М. Х. Дулатидың өмірбаянына шолу

Жоспар

Негізгі бөлім

1. М.Х.Дулатидың өмірбаянына шолу
2. М.Х. Дулати өз дәуірінің белгілі ақыны
3. М.Х. Дулатидің шығармасы «Тарихи рашиди»

Қорытындысы

Пайдаланылған әдебиеттер
М.Х.Дулатидың өмірбаянына шолу
М.Х.Дулати –қазақтың есімі әлемге машһұр тұңғыш тарихшы, ғалым, кемеңгер ойшыл, аса дарынды қаламгері, әдебиет зерттеушісі, этнограф.
Ұлы ғылымның әкесі Мухамед Хусейн кезінде моғолстан мемлекетінде билушісі болған Сұлтан Махмұд ханның туған қарындасы Хуб Нигар ханымға үйленген. Дәлірек айтсақ, Хайдар Дулатидың анасы Хуб Нигар ханым-Моғолстан әміршісі Жүніс ханның кенже қызы. Ал Жүніс ханның тұңғыш қызы Михр Нигар ханым-аты әлемге әйгілі Захриддин Мұхаммед Бабырдың анасы.
Сонымен, Моғолстан ханы Сұлтан Махмұд күйеу баласы Мұхаммед Хусейнге Ташкент маңайындағы Ора төбе өңірін сыйға тартты. Міне сонда Ташкент шаһарында 1499ж Хайдар Дулати дүниеге келді.
Хайдар Дулати -өз заманы үлесін аса терең білім алған ғұлама адам. Тарих ғылымы, поэзия, музыка, сәулет өнері, зергерлік салалары бойынша оған дәріс берген ұлы Бабыр, Сұлтан Сайдхан сияқты орта ғасырдың аса көрнекті ғұламалары еді.

М.Х. Дулати өз дәуірінің белгілі ақыны
Жыр қадірін жектік білетін атақты Бабыр патша кезәнде Хайдар Дулатидың ақындық дарынын аса жоғары бағалаған. Жиын –тойларда Дулатидың лирикалық өлеңдері әуенге салып айтады екен.
Ақын өлеңдерінің негізгі идеясы адамгершілік, сүйіспеншілік, достастыққа адалдық болып келеді. Ол өз өмірінде әлемнің көп жерін аралап, талай-талай тарихи оқиғаларға куә болған. Тағдар тауқыметін көп көрген ақын кезінде, көп ел аралаған кезбе саяхаттарды, Кашмир тағында отырған хан да болған. Сол себепті ол жалған дүниенің өкініші екенін, адам өмірінің құбылмалы болатынын қашан да жақсылық жамандық өз ара шайқалып жататынын өзгелерден гөрі тереңірек пайымдаған.
М.Х Дулати Кашмир елін жаулап алып, хан тағында отырған
Пайдаланған әдебиеттер

1. М.Х. Дулати «Тарих и Рашиди» Алматы 1999ж.
2. Әбсаттар Дерчалы «Мұхаммед Хайдар Дулати» Алматы. 1999ж.
3. М.Байдолда. «Қазақстан тарихы» Алматы 1996ж.
        
        Жоспар
Негізгі бөлім
1. М.Х.Дулатидың өмірбаянына шолу
2. М.Х. Дулати өз дәуірінің белгілі ақыны
3. М.Х. Дулатидің шығармасы «Тарихи рашиди»
Қорытындысы
Пайдаланылған ... ... ... ... ... әлемге машһұр тұңғыш тарихшы, ғалым,
кемеңгер ойшыл, аса дарынды қаламгері, ... ... ... ... ... ... Хусейн кезінде моғолстан мемлекетінде
билушісі болған Сұлтан Махмұд ханның туған ... Хуб ... ... ... ... ... Дулатидың анасы Хуб Нигар ханым-Моғолстан
әміршісі Жүніс ханның кенже қызы. Ал Жүніс ханның тұңғыш қызы Михр ... ... ... ... Мұхаммед Бабырдың анасы.
Сонымен, Моғолстан ханы ... ... ... ... ... ... маңайындағы Ора төбе өңірін ... ... Міне ... ... 1499ж ... ... дүниеге келді.
Хайдар Дулати -өз заманы үлесін аса терең білім алған ғұлама ... ... ... ... ... ... зергерлік салалары бойынша оған
дәріс берген ұлы Бабыр, Сұлтан Сайдхан сияқты орта ғасырдың аса ... ... ... өз ... ... ақыны
Жыр қадірін жектік білетін атақты Бабыр патша ... ... ... дарынын аса жоғары бағалаған. Жиын –тойларда Дулатидың
лирикалық өлеңдері әуенге салып айтады екен.
Ақын ... ... ... ... ... ... болып келеді. Ол өз өмірінде әлемнің көп жерін аралап,
талай-талай тарихи ... куә ... ... ... көп көрген ақын
кезінде, көп ел аралаған кезбе саяхаттарды, Кашмир тағында отырған хан да
болған. Сол ... ол ... ... ... екенін, адам өмірінің
құбылмалы болатынын қашан да жақсылық жамандық өз ара шайқалып жататынын
өзгелерден гөрі ... ... ... ... елін ... ... хан тағында отырған кезіндегі
көрген-білгендерін зор шеберлікпен ... ... ... и Рашидиде»
бинеленген мынадай көріністер бар: «Кашми рауасының (Температурасы) ... өте ... ... ... ... ... ... жоқ. Ұдайы
қоңыр салқын самал есіп тұрады. Оның қош иісті лебі адам жанын ... ... ... деміндей жандандырып жіберер қасиетке ие таңғы
самалдан райхан жапырақтары төгіліп жатады. Сайраған ... мына ... ... ... кеткен сүйектерді кім тірілте алады? Шынында да, «Тарих
и Рашиди» құнарлы бейнелі тілмен қазақтың айту дәстүрінде ... ... ... Ол ... ... ... тарихи тұлғалардың жанды
бинелерін жасаған. «Тарих и Рашиди» қанаты сөздерге, мақал-мәтелдерге, сан
қилы ... ... ... бай. Ең ... – бұл ... ... ... тән сюжеттік жемісі бар, ... ... ... әрі ... ... ... істептес көріктеу құралдары қатар
пайдаланылады.
Дәл сол деректер жайында өзінің ой ... ... ... ... ... ... ... бұл
философиялық пікірлері арнайы зерттеуді қажет етеді.
Хайдар Дулати «Тарих и Рашидиді» жазу үстінде өзі ... ... ... ... ... қиын ... кейбір жәйттерді ол
аракідік поэзия тілімен, яғни ... ... ... ... ... и ... өзге ... тәжіма жасаған батыспен
шығыстың көптеген ғұламалары ерекше атап көрсеткен. Х.Дулати бұл еңбегінде
өзінен көп бұрын өмір ... және ... ... ... шайырларының
поэзиясына теориялық талдау жасап, олардың өлеңдерінен мысалдыр келтіріп
отырады. Олар: Науай, Жәми, Бинай, ... ... т.б. ... ... алғанда «тарих и Рашиди» ғылыми еңбек, әрі түркі
тілдес халықтарының шынайы шежіресі, ... ... ... ... ... ... болады.
Біріншіден, «Тарих и Рашиди» көне ... ... ... ... грек, үнді, тілдерінде жазылған, есімдері әлемге әйгілі ... ... ... ... ... ... нағыз ғылыми
еңбек.
Екіншіден, Хайдар Дулати еңбегі сан ғасырлар бойы ... ... ... ... келе жатқан тарихи дерктерді, аңыз-афсаналарды,
хандар мен сұлтандардың генеологиясын өз тіліне ... ... ... деуге болады.
Үшіншіден қазақ зиялылары шежіре кітаптарды тарихи ... ... ... ... ... ... алғашқы ресми тарих ретінде
жазылған шежіренің өзін айтушы жыршы – жаралар оған көркем ... ... ... ... тарихи тақырыпқа жазылған көркем туындыға
айналдырып ... ... ... ... и ... атты ... жазу
барысында Мырза Хайдар Дулати осы жәйіттерді мықап еске ала отырып, ... ... үш ... да сай жауап беретіндей етіп жазған.
М.Х. Дулатидің ... ... ... ... ... и Рашиди» Хайдар Дулатидың ... ... ... ең ... шығармасы. Бұл еңбегінде ғалым 15-16 ғ ... ... ... Шығ ... ... ... ... тарихи оқиғалар туралы жазды. Сондай-ақ Ауғаныстан, Тибет, Үнді
елдерінде орын ... ... ... ... ... ... да
қамтылған. Ғалым сол елдерді мекен еткен ру-тайпалардың, ... ... ... ... ... ... жазып қалдырған. Бұл еңбектің ең құнарлығы –Хайдар Дулати өз
көзімен көрген аса маңызды оқиғаларды өзінен бұрынғы және өзі өмір ... ... ... құбылыстармен шебер түрде байланыстыра отырып
баяндады.
«Тарих и Рашиди» - қазіргі Қазақстан, Өзбекстан, Шығыс ... ... ... елдерінің XV-XVI ғ тарихын, географиясын,
әдебиеті мен ... ... ... үшін аса құнды, таптырмас
деректер көзі ... ... ... ... Дулатидың айтуы бойынша,
Моғолстан мемлекетінің өмірге келуімен ... ... ... ... ... ... Балхаш көлімен, батысында – ... ... ... ... Қашқариямен шектесіп жатқан ұлан-
ғайр мемлекет еді. Сонау XIV ғ. ІІ жартысында моғолстанның алғашқы ... ... ... Қожа Мауеренахрды өзіне қарату үшін бірқатар соғытар
жүргізді. Бертін келе осы ... ... ... ... ... әрбір
Каларрадинге көшті. Бұл кезде орта ... ... Әмір ... ... ... ұйымдастыруымен болды. Моғолстанның
билеушілері Әмір Каларрадин дулат, Еңкі төре, Қызыр қожа хан және ... ... хан бас ... Әмір ... ... ... ғ. ІІ жартысында мемлекеттің ішкі қолбасшылары күшейіп қазақтың
көптеген ру-тайпаларын, Дешті ... ... ... Олар енді ... ... ... ханы ... Керей мен Жәнібекті құшақ жая қарсы
алып, Шу өзені, ... ... ... ... Ал ... пен ... ... қазақ хандығын құрды. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... және олардың көрші мемлекетпен қарым –
қатынасы кең көлемде сөз болады.
Х.Дулати ... ... ... ... ... ру-тайпалар
жайында тарихта сан рет қанды ... ... ... ел ... ... ... қалай пайдаланып кеткенін нақты деректер
негізінде ... ... ... ғана ... ол ... бірге аса дарынды
жазушы, ақын. Сол себепті ол «Тарих и Рашиди» көркем сөз ... ... ... ... өз сөзімен көрген оқиғаларды аса дарынды суреттерге
ғана тән шеберлікпен бейнелеп көрсетті. ... ... ... ... ... ... тарихтан гөрі, көркем шежіре дәстүрімен жазылған шығармаға
көбірек ұқсайды. ... ... өмір ... ... оқыған зиялылар
арасында шежіре жазу салты кең тараған еді. әйтсе де Х.Дулати жазған ... ... ... сөз ... ... ... шоқтығы биік
туынды болатын. Х.Дулатидың бірқатар елдерге жасаған саяхаттары да ... ... ... баяндалған. Тарих и Рашиди ... ... ... ... еңбек мәселен, қаламгер Тибет елінің табиғатын
сүйсіне сүйреттеп, ондағы алтын өндіру ... ... ... хикаялар
айтады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, Хайдар Дулатидың «Тарих и Рашиди» атты еңбегі ... ... ... ... ... соның ішінде қазақ қауымының көне
шежіресінен аса құнды деректер беретін бірден-бір туынды.
Жалпы, қасиетті ... ... ... ұлы ақын – ... мен ... сәулетші меншежірешілерге өте бай ... Біз ... ... ... ... ... осы ... қоғам қайраткерлері
ішінде тарихшы мен шежірешілердің шоқтығы әрқашан биік тұрды. XV ғ. Орта
шенінде, яғни, ... жаңа бір ... ... ... ... ... бұл
територияны мекен еткен сол ... ... мен ... ... мен құдай берген дарындылықтарының арқасында кең ... ... ... дүниеге әкелді. Солардың ішінде, яғни, ... ... ... ... – осы күнгі қазақ халқының тарихи
баспалдағына алғышарт жасады.
Пайдаланған әдебиеттер
1. М.Х. Дулати «Тарих и ... ... ... ... Дерчалы «Мұхаммед Хайдар Дулати» Алматы. 1999ж.
3. М.Байдолда. «Қазақстан тарихы» Алматы 1996ж.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құлыншақ ақынның әдеби мұрасы43 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати шығармашылығындағы адам мәселесін философиялық тұрғыдан талдау160 бет
Қазақ хандығының құрылуы жайындағы жазба деректер6 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
JSP, PHP, ASP Web программалау тілдеріне шолу. Сайт құру кезеңдері5 бет
Word терезесін шолу25 бет
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Абайдың әділеттілік туралы іліміне шолу6 бет
Азаматтық істерді сырттай іс жүргізу тәртібімен қараудың сот тәжірибесіне шолу9 бет
Азия елдеріне жалпы шолу4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь