚШ долл.
дейін өсуін есепке алады. Бұл ретте экономиканың өсу ... ... ... қысқаруы салдарынан болжамды жылдары тауар импорты 2014
жылы 31,3 млрд. АҚШ долл. дейін кейіннен аздап өсуімен 2012 жылы ... ... АҚШ ... ... ... деп ... Сонымен бір мезгілде
тауар экспортының қысқаруы резидент ... ... ... ... ... ... ... болжамдық кезең ішінде
ағымдағы операциялар шотының тапшылығы ЖІӨ-нің 5%-нан аспайды.
Әлемдік қаржы нарықтары негізінен сыртқы ... алу үшін ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасына, ең
бастысы бұрын жасалған шарттар есебінен қамтамасыз етілетін ... оның ... ... ... дамытудың
мемлекеттік бағдарламасының жобаларын қаржыландыру мақсатында айтарлықтай
көлемі байқалатын болады. Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... кепілдік берілген
трансферттің сақталуы жағдайында қаралып ... ... ... ... ... ... активтерінен қаражаттың ағыны байқалады.
Жоғарыда көрсетілген  факторлардың қиылысуы капиталмен және ... шоты ... ... ... себепші болады.
2012-2014 жылдары жалпы төлем балансының тапшылығы ... ... ... бұл ... және ... көрсету импортын
қаржыландырудың жеткілікті деңгейдегі халықаралық резервтерін ... ... ... сұранысының төмендеуі 2012 жылы ақша ұсынысының
қысқаруымен бірге жүреді. 2013-2014 жылдары ақша ... ... ... өсу ... шектеулі болады.
Ақша ұсынысының түрлі бағыттағы динамикасы монеталандыру деңгейінің
айтарлықтай төмендеуіне ықпал ететін болады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... осы  сценарийді
іске асырудың ықтималдылығы барынша төмен.
Екінші сценарий әлемдік тауар және қаржы нарықтарында ... ... ... ... ... ... жағдайда мұнайдың бағасы ... ... ... ... 2011 жылы қалаптасқан нақты
деңгейден төмен болады. Нәтижесінде, ... ... ...  өсу ... 2011 ... салыстырғанда баяулайды.
Мұнай баррелі үшін әлемдік баға 2012 жылы 90 АҚШ долл. және 2013-2014
жылдары 70 АҚШ ... ... ... ... ... оң сальдосы 20-26 млрд.
АҚШ долл. шегінде болады деп күтіледі, ол ... ... ... ... ... алғанда, ағымдағы шот болжамдық кезеңде ЖІӨ-ге
(-)1,5%-дан (+)0,5%-ға  дейін шекте ... деп ... ... ... ... тікелей инвестициялардың жыл сайынғы
төмендеуі кезінде, ең бастысы Солтүстік-Каспий жобасындағы инвестициялардың
қысқаруы және ... ... ... ... ... ... өсу
қарқынының төмендеуі есебінен капиталмен және қаржымен ... және ... қоса ... шотының  дефициті қысқарады деп
күтіледі.
Нәтижесінде төлем балансының осы сценарийі барысында жалпы баланс ... ... ... ... ... ... ... және тиісінше
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық резервтері қысқарады.
Алайда ... ... ... 3 ... ... және қызмет көрсету импортын
жабатын барынша аз ... ... ... ... қалады.
Ақша ұсынысын кеңейту қарқыны 2012-2014 жылдардағы номиналдық ЖІӨ өсу
қарқынына сәйкес келетін ... Бұл ... ... ... ... бірге жүретін барынша қолайлы макроэкономикалық ... ... ... ... ... болады (1-қосымша).
Үшінші сценарийге сәйкес 2012-2014 жылдары Қазақстандағы экономикалық
өсу қарқыны өткен ... ... ... ... ... балансы болжамының осы сценарийі барысында мұнай баррелі үшін 100
АҚШ долл. бағасын ескере отырып әлемдік экономикадағы түзету ... ... және 2011 жылы ... ... жалғасуын пайымдайды. Бұл ретте
айтарлықтай экспорттық түсімдер импортқа сұраныстың және резидент еместерге
төленетін кірістердің ұлғаюымен ... ... ... ... ... ... ...  ЖІӨ-ге 2,0-4,0% шегінде болады.
Капиталмен және ... ... шоты ... («Қателер және
кемшіліктер» қоса ... ең ... ... Республикасы Ұлттық
қорының сыртқы активтерінің өсу қарқынының ұлғаюы есебінен дефициттің өсуі
күтіледі.
Нәтижесінде барлық болжамдық кезеңде ... ... ... ... (-) 0,5%-
дан (+) 1,0%-ға дейін шекте болады деп ... бұл ... ... Банкінің халықаралық резервтерін 2011 жылдың аяғындағы деңгейде
сақталуына мүмкіндік береді.
Ақшаға сұраныс ... ... ... ... ... ... Бұл ... 2012 жылы нақты, сол сияқты номиналдық ЖІӨ айтарлықтай
өсуі күтіліп отырғандықтан оның қарқыны ... ... ... ... ... номиналдық ЖІӨ динамикасын басым тұратын болады,
бұл болжамдық кезеңдегі  монеталандырудың өсуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... дамытудың үшінші сценарийін іске асыруды барынша ... ... Осы ... орай 2012 ... ... ақша-кредит саясатының
шаралары әзірленді.
3.2 Қазақстан Республикасының 2012 жылға арналған ақша-кредит саясаты
Сыртқы нарықтарда ахуалдың дамуының тұрақсыздығына байланысты, сондай-ақ
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып Қазақстан Республикасының ақша-кредит
саясатын  2012 ... ... ғана ... шешім қабылдады. Ақша-кредит
саясатының және төлем балансының негізгі ... оның ... ... ... ... ... шаралары  2012 жылдың ... ... ... жылы ... ... ... ... жүргізетін ақша-кредит
саясаты қызметінің басым бағыты баға тұрақтылығын қамтамасыз ету, яғни
жылдық инфляцияның ... ... ... ... макроэкономикалық
алғы шарттарды қолдау болып қала береді.
Қазақстан ... ... ... ... мақсаты ақша-кредит
саясаты болғандығына қарамастан баға тұрақтылығын айқындады, инфляциялық
таргеттеу қағидаттарына өту ... ұзақ ... ... ... ... күштер ақша-кредит саясаты құралдарының
тиімділігін жетілдіруге және ... ... ... шаралардың
ақша нарығының жай-күйіне ықпалын күшейтуге   шоғырландырылатын болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының ақша-
кредит саясатын жүргізу ... ... ақша ... ... ... ... ... болады. Ақша нарығында қысқа мерзімді өтімділік
тапшылығы туындаған жағдайда Қазақстан Республикасының Ұлттық ... беру ... ... көлемін ұлғайтатын болады.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі  монетарлықты
құрайтын қызметтің оңтайлы деңгейде ... және ... ... ... ... болады.
Қысқа мерзімді ноталар шығару және екінші деңгейдегі банктердің
депозиттерін тарту ... ... ... ... үшін банктердің
артық өтімділігін айықтыру, сондай-ақ қаржы нарығындағы сыйақы ставкаларын
реттеу ... ... ... ... қала ... жылы ақша ... өтімділікпен ахуал түбегейлі өзгермейді.
Осыған байланысты, осы құралдардың мерзімін мынадай нақты ... ... ... ... ... Банкінің қысқа мерзімді ноталар
бойынша – 3, 6 және 9 ай, банктерден тартылатын депозиттер бойынша – 7 ... 1 ... ... ... Банкінің шаралары Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің ставкалары ... ... ... ... ... саясаттың реттеуші ролін арттыруға және  ... ... ... ... ... басқа, ашық нарықта операцияларды барынша тиімді пайдалану
мүмкіндігі (open market ... ... ... берілетін
өтімділіктің оңтайлы өлшемдеріне (операциялардың ... ... ... ету ... ... ... Осы мақсатта Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі ең үздік шетелдік практиканы одан әрі қолдану
мүмкіндігі бар дамыған елдердің тәжірибесін ... ... бұл ... ... мен ... ... ... ақша нарығындағы қаржы құралдары бойынша қисық
кірістілікті қалыптастыруға мүмкіндік ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі банктердің
қысқа мерзімді өтімділігін қолдау үшін қайта қаржыландыру заемдарын береді.
Бұл ретте Қазақстан Республикасының Ұлттық ... осы ... ... ... ... Осы операциялардың мерзімі 1 жылдан аспайды.
2012 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі  ең төменгі резервтік
талаптар ... оны ... ... ... ... одан ... жұмысын жалғастырады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің валюта саясаты Қазақстан
экономикасының ішкі және ... ... ... ... ... етуге бейімделген. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бағам
саясатын жүргізу ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның нақты бағамының отандық өндірістің бәсеке
қабілеттілігіне теріс ықпал ... ... ... жол ... бағамының саясаты әлемдік ... ... ... ... осы ... ішкі ... ... негіз құра отырып,
барабар сезінетін болады. Мемлекет жаңа технологиялар, жабдық пайдалану,
еңбек ... ... ... ... факторлармен байланыстағы осы саясатты
қатаң қолдай отырып, жедел даму траекториясына шыға алады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ахуалға байланысты
теңге бағамының икемділігін арттыру мақсатында өзінің валюта ... одан әрі ... ... ... ... ... өзгеруі энергия ресурстарына әлемдік
бағаның күрт және ... ... және ... ұзақ ... ... осы
деңгейде сақталуы, сондай-ақ Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бағамының күрт өзгеруі
ықтимал.
Экономикалық даму сценарийіне қарамастан ақша-кредит ... ... ... ... 6-8% ... ұстап тұруға бағытталады. Инфляциялық
қысымда ынталандыратын артық ақша ұсынысының ұлғаюы тиісінше, Қазақстан
Республикасы ... ... ... операцияларының өсуімен жойылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Бірыңғай экономикалық кеңістіктің
жұмыс істеуі шеңберінде өтетін  интеграциялық ... ... ... және ... ... сол немесе өзге де шараларын қолдануды
жүзеге ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсуге,
отандық экономиканың бәсекеге қабiлеттiлiгiн нығайтуға, банктiк ... әрi ... және оның ... ... ... ... жеткiзу үшiн қолайлы макроэкономикалық жағдай туғызу болып табылады
[16,109б].
Ақша-несие саясаттың негiзгi құралдары РЕПО ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкiнiң қысқа мерзiмдi
ноталарын шығару және вексельдермен ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банктi РЕПО ставкасы және вексельдер
бойынша есептеу ставкасы сияқты ... ... ... ... ... ... ... жалғастыра бередi әрi оларды нақты
мәнiндегi ... оң ... ... ... ақша-кредит саясатын инфляция көрсеткiштерiн жоспарлауға кө ... үшiн база ... ... ... ... кө ... қатар жүргiзiлетiн ақша-
кредит саясатына сенімді ... алға ... ... қол ... ... қатаң сақтауды қамтамасыз ететiн тетiк жасалатын
болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi төлем ... ... ... ... ... ... ... жүйесiн енгiзуге баса назар аударатын болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi алдағы жылдары EуpAзЭә елдерiнiң
орталық банктерiмен ... ... ... ... ... ... және қаржы рыноктары интеграциясының басқа бағыттары бойынша
жұмысты ... ... ... қаржы рыногының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру
рыногын, бағалы ... ... одан әрi ... және банк ... банктердiң экономиканың нақты секторына кредит беруiнiң одан әрi
өсуi үшiн ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесiн
жетiлдiруге жәрдемдесетiн болады.
Валюта қатынастарын ырықтандыру Қазақстан Республикасының қолданыстағы
валюталық ... ... ... мен ... ... ... келе ... елдердiң көпшiлiгiне тән [17,78б]. 
Мiндет валюталық операциялар жүргiзу, уақыттың және ... ... ... валюталық операцияларды реттеудiң өзге
әдiстерiн қолдану кезiнде жекелеген шектеулердi ... ... ... ... саясат өңдеушi өнеркәсiп пен экспортқа бағдарланған
саланы қолдауға бағытталатын болады.
Валюта режимiн толық ырықтандыруға 2007 жылы қол ... ... ... мен ... ... ... ... АҚШ долларымен салыстырғанда теңгенiң айырбас бағамын реттеуде
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi ... ... ... ... тө ... ... ... рыногында шетелдiк банктердiң қатысуын кеңейту
көзделуде. Қазақстан стратегиялық тұрғыдан алғанда тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ашық экономикалы ел
ретiнде қалыптасуда.
Экономиканың ғаламдануы жағдайында ... iрi ... ... ... ... гөрi, ... ... неғұрлым баса назар
аударады. Бұл олар үшiн ұзақ ... ... жаңа ... ... бередi [18,45б].
Егер қазақстандық қаржы ресурстары Қытай мен Ресей сияқты ... ... ... ... онда бұл кәсiпкерлерге табыстардың
тұрақты және сенiмдi көзiне ие болуға мүмкiндiк бередi.
Банк секторын дамытудың негiзгi ... бiрi ... ... ... ... ... ... ұйымдардан ... ... ... ... ... үш деңгейiн құру
болып табылады.
Бiрiншi деңгей - банк ... одан әрi ... бұл ... екiншi
деңгейдегi банктерде корпорациялық басқару және тәуекелдердi басқару
жүйесiн енгiзу, сондай-ақ ағымдағы ... оның ... банк ... ... ... Негiзгi қағидаттары мен стандарттарына сәйкес
топтастырылған қадағалау әдiстерiн одан әрi ... ... ... ... ... ... ... тұрақты шетелдiк банктер үшiн банк секторының
тартымдылығын арттыру жұмысы ... ... қоса ... банк ... белгiлi тiзбесiн жүргiзудi
көздейтiн мамандандырылған банктер құрылатын болады. Атап айтқанда, осындай
банктер ... ... үй ... ... ... ... банктер шеңберiнде келешегi бар. ... ... - ... ... ... ... түрлерi дамытылатын болады,
бұл орайда олардың заемшылары клиентураның негiзгi бөлiгiн құрайтын шағын
және орта заемшылар бола ... ... ... - ... ... ғана айналысатын ұйымдардың
қызметiмен тiкелей байланысты ... беру ... ... ... ... өз ... гранттар және шағын кәсiпкерлерге арналған
бағдарламаға қатысушылар жарналары есебiнен жүзеге асыратын болады.
Сақтандыру секторын дамыту саласында ... ... ... ... ... ... қатерлерден қорғаудың тиiмдi тетігi және
ұзақ мерзiмдi түрде ішкі ... көзi ... ... пайдаланатын қазiргi заманғы ұлттық сақтандыру индустриясы
қалыптастырылатын болады.
Сақтандыру жүйесiнiң ... ... ... тұрлаулы түрде
дамыту тетiктерiнiң бiрi ретiнде пайдаланылатын болады.
Сақтандырудың мiндеттi ... оның ... ... әлеуметтiк және
медициналық сақтандыру, экологиялық сақтандыру және басқа ... ... ... ... қамтамасыз етiлетiн болады.
Сақтандыру рыногының инфрақұрылымын дамыту және оның ... ... ... актуарийлер мен уәкiлеттi
аудиторлардың) қызметiн жандандыру жөнiндегi жұмыс жалғастырылатын болады.
Бағалы қағаздар рыногының ... ... ... ... ... ... тиiстi дәрежеде дамиды.
Сақтандыру шарттары бойынша клиенттердiң мүдделерiн қорғау мақсатында
сақтандырушыларға (сақтандырылғандарға, пайда ... ... ... ... ... беретiн қор құрылды. ... ... ... ... түрлерi бойынша кепiлдiк берудi енгiзу,
ерiктi сақтандыруды қоса ... ... ... ... ... ... әрi кеңейту көзделуде.
Басымдықтардың бiрi қаржы және азаматтық нормаларға сәйкес сақтандыру
(қайта ... ... ... кезiнде олардың кредиторларының
құқықтары мен заңды мүдделерiн қорғау болып қала бередi.
Бағалы қағаздар рыногын дамытудың 2014 ... ... ... арналған
негiзгi бағыттары мыналар болады:
1. Ішкi институциональдық инвесторларды дамыту;
2. Бағалы қағаздардың және олардың туындыларының сапасын ... және ... ... жаңа ... ... ... құқықтарын қорғауды жетiлдiру және зейнетақы мен
резервтiк активтердiң ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту;
5. Бағалы қағаздар рыногының екi деңгейлi жүйесiн одан әрi дамыту.
Іpi институционалдық инвесторлар ретiнде ресурстардың ең көп ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру
рыногының даму дәрежесiне қарай сақтандыру ұйымдары дамытылатын болады.
Сақтандыру ұйымдарын дамыту ... ... ... ... бағалау зейнетақы активтерiн бағалаумен бiрыңғай ... ... ... ... ... брокерлiк және дилерлiк
ұйымдарды және құнды қағаздар ... ... да ... қатысушыларын
дамытуы 2004 жылдан бастап олардың капиталдану ... ... ... болатын.
Қазақстандық акциялар мен облигациялардың инвестициялық ... ... ... болып табылады, мұның аясында корпорациялық басқару
нормаларының сақталуына, ұсақ ... ... мен ... ... ... ... ... тәртiбiн және
акционерлiк қоғам қызметiнiң ... ... ... ... бағалы
қағаздар бойынша кiрiске салық салу бөлiгiнде жетiлдiруге назар аударылатын
болады [20].
Қорыта келгенде, мен осы бөлімде ақша-несие ... ... ... негізгі бағыттарын аштым. Оның нәтижесінде мен ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге
қабiлеттiлiгiн нығайтуға, банктiк секторды одан әрi дамытуға және ... ... ... ... қол ... үшiн ... ... туғызу қажет екендігін анықтадым.
3.3 Ұлттық ... банк ... ... шараларының
перспективалары
2012 жылы Үкімет, Ұлттық Банк жүргізетін экономикалық саясат:
1) Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға;
2) ... даму ... ... ... экономиканы әртараптандыруға бағытталған бағдарламаларды іске
асыруға;
3) жұмыспен қамтудың тұрақтылығын және халық табысының өсуін қамтамасыз
етуге;
4) білім беруді, ... ... және ... ... қоса ... ... ... мемлекеттік бағдарламаларын іске ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылықты
қамтамасыз ету, инветициялық және бизнес ... ... ... және ... даму деңгейін, елдің адами ресурстарының
даму сапасын жақсарту, сондай-ақ КО мен БЭК ... ... ... және ... ... кеңейту есебінен қол жеткізілетін
болады.
Бизнес-ахуалды жақсарту мақсатында орталық деңгейде, сондай-ақ ... ... ... азайту және рұқсат беру жүйесін
оңтайландыру ... ... ... жылы ... іске асыру шеңберінде экономиканың қайта өңдеу
секторларына және елдің ... ... ішкі және ... ... ... ... ... Индустрияландыру
картасы шеңберінде жаңа индустриялық және инновациялық жобалар қосымша іске
қосылатын болады.
Экономика салаларындағы өнімділікті арттыруға ... үшін ... ... ... ... ... бойынша «Өнімділік 2020»
бағдарламасы қабылданатын болады.
Бизнес үшін қосылған құны жоғары өндірістерді қолдаудың тұтастай жүйелі
шаралар жиынтығы, жаңа ... ... ... инновациялық
шешімдерді әзірлеу, өнім экспортын ілгерілету, өнім шығаруға ұзақ мерзімді
тапсырыс қамтамасыз етілетін ... үшін ... ... емес ... ... ... соның ішінде арнайы экономикалық аймақтар есебінен де
жасалатын болады.
Кәсіпкерлікті, ... ... ... және орта ... ... қолдау
үшін Бизнестің жол картасы 2020-ны жүзеге ... ... ... ... секторды сауықтыру, кәсіпкерлердің ... ... және ... ... күшейту бағыттарында
жалғасатын болады.
Мұнайлық емес тапшылықты қысқарту, Ұлттық қор активтерін ... ... ... ... ... ... теңгерімді бюджетті қамтамасыз ету
фискалдық саясатты іске асыру барысында басым міндеттер болып табылады.
Үкiмет халықтың әл-ауқатын арттыру және ... ... ... ... ... ... қабылдауды жалғастырады. 2011 жылы
бюджет саласында жалақыны және әлеуметтік шығыстарды өсіру көзделген. 2011
жылғы 1 ... ... 30 %-ға ... ескере отырып, оның
ең төменгі мөлшері 24047 теңгені (базалық ... ... ... ...... (базалық зейнетақыны ескере отырып)
құрайды. Ағымдағы жылы ... ... мен ... ... ... ... қызметкерлердің жалақысы 30 %-ға артады.
Ішкі нарықта бірінші кезекте әлеуметтік ... бар ... баға ... ... және баға ... ... ету
2011 жылғы экономикалық саясаттың негізгі басымдықтарының бірі болады.
Бұл үшін Үкімет және ... ... ... ... ... азық-түлiк базарларын және сауда инфрақұрылымын дамыту, ішкі
нарықты отандық өніммен молықтыру, ... ... ... баға ... ... жұмыстары жалғастырылады.
Бұдан басқа, бәсекелестікті қорғау, жосықсыз бәсекені анықтау мен оның
жолын кесу, баға ... ... ... ... ... ... ... теріс пайдалану, алыпсатарлық бағаның өсуі, өнім өндіруші мен
түпкі тұтынушылар ... ... ... ... ... жылы баға ... және ... инфляция деңгейін 6 – 8 %
аралығында ұстап тұруды қамтамасыз ету ... ... ... ... бағыты болады.
Ұлттық Банк ақша-кредит саясаты құралдарын жетілдіру және ... ... әрі оның ақша ... ... одан әрі ... ... ... деңгейдегі банктердің Ұлттық Банктегі қысқа мерзімді ноталары мен
депозиттері қаржы ... ... ... ... ... ... стерилизациялаудың негізгі құралдары болып қала береді.
Экономикадағы ақша ұсынысы экономиканың өсуіне сәйкес ... ... ... ... ... проблемасы банк
секторындағы құрылымдық қайта құру жолымен ... жылы ... Банк ең ... ... талаптар тетігін жетілдіру
және оны қолдану тиімділігін арттыру жұмысын бастайды.
Қазақстан ... ... ... қолайлы әлемдiк баға
конъюнктурасы және ... ... ... ... ... ... ... басқарылатын құбылмалы режиміне көшуді жоспарлап отыр.
Ұлттық Банктің валюта саясаты саласындағы шаралары әлемдiк конъюнктура
өзгерген жағдайда ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның нақты бағамының елеулi ауытқуына жол бермеуге
бағытталатын болады.
Тұтастай ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің дамуы саласындағы саясат қаржы ... ... мен ... ... етуге бағытталады.
Ұлттық банк қаржы жүйесiне деген сенiмдi қалпына келтіру, қаржы қызметін
тұтынушылар мен инвесторлардың ... мен ... ... ... ... тиімді ішкі бақылау жүйесін және тәуекел-менеджментті енгізу,
сондай-ақ олардың қызметінің ашықтығын арттыру жұмысын жалғастырады.
Мемлекеттiк жеке ... ... және ... ... қор ... одан әрі ... Алматы қаласының өңірлік қаржы
орталығын дамыту және бағалы ... ... ... ... ... ... ... нарығын дамыту да қор нарығының кеңеюіне
ықпал ететін болады.
Тұтастай алғанда, елдің қаржы секторының дамуы Қазақстан Республикасының
қаржы секторын дағдарыстан кейінгі ... ... ... ... ... 2011 жылы Үкімет, Ұлттық Банк жүргізетін экономикалық саясат
ЖІӨ-нің 4-5 % ... ... ... 6-8 % ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Өз кезегінде, соңғы кездері көршілес Ресейде девальвация ... күн ... шыға ... ... Мұндай мәселенің тууына
негізгі ... ... ... ... ... ... ... себеп болып отырған сыңайы бар. Сарапшылардың ондай ... ... тағы бір ... ... ... ... ... саяды. Яғни, ел экономикасының ауыр ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпке серпін беру,
бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін әрі жалпы жағдайды ... ... ... бірден 30-40 пайызға секіртіп жасау қажеттігін алдыға
тартады. Әрине, алып Ресейде мұндай қаржылық жағдайдың жақын аралықта орын
алатыны соншалықты ... ... ... де, ... да саясатымыз да
ықпалдасып отырған елдегі жағдай Қазақстанға қалай да әсер етпей қоймайды.
Оның ... ... ... ... өзі ... деп ... ... еркіне
жібермей уыста ұстап отырған қазақстандық банктік-қаржылық ... ... ... да ... жайлы. Ал доллар бағамын белгіленген
мөлшерде ұстап тұруға Қазақстанның резервтері жеткілікті. ... ... ... осы ... ҚР ... банкінің алғашқы жартыжылдыққа
арналған есебін ... ... ... ... ... орта ... перспективада доллар бағамына қатысты банкпен
айқындалған дәліздің жұмыс істеуі қамтамасыз етілетінін тағы да ... ... бұл ... ақша массасының өзгеруін
қарастыратын саясат болып табылады. Бұл саясаттың ... ... ... пен ... механизмдерінің қызметінде жатыр.
Ақша-несие саясаттың құралдарына келесілер жатады:
4. Қайта ... ... ... ... резервтер нормасын өзгерту;
6. Шетел және ұлттық валютасымен ашық нарықтағы операциялары.
Орталық банктер бүкiл елдiң несие жүйесiн бақылаушы әрi ... ... ... атқара отырып, ерекшк орынға ие және экономикалық басқарудың
мемлекеттiк органы болып табылады. Олардың басшылық ролi мемлекет ... ... ... ... ... мемлекеттiң Орталық банкке кең
өкiлеттiк ... ... ... банк ... ... ... ... етедi. Орталық банк мемлекет берген эмиссиялық құқығы негiзiнде
экономиканы жалпы мемлекеттiк тұрақтандыру саясатын, ... – ақша ... ... ... Республикасының Ұлттық банкi туралы» Заңы бойынша Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкi Қазақстан Республикасының ... ... ... банк ... ... ... ... табылады.
2011 жылы әлемдік экономиканың даму динамикасы Еуроодақ елдерінің және
АҚШ-тың, сондай-ақ экономикалық дағдарысқа көбірек ... ... ... ... мен үкіметтері қабылдаған шаралардың оның салдарларын
уақытша әлсіретуге ғана ... ... ... ... алмағанын
көрсетті. Бұдан басқа коммерциялық банктердің өтімділігін қамтамасыз етуден
тұратын қабылданған шаралар осы саясаттың қисынды қорытындыларына, ... ... ... ... ... ... алған бастапқы дағдарыс күшімен
салыстырғанда қазіргі сәтте еуроаймақ ... ... ... деп ... ... ... арасындағы терең өзара тәуелді қаржы-
экономикалық қатынастардың салдарынан олардың біріндегі экономикалық
ахуалдың ... ... ... ... ... ... орын ... ала деректер бойынша бірыңғай еуропалық валютаның (еуро) айналыс
аймағындағы ЖІӨ 2011 ... ... ... ... Бұл 2009 жылғы
рецессиядан кейінгі қайта қалпына келу ... ... ең ... ... ... ... тәуелсіз борыштары айтарлықтай күйінде қалып
отыр және банкроттықтың бүтін ел деңгейіндегі перспективасы да ... ... Банк 2011 ... ... ... саясатының негізгі
бағыттарына сәйкес бағалардың тұрақтылығы бойынша негізгі мақсатқа жетуге,
сондай-ақ теңгенің айырбастау ... ... және ... ... ... ... ... міндеттерді орындауға бағытталған
шараларды қолданды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің ... ... ... ... әлемдік шикізат
нарықтарындағы қолайлы ахуалдың арқасында 2011 жылы ... ... ... ... жалғасты. Бұл ретте мемлекеттің экономикалық саясаты
орта мерзімді ... ... ... және оның ... ... ... етуге бағытталатын болады.
2011 жылы ақша базасы 10,3%-ға кеңейді (2011 жылғы ... ... ... ... ... таза ... резервтері 2011 жылы 3,8%-ға ұлғайып,
28,8 млрд. АҚШ долл. құрады. ... ... ... ... ... өсуі және Үкіметтің Ұлттық Банктегі шоттарына
валютаның келіп түсуі валютаны ішкі валюта ... ... ... борышына қызмет көрсету операцияларымен және Ұлттық қоры ... ... ... ... ... ... таза ... қорлар (ЕАВ) 2011 жылы 0,2%-ға азайды, алтындағы
активтер ... ... мен әлем ... оның бағасының өсуі
нәтижесінде 36,0-ға өсті.
Ішкі валюта нарығында 2011 жылы Ұлттық Банк көбінесе ... ... ... ... 2011 жылы ішкі ... нарығында Ұлттық Банктің
нетто-сатуы 5,4 ... ... ... Бұл ... егер ... – қазан бойынша
Ұлттық Банк ішкі валюта ... ... ... ... ... 2010 ... ... Ұлттық Банк ішкі ... ... ... ... алу ... операциялар жүргізді, олардың көлемі бұл
кезеңде 4 млрд. долл. жуық ... 2011 жылы ... Банк ... ... тұрақтылықты қамтамасыз
ету бойынша қосымша шаралар қабылдады. Банктерге қысқа ... ... беру ... ... ... Банктің банктерді қайта
қаржыландыру жүйесін жетілдіру бойынша шаралар қабылданды.
2012-2014 жылдары Қазақстан ... ... ... ... іске асыру кезінде Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің негізгі мақсаты баға тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ...  6,0-8,0% дәлізде ұстап тұруды болжамдайды.
Бірінші сценарий – орташа перспективадағы әлемдік ... және ... ... ... ... ... ... ұсынады.
Екінші сценарий әлемдік тауар және қаржы нарықтарында ахуалдың кейбір
тұрақтылығын болжамдайды.
Үшінші сценарийге сәйкес 2012-2014 жылдары ... ... ... ... ... ... барынша жоғары деңгейде
күтіледі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... үшінші сценарийін іске асыруды барынша ықтимал деп
санайды. Осы ... орай 2012 ... ... ... саясатының
шаралары әзірленді.
Сыртқы нарықтарда ахуалдың дамуының тұрақсыздығына байланысты, сондай-ақ
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүргізетін ақша-кредит саясатының
қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ақша-кредит
саясатын  2012 жылғы шеңберде ғана әзірлеуге шешім қабылдады. Ақша-кредит
саясатының және төлем балансының негізгі ... оның ... ... ... ... арналған шаралары  2012 ... ... ... ... жылы ... Республикасының Ұлттық Банкі жүргізетін ақша-кредит
саясаты қызметінің басым бағыты баға ... ... ету, ... ... ... ... ... қалыптасқан макроэкономикалық
алғы шарттарды қолдау болып қала береді.
2012 жылы Үкімет, Ұлттық Банк жүргізетін экономикалық саясат:
1) Қазақстан экономикасының бәсекеге ... ... ... даму ... ... ... экономиканы әртараптандыруға бағытталған бағдарламаларды іске
асыруға;
3) жұмыспен қамтудың тұрақтылығын және халық ... ... ... ... ... денсаулық сақтауды және тілдерді дамытуды қоса алғанда,
адами капиталды дамытудың мемлекеттік бағдарламаларын іске ... ... ... ... ... ... ету, инветициялық және бизнес ахуалды, институционалдық дамуды,
технологиялық және инновациялық даму ... ... ... ... ... ... сондай-ақ КО мен БЭК шеңберінде сауда кедергілерін
азайту және ... ... ... ... қол ... жақсарту мақсатында орталық деңгейде, сондай-ақ өңірлік
деңгейде әкімшілік кедергілерді азайту және ... беру ... ... ... ... ... тізімі
1”ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы” ҚР ... ... ... ҚР ... ... 2009-2011 жылға арналған ақша-несие саясаты.
3 Хамитов Н.Н. Банковский менеджмент. Алматы: ... 2007, 232 ... ... С.Б. ... ... ... Издат-маркет, 2007, 471б.
5Макыш С.Б., Ілияс А.Ә. Банк ісі. Алматы: Қазақ университеті, - ... ... Банк ісі: оқу ... ... З.Д. Қарағанды, 2006. б.179-189
7 Ақша, несие, банктер. Оқулық / ... ... ...... ... 2001. – 466 ... ... К.Р., Брю С.Л. Экономикс: Принципы, проблемы и политика. В
2 т.: Пер. с ... 11-го изд. Т.1. – М.: ... 1992г, ... Курс ... теории: Учебное пособие/Под ред.: проф. Чепурина
М.Н., проф. Киселевой Е.А. – Киров: Издательство “АСА”, 1995г, ... П. ... ... В 2 т.: Пер. с ... Т.1. – М., ... ... А.Ю., д-р экон. наук. ... ... ... рост: отдельные аспекты проблемы”; “Деньги и кредит”, 1999г,
173с.
12 ... ... ... ... ... “САЯСАТ” №4 2008г, 25с.
13 Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-
2015 жылдарға арналған ... ... Р.А. ... регулирования инвестиционного процесса:
финансово-банковский аспект. А-2001г, 305с.
15 Аубакиров Я.Н. Экономические проблемы стратегии Казахстана.- Алматы,
1997г, 372с.
16 ... Д.В. ... ... Возникновение, эволюция и сущность.
- М.: ИНФРА - М, 2005г, 298с.
17 Введение в рыночную экономику / Под ред. А. Я. ... И. ... – М.: ... ... 2003г, ... Гамарник Г.Н. Управление экономикой Казахстана: методология,
подходы, пути ... ...... ... ... ... ... сборник под
ред. А.А. Смаилова, Астана, 2007 г, 594с
20 Ұлттық банктің ақша-несие саясатының ресми мәлімдемесі 2008ж;
21 ... В. Д. ... по ... ... ... (экономика). –
М.: «ВЛАДОС», 2007г, 471с;
22 Камшибаев Р.А. ... ... ... ... ... ... на пути к новой модели развития: тенденции,
потенциал и императивы роста. Ч.1.– ... ... ... ... ... ... ... на пути
долгосрочного роста.- //Казахстан на пути к ... ... ... потенциал и императивы роста. Ч.1. – Алматы.-2001г,284с;
24 Мамыров Н.К., ... А.Н., ... ... және ... ... 2002г, ... Мауленова С-Ж с. Қазақстанның экономикасының ... әсер ... ...... ... ... 2030 ... ҚР қаржылық қадағалау агентігінің 2009-2011 жж есептік материалдары.
28 ҚР «Халық ... ... ... www.halykbank.kz сайтынан алынған.
29 Хамитов Н.Н. «Банковский надзор в Казахстане», Учебное пособие,
Экономика, 2001 г.
30 Мақыш С.Б. Ақша ... және ... Оқу ... ... ... ҚР ... ... Сейітқасымов Ғ.С., 2-ші басылым, қайта
өңделген және толықтырылған. – Алматы: Издат ... 2004.- 248 ... ... ... ... ... өзгерту
Міндетті резервтер нормасын өзгерту
Ашық нарықтағы операциялары
Несиелік операцияларды реттеу
Банктердің ақша ресурстарын реттеу
Ұлттық және шетел валютасымен операциялар
Монетарлық саясат

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы Орталық банктің ақша-несие саясаты, құралдары және оны реттеу33 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Ақша саясаты31 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат33 бет
Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатының ерекшеліктері28 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь