Мұнай мен газдың пайда болу тарихы және физикалық қасиеті

Кіріспе 3
1 Мұнай және газ туралы жалпы түсініктеме және олардың сипаттамалары
6
1.1 Мұнайдың пайда болуы жайлы жалпы түсінік 6
1.2 Мұнай және газдың халық шаруашылығындағы маңызы 7
1.3 Шөгінді тау жыныстары . мұнай және газдың табиғи қоймалары 8
1.4 Мұнай және газ кеніштері 12
1.5 Жер қойнауының мұнай және газ қабаттар қысымы мен температурасы
15
2 Мұнай және газ қасиеттері 17
2.1 Мұнай қасиеттері 18
2.2 Газ қасиеттері 22
Қолданылған әдебиеттер 26
        
        Мазмұны
Кіріспе
3
1
Мұнай және газ туралы жалпы түсініктеме және олардың сипаттамалары
6
1.1
Мұнайдың пайда болуы жайлы жалпы түсінік
6
1.2
Мұнай және газдың халық шаруашылығындағы маңызы
7
1.3
Шөгінді тау ... - ... және ... ... ... және газ ... ... мұнай және газ қабаттар қысымы мен температурасы
15
2
Мұнай және газ қасиеттері
17
2.1
Мұнай қасиеттері
18
2.2
Газ қасиеттері
22
Қолданылған әдебиеттер
26
Кіріспе
Мұнай грек ... ... ... ... ... ... қасиеті бар деген мағынаны білдіреді. Шынында, жер бетінде кездесетін мұнай мен газ, көздерінің терең орналасқан қабаттарымен адам ... ... ... ... Кейбір ойпаттарды жер қойнауын жарып шығып атқылап , кейде бұлақ болып ағып жататын немесе үзілмес от болып ... ... ... ... ... ... әр заманда деп танылады.
Ерте дәуірлерде адам баласы Терістік Италия мемлекетінде жер қойнауын жарып ... , ... ... ағып ... мұнайды тастан жасалған ыдыстарға құйып, қараңғы мезгілдерде жарық ретінде ппайдалануды білген. Геродот өзінің шығармаларында Тигр мен ... ... ... ... ... ... болғандығын, жиналған мұнайдан пайда болған асфалтті Вавилон қаласында құрылыс материалдары есебінде қолданылғалы туралы айтады [4].
Плутарх ... ... бақи ... ... ... көгілдір жалын туралы әсірілеп жазған. Византия мемлекетінің жауынгерлері өздерінің дұшпандарына қарсы соғыстарда тарқатылған кендерді ағаш басына орап , оны ... ... алып ... , жау ... ... арқылы жеңіске жетіп оотырған. Бұл оқиға деген атпен қалды .
Француздар Пенсильванияның терістік батыс жағын жаулар ... ... ... халықтардың мұнайды дәрі - дәрмек есебінде пайдаланатынын сезіп, сол кездегі ... ... ... ... ... өз еліне тасыған.
Америкадағы Тринидад аралында да көптеген мұнай және газ көздері анықталды. Олардың арасындағы ең ... - 1497 жылы ... ... сапарында ашқан асфальткөлі. Оның көлемі 45,6гектар, ал тереңдігі мезгілге дейін анықталған емес.
Апшерон ... және ... ... орын ... ... Отқа ... ... халықтар, оның ішінде әсіресе , Индия халқы , Баку қаласының мадалар оңындағы әрдайым жанып ... газ ... ... , олардың үстіне орнатып , әдейі дін ұясына айналдырған. VII ғасыр шамасында салынған дін ордаларында Грек ... ... ... ... ... жаулап алғаннан соң отқа табынушылық білдіретін Парсы халқы Баку маңына қоныс аударып , құлаған ... ... ... ... ... ... ... ордалардың бірі біздің заманымызға дйін бұзылмай жеткен. Бұл маңда халықтар 19-ғасырдың 70-жылдарына дейін отқа табынушылады көптеп кездестіруге болатыны тарихта ... ... ... ол ... құлап , тек орны жатыр. Апшерон түбегінің қиыр ... да ... жер ... ... ... ... ... көптеген аумақтардың болғандығы анықталды. Битумды көптеген аумақтардың болғандығы анықталды. Битумды Персия халқы жанармай ретінде пайдалану үшін теңіз арқылы өз ... ... ... тиеп ... отырған. Каспий теңізінің ішіндегі Артем аралында да мұнай көздерінің болғандығы ертеден - ақ белгілі болды. Бірақ , бұл кен ... ... ... ... оны ... ... ... алмады. Мұнай және газ бұлақтары Кубань облысы мен ... ... де ... Жер ... өз ... ... шыққандай , әдейі күшпен лаулап жанған газ көздері Түрікмен , Қазақстан , ... ... , ... т.б. ... ... ... ... мәлім.
Мұнай және газ көздерінің пайда болуы тек қана жер қабаттарының жарықтарымен байланысты деп айтуға ... ... ... Баку ... маңы т.б. ... мұнай және газ көздері балшық вулканизм құбылыстарымен байланысты екені ... ... ... ... бұл ... ... ... мол адамдар ғана табатын болады. Жергілікті халық мұндай адамдарды деп атаған. Ол адамдар , әсіресе , Апшерон түбегін ... ... ... ... кездесетін. Бірақ олар бабадан атаға , атадан балаға қалған бұл кәсіптерін елге жария ете бермей, сыр ғып ұстаған, көп жылдар бойы ... ... ... ... ... болған. Құдықтар тек қана солардың сілтеуімен табылып және аршылып қазылып келген [2].
17-ғасырдың бас кезінен бастап көптеген мұнай алаңдары ... ... ... ... бола бастады . Мысалы, Ресейдегі атты газеті 1703 жылы бірінші нөмірінде былай деп жариялады: . Ал , ... ... ... былай деп жазылады: . Өнеркәсіп орындары көбейіп, өндірісте түрлі машиналар мен ... саны ... ... ... мұқтаждығы сезіле бастады. Бұл жағдай мұнай саласындағы кәсіпшіліктердің ұлғайтылуын талап етті. Осыған байланысты мұнай ... ... және ... ... ... ... сай мұнай ғылым саласы керек болды.
Алғашқы кезде Россия көлемінде мұнай туралы ғылым ... ... ... атақты ғалым химик Д.И.Менделеев болды. Д.И.Менделеев көптеген ғылым салаларымен айналысумен қатар, мұнайдың химиялық қасиеттерін ... , ... ... ... Ол ... 1877 ... ... > атты еңбегінде > деді. Бұл әңгіме іс жүзінде орындалмаған жағдайда ... ... , жаңа ... ашып , оның ... ... өндіру жұмыстарының қиынға соғатынын Д.И.Менделеев айқын көрсете ... ... ... өндіру және одан алынатын қосымша өнімдерін , айыру кәсіпшіліктерінде кездесетін кедергілерді жете әшкерелей отырып , ... ... ... - кесілді күрес ашты. Мұнай мәселесін өндірістік талапқа сай ... үшін ең ... ... орын алып ... , бір ... ... қожаға мұнай сату, яғни > деп аталатын жүйені жою ... ... ... ... 1872 ж ... ... жүйесін жойды [5].
Алғашқы рет Баку маңындағы табиғи мұнай кендерінің геологиялық жағдайын 1827ж Н.И.Воскобойников жазды. Г.В.Абих 1861 ж бұл ... ... ... жасады. 1882 ж Россия аумағындағы мұнай, газ және басқа да кен байлықтарын ғылыми жағдайда зерттейтін Геологиялық Комитет ... ... ... бұл Комитетке бөлген қаржысы өте мардымсыз болғандықтан , оның ... ... , ... ғана ... тартылып , геологиялық зерттеу жұмыстары өте шағын көлемде жүргізілді. Осымен қатар зерттелген ұлан - байтақ Россия көлемінде геологиялық ... ... ... Геологиялық Комитет мүшелерінің саны 50 адамнан аса алмады. Осыған қарамастан, бұл ... ... жер ... зерттеу жұмыстары, бұрынғыға қарағанда әлдеқайда жоғары сатыда әрі жемісті болды. Жаңадан көптеген мұнай және газ ... ... , ... ... ... жоспармен сапалы түрге келе бастады. Бұл табыс негізінен Геологилық Комитеттің мүшелері әрі ... ... ... ... Д.В. ... , ... ... А.П. Карпинский, Ф.Н. Чернишев , С.Н.Никитин т.б . нақты ұйымдастыру ... ... еді ... ... ... жөніндегі ғылыми- зерттеу жұмыстары , әсіресе Қазан төңкерісінен кейін кең өріс алды. И.М.Губкин барлау ... ... ... ұйымдастырды, әсіресе , Азербайжан Республикасына ,Ухта, Еділ бойына, Түрікпен, Қазақстан, Өзбекстан, Грузия , Екінші Баку аудандарында , т.б. жерлерде ... есте ... ... ... ... жер қойнауының жаратылыс заңдарын жете зерттеумен байланысты мұнай және газ алаңдарынан балшықты вулканизм құбылысымен байланыстылығын дәлелдеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ойлап шығарды. Өзінің атты еңбегінде алғашқы рет ... ... тек тұз ... шет ... орналасқан жаңа мұнай алаңдарының ашылуы арқылы дәлелденіп , жүзеге асты. Егеменді Тәуелсіз Одақтас мемлекеттердің мұнай өнеркәсіптік тарихы академик И.М.Губкиннің есімімен ... ... Ол ... ... ең ... божаулардың қожасы, мұнай өнеркәсібінің болып саналады [1].
1 ... мен газ ... ... ... және олардың сипаттамалары
+ Мұнайдың пайда болуы жөнінде жалпы түсінік
Мұнайдың неден жаратылып, ... ... ... ... ... ... ... оның қандай табиғи жағдайлармен байланысты басқа қабаттарға көшіп, шоғырланатын жерлерін білу онша ... ... ... еді. Бұл ... ... ... іздестіру, барлау жұмыстары да қысқа мерзімде әрі ... ... ... ... ... еді. ... осы күнге дейін мұнайдың жаратылу тарихы және орналасуы әлі де түбегейлі зерттеліп біткен жоқ [1].
Мұнайдың, ал ертеректе оны деп ... ... зор ... ... орыс ... М.В. ... Пенсильванияда ең алғаш рет мұнай ұңғымасы бұрғыланғанға дейін жүз жыл бұрын, мұнайдың шығуы жайлы өзінің бірегей теориясын ұсынған еді. , - деп ... 1763 жылы М.В. ... ... кезінде мұнайға біраз ұқсайтын қарамайларды беретін көмір мен тақтатастардан шығу ... да орыс ... - ... ... пен ... болған еді. Алайда ол кезде олардың қорытындыларының мұнайды іздестіруде ... ... аз еді ... ... болғаны өткен ғасырдың соңында Д. И. Менделеев ұсынған мұнайдың бейорганикалық шығу теориясы еді. Ұлы орыс химигінің ... ... жер ... ... ядросы темір және құрамдарында көміртегі бар басқа металдардың қоспаларынан құралады. Жер қыртысындағы жарықтардан өткен сулардың әсерінен бұл ядро ... ... - ... этилен және т.б. түзеді. Жер жарықтары арқылы ... жер ... суық ... ... бере олар ... негізгі құраушы бөліктері болып табылатын ауыр көмірсулар қоспасына айналады.
Харичков және басқа да орыс ... ... ... ... ... ... ... - жасанды мұнайды алды. Д.И. Менделеев теориясы бойынша мұнай қарқынды тау түзілу орындарында кездеседі. Мұны жиі ... ... ... Д.И. ... ... ... мұнайды іздеуде көп уақыт қолданды. Мұнай өнеркәсібінің дамуы ... ... ... кездесуі тау түзілу процестері қосымша фактор болып табылатын жағдайларда кездесетініне көз жетті.
Мұнай көбінесе теңіздің түбінде, соның ішінде жағажайлық ... жиі ... ... ... өсімдіктері мен жануарлары қалдықтары судың түбіне жинақтала беруінен болар. Өйткені онда су ағысы ... ол ... ... оған ... ... қиындай түседі. Ауаның әсерінен бұл қалдықтар тотығар еді, ал ауа ... ... ... бұл ... ... бойынша мұнайға ұқсас, бірақ оларда толығымен мұнайға айналмайтын процестер өтеді. Ал барлық мұнайға ... ... ... ... ... реакциялар тек жоғары температураларда өтеді.
Ақыры 1930 жылы ірі кеңес ғалымы - академик Н.Д. ... бұл ... ... яғни өздері аз өзгеріске ұшырайтын заттардың әсерінен химиялық өзгерістерді тездететін құбылыс орын алатынын дәлелдеді. Катализаторлармен өсімдіктерге, бактериялық ... ... ... ... ... әсер ... ол ... мұнайды екі жүз градустан төмен температурада алды. Осылайша сұрақтың жауабы ... ... ... ... ол ... қолданған катализаторлар табиғатта болуы мүмкін емес, олар өте тұрақсыз еді [2].
Табиғатта мұнай түзілуді іске ... ... ұзақ ... кейін химия ғылымдарының докторы, профессор Андрей Владимирович Фрост бұл, әдетте, ... ... ... ... кейбір сазбалшықтардың қатысымен болатынын анықтады. Өсімдіктер және жануарлар қалдықтарымен ... ... ... ... ... мен ... ... мұнай түзетін фактор болып табылатын материалдың негізін түзеді. Лай - бұл ... ... және ... да қалдықтардың түр өзгерген қоспасы - бактериялардың әсерінен құмды және басқа да кеуекті тау жыныстарымен қапталады. Олар, өз ... ... мен су ... ... және ... да тау жыныстарының қабаттарымен қапталып, температурасы шамамен жүз ... ... ... ... ... мұнай түзілу процесі аяқталады; құрамында лай болатын мұнай біртіндеп қабаттасады да, біз мұнай ... ... ... тау ... ... ... жаңа ... зор тәжірибелік маңызы бар. Ол мұнайшы-геологтарды мұнайдың түзілу жағдайларын анықтау әдісімен таныстырады. Мұнай қалай пайда болатынын ... кен ... оны ... ... тез ... Геологиялық жағдайларға байланысты мұнайдың болатын жерлерін және оның мүмкін орын ауыстыру жолдарын анықтауға ... ... ... және ... ... шаруашылығындағы маңызы
Мұнайдың шаруашылықтағы маңызын халық ерте кездерден-ақ жоғары бағалаған. Оны , , деп құрметпен атаған.
Қазіргі дәуірде және одан ... әр ... ... ... ... өндіріс немесе ауыл шаруашылығы салалары кемде-кем.
Бензин, керосин, тағы сол ... сан ... ... және ... ... ... ... зауыттарында жоғары температураларда қыздыру т.б. әдістері арқылы алынатыны бәрімізге мәлім. Бұл өнімдер болмаған жағдайда жер ... ... суда ... ... ... сан ... механизмдер мен машиналардың қозғалысы я болмаса ғарыш кемелерінің ғарышқа самғауы мүмкін емес еді.
Мұнайдың химия ... мен Отан ... ... ... ... де ... [4].
Мұнай қуатты және арзан отындардың қатарына жатады. Тас көмірмен салыстырғанда оның ... ... ... ... 1 ... ... 1,3 ... антроциттің, 3 тонна қоңыр көмірдің, 3,3 тонна шымтезектің мұнай тектес газдың да қуатынан күшті. Газ күлінен резина, машиналардың ... ... т.б. ... ... ... заттар шығарылады.
Мұнай және одан алынатын өнімдер техникада ғана емес, сонымен бірге басқа өнеркәсіп салаларында да кңінен қолданылады. Мысалы, бензин ... ... ... ... ... ... майларды айырып алуға да жұмсалады. Сонымен қатар мұнайдан түрлі машина-механизм, аппарат майлары, лигроин, газойл, ... ... ... ... т.б. ... Лигроин жеңіл, ал газойл ауыр дизелдерде отын ... ... ... мен ... ... және ... ... материалдар, құрылыста су өткізбейтін жабдықтар мен жанар май шам есебінде пайдаланылады. Парафиннің өзінен техникалық ... ... ... ... Олар жан-жануарлардан алынатын тағамға қолданылатын майлардың орнына жүреді.
Көптеген иіс сулардың түрлері, кремдер, парфюмериялық ... ... осы ... ... ... ... ... алынатын шайырлардан пластикалық масса, жасанды дәрі-дәрмектер, фотография пленкалары және ... ... ... әйнектер т.б. жасалады.
Медицинада аурулардың кейбір түрін емдейтін құнды әрі қымбат дәрі-дәрмектер осы мұнайдан бөлініп шығарылған ... ... ... ... ... астам халық шаруашылығына қажет заттар алынып отыр.
Мұнай мен газдан алынатын сан алуан түрлі химиялық т.б. заттардың ... адам ... әлі де ... жете ... деп ... ... оның шегі жоқ ... шындық. Ғылым мен техниканың бұдан былай да дами түсуіне байланысты мұнай мен газдан алынатын пайдалы заттардың саны да арта ... ... ... ... тау ... - ... мен ... табиғи қоймалары
Жер қыртысы екі түрлі тау жыныстарынан тұрады. Оның бірі - ақтарылған, екіншісі шөгінді (тұнба) тау ... ... тау ... ... ... ... ... балқып, одан кейін суынып, қатайған масса болып есептеледі. Ал жер қыртысында немесе оның бет ... әр ... ... ... ... судың әсетімен байланысты тау жыныстары бір жерден екінші жерге жылжып, одан соң сынып, қатайып, үгіліп, ұнтақталып ұсақ ... ... т.б. ... ... белгілі. Бұл үгілген тау жыныстарына судың, жаңбырдың, теңіздің түбіне шөккен шөгінді ... ... әр ... ... (құм, құмтас, әктас, т.б.) бойына сіңірген. Бұл жыныстарды шөгінді тау жыныстары деп атайды [3].
Мұнай мен газ тек қана шөгінді тау ... ... ... ... ... ... ... ғана орналасады. Сонымен шөгінді тау жыныстары арасындағы мұнай, газ, су орналасатын қуыстарды, қасқаша жыныс кеуектілігі деп атайды.
o Кеуектілік
Кеуектілік ... ірі, өте ірі қуыс ... ... ... т.б.) ... кездеседі. Шөгінді тау жыныстарының кеуектілік мөлшері үлкен, қуысы кең болып кездесуі де мүмкін. Мысалы, құмнаың кеуектілігі - 6-40% , ... -6-50%, ... ... әктастікі -20-23% шамасында. Бұл көрсеткіш шөгінді жыныстардың ... ... ... пен ... алып ... ... дәлелдейді.
Кеуіектілік деп шөгінді тау жыныстарының мұнай, с және газды өз бойына сіңіру қасиетін айтады.
Тау жыныстарының арасындағы барлық қуыстардың аумағын ... ... ... кеуектілік деп атайды. Жыныс арасындағы қуыстарды қосқандағы қосынды көлемін, ... ... ... ... қатынасын кеуектілік коэффиценті деп атайды. Ол былай табылады:
kn=VnV ... - ... ... ... Vn- ... ... қуыс ... V- сол жыныстың (үлгінің) аумағы.
Кеуектіліктің пайыздық мағынасын табу үшін 1.1 ... ... ... ... 100-ге ... ... ... kn- жыныстың кеуектілік пайызы.
Кеуектілік мөлшері жыныс құрамындағы түйіршіктердің тұлғасына (пішініне) олардың орналасу қаолпына, цемент материалдарының құрамына, геологиялық, ... ... т.б. ... ... Егер де тау ... ... ... түйіршіктерінің мөлшерлері бірдей болса, онда бұл жыныстардың кеуектілігі тек қана сол түйіршіктердің қалыптасып орналасуымен байланысты болған болар еді. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... тау ... арасы бір-бірімен қосыла бермейді. Осымен байланысты өзара бірімен-бірі қосылған қуыыстардың көлемін тиімді кеуектілік деп атайды. Жалпы алғанда тау жыныстарының ашық ... ... ... ... ... газға қанық келеді. Ал, бір-біріне қатысы жоқ ... ... ... ... Тау ... ... ... және газға қаныққан барлық қуыстарының қуыстарының көлемінің (V1), сол жыныстың барлық қуыстарының көлеміне (Vn) қатынасын қанығу ... деп ... ... ... ... ... ... коэффициенті де бір сыпыра өзгеріп отырады. Әлбетте тау жыныстарындағы барлық қуыс-кеуектер бір-бірімен тұтаспайды. Жыныс арасындағы ... ... ... ... ... ... ... деп атайды.
Тау жыныстарының ашық кеуектілігі әдетте суға, ... не ... ... ал сол ... жеке ... кеніштерде басқадай заттар болуы мүмкін.
Жыныс ішіндегі суға, мұнайға, газға қаныққан ... ... (V1) ... ... ... ... ... (Vn) қатынасын қанығу коэффициенті kн дейді.
Қуыс-кеуектердің мұнайға, суға, газға қанығуы және ... қуыс ... ... қуыстың аумағына байланысты. Көлденеңі ірілеуі қуысқа сұйық оңай кіреді де ол тарту күшінің әсерінен кеуектің саңылауларымен ... ... ... ... ... енуі үшін ... қысым керек болғандықтан суықтың кеуектік жылжуы қиынға түседі.
Қысымның кемуінен жыныстың өзіне сұйық пен газды ... ... оның ... дейді. Жыныстар жақсы да, шамалы да өткізгіш, бірақ та ... ... ... ... ... ... тау ... өз бойыныан қысыммен сұйық (мұнай, су) пен газ өткізу қасиетін ... деп ... ... - тау ... коллекторлық сипаттамаларының негізгі көрсеткіштерінің бірі. Өткізгіштік жыныс ішіндегі сұйықтың көлемін сипаттамайды; ол тек қана сұйық пен газдың кеуектік саңылауын бойлап ... ... ... ... сипаттау және бағалау жайында кейде бір-біріне қатынасы ... екі ... - ... пен ... - ... қала берсе, бірдей қылып теңестіріп отырады. Кеуектік жыныстар ішіндегі ... ... ... ал ... ... ол ... мен газдың бір бөгетте кездесіп, соның жанындағы өзінше бір торға ілігеді де жинала бастайды.
Өткізгіштік коэффициенті арқылы ... ... ... ... ... пен ... ... қабілетін білуге болады:
kн=QμLFP1-P2 (4) ... kн - ... ...
Q - ... өтетін сұйықтың шығымы см3/сек;
μ - сұйықтың тұтқырлығы, ст3;
L - үлгі тастың ұзындығы, см;
F - үлгі ... ... ... см2;
P1-P2 - үлгінің басы мен аяғының қысым айырмашылығы, атм.
Шөгінді тау жыныстарының өткізгіштігін өлшеу үшін Дарси (д) немесе оның мыңнан бір ... ... (мд) ... ... қолданылады.
Дарси ауданы 1см2, қалыңдығы 1 см. Үлгі тас ... ... ... ... ... ... тұтқырлығы 1см3 сұйықтық шығыны 1см3/сек болатын кеуектілік жыныстың өткізгіштігіе көрсететін шама (1 ... ... м2= 1 ... ... ... ... өткізу мүмкіндігі жалпы (абсолюттік), тиімді (фазалық) және салыстырмалы өткізгіштерді өзара салыстыру арқылы анықтауға болады.
Жалпы (абсолюттік) өткізгіштік құрамының табиғи ... болу ... және оның ... ... ... ... тиімді өткізгіштік мөлшерін жыныстың жалпы өткізгіштік мөлшеріне бөлу арқылы табылады.
Кен қорын иегу ... ... және ... ... ылғи да ... ... Мұнай қорын алғаш игеру кезінде жыныс арқылы өседі, ал мұнай үшін тиімді өткізгіштік кемиді де газ көлемі өсе бастайды. Қабаттан су шыға ... ... үшін ... ... ... азая береді [4].
1.3.3 Коллекторлар
Сұйық пен газды өзінен өткізе алатын және олар үшін ... ьола ... ... және ... тау жыныстарын коллектор деп атайды.
Жер қойнауында мұнай, газ және су орналасқаны коллекторлардың үстіңгі және ... жағы ... пен ... ... жынысытармен қоршалған қоймаларды табиғи резервуарлар деп атайды.
Жер қойнауында табиғи резервуарлардың бірнеше түрлері кездеседі (1 сурет). Олардың ішінде әсіресе жиі ... үсті мен асты ... ... пен ... ... ... ... келетін қабат тәріздес (1-сурет, а).
б
в
а
1-сурет. Табиғи резервуардың түрлері
Қалыңдығы едәуір кеуекті жыныстардан құралған бірнеше қабаттан тұратын, асты мен үстіңгі жақтары ... пен ... ... ... ... ... қоймаларды массивтік резервуарлар деп атайды. Көп жағдайларда мұндай резервуардардың астыңғы жағында тек қана ортақ - ... ... ... ... ... ... ... мен табаны сазбен қоршалған жарықшақ қалың әктастан тұратын қабаттар жатады (1-сурет, б).
Жер қойнауында жан-жағы литологиялық өткізбейтін тау жыныстарымен ... ... және ... ... да ... Мұны ... ... резервуарлар деп атайды (1-сурет, в) [2].
1.4 Мұнай және газ кеніштері
Табиғи резервуарлар көбінесе суға қаныкқан болады. Жер ... ... ... ... мен газ ... қонысынанкөшу (миграция) арқылы коллекторлы резервуарларға кездескеннен кейін, өздерінің тығыздығына сәйкес судан өтіп, жоғары -- су бетіне көтерілуге тырысады. ... ... ... ... су ... ... (ортасында), газ (жоғарыда) орналасады.
Мұнай-газ шоғырларын өз бойына жинап, қоршап сақтауға қабілеті бар тау жыныстарының жиынтығын мұнай және газ ... ... деп ... ... ... ... бөлімшесі іспетті. Табиғатта мұнай-газ ұстағыштарының бірнеше түрлері кездеседі. ... ... ... дөңбек күмбезді және литологиялық шектелген ұстағыштар жатады (2-сурет).
1.4.1 Дөңбек күмбез кеніштері антиклиналдық иілімдерде пайда болып, ... мен ... өз ... ... пен ... ... тау жыныстарынан құралады. Бұл жағдайда мұнай мен газ дөңбек күмбез ққрылымның жоғарғы жағындағы ұстағышқа тап болып, сол жерге жиналып, құрылымның ... сай ... ... а). ... мен ... шоғырлануына үстағыштың пішіні тек қана антиклинал болуы шарт емес. Кей жағдайларда мұнай мен газға қаныққан қабаттар өткізгіштік қабілеті жоқ тау ... ... да ... ғой. ... ұстағыштарды литологиялық экрандалған ұстағыштар деп атайды (2-сурет,б). Ұстағыштардың кейбір түрлері жердің тектоникалық жарықтарымен байланысты болуы да мүмкін. Мұндай мұнай-газ жатақтарын ... ... ... деп ... (2-сурет, в).
1581151657353053715148590
а
б
г
в
3131185115570200025118745
2-сурет. Мұнай-газ ұстағыштарының түрлері.
Жер қойнауында стратиграфиялық кедергілі ұстағыштар да кездеседі (2 сурет, г). Бұл жағдайда құламалы ... ... ... ... ... тау ... ... қабаттар құнарлы горизонттарға кедергі келтіріп, қорды сақтауға көмек келтіреді [1].
Мұнай мен газ қабаттарының түйісу шегі жатқан жазықтықты мұнай−су шекаралығы ... ... ... ... деп ... Бұл ... ... бетімен кездесіп түйіскен шеңберін мұнайдың сыртқы нұсқасы деп атайды. Мұнай-су шекаралығының, қабаттың табанымен кездесетін сызықты мұнайдың ішкі нұсқасы дейді.
Мұнай ... ... газ ... газ ... деп атайды. Мұнай-газ шектерінің қабаттың бетімен кездесетін жерін газдың сыртқы нұсқасы деп, ал ... ... ... ... ... ішкі ... дейді.
2032635107950
3-сурет. Мұнай-газ кен орны.
1-газдың ішкі нұсқасы; 2-газдың сыртқы нұсқасы; 3-мұнайдың ішкі нұсқасы; 4-мұнайдың сыртқы ... ... ... ... ... сол ... газ ... қысымына тең болса, онда кеніште бос газ бұркемесі пайда болады. Егер ... ... ... газ ... қысымынан артық болса,кеніш бойындағы барлық газ (бос газбен бірге) ... ... ... ... бойына сіңеді. Қабат бойында мұнай болмаған жағдайда таза газкеніші пайда болады.
Массивті мұнай-газ кеніштерінде ішкі мүнай ... газ ... ... ... табиғи пайда болған газ ұстағыш резервуарларында тек қана сыртқы бір газ нұсқасы ғана кездеседі.
172402540640
4-сурет. Дөңбек күмбез ... кен ... - ... газ ... 2 - ... ... ... биіктігі деп тік бағытта оның табанынан екі жоғары нүктесіне дейінгі қашықтықты айтады, ал оның ұзындығы -- екі ... ... ұзын және кіші ... тең болады. Кеніш шеңберінің үлкен және кіші диаметрлері оның ортасынан (осінен) өтетін ... ... ... ... орналасады.
Жер қойнауында тектоникалық және стратиграфиялық экрандалған кеніштермен қатар литологиялық экрандалған кеніштер де кездеседі. Көрсетілген ... ... ... ... ... кеніштер тобы кездеседі:
1)қабат тәрізді кеніштер (дөңбек күмбезді және экрандалған ... ... ... ... ... ... Жер ... мұнай мен газ қабаттар қысымы мен температурасы
Жер асты резервуарлардың пайда болуына байланысты олардың әрқайсысының өздеріне тән энергиясы (қуаты, күші) ... ... ... ... қоры ... мен ... төменде, бүйірінде орналасқан қабат суларының арыны (кернеуі, ығысу ... ... ... резервуардың түзіліп, қалыптасуына сәйкес судың арынымен бірге қабат бойында қосымша энергия (күш( пайда болады. Мысалы, мұнай өндіру үрдісінде оның бетіндегі ... газ ... ... мұнай арасындағы еріген газдың көпіршіп, мұнайдың бөлінуі, қабат қаңқасының ... өз ... ... төмен жылжып, ығысуы сияқты күштер [4].
Жалпы алғанда қабатты сынау, одан өнім алу жұмыстарые бастамас ... оның ... ... ... ұңғыма ашқаннан кейін, одан өнім алу жұмыстары басталысымен бұрынғы тыныштықтағы потенциалық энергия жүйесі бұзылып, тұрақсыз ... ... ... Мұнай көтеріледі, онымен бірге газ шығады, ұңғымалардың газ факторы ... ... ... төмендей бастайды, т. б. Көптеген қозғалыстар пайда болады. Бұл өзгерістерді меңгеру ... ... ... ... геологиялық-технологиялық шаралар тағайындалады.
Қабат қысымы. Кеніш бойынан мұнай-газ ... ... ... ... ... ... ... сол кеніштің тереңдігіне тәуелді болады. Жоба бойынша ол төмендегі формула арқылы табылады:
Pқаб.б=Hρg ... ... - ... бастапқы қысымы, Па;
H - қабат тереңдігі, м;
p - ... ... ... ... ...
g - ... түсу ... м/сек2.
Көбіне қабат қысымының мөлшері (5) формула арқылы табылған көрсеткіштен артық немесе кем ьолып ... ... ... ... тау ... ... ... өзгерістерге, температураға және химиялық процестерге байланысты.
Тау жыныстарының ... ... ... ... коллекторлық қабаттардағы сұйықтықтардың деңгейіне әсер етеді. Осымен байланысты (5) формуласы әр кез табиғи жағдайларға сәйкес ... ... ... айналысы өткізбейтін жыныстармен қоршалған жағдайда оның ішіндегі сұйықтық қысымы гидростатикалық деңгейден ... ... ... ауыртпалы жоғары қысым пайда болады. Тектоникалық қозғалыс әсері деп қабат қысымының мөлшерін гидростатикалық жағдайдан ауытпалы ... ... ... ... ... де мүмкін.
Қабат қысымының ауытпалы болуына температураның да әсері мол. ... ... ... ... ... ... ажырап, ұсақтанып, бірнеше молекулаларға бөлініп, жалпы көлемін өсіреді. Осыған орай сұйықтық пен газдың көлемі ұлғайады, қабат қысымы ... ... - ... ... ... ... арқылы өлшенеді.
Ұңғыма бойындағы сұйықтық пен газдың тығыздықтары белгілі болған жағдайда қабат қысымының шамасын есептеп шығаруға болады.
Ұңғыма ... ... ... ... ... ... ... формула арқылы табылар еді:
Pқаб=Hρg+Py ... Pқаб - және Py - ... ... және ... ... ... Па. Осы ... тұрған ұңғыманың бетін ашқан жағдайда, одан су фонтаны атылар еді.
Егер де ұңғыма ішіндегі сұйықтық деңгейі ортайса, яғни фонтандамаса, қабат қысымының ... мына ... ... ... H1 - ... ... сұйықтық деңгейі, м.
Егер де қабаттың қанаттары жатық келсе, онда әрбір нүктеде өлшенген қабат қысымының мөлшері сол ... ... ... ... тең ... қабат қанаттарының бұрыштары құлама ьолып келсе, онда олардың қабат қысымдары жоғарылайды. Қабаттың ең көтеріңкі жеріндегі қысым ... оның ... ... қысымға қарағанда аздау келеді. Осы өзгерістерге орай кеніш бойындағы қабат қысымын өлшеу үшін мұнай-су шекараларынан бастап теңіз деңгейіне дейінгі ... ... ... ... басталып өлшенген қысымды келтірілген қабат қысымы деп атайды [2].
1.5.1 Қабат температурасы. ... ... ... қабат температурасын зерттеудің маңызы өте зор. Ол арқылы қабат бойындағы мұнай, газ, ... ... ... ... ... (қою, сұйықтығы), жабысқақтығы, беттік керілуі, т.б. параметрлері анықталады.
Қабат тереңдеген сайын оның температурасы артады. Қабат температурасын ... ... ... ... ... көрсеткіштер қолданылады.
Геометриялық саты - жердің тереңдігінің өсуіне байланысты температураның 10С-ге көтерілуін анықтайтын көрсеткіш. Ол былай жазылады:
G=H-hT-t ... G - ... ...
H - ... ... м;
h - жер ... ... тұрақты температура тереңдігі, м;
T - ... ... 0С;
t - жер ... ... ... ... 0С.
Геометриялық градиент температураның әрбір 100 м тереңдікпен байланысты ... ... ... саты мен ... өзара байланысын мына формула арқылы табамыз:
G=Г100 ... ... ... ... ... ... тереңдік термометр арқылы өлшенеді [5].
2 Мұнай және газ қасиеттері
Мұнай мен газ кен орындарын игеру және оны пайдалану ісі шамамен алғанда бір ... жуық ... бері ... ... Осы ... ішінде бұл байлық көзі туралы жинақталған тәжірибелер де аз ... ... ... мұнай, газ және олар тектес заттардың пайда болуы жайында ... ... ... ... жоқ ... болады.
Физикалық шамаларды анықтайтын қысым, температура және тағы басқа факторлардың ықпалымен мұнай және газ бірінші ... ... ... ... ... ... ... түрленуі салдарынан сапа жағынан алғанда бұрын белгілі заттан ... ... ... ... бар жаңа өнім пайда болды. Сонымен қатар мұнай мен газ өздері түзілген төл жыныстан бөлек басқа ... ... ... ... бәрі мұнайдың пайда болуы жөніндегі зерттеуді қиындатады.
Қазір осы проблеманы шешу екі бағытта жүргізіліп отыр. Бірі - анорганикалық ... ... ... осы ... ... ... ... болуын жақтайды. Мұнай және табиғи газдың анорганикалық пайда болуының ... ... 1877 жылы ... ... Ол ... ... мен қысым жағдайында ауыр металдардың карбидтеріне қызған су буы әсер еткенде жер қойнауында көмірсутектері түзілуі мүмкін деген. Реакция нәтижесінде ... ... ... емес, көмірсутектердің буы, яғни мұнай мен табиғи газдың ... ... ... ... ... қағиданы ұсынған [1].
Мұнай мен табиғи газдың органикалық тұрғыда түзілуі жөнінде болжамның негізін қалаған орыстың ұлы ғалымы М.В.Ломоносов болды. Ол 1759 ... ... ... ... келген: жер қойнауында оттегінің жеткіліксіздігінен хайуанаттар мен өсімдіктердің ... ... ... мен ... бактериялардың, катализаторлардың (сазбалшық және әк) әсерінен шіри бастайды. Басқаша айтқанда, органикалық қалдықтардың ... ... мен ... құрамдас бөлігі - көмірсутектері түзіледі. Өте үп-ұсақ қосылыс түріндегі мұнай тау ... ... сіңе ... ... өте келе ... ... ... қалыңдай түседі. Жианқталған жиынтық шөгінділердің қуаттылығының артатыны ... ... ... тау ... ... Тау ... ... мұнай кеніші тұзіледі. Ол бара-бара едәуір кеуекті (құм-тасты және әк тасты) жынысқа ауысады.
Мұнай мен табиғи газдың ... ... ... ... ... ... ... жүзі оқымыстыларының көпшілігі мойындап та отыр. Бұл болжам ғалымдарды ... мен ... ... тау ... ... қабаттарынан іздестіру ісіне қарай бұрды. Өйткені бұған қазіргі бізге белгілі деген мұнай мен газ кен орындарының осындай шөгінді ... ... тау ... ... қойнауынан табылып отырғаны дәлел [3].
2.1 Мұнай қасиеттері
Мұнай - көміртек пен сутектін, әр түрлі ... ... ... ... майлы зат. Кысқартып айтқанда, оны көмір сутек қосындылары дейді. Мұнайдың түсі сарғыш қоңыр, отқа жақсы жанады, ... ... 0,6 -- 0,9. ... ол ... ... оньщ ... ... шығады. Мұнайдың жаратылысы органикалық , оны теңіздердің, көлдердің жиегіндегі майда жануарлар мен өсімдіктердіц ... ... ... деп санайды. Мұнай кұрамына кіретін көмір сутектердің негізгі түрлері мыналар: а) метан (СН4 ) -- газ, ә) этан (С2 Н4 ) -- газ , б) ... (С2 Н2 ) -- газ, в) ... ... -- сұйық зат, г) нафталин (СюН8 ) -- қатты зат. д) парафин (С„ Н 2 я + 2 ) -- қ а т т ы зат, е) ... ... л ; (СН2 ) -- ... зат. Осы ... ... ... ... қоспа мөлшері әр түрлі болады. Сонысына қарай бензолды мұнай, парафинді мұнай, нафтенді мұнай болып ... ... ... салмағы мен басқа қасиеттері сол құрамына қарай өзгереді. Мысалы, нафталинді мұнай ауыр болады. ... ... ... ... ... ... кездеседі. Мұнай сұйық зат, ол іші кеуекті, кесекті шөгінді жыныстар ... ... ... ... ... ... жүреді. Мұнайдан бензин, керосин, смола, бояу, тағы басқа көптеген заттар шығады ... және ... ... ... ... ... дық, ... масса, қаныққан булар қысымы, тұтқырылық қасиеттері, тұтану, жану және өзіндік жану температуралары, қату, тұнбалану және ... ... ... және ... қасиеттері, бензин- дердің антидетонациялық қасиеті, дизель жанармайының тұтануы, фракциялық құрам, ... ... ... ... ... ... басқа константалармен қатар шамамен мұнай және мұнай өнімдерінің фракциялық және химиялық құрамын бағалауға мүмкіндік беретін маңызды көрсеткіш.
Заттың абсолюттік ... ... ... ... зат массасы есептеледі. Тығыздықтың өлшем бірліктері: кг/м3, г/см3, кг/л, т/м3 және т.б. СИ жүйесіндегі өлшем бірлігі - ... ... ... ... мұнайдың және мұнай өнімінің элементтік кұрамына байланысты. Мұнай фракцияларының қайнау температуралары артқан сайын ... ... ... артады:
-бензин фракциясы 0,710-0,780
-керосин фракциясы 0,800-0,860
-дизельдік фракция 0,840-0,890
-майлы дистилляттар 0,870-0,940.
Қажетті дәлдікке байланысты мұнай (мұнай өнімінің) тығыздығын келесі тәсілдермен анықтайды:
-ареометрмен ( ... ... ... ... ... ... дейінгі дәлдікпен);
-пикнометрмен ( 0,00005-ке дейінгі дәлдікпен).
Тұтқырлық мұнай өнімдерінің ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Жоғары тұтқырлы отындар қолданғанда олардың шашыратылуы нашарлайды, демек ірі тамшылар пайда болып, цилиндр көлемінде құрамы бірқалыпты жанғыш ... ... ... ... Жану ... нашарлайды, тұман тәріздес қара түсті түтін шығады. Отынның толық жанбауы детальдар ... ... ... көп мөлшерде пайда болуына әкеп соқтырады. Сонымен ... ... ... ... ... ... талап етеді. Ол энергия жоғары қысымды насостың қалыпты жұмыс ... ... ... ... қозғалысын қамтамасыз етеді.
Сонымен, тұтқырлық мағынасы мұнай өнімдерінің шашыратылуы мен ... ... ... ... ... салыстырмалы және эффективті тұтқырлықтар қолданылады. Динамикалық (абсолютті) тұтқырлық (μ) немесе ішкі ... деп ... ... ... ... ... көрсетуін айтады. Демек, бұл қасиет сұйықтықтар үйкелісі кезінде білінеді.
... ... ... ... ... 1м2-дегі Ньютон - секунд кедергі есептеледі (H·c/м2). Динамикалық тұтқырлық - салыстырмалы ығысуына ... ... ... кедергіні сипаттайтын көрсеткіш. Бір бірінен 1м. ара қашықтықта орналасқан 1м2 бетті екі сұйықтық қабатының 1м/с жылдамдықпен 1н. сыртқы күш ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып, динамикалық тұтқырлықты жие Пакаль·секундпен (Па·сек) немесе миллиПаскаль·секундпен (мПа·с) өрнектейді.
Кинематикалық тұтқырлық (ν) деп сұйықтықтың динамикалық тұтқырлығының оның ... сол ... ... атайды.
Кинематикалық тұтқырлықтың өлшем бірлігі м2/с - бұл ... ... ... пен ... ... ... кинематикалық тұтқырлығы.
Мұнайлар мен мұнай өнімдері шартты тұтқырлықпен көрсетіледі. Шартты тұтқырлық деп стандартты вискозиметр арқылы 200мл ... ... ... бір ... (Т) ағу ... ... 200мл. ... судың ағу уақытына қатынасын есептейді. Шартты тұтқырлық Т ... ВУТ ... ... ... градустармен анықталады.
Мұнайлық зертханаларда тұтқырлықты анықтау үшін арнайы жабдықтар - вискозиметрлер қолданылады. Олардың айырмашылықтары жұмыс істеу принциптерінде:
а) капиллярлы, капиллярлар ... ... ... ... арналған (ВПЖ- типтес вискозиметрлер);
б) сұйықтықтың белгілі бір көлемінің ... ... ... ... ... ... ... вискозиметрлер (ВУ - типті, Энглер және т. б. вискозиметрлер);
в) ... ... ... ... ... қатты дененің зерттелетін сұйықтық тербелісінің тоқтауымен анықтайтын вискозиметрлер (Гурвич, Гэпплер және т. б. вискозиметрлер)[4].
Молекулалық ... ... және ... ... ... ... химиялық сипаттамаларының бірі болып табылады. Молекулалық массаның өлшемі (мөлшері) берілген заттың молекулалары көміртегі 12С изотопының ... ... 1/12 ... неше есе ... ... көрсетеді.
Мұнай фракциясының молекулалық массасы мен қайнау температура-сы арасында белгілі бір қарым-қатынас бар: неғұрлым молекулалық масса (мұнай фракциясының) үлкен ... ... ... ... ... ... Осы қатынасты ескере отырып Б.М.Воинов мұнай фракцияларының молекулалық ... (М) ... ... ... ... ... t - ... орта молекулалық қайнау температурасы, 0С;
a,b және с - коэффициенттер.
Соның ішінде парафинді көмірсутектер үшін ... ... ... ... ... ... ... ... есептеу кезінде мұнай және мұнай өнімдерінің жылу сыйымдылық, булану және ... ... ... жану жылуы және т.б. ескеру қажет болады.
Заттың меншікті жылу сыйымдылығы дегеніміз 1кг затты 1ºС температураға қыздыруға қажетті жылу мөлшері. Өзіндік жылу ... ... ... ... Өзіндік жылу сыйымдылы-ғының СИ жүйесіндегі өлшем бірлігі - ... ... - ... ... ... ... біртекті заттардың белгілі бір қату температурасы болады. Мұнай өнімдері - ... емес ... ... олар ... ... олар ... қатады, әрі біртіндеп балқиды [5].
Қату температурасы ... ... ... ... ... ... ... парафин көп болса, соғұрлым жоғары температураларда мұнай өнімі қатады. ... ... ... ... мұнай +120С қата бастайды, ал одан алынған мазут +360С қатады, өйткені мазут ... ... ... ... ... ... болады.
Қату температурасы - отынның жылжығыштық қасиетін жоғалтатын температура болып ... ... - ... бір ... фазасы жоғалатын температура. Әрі қарай салқындату нәтижесінде қатты фаза мөлшері, ... ... ... де отын жылжығыштық қасиетін жоғалтады.
Дизельдік отынның жазғы сорттары үшін лайлану температурасы -50С-ден төмен ... ... ал ... үшін ... Егер отын ... су болса, ол 0...10С - де лайланады. Қату температурасы ... ... 5-100С ... болу ... ... ... тек ... орта температурасы лайлану температурасынан жоғары болған жағдайда пайдалануға ... Егер ... ... ... ... тұнатын парафин кристаллдары қоректену системасын ... ... ... ... ... отын берілуі тоқтатылады немесе бұзылады.
Электрлік қасиеттері. Таза мұнай өте ... ... ... ... ... электр өткізгіштігі күрт өседі.
Мұнайдың жылулық қасиеті жылу бөлгіштігі ... ... ... ... ... төмен болса, соғұрлым оның жылу бөлгіштік қасиеті жоғары ... ... ... ... ... конденсация жылуына тең. Булану жылуының өлшем бірлігі СИ жүйесі бойынша - Дж/кг, неғұрлым жие қолданылатын еселік ... - ... ... ... фракция көмірсутектер қоспасы болғандықтан, қандай да бір белгілі температурада қайнамайды, оның қайнауы температуралар ... ... ... жылу тек қана ... ... жылу ... температурасын өсіруге де жұмсалады.
Мұнай өнімдерінің булану жылуы судың булану жылуынан төмен, бұл мұнай және газ өңдеу технологиясында өте маңызды. Жеңіл ... ... ... булану жылуы 250-340кДж/кг, ауыр мұнай өнімдері үшін - 160- 220кДж/кг құрайды. Кейбір мұнай өнімдерінің булану жылуы (L) ... ... ...
Керосин
230-251
Май
167-219 ... ... ... ... 1кг ... 0ºС ... берілген температураға дейін қыздыруға қажетті жылу мөлшері. Берілген температурадағы булар ... деп ... 1ºС ... берілген температураға дейін сол ... ... мен ... ... ... ... ескергендегі мөлшерін айтады. Энтальпия кДж/кг-мен өлшенеді [3].
2.2 Газ ... ... ... жанар газдар жер қойнауында өз алдына жеке-жеке газ кендерінде, ... ... ... ... ... ... ... Мұнай кеніштерін игеру, өндіру процесінде мұнаймен араласып, сыртқа шығатын ... - ... газ деп ... алғанда мұнай қабаттарында, қандай мөлшерде болмасын, еріген газ кездеседі.
Жанар газдардың құрамы (CH) көмірсутектерінен тұрады, олардың ішінде ... ... ... ... ... т.б. газдар кездеседі. Таза газдан тұратын горизонттардың құрамында метанның көлемі басымырақ келіп, аумағы 98%- ға дейін ... ... ... газдар (метан және этан) көп болған сайын оның салмағы ... ... ... тез қызу ... ал ауыр ... ... метан мен этан аз мөлшерде болады.
Атмосфералық жағдайда (00С температурада) метан мен этан газ күйінде кездеседі. Пропан мен ... газ ... ... де ... қысым арқылы сұйық көмірсутегіне тез айналады [5].
Газ - ... ... және ауыр ... ... ... құрамына байланысты - құрғақ және майлы газдар болып екі топқа бөлінеді.
Құрғақ газдар ... ауыр ... ... тек қана ... тұратын газдар жатады.
Майлы газдарға ауыр көмірсутектеріне қанық, айыру процесінде олардан сұйық газбен бензинді газдар алуға болатын газдар жатады.
Тәжірибеде - ...... газ ... ... ... дейін газды бензин болса, ал 1м3 майлы газ құрамында ... ... ... ... ... ... көбінесе жеңіл мұнаймен, ал құрғақ газдар ауыр мұнаймен аралас келеді.
Газ құрамында ... ... ... ... күкіртсутегі, гелий, т.б. кездеседі.
Газдың физикалық қасиеттерінің қатарына оның тығыздығы жатады. Ауамен ... ... ... 0,72 кг/м3 ... ал пентанның тығыздығы 3,2 кг/м3 дейін жетеді.
Химиялық құрамы мен физикалық қасиеттері тұрғысынан сан ... ... ... ... ... және геохимиялық жағдайларда ұшырасатын газ жатындарының жалпылама атауы бірнеше түрлерге жіктеледі:
* табиғатта кездесу жағдайына ... ... ... ... газдары", "гидросфера газдары" және "органикалық әлем газдары" болып төрт түрге;
* көрініс беру пішіндеріне ... ... ... ... ... ... (ауа) газдары" және "аралас газдар" болып төрт түрге;
* химиялық құрамына орай: ... ... ... ... және "азот газдары" болып үш түрге;
* жаралу табиғатына (тегіне) орай: "биохимиялық газдар",
"литохимиялық газдар", "радиоактивтілік газдары", "ауа газдары" және ... ... ... бес ... ... Бұл ... сайып келгенде, әр түрлі агрегаттық жағдайдағы күрделі табиғи жүйелер құрамынан бөлініп ... ... ... (ерітіндісі) болып табылады, олар қалыпты (атмосфералық) жағдайда газ түріңде ұшырасады. Табиғи газдардың сан түрлілігі олар туындайтын табиғи жүйелер сипатымен және ... ... ... ... ... ... ... туындайтын табиғи жүйелер сипатына орай табиғи газдар "таужыныс газдары", "газгидраттар газы", "мұнай газы", "табиғи су газдары" және "жерасты газдары" ... ... ... ... ... ... газ бөліп шығару жағдайына орай табиғи газдар "өздігінен бөлініп шыққан" газдар және "әдейілеп өндірілген газдар" болып екі ... ... ... үшін жылу ... тұрақты қысымда анықталатын (изобаралық жылу сыйымдылық) cз және ... ... ... ... жылу ... cv ... бөлінеді. Идеал газдардың жылу сыйымдылықтары өзара келесідей ... ... ... о-индексі қалыпты қысымды көрсетеді.
Газдар жылу сыйымдылығы қысымға аз байланысты, ... ... бұл ... ескермейді. Температура өсуімен газдар жылу сыйымдылығы өседі, бірақ бұл ... ... ... ... ... елеусіз болады.
Жану жылуы. Жану жылуы деп отын ... ... ... жылу ... ... СИ ... өзіндік жану жылуын кДж/кг-мен өлшейді. Технологиялық ... ... ... ... және ... ... жану ... қолданылады. Жану жылуы жоғарғы және төменгі жану жылуы болып бөлінеді. Жоғарғы жану ... ... ... ... ... бөлінетін, сонымен қатар жану кезінде түзілетін су булары ... ... ... ал ... жану ... ескерілмейді. Тәжірибеде жану өнімдері әдетте су буы конденсациясы температурасына дейін ... ... ... ... ... жану ... ) (Hp Q ... Ол отынның жұмысшы құрамына есептеледі. Қалыпты жағдайлардағы кейбір газдардың жану ... ... 3.5-те ... ... ... жану жылуы аддитивтілік ережесі бойынша анықталады:
QpH=i=1nyiQpiH ... ... ... Газ тәріздес және басқа ... ... ... ... ету үшін оттегі немесе ауа қажет. Оттегінің немесе ауаныңтеориялық көлемі VТ әртүрлі газдардың ... ... ... ... ... булар қысымы. Жабық кеңістікте отын буланғанда булар бір ... ... ... сол булар (конденсацияланған) қысымы жоғары ... ... ... ... ... ... ... бензин буларының ыдыс қабырғаларына көрсететін қысымы булар серпімділігі деп аталады. Бензин буларының серпімділігі ... ... оның ... және ... ... байланысты. Әдетте, неғұрлым отын құрамында жеңіл қайнағыш ... көп ... ... ... ... (қысымы) жоғары болады.
Сонымен қатар қысым температурасының өсуімен бірге өседі. Булар қысымын ГОСТ 1756-83 ... ... ... ... резервуарда 380С-де 20 минут уақыт ұстап анықтайды. 20 минут өткеннен ... ... ... ... ... ... ... серпімділігі бар бензинді пайдалану отын беруші жүйеде булық тығындардың пайда болуын ... ... қуат ... Жазғы сорттарда қаныққан булар қысымы 0,066МПа (500мм ... ... ... ... ... қысқы сорттарының қысымы 0,066-0,093МПа (500-700мм сын.бағ.) болу керек [4].
Қолданылған әдебиеттер
1
Таңатаров Т.Т.
2
Нұрсұлтанов Ғ.М. . 2003 ж.
3
Мұнай және газ ... ... ... ... сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы -- геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов, ... А.М. ... В.И.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арысқұм кен орнының м-іі кешенін механикалық әдіспен игеру және жабдықтарды таңдау82 бет
Октябрьск мұнай кен орны89 бет
Өзен мұнай-газ кен орны72 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Мұнай туралы12 бет
Мұнай өндіру47 бет
Мұнай өндіруді қарқындыландыру әдістері9 бет
«Ақтөбе мұнай өңдеу» зауытындағы сораптардың автоматтандырылуын жобалау26 бет
«ҚазТрансГаз» АҚ29 бет
«Өнімділігі 1 млн т/жылына каталитикалық риформинг қондырғысындағы реакторды жобалау».11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь