Түркістан қаласы

Мазмұны
1 Қала туралы
2 Түркістан қаласы туралы мәлімет
3 Ескі Түркістан қаласы
4 Пайдаланған әдебиет
        
        Мазмұны  
1 Қала туралы
2 Түркістан қаласы туралы мәлімет
3 Ескі Түркістан ... ... ... ... -- ... қала. Түркістан - V-VІ ғасырларда іргетасы қаланған. Есім ханнан бастау алып, XІV-ХVIIІ ғасырларда Қазақ ... ... ... ... ... облысында орналасқан. ХІV ғасырда Ақсақ Темір іргетасын қалаған Қожа Ахмет Иасауи кесенесі бар. Бұл ... Қожа ... ... ... ... ... ... Кесене аумағында Қаз дауысты Қазыбек би, Абылай хан, Есім хан, ... хан, ... хан, ... қарт Бөгенбай батыр тағы басқалар жерленген Қаланың іргетасы біздің заманымыздың 1-мыңжылдыктың бас кезінде ... ... ... ... ... ... жатқанын дәлелдеп отыр. Түркістан қаласының айналасындағы аймақта тас дәуірі ... -- ... ... бұл өңірде әуелгі адам кем дегенде 550 мың жыл бұрын мекен еткенін көрсетеді. Біздің ... ... ... ... ... ... Қазақстанның басқа да өңіріндегідей Андронов мәдениетін жасаушылар тұрған. Түркістанның ежелгі аты -- Ясы. ... ... ... орны ... ... ... ... дәлелдеп отыр. 7 -- 12 ғасырлар- да Түркістан төңірегі Шауғар өңірі атанған. Бұл өңір ... ... ... 9 ... қарлұқтар мен оғыздардың қол астында болды. Бұл өңірге 809-819 жылы ... ... ... ... 10 ... соңында саманилік билеуші Наср жаулаушылық жорықтар жасаған. 12 ғасырдың 1-ширегінде қидандар шабуылынан Шауғар құлағаннан кейін, Ясы өлкенің ... ... Қожа ... ... ... ... қоныс тепкен кезде атақ-даңққа бөленді. Қожа Ахмет Ясауи қайтыс болғаннан кейін оның қабірі басы-на мазар тұрғызылды. Ол ... орын ... атқа ие ... ... Ұлы ... ... ... Дешті Қыпшақ пен Орта Азияның аралығында болуы, географиялық ... ... ... ... ... ... ... етуі, сауданың қызу жүруі елді мекеннің өркендеуіне ықпал етті. Ясы ... ... ... 13 ... ... ... Киракос Гандзакенцидің "Армения тарихы" атты еңбе-гінде кездеседі. Бұл еңбекте Ясы ... Асон ... ... ... Ясы атауы 14 ғасырдан бастап тарихи шығармалардың беттерінде жиі көріне бастады. Шараф әд-Дин Әли Йездидің ... ... 1388 жылы ... ... ... талқандап, түрік тайпаларының қасиетті мекеніне айналған Қожа Ахмет Ясауи мазарын тонайды. Әмір Темір Тоқтамысты талқандағаннан кейін жаулап ... ... бір ... Қожа ... ... ... салуға жұмсайды. Ясы орта ғасырларда Орта Азия ғимараттары үрдісі бойынша дамыды: қамал, шахристан, рабад қалыптасты. 15 ... ... ... ... Әли ... ... ... елді мекен болды деп атап көрсетсе, ал 16 ғасырда Рузбехан Исфахани ... ... атты ... ... ... ... "Аса ... Қожаның сағанасы орналасқан Ясы қаласы өрісі кең әрі құнарлы жер, Түркістан аймағының орталығы. Ясы қаласына ... мен ... ... ... ... де, сол ... ... сату басталады. Сондықтан ол көпестердің тең-тең жүктерін шешіп, саяхатшылар тобын ор елге аттандыратын орын болды". 15 -- 17 ғасырларда ... ... ... ... ... олардың ішінде Рабига Сұлтан Бегім (15 ғ), Есімхан (17 ғ.) ... ... ... ... 1579 жылы Ясы ... ... ... иелігіне айналды. Түркістан Есім ханнан бастап Қазақ хандығының орталығы болды. Сол кезден Ясы ... ... деп ... ... 18 ғасырда жоңғар шапқыншылықтары каланы құлдыратып жіберді. 1819 -- 64 жылы Түркістан Қокан ... қол ... ... Сол ... ... ... аумағы 10 гектарға жуық болды. Оны балшықтан соғылған ... ... ... ... 12 ... мен 4 ... болған. 19 ғасырдың 60-жылдары Түркістанда 20-ға жуық мешіттер, 2 медресе, базар, 22 су диірмені, 5 ... ... ... 1864 жылы 11 ... ... Ресей әскер-лері жаулап алды. 1872 жылдан уездік қала аталды. 20 ... ... ... 1400 ... жерді алып жатты. 1903 жылы Түркістанда темір жолы вокзалы салынды. 1908 жылы 3616 үй, 41 ... 2 ... ... ... ... ... 1 ... 23 мектеп, 2 шіркеу болған. Қала халқы 1910 жылы 15236 адам болды. Өнеркәсіп және сауда орындарынан 1912 жылы ... ... 10 май ... 8 ... ... ... ... 15 су диірмені жұмыс істеді. 1918 жылы 6 -- 9 каңтар аралығында Түркістанда Сырдария облысы ... ... ... ... ... облысының Алаш автономиясына қосылу моселесі каралды. Онда Сырдария қазақтары Алаш автономиясына қосылған жағдайда Түркістан қаласы Алаш ... ... ... ... ... Түркістан қаласы 1928 жылдан Түркістан ауданының әкімшілік орталығы. Қалада жөндеу-механик, мақта тазалау, жем, кірпіш зауыттары, темір-бетон бұйымдарын шығаратын, тұр-мыс ... ... ... т.б. ... ... ... ... Ерубаев мұражайы қызмет көрсетуде. 1991 жылы "Әзіреті Сұлтан қорық-мұражайы" ... ... орта ... ... ... ... арнаулы білім беретін оқу орындары бар.
Қала туралы
Түркістан - Орта Азия мен ... ең көне ... ... Ол ... алғашқы деректер араб жазбаларында ІҮ-ІХ ғғ. бастап Шавғар деген атпен кездесе бастайды. Араб тарихшы-географы Әл-Истахри ибн ... ... өз ... "Көне Шавғар ХІ ғасырға дейін өмір сүрген де, ХІғ. бастап қала орталығы Яссыға көшті", - дейді. Бұл ... ... ... ... ғалымдар да растайды.
Ал қорық ғылыми қызметкерлердің зерттеуі бойынша, Қытай санекрит жазбаларындағы деректерге қарағанда, Түркістан қаласы біздің ... ... ... ғғ. өмір сүргендігі және сол кездің өзінде ірі ... және ... ... ... ... ... ... жүр. Мысал келтіретін болсақ, сол кездегі Қарахандық билеушілердің осында әкелініп жерлене бастауы, атап айтқанда, Отырар ... ... ... ... ... ... ... Ахмет Иассауидің де Түркістан жерінде тұрып, осында жерленуі жайдан-жай емес ... ... ... яғни А.Иассауи кесенесі салынғаннан кейін, Түркістан бүкіл түрік ... ... діни ... ... ... ... немесе "Кіші Мекке" атанды. Бұл болжамды шығыс зерттеушісі академик В.В.Бартольд да қолдайды.
ХҮ ғасырда ... ... ... ... және ... ... айналып, 1598 жылы ол біржолата қазақ хандығының орталығы болады. Бұған дәлел - А.Иассауи кесенесі ... ... ... ... қаласы сонымен қатар орта ғасырдың өзінде ірі білім ... ... ... Оның ... ... ... ақындардың, ислам дінін уағыздаушылардың да шығармалары үлкен орын алады.
Олардың қатарына Ахмет Иассауи ... оның ... ... Бақырғани, Ахмет Жүгнеки, Жүсіп Баласағұндар жатады.
Мың жарым жылдан аса өмірбаяны бар ... - ер ... ... ... ... жоңғар шапқыншылығын, қазіргі Орта Азия мен Қазақстанда сол кезде өмір сүрген мемлекеттер мен хандықтардың жаугершілігін көрген ... Орта ... Сыр ... Сығанақ, Сунақ, Сауран сияқты үлкен шаһарлардан біздің ғасырға жеткені де осы ... ... ... ... ... ... яғни ... мемлекетінің астанасы болды. Қазақстан мен Ресейдің қарым-қатынасын ... үшін ... ... ... ... ... жүріп отырған.
Түркістанның бүкіл қазақ халқының байтақ астанасы болғандығын дәлелдеу үшін Шығай, Есім, Жәңгір, Тәуке, Абылай, Қазыбек, ... ... ... халқының ұлдары мен Қанжығалы Бөгенбай, Тобықты, Мамай, Қоңырат Сырғақ, Нияз, Дулат сияқты батырларының құлыптастарының А.Иассауи сағанасында орналасқанын ... өзі ... емес ... ... Йассауи кесенесі, Түркістан
Өткен дәуірлерде құрылыс саласында қол жеткен табыстардың көпшілігін өз ... ... ... ... Түркістан қаласындағы күні бүгінге дейін жақсы сақталып келген кесене. Бізге жеткен жазба мәліметтерге қарағанда, көне Ясыда, қазіргі ... ... ... ... ... әулиелерінің бірі, дәруіштер шайқасы - Ахмет қабіріне ХІІ ғасырдың өзінде-ақ шағын ... ... ... ... бұл ... ... ... тәуеп ету орнына айналды. Ахмет Иассауи кесенесінің қасиетті орын ретінде атағының жайылуына ХІҮ ғасырдың 30-шы жылдарында ... ... ... ... ... ... ... гүлдене бастауы ерекше ықпал етті. Алтын Орданың өктемдігін жойып, астанасы Сарай Беркені өртеп жіберген ... осы ... ... ескі ... ... ... зор кешен орнатуды ұйғарды. Осы тұрғыда Темір тек діни ... ғана ... еді деу ... Бұл оның ... ... мұрат еткенін, беделін көтеруге, үстемдігінің мызғымас берік екендігін көрсетуге қажет еді. Құрылысты жүргізуді Темір Мәулен Садырға ... ... ... ... қарағанда, болашақ құрылыстың жобасын жасауға Темір тікелей қатысып, негізгі бөлмелерді өзі анықтаған көрінеді. 1991 жылдың 1-ші қаңтарынан ... ... ... ... тарихи-мәдени Әзірет Сұлтан қорық музейі" болып қайта құрылды. Қорықтың жалпы ... 88,7 ... Оған ... ... ... кіреді:
Қазақ хандарының зираттары (Есім, Тәуке хандар);
Ұлы астроном, ғалым Ұлықбек қызы Рәбия Сұлтан Бегім мазары;
Ортағасырлық "Шығыс моншасы";
Жер асты мешіті ... ... ... 63 ... ... соң, ... артық өмір сүру күнә деп, өмірінің қалған жылдарын осы жер астында өткізген көрінеді. Осында отырып бүкіл мұсылман әлеміне белгілі ... ... ... ... Гауһар ана, Алқожа ата мавзолейлері, т.б. ескерткіштер. Сәулет-ғимарат - аса үлкен күмбезді ... Оның ені 46,5м, ... 65м. ... ... ... түрлі мақсатқа арналған 35 бөлме салынған.Темірдің кезінде барлық құрылымы ... тек ... ғана ... Оның ... ... ... Абдолла хан аяқтайды. (1583-1598). Қоқан билігі тұсында мұнаралар мен ... қам ... ... ... ... айналдырылған. Мұнан кейінгі ғасырларда Түркістан билеушілері өз кезеңіне ... ... ... толық аяқтауға тырысқанмен, ешқайсысы да белгілі бір нәтижеге жете алмаған. Қазіргі кезде бұл алып ... ... 700-800 жыл ... өмір ... ... ... халқының негізін құраған көне түркі тайпаларының тілі, діні, мәдениеті мен тарихын зерттеуде өте ... ... ... ... 1992 жылы ... ... Қазақ- Түрік университеті бар. Онда 22 мыңнан аса студенттер білім алады. Алматы, Тараз, Шымкент , Кентау және Анкара қалаларында ... бар. ... 26 ... ... астам студент білім алады. Оның ішінде: Түркия, Кипр, Қырғызстан, Түркменістан, Башқортстан, Дағыстан, Саха Республикасы, Монғолия, Қытай және т.б. ... ... 14 ... 63 ... 74 ... ... білім беріледі. 92 ғылым докторы, 220 кандидат, 600-ден астам ұстаз білім береді. 1997 ... ... ... Түркістан қаласы мен Анкара қаласын байланыстыратын спутникалық жүйе жұмыс істейді.
Түркістан қаласы ... ... ... ... ... облысының орталығы Шымкент қаласынан 170 км. қашықтықта орналасқан. Қаланың шығысы тарихи Отырармен, ... ... ... және Созақ ауданымен, батысы Қызылорда облысының Жаңақорған ауданымен шектеседі. Әкімшілік ... 9,4 мың ... ... ... ... 1 ... қала халқының саны 198813 адамды құрады, құрамына 12 ауылдық әкімшілік және 5 мөлтек ... ... ... 46 ... өкілі тұрады.
Ескі Түркістан қаласы (XV - XX ғ.ғ. бірінші ширегі)7
Ахмет Иасауи кесснесінің салынуына байланысты (XIV) Иасы қаласының көлемі тез ... ... және ... ... ... ... саяси орталығына айналды. Жазба деректерде қала жаңа атаумен - "Хазірети Түркістан" деп атала бастады. XVI ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі күні қаланың орталық бөлігі - цитаделі және оны қоршаған шахарістаны ... ... ... - 2,6 ... шахарістаны -23,5 гектар. Рабадының оңтүстік бөлігі ғана сақталған, көлемі - 50 гектарға жуық. Қаланың цитаделінде археологиялық зерттеулер 1930 ... ... бсрі ... ... ... жылдардағы зерттеулерді 1981 жылдан бастап Түркістан археологиялық экспедициясы жүргізіп келеді. 1997-1999ж.ж. жүргізіліп зерттеулер нәтижесінде қаланың цитаделі мен шахірстаны XV ... ... ... ... Екеуі де бекініс қорғанымен қоршалған, цитаделінің екі, шаһарістанының төрт қақпасы болғандығы тарихи деректерден белгілі.
Иасы - ... ... (IV- V ғ.ғ. - ХІVғ. ... Иасауи кесенесінен оңтүстікке қарай 350 метрдей жерде орналасқан ортағасырлық қала орны Иасы - ... ... ... ... орта ... деп есептеледі. Ахмет Иасауи кесенесі осы Иасы - ... ... көне ... ... салынғандығы бүгінде анықталып отыр. Қазіргі күнге дейін - қаланың орталық негізгі бөлігі - ... ғана ... оның ... - 150 х 120м., ... - 9м. ... 1981 - 1984 ж.ж. Түркістан археологиялық экспедициясы (Е.Ә.Смағұлов) зерттеп, өмір сүру ... ... ... ... қала IV - V ... қалыптасып XIV ғасырға дейін өмір сүргендігі анықталды. XV ғасырлардан бастап Иасы - Күлтөбе жаңадан қалыптасқап Түркістан (Ескі Түркістан) ... ... ... Оның ... бір бөлігі ретінде XX ғасырдың басына дейін өмір сүрген.
Шауғар - Шойтөбе қаласы (I мыңжылдықтың І-ші жартысы - ХШ - XIV ғ.ғ.)
Түркістан ... ... 6 ... ... ... ... үлкен қаланың орны. Шауғар - Шойтөбе Түркістан қаласы тарихының алғашқы (бірінші) кезеңі деп ... ... ... ... ... ... 200 х 180м, ... -12м, шахарістаны - 360 х 300м, биіктігі Зм, оны қоршай қала рабады орналасқан - көлемі 25 ... ... ... ... және ... ж.ж. ... археологиялық экспедициясы (Л.Б.Ерзакович, Е.Ә.Смағұлов) зерттеген. Зерттеу жұмыстары ... ... жоқ, ... ... бар ... ... ... қаланың қалыптасу кезеңі І-ші мыңжылдыктың бірінші жартысы екендігін ғана көрсетеді, келесі - 2000 жылғы зерттеу жұмыстары қала өмірінің ... ... ... анықтайлы деп күтілуде. Қаланы, ХІІІғ. басында Хорезм шахы Мұхаммед ... жау ... ... деп ... ... ғылыми болжам бар. Қала халқы дәл қасында орналасқан Иасы шахаріне қоныс аударған, алайда, тұрғындардың бір бөлігі қирай Шауғардың, ... - ... мен ... ... жаңадан екі қоныс салғандығын 1996-1999 ж.ж. археологиялық зерттеулер анықтап берді.
Бұл ... XIV ... ... дейін ғана өмір сүрген.
Пайдаланған әдебиет
↑ ҚР халқының саны мен ұлттық құрамы 1.01.2011
↑ Қазақ Энциклопедиясы
↑ Абай. ... - ... Бас ... баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
↑ Отырар. Энциклопедия. - Алматы. баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік және жергілікті бюджеттерді қаржыландыруды басқарудың тиімділігін арттыру (ОҚО және Түркістан қаласы бюджеті мысалында)142 бет
Орта ғасырлық Түркістан қаласының тарихы46 бет
Түркістан аймағындағы сығанақ қаласының тарихы3 бет
Түркістан қаласының әлеуметтік-саяси тарихының мәселелері20 бет
XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы9 бет
Алты ғасыр іздеген баласағұн18 бет
Батыс түрік және Түргеш қағанаттары туралы5 бет
Воллейбол6 бет
Испиджаб-сайрам және яссы-түркістан27 бет
Ортағасырлық Сауран қаласы – туристік нысан ретінде7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь