Абайсызда кісі өлтіру

ЖОСПАР

Кіріспе

І.Қылмыстың түсінігі мен құрамы

1.1.Қылмыстың ұғымы мен белгілері

1.2.Қылмыстың құрамы мен элементтері

ІІ. Абайсызда кісі өлтірудің қылмыстық .құқықтың сипаттамасы

2.1. Абайсызда кісі өлтірудің қылмыстың түсінігі мен белгілері

2.2. Абайсызда кісі өлтірудің құрамы

2.2.1. Абайсызда кісі өлтірудің объектісі және объективтік жағы

2.2.2. Абайсызда кісі өлтірудің субъектісі және субъективтік жағы

2.3. Абайсызда кісі өлтірудің қасақана кісі өлтірудің айырмашылығы

Қортынды

Пайдаланған әдебиет тізімдері
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Д.А. Қонаев атындағы университет
Қылмыстық құқық, криминалистика және
қылмыстық ... ... ... ... ... доцент Вареникова ... ... кісі ... тақырыбына
Заңтану-050301
Орындаған: Мухаметкалиева С.Т.
Ғылыми жетекшісі: з.ғ.д.,профессор Табанов С. А.
Алматы, 2009 жыл
ЖОСПАР
Кіріспе
І.Қылмыстың түсінігі мен құрамы
1.1.Қылмыстың ... мен ... ... мен элементтері
ІІ. Абайсызда кісі өлтірудің қылмыстық –құқықтың сипаттамасы
2.1. Абайсызда кісі ... ... ... мен ... ... кісі өлтірудің құрамы
2.2.1. Абайсызда кісі өлтірудің объектісі және объективтік жағы
2.2.2. Абайсызда кісі ... ... және ... ... ... кісі ... қасақана кісі өлтірудің айырмашылығы
Қортынды
Пайдаланған әдебиет тізімдері
Кіріспе
Бұл жұмыста Қазақстандағы абайсызда жасалған қылмыс үшін ... ... ... толық анықтауға және зерттеуге үмтылыс
жасалды.
Қазақстандағы қылмыстылықпен күрес ... ... ... ... абайсыздыққа әсер ету
шараларының тиімділігін, абайсызда жасалатын қылмыстар үшін
қолданылатын қылмыстық жазаның тиімділігінің теориялық ... ... және ... ... Қазақстан Республикасындағы абайсізда
жасалатын қылмыспен күрес тиімділігінің теориялық ... ... ... ... ... ... оның ... абайсыздықпен
жасалатын қылмыстардың өсуі байқалады. Сот практикасы материалдарына
сүйенсек, қазіргі ... ... даму ... ... ... бұрын
жасалынбаған, жаңа қылмыстар түрлері орын ... ... ... ... ... ... ... қоғам
қауіпсіздігіне қарсы қылмыстарда жиі кездеседі. Елімізде жүргізіліп жатқан
реформаны іске асыру және ... ... ... қорғау үшін
қылмыстылықпен, оның ішінде абайсыздықпен жасалатын қылмыстармен де күрес
шараларын ... ... ... 30 ... ... қабылданған Қазақстан Республикасы Конституциясының 1бабында
"Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, ... ... ... ... ... оның ең ... қазынасы-адам және
адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары" дей отырып қоғамға, ... ... ... ... ... [1,3б]. Қолданылып жатқан,
құқықтық және ... ... ... еліміздегі қылмыстық ахуал
күрделі күйінде қалып отыр және техниканың дамуы мен ... ... ... ... байланысты заңмен ... ... ... ... ... де ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев қылмыстылыққа
қарсы күрес және құқық ... ... ... ... мәжілісте
қылмыстылықпен күресудің және құқық тәртібін нығайтудың ауқымды, әрі тиімді
бағдарламасын ұсынды. Сонымен қатар Президент өзінің мазмұнды баяндамасында
"еліміз ... ... құру және ... ... құру ... ... ... қарқынды дамыған қылмыстылықпен қақтығысудың шегіне ... шын ... ... ... қоғамның тұрақтығына, азаматтардың өмірі
мен игіліктеріне қауіп тудырады",-деді [2,3б].
Қылмысты абайсыздық ... ... ... ... іс-әрекеттерге әлеуметтік-құқықтық баға беру адамдардың қоғамдық
өмірде ғана ... ... ... ... ... ... бұл ... теория
жүзіндеде күрделі, толық шешілмеген мәселе ретінде қылмыстық ... ... болу ... бері ... ... жатыр.
Қылмысты абайсыздық үшін қолданылатын ... ... ... ... толық, жеткілікті зерттеу жалпы абайсызда
жасалатын қылмысқа бағытталған күрестің тиімділігін, ... ... ... ... үшін қолданылатын жазалар
жүйесінің тиімділігін арттыруға бағытталғаны ... ... ... ... ... ... және дұрыс жолдарын табу үшін
мүмкіндік береді.
Еліміздің тәуелсіз, ... ... ... ... он бес жыл ... Осы жылдар ішінде көптеген іс тындырылғаны
мәлім. 1997 жылы шілденің 16-сында Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық
кодексі ... 1998 ... ... ... ... ... енді.
Жеке адамға қарсы қылмыстар қылмыстық құқық пәнінің ... ... ... ең ауыр түрі ... ... жеке ... жағдайы қоғам, мемлекет
дамуының деңгейін ... ... ... ... жеке басының
бостандығы, қадір қасиеттері ешкімнің қол ... ... ... ... ... ... ... да заңдар
азаматтардың жеке ... ... ... етуге ерекше назар
аударды.
Әркімнің өмір сұруге құқығы бар. ... ... ... ... ... жоқ. Өлім жазасы ерекше ауыр қылмыс жасағаны үшін ең
ауыр жаза ретінде заңмен ... ... ... кесілген адамға кешірім
жасау туралы арыздану құқығы беріледі [1,15-б]. ... ... ... мен ... тану және ... ... әр мемлекеттің
ардақты міндеті екені Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысында ... ... ... әр ... өз ... тұратын және өзінің қарауына жататын
барлық адамдардың ... мен ... ... етіп, қандай да
болсын алалаушылыққа жол бермеуі тиіс. Біріккен ... ... ... 1948 жылы қабылданған Адам құқықтары туралы ... ... ... ... және ... ... мен бостандықтары
көрсетілген. Олар өмір сүру құқығы, бас бостандығы, құлшылықтан бостандық
алу, ... ... ... ... ... іс-әрекеттер мен
жаза қолдануға тыйым салу, заң алдында теңдік, адамның жеке басының ... ... мен ... қасиетіне қол сұғуға тыйым салу. Өміріне,
денсаулығына, адамгершілік қасиетіне қауіп төнген ... әр ... ... қорғаныш іздеуге, заңың көмегіне сүйенуге құқылы.
Азаматтардың жеке ... ... ... ... барлық мемлекетік органдарының, лауазым иелерінің міндеті. Мемлекет
органдары мен лауазым иелері ... ... мен ... қорғауды мемлекет бекіткен заңдарды қолдану ... ... ... мен мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін, адам
мен азаматтың құқықтарын, ... ... пен ... ... ... ... мен ... мүдделерін қылмыстық
қол сұғушылықтан қорғау қылмыстық заңның ең ... ... ... ... ... түсінігі мен белгілері
Қылмыстық құқықтағы негізгі мәселелердің бірі ... ... ... ... Жеке адам мен қоғам арасындағы қақтығыстардың
қайсысының қоғамға ... ... ... ... ... және ... ... қылмыстық құқылық шараларды қолдану арқылы осы қатынастарды
реттеу — қылмыстық заңның негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. ... ... да ... бір ... ... ... ... болып табылады.
Адамның құқықа қайшы мінез-құлқы белсенді ... ... ... ... болуы мүмкін. Бұл жерде әрекет дегеніміз адамның
қылмыстық заң ... ... ... істеуі, ал әрекетсіздік ... заң, ... ... ... немесе арнаулы жарлықтар,
бұйрықтар бойынша өзіне жүктелге міндетін отындамауы болып ... ... ... немесе оған қайшы емес ... оның ... ... ... соң ... бір іс-әрекеттер арқылы ... ... ... арқылы көрініс таппаған,жүзеге аспаған
ойлар, пікірлер ... ... ... ... ... ... ... бір іс-әрекет арқылы жүзеге асырылмаған ... ... ... ... ... қылмыстық құқық реттеу саласына
жатпайды.[3,56б.].
1924 жылы КСРО және ... ... ... ... бастамаларында қылмыс туралы ұғымға арнаған бап болған жоқ. 1926
жылғы РСФСР Қылмыстық ... ... ... ... ... ... деп көрсетіледі (1-бап). Бұл жерде кеңестік құрылысқа ... ... ... ... немесе әрекетсіздік қоғамға қауіпті деп
жарияланды. КСРО және одақтас республикалардың 1958 ... ... ... ... ... көзделген, оның саяси ... ... ... ... азаматтардың жеке басына,
саяси, еңбек, мүліктік және басқа да құқықтары мен ... ... ... қауіпті іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік), сондай-ақ
социалистік құқық тәртібіне қиянат жасайтын қыл-мыстық заңда ... ... ... ... деп ... делінген. Дәл осындай
анықтама бұрынғы Одаққа кірген барлық республикалардың, онын ішінде ... 22 ... ... ... КСР ... кодексінде де (7-бап)
берілді. 1997 жылы жаңа Қылмыстық Кодекс қабылданды. Осы ... ... орын ... ... әлеуметтік-экономикалық, саяси
өзгерістерге сәйкес қылмыстың жаңа ұғымы берілген. Онда «жазалау қатері мен
тыйым ... ... ... ... әрекет (іс-әрекет немесе
әрекетсіздік) қылмыс деп танылады» ... ... Осы ... ... қайшылық, қоғамға қауіптілік, кінәлілік, жазаланушылық
қылмыстың белгілері екендігі көрініп ... ... ... ... ... ... ... дейінгі қолданылған Қылмыстық кодекстерде ... ... ... заң ... ... ... іс-әрекеттерге
де сонда көрсетілген соған ұқсас, жақын нормаларды ... жол ... ... өзі ... ... және осы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 1995 жылғы жаңа
Конституциясында, ... орай жаңа ... ... ... ... ... ... жол берілмейді делінген.
Адамның қылмыстық құқылық ... ... ... ... ... ... қайшылық деп айтамыз.Адамның қылмыстық заң тайым
салмаған, осы занда көрсетілмеген іс-әрекеттерді істеуін қылмыс қатарына
жатқызуға болмайды Тек заң ... ғана ... бір ... ... ... ... беретін оның мәнді белгілерін анықтайды.
Қылмыстық құқыққа қайшылықтың міндетті белгісі ... осы ... ... ... жағдайда нақты нормада көрсетілген қылмыстық құқылық
санкция белгілеген жазаның бір түрінің ... ... ... ... құқыққа қайшылығын белгілеген тиісті заңның
жарияланған уақытынан бастап ... ... ... ... жатады.
Керісінше, белгіленген тәртіппен күші жойылған қылмыстық-құқылық норма
қылмыс қатарынан шығарылады. ... ... ... деп саналмайды.
Мысалы: елімізде нарықтық қатынастардың дамуына ... ... алып ... ... қылмыс құрамы қатарынан алынып тасталды.
Бұрын қылмыс қатарында жоқ ... ... ... ... салық
төлемегені үшін қылмыстық жауаптылықты белгілейтін көптеген жаңа ... ... ... ... сапалық белгісі оның қоғамға қауіптілігі болып
табылады. Бұл белгі қылмыстың ... ... ... ... не ... ... басқадай іс-әрекеттер қылмыс болып ... ... ... болуының өзі ... ... зиян ... ... зиян келтіру қаупін туғызатынын
білдіреді. Қоғамға қауіптілік-қылмыстың объективтік белгісі.
Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ... адам мен азаматтың құқықтарына, бостандықтары мен
заңды мүдделеріне, ұйымдардың құқықтары мен ... ... ... пен ... табиғи ортаға т.б. қиянат жасап қол сұғатын
қылмыс объектілерін тізбектеп көрсету арқылы ... ... та ... ... қол сұғатын ... ... ... ... Бұл ... қоғамға қауіптілігін сипатаитын мәнді
жақтарының бірі ғана.
Қоғамға қауіптілік қоғамға ... ... ... ... оны ... ... ... тәсілі, жағдайына байланысты болуы
мүмкін. Мысалы:тиісті рұқсат етілмеген немесе тыйым салынған ... ... ... ... ... ... аймақтар) не тыйым
салынған құстар мен аңдарға қатысты аң ауланса, ол ... ... ... ... ... жағдайлар кезінде тыйым салынады ереуілге
басшылық жасау, кәсіпорынның, ұйымдық жұмысына кедергі келтіру қылмыс болып
табылады.(335-бап). ... ... ... ... ... ... ... қауіптіліктің көлемін айқындайтын негізгі бір белгі болып
табылады. Кейбір іс-әрекеттер әрекет ... ... ... ... ... ... зиян келтірілгеніне қарамастан, қоғамға
қауыпті болып.[3, 59-60б.].
Келтірілген дене жарақатының ауырлығына орай денсаулыққа ... зиян ... ... ... ... орташа ауырлықтағы зиян
келтіру (104-бап),денсаулыққа қасақана ... зиян ... ... ... ... ... зардаптың әр түрлі болып келетіндігін ескереп,
заң ... оның ... ... ... ... зиян ... ... ірі
мөлшер (175-бап), ауыркелтіру (181-бап,3-бөлігі,«б» тармағы), т. б. деп
жалпылама береді. ... ... ... осы ... ... ... ... орындалған фактіге байланысты шешіледі. Қылмыстың
қоғамға қауптілігі қылмыстық ниет және ... ... оның ... ... ... ... іс ... мақсатымен қылмыс істелді деп
көріну өтірік хабарлау. Егер мұндай іс-әрекетті ... ... ... ... ... ... түрі болып табылады. Кейбір
реттерде қоғамға қауптілік ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттер оны істеген адамның
жабірленушімен ... ... ... ... ... деп ... ... материалдық жөнінен немесе басқа реттен тәуелді адамға
қатал қарауы, қудалауы ... ... ... ... ... ... қоғамға зияндылығын үдетеді. Мысалы; жауапты мемлекеттік
қызметтегі лауазымды адамның пара алуы (311-бап, 3-бөлігі).[3, 70б.].
Қылмыстық құқық ғылымы қоғамға қауіптіліктің ... және ... ... ... ... ... 52-бабында жаза тағайын-даудың
жалпы негіздерін анықтай отырып, сот ... ... ... ... және ... ... дәрежесін есепке алу қажеттілігін көрсетеді.
Мұның өзі қылмыстын ... ... ... ал ... деп ... ... Сипатына қарай қоғамға ... және ... ... қасақана және абайсыздық, жеке адамға,
меншікке қарсы қылмытар болы бөлінеді. Қоғамға қауітілік сипаты ... ... ... ... ... ... кодекстің 2-
бабында көрсетілген, Қылмыстық кодекстың Ерекше ... ... ... ... ... ... ... Қылмытық кодекстің Ерекше
бөлімінің жүйелері топтық объекті-лерінің маңыздылығына қарай рет-ретімен
орналасқан. Қоғамға қауптіліктің сипатының тағы бір ... ... ... ... Материалдық моральдық зияан күш қолдану, қорқыту
арқылы келтіріледі. Келтірілген залалға ... ... ... ... ... ... ... жалпыға қаупті және зорлықпен
жасалатың қылмыстар деп бөлінеді.Қоғамға қауіптілік ... одан әрі ... ... ... Қасақанықпен жасалатың қылмыстардың
абайсыздықпен ... ... ... ... ... ... ауыр.Мысалы, кісіні ауырлататын жағдайда қасақана өлтіргені үшін 10
жылдан 20 жылға дейінгі мерзімге бас ... ... не ... арқылы немесе онсыз өлім жазасына, не ... ... ... ... өмір бойы бас бостандығынан айыруға жазаланады ... ... ал ... кісі ... ... үш ... дейінгі
мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қылмыстыңтағы бір белгісі кінә болып табылады.Яғни, бұл ... ... ... ... ... әрекетсіздік арқылы кінәлі түрде
қасақана немесе абайсыздықпен қол сұғушылық туралы әңгіме ... ... ... және ... тек қана ... ... ... заңда көрсетілген, қоғамға қауіпті іс-әрекетті қасақана немесе
абайсыздықпен істеген адам ғана тарылады. Кінәсіз ... ... сөз ... ... емес. Кінәнің нысандары қылмыстық заңда қасақаналық
(тікелей немесе жанама), абайсыздық (менмендік ... ... ... бөлінеді. Тікелей немесе жанама ниетпен жасалған әрекет қасақана
жасалған қылмыс деп танылады.
Егер адам өз ... ... ... қауіпті екенін
ұғынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптары болуының мүмкін ... ... ... ... ала ... және осы ... болуын тілесе,
қылмыс тікелей ниетпен жасалған қылмыс деп танылады .
Егер адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) ... ... ... оның ... ... зардаптары болуы мүмкін екенін алдын ... осы ... ... ... де оған ... ... жол берсе, не
бұған немқұрайды қараса,
Менмендікпен немесе немқұрайдылықпен қылмыс жанама ниетпен жасалған
деп танылады (20-бап).жасалған ... ... ... ... ... адам өз ... (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіп туғызуы
мүмкін екенін алдын ала ... ... бұл ... ... неіздерсіз
женілтектікпен болғызбау мүмкіндігіне сенсе, қылмыс менмендікпен жасалған
қылмыс деп танылады.
Егер адам қажетті ұқыптылық пен ... ... ол ... ... тиіс және болжап біле алатын бола тұра өз ... ) ... ... зардаптарының болуы мүмкін екенін
болжап білмесе, қылмыс немқұрайдылықпен жасалған қылмыс деп ... ... ... ауыр ... қарамастан, егер оны
істеген адамның ... ... ... бір түрі ... ол ... ... да ... 71-72б.].
1.2. Қылмыстың құрамы мен элементтері
Қылмыстық заңда қылмыстың жалпы түсінігі берілген, сонымен ... ... ... ... ... ... ... кұрамы деп-
қылмыстық заң бойынша қоғамға қауіпті іс-әрекеттерді белгілі бір ... ... ... ... кылмыстың объективтік және
субъективтік жақтарынан кұралған элементтердің және ... ... ... Қылмыс құрамының әрқайсысы оның ... ... ... ... Барлық жүйелер секілді қылмыстың
құрамы да белгілі бір элементтерден ... Осы ... ... ең ... ... жоқ ... жүйенің болмауына, яғни
қылмыс кұрамының тұтастай жоқ ... әкеп ... Бұл ... ... ... деп, ... ... жүйелерін құрайтын бастапқы
компоненттерді айтамыз. Қылмыс кұрамының белгілеріне ... 4 ... ... ... объективтік жағы, субъект, субъективтік жағы.
Мысалы, бөтен адамның[3,81б.].
Қылмыс құрамының элементтері
Қылмыстың объектісі
Қылмыстың объективтік жағы
Қылмыстың субъектісі
Қылмыстың субъективтік жағы
мүлкін ... жою ... ... ... (187-бап) белгілері болып
біріншіден, басқа біреудің мүлкіне қол сұғу, екіншіден, осы ... ... ... ... осы әрекетті қасақана істеу, төртіншіден, бұл іс-
әрекет ауырлататын жағдайда ... ол үшін 14-ке ... адам ... Осы ... төрт ... біреуі жоқ болса, онда бұл қылмыс
құрамы болмайды. Егер ... ... ... ... бүлдірсе немесе
жойса онда кінәлінің әрекетінде басқа бір қылмыс құрамы болады. Себебі, бұл
жерде ... ... ... ... ... қылмысты қасақаналықпен
істеу жоқ.
Бұл жалпылама белгілер Қылмыстық ... ... ... ... ... 175-бабында ұрлықтың оған тән белгісі-
басқа біреудің мүлкін жасырын ... ... ғана ... Осы ... ... ... ерекшеленеді. Әрбір қылмыс істелген уақытында
көптеген белгілермен ... Осы ... ... да ... жатпайды. Қылмыс құрамына мұқияттылықпен таңдап алынған түрлік
белгілер ғана қосылады. ... ... ... тек қана ... тән ... қылмыс құрамына қосылмайды. Сондықтан олар қылмыс
құрамынан тысқары ... да, ... ... оның ... ... үшін
маңызы болмайды. Мысалы, біреудін мүлкін ұрлағанда (ақша, зат, кұжат т.б.)
немесе ол ұрлыктың қашан болғаны қылмысты саралауға әсер ... ... сол ... ... қылмыстың міндетті белгілері болып табылады. ... ... ... жоқ ... онда қылмыс құрамы да болмайды.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... оны жасырын ұрлау.
Егер басқа біреудің мүлкін алу жасырын түрде емес, ашық ... ... онда ... емес, басқа қылмыс құрамы тонау болады.[3,82-83б.].
Ерекше бөлімнің баптарында әдетте аяқталған ... ... ... ... көрсетіледі. Алдын ала қылмысты әрекеттерде
немесе қылмысқа ... ... ... ... салушы,
көмектесуші әрекеттеріне сол немесе басқа кылмыстың құрамының барлық
белгілері ... ... ... ... оқталғанда онымен зорлап
жыныстық қатынас жасау орындалмайды немесе кісі ... ... ... — адам ... жоқ. ... та осы ... ... Ерекше бөлімдегі аталған баптарда көрсетілген қылмыстың
барлық белгілерінің болмауы ... ... ... құрамы жоқ деуге
негіз болмайды. Бұл жағдайда да қылмыс ... бар, ... ол оның ... бөлімнің, сол сияқты Жалпы бөлімнің тиісті баптары көрсетіле отырып
белгіленеді. Мысалы, әйел ... ... ... ... ... 120 және ... көрсетілген қылмыс құрамының
белгілері бар. Қылмыс құрамының заңдылықты сақтауда және оны нығайтуда
маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... нығаюының негізгі шарты. Заңдылық кағидасын сақтау, жүзеге
асыру кұкык қорғау ... ... ... ... ... ... құқығын, бостандықтарын жүзеге асырудың,
негізгі кепілі болып табылады. Заңдылық талабын дұрыс ... ... ... ... ... дұрыс қолданып, оның әрекетіне заң талабына сай ... ... ... ... ... ... қоғамға істеген қауіпті іс-
әрекетін ... ... ... ... ... ... белгісі бар
бапқа дәлме-дәл жатқызу болып табылады. Қоғамға ... ... ... ... ... ... ... қамтылса, онда ол дұрыс сараланған
деп саналады. Қылмысты саралауда іс-әрекеттің қылмыс ... ... ... оның бөліктеріне, тармақтарына сай келетіндігін дәлме-дәл
көрсету қажет: Егер адамның іс-әрекетінде бірнеше ... ... ... оның ... ... ... баптары немесе баптардын бірнеше
бөліктері, тармақтары бойынша сараланады. Қандай түрде ... ... ... ол ... бұзуға, қылмысқа қарсы күрес ... ... ... ... ... ... ... құбылысқа
жол бермеу үшін қылмыстық ... ... ... ... ... ... білу, істелген іс-әрекетті дұрыс саралау қажет, сондай-ақ қылмысты
қылмыс ... ... ... ұқсас басқа қылмыстардан ажырататын
белгілерді анықтау керек. Міне, бұл ... ... ... оның
белгілерінің қылмысты саралаудағы, заңдылықты сақтаудағы маңыздылығы ерекше
болып отыр. Біздің құқықтық мемлекетімізде бірде-бір ... егер ... ... қылмыс құрамы жоқ болса, қылмыстық жауапқа ... ... ... ... Өйткені жаңа Қылмыстық ... ... ... ... және ... тек қана ... ... қылмыстық
заңда көрсетілген, коғамға қауіпті ... ... ... ... ... ... ғана тарту болып табылады.[3, 83-84-
85б.].
2.1. Абайсызда кісі өлтірудің ... ... мен ... ... қылмысқа қарсы күрестің теориялық аспектілерін
жетілдіру шаралары қылмыспен ... ... ... ... жағдайлар мен ілімдерге негізделуі тиіс. Өйткені, абайсызда
жасалатын қылмыс елімізде тіркелген ... да ... ... ... ... абайсызда жасалған қылмыстармен күрес тиімділігін
зерттеген уақытта оның жалпы қылмыс түрлерінде орын ... ... ... Осы ерекшеліктерін ескере отырып абайсызда жасалатын
қылмыстың әлеуметтік ... мен ... жеке ... оған ... ... ... кең ... беріп, тиімді әсер етеді.[6,159-
160б.].
Криминологиялық әдебиеттерде осы санаттағы қылмыстарға ... оның ... ... мен әлеуметтік зардаптарын. көрсете
отырып, оған ... ... ... ... ... ... керсетеді.
Абайсызда жасалатын қылмыстың өзектілігі, ... мен ... ... ... ... ... Қоғамымызда ғылым мен техниканың дамуы ... ... ... бір ... ... ... да ... бүгінгі танда одан қорғану шараларын қолдану мәселесі күн тәртібіне
қойылып ... ... ... жаңа ... ... ... атомдык
энергияның дамуы, барлық өндіріс саласындағы технологиялық ... ... ... ... жоғары қауіптілік көздерінің де
үлғаюына әкеп соқтырды. Мысалға, ... атом ... ... орын алып, отырған түрлі-түрлі темір жол, әуе жолдарындағы
апаттар мен ірі ... ... ... болады.
Ғылым мен техниканың қарқынды дамыған заманында ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ, олардың
құрылымы мен даму үрдісі алаңдатуда. Сонымен қатар ... ... ... ... қылмыстармен, атап айтқанда: миллиондаған
теңгеге зиян келтірген мемлекеттік ... ... ... ... ... қарау, сондай-ақ қылмыстық салақтықпен ... ... осы ... көкейтестілігі, әлеуметтік
қауіптілігі мен әлеуметтік зардаптарын зерттеген уақытта, бірінші ... ... осы ... ... ... күрестің тиімділігін
ескерген дұрыс.[7,393б.].
Абайсызда жасалатын қылмыстармен күрестін тиімділігін арттыру ... әсер ... ... ... ... ғылымның жетістіктерін де
пайдаланған жөн. Бұл ... В. С. ... ... ... ... де ... ... және сандық жағынан жеке бір мәнді ... ... да, ... ... жалпы теориясында жеке дара зерттелуі
қажет. Аты аталған жалпы мәселелерді зерттеу өзінің жеке ... ... ... ... яғни зерттеудің бағыты көгокоспарлы" деп жазады.
Біріншіден, бұрын зерттеуге түспеген мәселелерді ғылыми жағынан
талдау қажеттілігі теориялқы тұрғыда бағытты негіздемелермен бекітіліп,
солардың ... ... ... ... ... ... ... беру.
Екіншіден, осы теориянын іргелі және келешегі бар ғылыми бағытгағы
концептуалды негіздерін жеке-дара жетілдіру.
Үшіншіден, жалпы қылмыспен күрестің іргелі және ... одан әрі ... ... ... ... тарту.
Төртіншіден, жалғыз теоретиктердің ғана емес, құқық ... да ... ... ... ... жетілдіру мен оны
терең зерттеудің қажеттілігі туралы, олардың атқарьш ... ... ... ... ... туралы қоғамдык сананы қалыптастыру.
Бесіншіден, қылмыспен күрес тиімділігін арттыруда сонымен
айналысатын ... ... ... ... егер ... ... ... көмек көрсету.
Алтыншыдан, қылмыспен күрес жүргізетін түлі ... ... ... реттейтін қолданыстағы заңдарды жетілдіру
жөніндегі ұсыныстарды теориялық жағынан жетілдіруді қамтамасыз ету.
Жетіншіден, қылмыспен күрес жүргізетін құқық қорғау және ... ... ... ... ... ... ... сапасын
арттыруға әсер ететін, еліміздің жоғарғы заң оқу орындарында, ... ... ... ... күрестін жалпы теорияларын
оқытудын қажеттілігін теориялық жағынан негіздеу,
Сегізіншіден, елміздеп жоғарғы заң оқу орындарында ... ... және оқу ... ... ... күрестің жалпы
теориясының орнын, олардың: өз ара қатынасы мен ... ... ... ... заң, ... ... ... оқу орындарындағы. ... ... ... оқу ... ... күрестің жалпы теориялары»
тақырыбындағы оқу бағдарламасын енгізу.[8,8-10б.].
Қылмыспен күрестің жалпы теориялары негіздерін теориялық жағынан
жетілдірудін нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... органдардың бірлескен қызметін реттейтін
қолданыстағы заңдарды ... ... ... ... ... ... ... күрес жүргізетін құқық қорғау және басқа да мемлекеттік
органдардың барлық жүйесіне ... ... ... ... ... еліміздің жоғарғы заң оку орындарында, сондай-ақ ... ... ... ... жалпы теорияларын оқытудын
кажеттілігін теориялық жағынан негіздеу,
Елміз деп жоғарғы заң оқу орындарында оқытылатын арнаулы ... оқу ... ... ... күрестің жалпы теориясының орнын,
олардың: өз ара қатынасы мен бір-біріне тәуелділігін анықтау. ... заң, ... ... ... оқу ... ... ... институттарындағы оқу
процесстеріне «қылмыспен күрестің жалпы теориялары ... ... ... ... ... ... ... теориялық жағынан
жетілдірудін нәтижелері ауқымында, қылмыстын жекелеген ң тізімдері мен
оларды ... ... ... қолданылады.
Қылмысты абайсыздық абайсызда жасалатын қылмыстардың қоғамдағы белгілі бір
кезең ішінде орын алған ... ... ... ... ... ... олардың орын алатын салаларына
байланысты төрт топқа бөлуге болады:
1) ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасау барысында;
3) басқару функцияларын немесе техника кұралдары пайдаланылмайтын
кәсіби қызмет саласында. Бұл жерде қоғамға зиян келтіретін, адамның
өзінің кәсіптік қызметтерін ... ... ... ... ... жатады;
4) лауазымдарды (басқарушылық) атқару саласында.[9, 389-390б.].
Абайсызда жасалатын қылмыстардың ішіндегі ең ауыр зардаптарға ... ... ... ... ... ... ... жасалатын қылмыстардың ерекшеліктерін
абайсызда жасалатын қылмыспен күрестің жалпы ... ... ... ... Осы категориядағы қылмыстарға әсер ету шараларын
ұйымдастырғанда оның қоғамда орын алып отырған ... ... ... ... ... жеке ... ... ескеру керйс. "Қылмысты
абайсыздық» түсінігінін өзі қылмыс ... ... ... әрекет жауапкершілігінің реттелуіне тәуелді. Заң ... ... ... ... жіктелуін ескере отырып,
қылмысты абайсыздықпен күрес жүргізудін бағыттарын ... да ... жөн. Бұл ... ... ... ... жіктеріне сәйкес:
1) тұрмыс саласында жасалатын абайсыз қылмыстарға;
2) адамның техникамен ... ... орын ... ... ... ... ... құралдары пайдаланылмайтын,
бірақ қоғамға зиян келтіретін, адамньщ өзінін кәсіптік қызметін ... ... ... ... ... абайсыз қылмыстарға;
4) лауазымдарды (басқарушылык) атқару саласындағы ... ... әсер ету ... деп ... ... ... ... жүйелендіру абайсызда ... ... ... арттырудағы жұмыстарды бір тәртіпке
келтіреді және оң жетістіктерге бастайды.
Қылмыс ... ... ... ... ... П.С.
Дагель негізгі ғылыми еңбектерін арнаған. Ол абайсыз қылмысты қылмыс
түсінігінен қарауды жеткіліксіз деп ... ... оны ... ... ... ... ... бөлігі деп тануды
ұсынды. Ол:"Абайсыз қылмысты, басқа бір ... ... ... ... ... ... ... Абайсыздықтың ауытқымалы
мінез-құлқы деп біз қауіп сезімінсіз, зиян ... ... ... ... ... ... зиян ... болғызбау мүмкіндігін ескермей
жасалған қоғамға немесе әрекетгің осы әлеуметтік тобына (яғни ... ... ... ... ... ... ... айтамыз. Мұнда
абайсыздық әрекетінің субъектісі өзінің іс-әрекетінін ... ... ... ... алдын ала болжау мүмкіндігі бола түра, мұндай
мүмкіндікті пайдаланбағанын ... ... ... ... ... ... ... қабылданған қауіпсіздіктің алдын алу
ережелерінен ауытқитындықтан ол ... ... ... ... ... мінез-құлық:
1) тұрмыс саласында әрекет ететін азаматтың ... ... ... ... ... ... кейбір әлеуметтік топтар ... ... ... ... ... ... ... мүдделік, әкімшілік немесе тәртіптік)
құқық бұзушылық жасаудан;
4) қылмыс жасаудан;
5) халықаралық-құқықтық деликтіден тұруы мүмкін.[10, ... ... ... ... ... ... де, онын ... ортақ қасиеті бар, ол әрекет етуші тұланың
(тұлғалардың) зиян келтіретін ... зиян ... ... ... ... ... туындайды. «Сондьқтан - дейді П.С. Дагель одан ... және ... ... - бұл тек ... ... ... емес.
Бұл социологияның да мәселесі. Ал социология ... ... ... ... ... тиіс» П.С. Дагельдің келтірген бұл
тұжырымы абайсызда жасалатын кылмыспен күрес тиімділігш ... ... ... ... ой-пікірлер болып табылады.[10, 9б.].
Шынымен де, заң ғылымында қылмыспен ... ... ... тек ... ... ... ... шецберінде ғана
калыптасқан. Сондыктан абайсызда жасалатын қылмыспен ... ... ... ... ... ... мінез-құлыққа пәрменді әсер
етуге ұмтылу керек.
Абайсызда ауытқымалы мінез-қүлық жиынтығы қылмысты абайсыздықтын
негізін қүрайды. Сондыктан абайсызда жасалатын ... ... ... ... ... ... ... социологиялық мәнін кеңінен
ашып көрсеткен дұрыс.
Профессор Л.И. ... ... ... ... мәселелерді аша келе, социологиялық түрғыдан алғанда қылмыстың
мазмүнын ашатын үш ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың социологиялық Түсінігі онің құқықтық
анықтамасынан бұрын ... ... ... ... ... Бұл басты қоғамдык қатынастарды бүзады немесе бүзуы мүмкін
Қылмыстың социологиялық белгісі қоғамдық кауіпті іс-әрекет субъектісінің
ерекшеліктерін ... Бұл ... ... ... ... ... қатынастарға карсы әрекет жасауын ажыратады."[11, 50-51б.].
Профессор Л.И. Спиридоновтың осы ... ... ... ... ... ... ... қарағанда абайсызда ауыткымалы
мінез-күлық түсінігі оның қүқықтық анықтамасынан бүрын ... деп ... ... ... ... коғамның өмір сүруі қалпына қарсы әсер
етеді, ал абайсыз іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... тұлға болып табылады.
Құқық тиімділігі ... ... ... ... ... келе Л.И. ... былай деп жазды: " ... бірқатар
авторлардың теорияны жетілдіру әрекеттері, бүндай қылмыстық-қүқықтык тыйым
салу ... ... әкеп ... ... ... ... заңдарда қылмыс деп жарияланған, қоғамға қаушті іс-әрекеттердің мазмұнын
уақытылы, ... және ... ашып ... 2) ... ... ... ... мен қүқыктык сана-сезімнің деңгейіне сәйкес келуі;
3) заң ... ... ... және ... ... ... ... әрекеттерін кылмыстық қүқықтың
тәсілдерімен реттеу процессінде адамның әрекет етуше әсер ететін әлеуметтік
(ең бастысы ... ... ... 5) ... ... және оны колданудың біркелкіліп; 6) ... ... әсер ету ... ... 7) ... ... заң нормаларының мазмұнымен, оньщ ішінде қылмыстык санкцияларынан
хабардар болуы,
8) адамдардың жасаған ... үшін ... ... ... ... ... ... 218-220б.].
Сондықтан осы профессор Л,И. Спиридонов осы құқық пәрмендшгінің
алғышарттарын қортыңдылай ... ... ... ... зан ... тек
қоғам дамуының заңдылығы мен ... ... егер ол ... ... оның ішінде олардын құқықтық сана-сезімі мен
адмгершілік принциптеріне және ... бір ... ... басқа да
қүкықтың нормаларымен сай ... ғана ... ... ... ... ... ... хабардар болу адамның
мінез-құлқының (оның ішінде ауытқымалы мінез-құлқының) басқа да түрлерімен
қылмыстық құқық нормаларының бұзылғанын анықтап, ... ... ... да, іс ... де ... күрес тиімділігінің жаңа алғышарттарын
жасауға болады»- деп жеткіземіз.[11, 220б.]
2.2 Абайсызда кісі өлтірудің құрамы
Қылмыс пен ... ... ... ... ... бірақ бір-
біріне ұқсамайтын қылмыстық-құқылық түсініктер. Олардың өзара мазмұны да,
бағытыда әртүрлі. Жоғарыда ... ... ... ұғым ... кодекстің
9-бабында берілген. Осы баптағы анықтамадан көрінгендей, қылмыс дегеніміз
адамның әлеуметтік-құқылық, ... ... және ... ... ... ... ... туатын ерекше іс-әрекеті болып табылады.
Қылмыстық заңда сипатталған ... ... яғни ... ... ... ... сипатталады. Қылмыстың құрамы—бұл қылмысты ... ... тек ... ... ... түрі ғана. Ол — нақты қылмыстың
заңды сипаттамасы. Жеке ... ... ... түсінігі. Егер қылмыстың
түсінігінде барлық қылмыстарға тән белгілер — қоғамға ... ... ... және ... ... ... ал қылмыс құрамында
іс-әрекеттің қоғамға Қауіптілігін білдіретін нақты қылмыстардың міндетті
белгілерінің ... ... ... ... ... қылмыс кұрамының
емес, қылмыстың белгісі болып табылады. Осы екі ... ... ... да әр ... ... ... ... қылмыстық
жауаптыдықтың негізі болса, ал қылмыстың жалпы түсінігі нақты ... ... ... ... ... құқықта оның құқылық,
әлеуметтік-саяси табиғатын түсіндіру қажеттілігінен ... ... ... ... барлық қылмыстардың кұрамына тән,
жиынтығында кылмыс ... ... ... ... яғни ... ... жалпы белгілерін белгілейтін белгілер бар. ... орай кез ... ... ... осындай төрт түрлі топтағы
элементтерге бөлінеді. Әрбір қылмыс құрамында оның объектісін, объективтік,
субъективтік жақтарын, және – ... ... ... ... ... Осы ... ... қылмыстың құрамдас бөлігі болып
табылады, сондықтан да осы ... ... жоқ ... ... ... және ... жауаптылыққа негіздің де жоқ екендігін
көрсетеді. ... ... ... ... ... қылмыс құрамына тән
осы төрт түрлі элементтермен сипатталады. Қылмыстың осы ... ... ... тиісінше қылмыс кұрамының элементтерін сипаттау деп
аталады. Мысалы, қылмыстың субъективтік жағының белгілерін ... ... ... жағы деп аталады.
Қылмыстың объектісі деп, сол қылмыстық ... ... оның ... зиян ... немесе келтіруге нысана алғанын
айтамыз. Қылмыстың ... заң ... ... ... болып
табылады. Қылмыстық кұқықта олар шартты түрде жалпы, топтық және тікелей
объект болып бөлінеді. ... ... оны ... қылмыс
құрамының белгілерін дұрыс анықтаудың коғамға ... ... ... ... ... үшін және оны саралау үшін маңызы ерекше.[3, 84б.].
Қылмыстың сыртқы пішінің, көрінісін сипаттайтын ... ... ... ... ... ... жағының
белгісіне ең алдымен қоғамға қауіпті мінез-құлық актісінің сыртқы көрінісі
— адамның әрекеті немесе ... ... ... ... әрекет
немесе әрекетсіздіктің нысандары мен түрлері қылмыстық заң тұжырымдарында
әр түрлі және жан-жақты (мүлікті жою ... ... ... жою, қауіпті
жағдайда қалдыру, т. б.). Біршама қылмыс құрамының объективтік жағы ... ... ... ... ... және ... ... пен
себепті байланысын көрсетеді. Көрсетілген белгілерден басқа заңда кейбір
қатынастардың объективтік жағын ... оның ... ... ... ... ... жасалу тәсілдері де жатады. Қылмыстарды ... оның ... ... ... ... қылмысты
саралауда объективтік жақтың осы белгілерінің маңызы зор. Қылмыстың
субъективтік ... ... ... ішкі ... ... ... адам істеген коғамға қауіпті іс-әрекет не психикалық ... ... ... ... ... ниет және мақсат жатады.
Кінә екі түрлі нысанда: касақа-налық және ... ... ... ... ... ... бір ... қасақаналықпен (ұрлық),
екінші біреулер абайсыздықпен (абайсызда кісі ... ... де, ... де ... ... Кінәнің нысанының
көпшілігі қылмыстық заңның ... ... ашып ... ... жағдайда олар қылмыстың құрамының белгілеріне талдау жасау
арқылы анықталады. ... ... ... ... ... белгілеріне
қылмыстың ниеті мен мақсаты да ... ... ... ... ... басқа қылмыстың ізін жасыру мақсатымен кісі ... ... ... ... ... анықтау, қылмысты саралауда
кылмыстың және қылмыскердің, қауіптілік дәрежесін анықтау үшін және жаза
мөлшерін ... үшін аса ... ... ... ... заң ... субъектісі болып, қылмыстық жауаптылықка тартылуда кез келген
адам жатады. Қылмыстық жауаптылыққа есі дұрыс, ... ... ... ... ... ... үшін 14,18-ге толған (14, 15-бап) жеке ... ... кез ... ... құрамының субъектісінің жалпы
белгілері ... жеке ... есі ... ... ... ... ... Кайсыбір қылмыс құрамдары үшін жауаптылыққа осы жалпы белгілерден
бөтен қосымша белгілер болғанда ғана жол берілуі ... ... ... ... осы ... үшін ... беруі мүмкін адамдардың шеңберін
шектейді. Мысалы, пара алудың субъектісі болып тек қана ... ... ... ал ... ... субъектісі болып әскери
кызметшілердің болуы қылмыстың субъектісін белгілейтін ... ... ... ... жауаптылық мәселелерін шешуде және жаза мөлшерін
белгілеуде маңызы зор. Осы тұрғыдан алғанда қылмыстық ... ... ... ... ... қылмыс құрамының кажетті, міндетті
белгілері және факультативті белгілері ... ... ... ... ... мазмұнын ашуға, қылмысты іс-әрекетті дұрыс
саралауға көмектеседі. Қылмыстың құрамының кажетті, міндетті ... бұл кез ... ... ... ... белгілер. Ондай
белгілердің кем дегенде біреуінің ... ... ... ... болмауының
көрінісі болып табылады. Мұндай белгілерге жататындар: әрекет ... ... ... ... есі дұрыстығы және оның белгілі жасқа
тол
Қылмыс кұрамының факультативті нышандары дегеніміз бұл ... ... ... кұрамдарын сипаттау үшін қолданатын белгілері
болып ... ... ... ... ... ... істеу
тәсілі, қылмыстық ниет, мақсат, қылмыстың ... ... ... ... зардабы, себепті байланысты.
Егер факультативтік белгі сол немесе баска бір ... ... онда ол ... мәні ... осы құрамның кажетті, негізгі
белгісіне айналып кетеді. Мысалы, ... ... ... ... алсақ,
мұнда тонаудың тәсілі — мүлікті ашықтан ашық алу, осы кылмыстың белгісі.
Егер факультативтік белгісі ... ... ... онда ол ... әсер ... Тек қана ... жаза белгілегенде есепке
алынады. Мысалы, қызметшінің құжаттарды ... ... ... ... ... ... ... кұралмен істелгені есепке алынбайды (314-бап).
Бірақ қолданылған тәсіл, мақсат, жаза тағайындалғанда сөз жоқ ескеріледі.
Қылмыс ... ... ... ол туралы ілімінің заңдылықты сақтауда
және оны нығайтудағы маңызы орасан зор.
Қылмысты ... ... ... ... ... ... ... дұрыс түсіну кажет. Осындай әдіс қылмыс құрамының ... ... ... Ал ... ... ... ... нақты қылмыс
құрамын қатесіз табудың аса ... ... ... ... ... ... кісі ... объектісі және объективтік жағы
Қазакстан Республикасы Конституциясыньщ 1 бабы — ... ... ... мен ... ең жоғары кұндылықтары деп жариялайды. 1961
жылы Каз ССР К,К-ше Қараганда бұл ҚР КХ-шде «Жеке адамға ... ... тұр, ... ... ... ... содан басталады.
Адамнын өмipiнe жене денсаулығына, жыныстық тазалығына,
бостандығына, ар-намысы мен ... ... ... ... ... жеке ... карсы кылмыстар дептанылады. Мундай
кылмыстар жасалғанда адамғa елеулі зиян ... не онын ... ... ... мен ... қауш ... ... тектік (турлш) объектісі— жеке адам, ал тжелай ...... ... ... ... Қылмыстық тікелей объектісіне
байланысты бұл тарауды мынадаи топтарға белуге ... өмipre ... ... ... 96-102 ... ... қарсы қылмыстар (ҚK-тің 103-Ш, 114-116 баптары);
3.Өмipгe жене ... ... ... ... 112, 113, 117-119 ... ... ... тазальнына жене жыныстық бостандығына қарсы
қылмыстар (ҚК-тщ 120-124 баптары);
5. Адамның жене ... жеке ... ... ... ... 125-128 ... жене ... ар-намысы мен қадір-қасиетіне
қарсы қылмыстар (ҚК-тің 129, 130 баптары).[4, 3-4б.].
Кез келген қылмысты ... ... ашу үшін ... ... ... ... ... қылмыс белгілі бір объектіге қол сұғумен қатар
оған берілген бір зиян келтіру қаупін туғызады, қылмыстык заң ... қол ... ... ... ... теориялық,
практикалық ... ... ... деп ... ... ... заң боиынша қорғалатын қоғамдық қатынастарды
айтамыз.Әрбір істелген қылмыс белгілі бір жағдайларда қоғамдық ... ... ... зиян ... ... ... Сондықтанда да
қылмыстық құқық ғылымы қорғалатын қоғамдық қатынастарға барлық ... ... деп ... ... қол ... ... тізбегі. Қылмыстық кодекстін оның ... ... ... атап ... ... ... қоғамдық қатынастар қорғала бермейді.
Мысалы мұрагерлікке байланысты мәселерде мұрагердің заңды құқығы ... ... ... Мұндай ретте олардын құқықтары азаматтық заңмен
реттеледі.Қарыз беруші мен ... ... ... та ... ... ... беруші мен еңбекшінің арасындағы еңбек
қатынастары еңбек туралы заңдар ... ... да ... ... арқылы қоғамдық мүддеге елеулі кауіп
мүмкін жағдайда ғана қылмыстық құқығылық ... ... ... ... объектісі болып табылады. Біздін пікірімізше мүдде
деген ұғым қоғамдық ... ... бір ... ... Өйткені
қоғамдық қатынастар қылмыстың жалпы ... ... өз ... мына
элементтерді қоғамдык қатынастардын субъектлерінің (олардың ... ... ... ... ... ... ... ,заттық мүліктік, басқа да игіліктері мен мүдделерінің жиынтығы
болып табылады.
Осыған орай ,қоғамдық қатынастар дегенініміз адамдардың ... ... ... ... –құлықтары,іс әрекеттері мен
олардың өзара байланыстарының ... ... ... ... .
Қоғамдық қатынастар бұл-өте күрделі және әр түрлі ,жанжақты әлеуметтік, ... ... ... ... ... құрылым болып табылады.
Оған жататындар қатынастардың субъектісі (адамдар, мемлекет, ұйым және ... ... ... ... құжаттар) қоғамдық қатынастың өзара
байланысы олардың іс-әрекеті жағдайы т.б. Бұл ... ... ... ,осы ... ... ... ... Қылмыс жасаған
адам осы қоғамдық қатынастардың бегілі бір элементтеріне қол сұғады. Ол қол
сұғушылық осы қоғамдық ... ... ... ... жеке ... ) ... бір ... әсер арқылы көрінеді.[3, 91-
92б.].
Қылмыстық қол сұғушылықтың объектісі болып табылатын қоғамдық
қатынастардың маңыздылық ... де ... ... ... үшүн аса ... ... ... қылмыстық құқықтың Ерекше
бөлімі тарауларының, сондай-ақ әрбір тараудағы ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың маңыздылығы,
оған келтірілген зиян мөлшері қылмысты ... ... сол ... ... түрі мен ... ... үшін қажет.
Қылмыстық ғылым теориясында қылмыстың объектісін жете білу ... ... және ... ... ... түгел ашу мақсатымен қылмыстың
объектісін жалпы, және ... деп ... ... ... ... ... деп қылмыстың заң нормасы арқылы
қорғалатын қоғамдық қатынастардың жиынтығын ... ... ... ... құқұқтың әлеуметтік саяси мазмұның,жалпы дұрыс
анықтауға ,іс әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... қылмысты басқа құқұқ бұзушылықтан ажыратуға толық
мүмкүндік береді.
Бірақ жалпы ... ... ... ... іс ... ... жеткіліксіз болып табылады. Осыған байланысты
қылмыстық ғылым теориясы қылмысты қол ... ... және ... ... ... ... дегеніміз қылмыстық қол сұғушылықтан қылмыстық заң
қорғайтын біртектес немесе өзара ұқсас қоғамдық ... ... ... болып табылады.Мысалы қарақшылық ,басқа ... ... ... алу, бір ... объектіге –басқа біреудің
мүлкіне,меншігіне ... ... ... ... ... қол
сұғуды білдіреді. Бір топтық объектіге қол ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық топтық
объектісінің атауы көп ... ... ... ... ... көрсетіледі кейбір реттерде заң шығарушы оны Еркеше бөлімінің
бір ... да атап ... Ал ... ... оның атауы қылмыс
құрамының мазмұнына талдау жасау арқылы анықталады. Мысалы ... ... ... ... жеке ... ... ... меншікке қарсы қылмыстар (6-тарау),беибітшілік пен адамзат
қаіпсіздігіне қарсы қылмыстар ... ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің 366-бабында әскери қылмыстардың
жалпы түсінігімен бірге осы қылмыстың топтық объектісі-әскери ... ... ... атап ... ... ... ... көрсетілген нақты қылмыстардың құрамының мазмұнына талдау ... та ... ... ... ... ... туады. Мысалы
мемлекеттік қызметтің мүддесіне қарсы қылмыстардың топтық объектісі ... ... ... ... қызметтін бұзу екендігі осы
тұрғыдағы қылмыстар құрамын талдау арқылы анықталады.
Өйткені бұлқылмыстардың бәрі де ... ... ... қол
сұғады. Ал қоғамдық ... ... ... ... түзетін олардың әлеуметтік мүдделерінің дәдігімен сәйкестігі және
осы қатынастың қатысушыларының ұқсастығы ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің
Ерекше бөліміндегі тараулардың өзара орналасу негізін жасаумен бірге,
істелген қылмыс үшін ... ... ... және қылмыстардың
нақты, ғылыми түрде топтастырылуына жол ашады. Қылмыстық топтың объектісін
анықтау ұсақ қылмыстарды бір-бірінен ... ... ... ... Мысалы, жеке адамға қарсы қылмыстар мен бұзақылықты бір-бірінен
ажырату ... ... ... асырылады. Өйткені, жеке адамға қарсы
қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... тәртіп.
Қылмыстық тікелей обьектісі деп қылмыстық заң ... ... бір ... ... ... тура немесе тікелей
бағытталуын ... ... ... ... ... ... ... бұзуға бағытталған. Қоғамдық тәртіп-осы бұзақылықтың
тікелей ... ... ... әр түрлі қылмыстық құрамдарының тікелей
обьектісі ... ... ... ... қылмыстың бір тікелей обьектіге
қол сұғуы. Мысалы, ұрлық, тоңау, алаяқтық-басқа біреудің ... ... ... Бұл қылмыстар бір-бірінен обьектісі бойынша емес, қылмыс
құрамының басқа белгісі-қылмыстық обьективтік ... ... ... Осы ... да ... обьектісі басқа біреудің
менщігінде болып табылады. Тікелей обьект топтық обьектініңбір бөлшегі және
ол қылмыстық ... ... ... бірі ... ... қиянат пен қол сұғатын кез келген қоғамдық ... ... ... бола ... Тікелей обьект бұл нақты қылмыстың белгілі
бір мүдеге, игілікке тура ... ... ... ... ... ... қоғамдарын түзегенде іс-әрекет арқылы оның бір емес,
бірнеше тікелей обьектілеріне қол сұғатының ... ... ... ... ... хабарлау сияқты қылмыстар жатады. Қарақшылықта
қылмысты қол сұғу бір ... екі ... ... және ... ... ... объектісі Қылмыстық кодекстің Ерекше
бөліміндегі тараулардың өзара орналасу ... ... ... ... үшін ... ... нормалардың және қылмыстардың нақты,
ғылыми түрде топтастырылуына жол ашады. Қылмыстық топтың ... ... ... ... дұрыс жіктеп, ажыратуға мүмкіндік ... жеке ... ... ... мен ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. ... жеке ... ... ... ... (оның өмірі, денсаулығы,ар-намысы), бұзақылықтың
объектісі-қоғамдық тәртіп.
Қылмыстық тікелей обьектісі деп ... заң ... ... бір ... ... ... тура немесе тікелей
бағытталуын айтамыз. ... ... ... ... ... ... ... бағытталған. Қоғамдық тәртіп-осы бұзақылықтың
тікелей обьектісі. Кейбір реттерде әр түрлі қылмыстық ... ... ... болуы мүмкін.Яғни, бірнеще қылмыстың бір тікелей обьектіге
қол сұғуы. Мысалы, ұрлық, тоңау, ... ... ... ... ... Бұл ... ... обьектісі бойынша емес, қылмыс
құрамының басқа белгісі-қылмыстық обьективтік жағының ... ... Осы ... да ... ... ... біреудің
менщігінде болып табылады. Тікелей обьект топтық обьектініңбір бөлшегі және
ол қылмыстық ... ... ... бірі болып табылады.
Қылмыстық қиянат пен қол сұғатын кез ... ... ... ... ... бола бермейді. Тікелей обьект бұл нақты қылмыстың белгілі
бір мүдеге, игілікке тура бағытталуын ... ... ... ... ... қоғамдарын түзегенде іс-әрекет арқылы оның бір емес,
бірнеше ... ... қол ... ... ... ... ... өтірік хабарлау сияқты қылмыстар жатады. Қарақшылықта
қылмысты қол сұғу бір ... екі ... ... және ... кейбір баптарының диспозицияларына тікелей обьекті аталып
көрсетілуі мүмкін. Мысалы, ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамының тікелей обьектісі осы баптың
диспозициясында мемлекеттің қауіпсіздігі мен егемендігі т.б. деп ... ... ... ... тікелей обьектісі қылмыстық
заңның диспозицияларында көрсетілмеген. ... ... оны табу ... ... ... ... сот ... кеңінен қолдану
қажет.
Қылмыстың тікелей обьектісін анықтау қылмысты дұрыс саралау ... ... ... ... мәні мен дәрежесін дәл анықтау
үшін, ... ... ... ... құқылық баға беру үшін аса қажет.
Қылмыстың объективтік жағының түсінігі мен маңызы
Қылмыстың объективтік жағы қылмысты істеген ... ... ... ... жүрген қылмыстық заңға сәйкес(9-бап)онда мінез-құлық
біріншіден қоғамға қауіпті, екіншіден қылмыстық заңға ... ... ... 93-94б.].
Қылмыстың объективтік жағының мазмұны көптеген ... ... .Ең ... қылмыстық заң құрайтын заң ... ... ... қол ... ... ... әрекетсіздік).
оооо Қылмыстық құқықтағы зиян қылмыстың объективтік жағының белгісі болып
табылатын «қоғамға қауіпті зардап» деген ұғымды ... ... ... ... пен одан ... зардаптың арасын
байланыстыратын белгіні себепті байланыс деп атайды . ... ... ... қылмыстық зардап, себепті байланыс қылмыстық объективті
жағының белгілері болып табылады. Адамның ... ... ... ... ... іс- әрекет белгілері бір кеңістікте және уақыта
орын алатын нақты ... ... ... ... ... кеңістік деген
ұғым нақты іс-әрекеттің істелген орны ... ... ... ... ... жағының мазмұнын ашып көрсететін белгілер ... ... ... ... және ... та ... Кейбір
реттерде заң шығарушы нақты қылмыс құрамының ... ... ... ... белгілі бір жағдайда істелетіні туралы да еске салады.
Демек ,мұндай жағдай қылмыстың объективтік жағының бір ... ... Кез ... ... ... ... бір ... кейбір реттерде нақты
құралдар мен қару-жарақтар қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... тәсіл қолданылуы мүмкін: кісі өлтіру үшін мылтық
немесе пышақ, у дәрі ... ... ... немесе автокөлікпен
әдейі қағып кету арқылы даөлтіреді. Қылмыс жасауды тәсіліне алдау ... ... ... ... ... немесе салық Қылмыстарында)болуы
мүмкін. Осы айтылғандарға байланысты қылмыс.
Істеудің тәсілі , құрал және ... ... ... ... ... ... ... ашатын белгілер қатарына жатады. Кез
келген жеке қылмыс құрамы үшін ... жақ сол ... ... ... бірі ғана ... құқылық нормамен белгіленген қылмыс
құрамының белгілерін ... сол ... ... жағы ... ... ... анықтау өте қажет.
Көптеген жағдайларда қоғамға қауыпті іс-әрекеттен міндетті түрде
туындайтын зардаптың (мысалы, ауыр ... өте ауыр емес дене ... ... ... атап ... ... заң ... объективтік
жақтың-уақыт,орын,жағдай,тәсіл немесе басқа да ... ... ... ... нормаларда қылмыстың
объективтік жағының мазмұнына тән бір топ белгілердің ішінен тек ... ... ... әрекет немесе әрекетсіздік кез келген ... ... ... ... ... ... ал
қалған белгілерінің барлығы да факультативтік белгілер бол болып табылады.
Әрекетсіздік жолымен адам ... ... ... ... ... өз ... ... нәтижесінде жәбірленушінін кайтыс болуы. Бұл
жағдайда қандай да бір объектиБТІк және ... ... ... заң ... ... ... борышы, жасаскан шарт бойьінша
міндет артылуы және ол міндетті орындай ... ... ... ... баласын өлтіру үшін ана-сы оны тамақтандырмайды, дәрігер елім
халінде ... ... ... көмек көрсетпейді.
Өлтіру тәсілдері әрқилы. Кейбір жағдайларда төсіл адам ... ... ... ... 96 бабы 2 ... «д» және ... Ол, ... жаза тағайыңдағанда ескеріледІ.
Қоғамға кауіпті зардаптың —адам өлімінін болуы ... ... ... ... ... Адам ... ... түрлері
жәбірленушінің өмірін жоюға келіп тіреледі (материалдық кұрам). Адам ... бұл ... ... деп ... ... ... бір ... іс-әрекеті мен
жәбірленушінің өлімі арасындағы себептік байланыс. Қылмыс нәтижесінің
кездейсоқ емес, ... ... ... ... ... ... Адам ... жолмен басқас адамға өлім келтіру. Егер адам ... ... ... ... адам ... ... ... Ондай әре-
кеттерге — өлім жазасына кесілген адамды өлтіру, ... ... ... кетпей қол сұғушыны өлтіруҚК-тін 32 бабы), кауіпті қылмыскерді ұстаған
кезде оны лажсыздпн өлтіру (ҚК-тін 33 бабы).[4,5-6б.].
2.2.2. ... кісі ... ... және ... субъектісі болып қоғамға қауіпті іс-әрекет ... ... ... сол үшін ... ... ... ... адам
танылады. Қылмыстың кодекстің 4,6,7-баптарының талаптарына сай ... ... ... күші ... Республикасының
азаматтарына, Қазақстан Республикасының аумағындағы азаматтығы ... ... ... қолданылады. Бұдан ... ... ... үшін ... жауаптылыққа тек қана
тірі адам- азамат тартылады. Заттар, жануарлар дүниесі, табиғат күштері
келтірген зиян үшін олар ... ... ... яғни бұл ... ... ... ... адам жануарларды немесе табиғи
күштерді пайдалану арқылы ... ... ... ... ... онда қылмыстық жауаптылыққа сол адамның өзі тартылады. Мысалы,
адамға әдеиі итті қаптырса, онда сол адам қасақана дене ... ... ... ... ал ит мұндай жағдайда ит қылмыс субъектісі
емес ,ол ... ... ... ... ... –мекеме ,ұйым ,кәсіп орын және басқа да
заңды ұйымдар қылмыстың субъектісі ... ... ... ... ... еңбек қорғау ережелерінің елеулі бұзылуы үшін қылмыстық
жауаптылыққа мекеме, ұйымы, кәсіпорын ... сол ... ... ... түрде бұзған лауазымды адам,егер соның салдарынан адамдар қайғылы
жадайға ұшыраса жауаптылыққа ... Бұл ... ... белгісі
болып табылады .
Қылмыстық заң қылмыстың жауаптылыққа өзінің істеген іс-
әрекетіне есеп бере ... және ... ... қабілеті бар адамды,
яғни есі дұрыс адамды ғана тарта алады. Адам ... ... ... ... ... іс-әрекетіне есеп бере алмаса, яғни қылмысты есі ... ... ... онда ол ... іс-әрекетінде кінәнің екі нысаны:
қасақаналық пен абайсыздық жоқ деп есептеледі. Қоғамға қауіпті іс-әрекетін
ұғынып, оның ... ... ... естілікпен істеген есі дұрыс адам
ғана қылмыс үшін ... деп ... ... ... ... ... есі ... емес
күйде, өзінің іс-әрекеті жөнінде өзіне есеп бере алмайтын, өз ... ... адам ... субъектісі бола алмайды. Яғни, қылмыстың
субъектісі болып кез келген адам ғана емес, тек есі ... адам ... ... ... екінші белгісі болып табылады. Өзінің іс-әрекетін
сезу және оны басқара алу дені сау ... ... ... ... ... ... психиатр, педиатр, педагог және заңгер ... ... ... жас ... 16 ... толған уақыт деп белгіленген.
Осы жасқа толған жасөспірімдер өздерінің қылмыстық заңға ... кез ... үшін ... ... тартылады. Қылмыстық кодекстің 15-
бабында көрсетілген кейбір ... ... үшін ... ... ... ... -14 ... толған уақыттан басталады. Яғни, қылмыстық
заңда көрсетілген белгілі бір жасқа толу ... ... ... бірі ... ... ... қылмыстың субъектісі болып
қылмыстық заңда көрсетілген ... ... есі ... жеке адам ... субъектісі жалпы және арнаулы болып есі түрге бөлінеді. ... ... ... ... толу және жеке адам болу ... белгілер
барлық қылмыстарға тән, ортақ белгілер. Бұл түсінігін береді.белгілер жалпы
субъектінің
Қылмыс субъектісінің белгілері, Жалпы, Жеке тұлға , яғни ... ... ... 21- ... ... ... көрсетілген (ҚК-нің 15-
бабы) белгілі бір жасқа толу, Арнаулы, ҚРҚК-нің Ерекше бөлімінің ... ... ... (азаматтығы, жынысы, кәсібі, ... т.б.). ... ... ... және оның ... субъективтік жағы бұл негізінен адамның ... ... ... істеуге тікелей байланысты жағынаң көрінісі болып
табылады.[3, 101-102б.].
Қылмыстың субъективтік жағы
Кінә, ... ... ... жағы субъектив Қылмыстың сыртқы жағын
бейнелейтін объективтік жаққа қарағанда ... жақ ... ... ... ... Бұл ... ... қортынды қылмыстың объективтік
және субъективтік жағының белгілері өзара тығыз байланысты,белгілі бір
бірлікте болады Сондықтан да ... ... ... ... ... ... қажет.
Қылмыстың субъективтік жағының мазмұнын мынадай ... ... ... ниет, мақсат құрайды. Осы белгілердің жиынтығы
қылмыс ... яғни ... ... ... ... адамның жан-
дүниесінде орын алған ішкі ... оның ... мен ... ... бейнелеп береді.
Аталып өткен қылмыстың субъективтік ... осы ... ... ... емес, керісінше әр түрлі. Кінә кез келген ... ... ... өзі ... ... ... ... туралы сөз
болуы мүмкін емес дегенді білдіреді. Қылмыстық ниет және ... ... ... құрамдар үшін заңда көрсетілген реттерде ... ... Ал олай ... ... пен ... ... ... белгісі ғана болып саналад.
Істелмекші болған қылмыс жөніндегі абыржу, өкініш білдіру немесе
жазадан қорқу психологиялық ... ... ... ... ол ... субъективтік белгісіне жатпайды.
Қылмыстың субъективтік жағының белгілері-кінәні, ниет пен мақсатты
дұрыс анықтаудың маңызы мынадай Біріншіден, қылмыстың жауаптылық ... ... ... ол ... ... болып табылмайтын іс-әрекеттен
ажыратуға мүмкіндік береді. Екіншіден, ... ... ... ... ... ... үшін заңда көрсетілген реттерде
қажетті белгі болады. ... ... ... жағының мазмұны
істелген қылмыстың, сондай-ақоны істеген адамның қоғамға қауіптілік
дәрежесінің ... ... ... ... ... өзі ... және мөлшерін анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қылмыстың
субъективтік ... ... ... ... ... ... қылмысты дұрыс саралау үшын және әділ жаза тағайындау үшін маңызы
ерекше.
. ... ... ... жағы ... ... ... құрамдарды бір-бірінен ажыратуға мүмкіндік туғызады. Үшіншіден,
қылмыстың субъективтік жағының ... ... ... ... адамның қоғамға қауіптілік дәрежесінің ... ... ... ... өзі ... негізділігін және мөлшерін анықтауға
мүмкіндік береді.
Сонымен қылмыстың субъективтік жағының ... ... ... үшін, істелген қылмысты дұрыс саралау үшын және әділ жаза
тағайындау үшін ... ... ... байланысты Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... ... нысандарын, қылмыстың қаскүнемдік пен арам ниеттің және оның
мақсатының мазмұны мен ... ... ... ... ... 106]
Кінәнің түсінігі қылмыстық құқықтың ең маңызды қағидаларының
бірі-қылмыстық ... және ... ... тек қана қылмыс істегенге
кінәлі адам ғана тартылатындығы болып табылады. Бұл ... ... ... ... атап ... Онда адам ... ... анықталған қоғамдық қауіпті әрекет (іс-әрекет немесе әрекетсіздігі)
және пайда болған қоғамдық қауіпті ... үшін ғана ... ... ... ... ... яғни кінәсіз зиян келтіргені үшін
қылмыстық жауаптылыққа жол берілмейді. 3. Қасақана немесе абайсызда ... адам ғана ... ... деп ... ... ... Қылмыстық
құқықта белгілі бір қоғамға зиянды зардап орын алады немесе қоғамға зиянды
іс-әрекет істеді екен деп ... ... ... ... ... Бұл- ... құқықтың табиғатына жат құбылыс.
Сонымен, кінә дегенміз бұл адамның өзінің ... ... ... ... ... ... және оның ... зиянды
зардабына деген көзқарастарының жиынтығының көрсеткіші болып табылады.
Істелген әрбір қылмыс үшін кінәнің болуы-объективті ... ... ... ... ... сот іс ... ... арқылы анықтайды. Кінә екі түрлі-қасақаналық ... ... ... Кінә ... сөз қылмыстық заңда көрсетілген
қоғамға ... ... яғни ... ... ... ... құрамы болмаса кінә туралы сөз де ... ... ... ... ... жиынтығы, адамның істеген
әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамға қауіпті ... және ... ... ... немесе сезінуге мүмкіндік болуы ... ... ... ... ... ... және
одан туындайтын зардаптың, яғни оның қоғамға қауіпті мәнін сезінуі ... ... ... ... ... мазмұнын құрайды. Сезіну және
еріктілік-психикалық көзқарастарды құрайтын элементтер болып табылады.
Сезіну ... ... және ... ... кезең) өзара жиналып
кінәнің мазмұнын құрайды.Сонымен,кінәнің өзі екі ... ... ... ... сипатталады.
Интеллектуалдық және еріктілік кезендерінің әр түрлі өзара
қатынасы кінәнің нысандарын, ... ... ... ... ... ... нысандарының екі түрі-қасақаналық ... түрі ... ... ниет және мақсат. Қылмыстың субъективтік жағына оның
міндетті белгісі болып ... ... ... ... ... және
мақсаты кіреді.
Егер Қылмыстық кодекстің ... ... ... қылмыс
құрамында ниеті және мақсат оның белгісі ... ... ол ... ... ... міндетті, қажетті белгісі болып, ал басқа
жағдайларда құрамның факультативті белгісі болып саналады.
Кез келген ... оның ... ... ниет ... да анықтау қажет. Қылмыстық істер жүргізу кодексі іс ... ... ... ... ... ниет пен ... да
бекерден-бекер қоспайды. Ол туралы Жоғарғы Соттың бірнеше қаулыларында
арнайы көрсетілген. Осыған байланысты ... пен ... ... ... ... ... ерекше.
Қылмыстық ниет деп белгілі бір қажеттіліктер мен мүдделердің
іштен түрткі ... ... ... ... басшылыққа ала отырып
саналы түрде қылмыс істеуге бел бууын ... ... деп ... ... ... ... болашақта
белгілі бір нәтижеге жетуін айтамыз.
Қылмыстық ниет пен мақсат өзара тығыз байланысты ... ... ... ... ... болса, ал мақсат пайда болған
ниетгің қандай әдіспен, ниетпен жүзеге ... ... ... ... ... езі ... ... бола-шақ
нәтижесін елестетуі қылмыстын максаты болады. Мысалы, терроризмнін. ниеті
қоғамдық кауіпсіздікке қарсы ниет ... ал оның ... ... бүзу ... ... пен ... ... тығыз байланысты үғым болғанымен олар
адамның еріктілік процесінің әр ... ... ... Ниет адам ... ... деген сұрақка жауап берсе, ай мақсат сол әрекетгің бағытын
аныктайды. Қылмыстык ниет пен ... әр ... да ... ... ... ... ... накты атап көрсетілетін
үғым болып табылады. Мысалы: баю ... ... ... ... ... ... т. б. пайдакүнемдік ниет, бүзақьі-лық ниет, зұлымдық
ниет, кан үшін ... ниет және т. б. ... ... заң ... ... ... сипаттамасын ғана береді. Мысалы, зүлымдық ниет
немесе бас-кадай жеке мүдделілік. Мүндай жағдайларда ... ... жеке ... ... ... мазмұны анықталып, ол туралы тергеу,
сот кұжатгарында тиісінше аталып ... ... пен ... ... ... ... баға беру үшін
оларды топтастырудың манызы өте зор. Қылмыстык. теорияда калыптасқан дәстүр
бойынша ниет пен ... ... және ... ... байланысты екІ
топқа бөлінеді. Теріс (зүлым-дық) және оң ... ... ... мен
мақсаттар.
Зұлымдык ниеттер мен максаггарға ... ... ... ... ... құрамы сараланған (же-тілдірілген) қылмыс
күрамына жаткызуға, сондай-ак ... ... ... мәселесін шешуге
кажетті тікелей әсер етеді. Зұлымдык ниеттерге пайдакүнемдік ... ... «з» ... ... ... ... «и» ... қан үшін
кекшілдік (96-бап, 2-бөлігІ, «л» тармағы) және ұлггық, нәсілдік алауыздық
(96-бап, 2-бөлігі, «д» ... тағы ... ... мақсаттарға басқа
қылмыстын ізін жасыру максатымен не-месе сол қылмысты жасауды оңайлату
мақсатымен кісі ... ... ... «к» ... мемлекеттің
экономикалык және корғаныс кдбілетін ... ... салу ... ... үшін адам ... ... ... алу жатады. Бұдан бас-
ка қылмыстық жауаптылыққа ... оны ... ... жоқ ... мен
максаттар зүлымдық емес ниетгер болып табылады. Ниет пен мақсаттың әр түрлі
қылмыстык кұкылық ... бар. ... егер зан ... оны ... ... ... ... етіп көрсетсе, онда ол ниет пен мақсат сол
қыл-мыстың күрамының міндетті белгісІ болып ... ... ... ... ... жағының белгісі пайдақорлық немесе өзге
де езіндік мүдделілік ниет ... осы ... ... ... ... болып табылады (314-бап). Екіншіден, ниет және максат қылмысты
саралауда да шешуші маньіз ... ... ол ... ... ... ... де ... Мүндай жағдайда максат пен »иет қылмыстың
негізгі кұрамында аталмайды. Егер ол аталған ... ... ... ... ... белгіленуі мүмкін. Мысалы, пайдакорлықпен,
бұзакылыкпен кісі әлтіру (96-бап, 2-бөлік, «з», «и» тармактары). Кылмыстық
Іс ... ... ... ... кылмыс істелді деп көрінеу
жалған сөз жеткізу кіілмыстың ... түрІ ... ... гі)
пайдақорлык емес, қылмыстык іс қозғау мақсаты-мен ғана ... ... ... ... сөз ... ... ауырлатпайтын, жай түріне жатады (351-
бап, 1-бөлігі) Үшіншіден, ниет пен мақсат жаза тағайындалғанда қылмыс-тык
жауаптылыкты ... ... ... ... лар ретінде
карастырылады. Мысалы, пайдакорлық немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... істеу жауаптылыкты
ауырлататын мән-жайға жатады ... «е» ... ... ... ... ... үстінде істеу кез келген кылмыс үшін жауаптылықты
женілдететін мән-жай болып табылады. Кылмыстық ниеттер жекелеген ... ... ... көрсетіле оты-рып, Қылмыстык кодекстің Ерекше
бөлімінің баптарьшын ... ... гөрі ... жаза
тағайындауға не-месе қылмыстық жауаптылықтан немесе жазадан босатуға негіз
болатын ерекше мән-жайлар есебіңле басшылықка алынады. Егер кылмыстык ... ... ... ... ... белгісі ретівде керсетілсе, онда ол
жауаптылықты жеңілдететін немесе ауырлататын ... ... ... екі түрімен істелетін қылмыстар. Көп ... бір ғана ... ... ... ... Кейбір жағдайларда қылмыс
құрамында кінәнін. екі ны-саны ... және ... ... ... және ... кабыстырылған ретте қылмысты іс-
әрекеттін істелуі қасаканалыклен, ал қылмыстын, нәтижесінен болар ... ... ... ... ... бір ... әрекет
немесе әрекетсіздік жөнінде бөлек орын алса, ал екінші бір ... ... ... ... ... ... бәлек орын алады. Яғни, бір
қылмыс күрамында кездесетін кінәнің осындай екі ... ... ... екі ... ... қылмыс деп айтамыз. Кылмыстық
к.үкыктеориясында оны кейде, «екі жакты» ... ... ... кінә
нысандары деп те атайды. Бұл аталған терминдердін түпкі мәні біреу — ол бір
қылмыс ... ... екі ... ...... және ... ... болатындығын көрсету болып табылады.
Қьілмыстык кодекстің 22-бабы кінәнін екі нысанымен ... ... ... ... егер касақана қылмыс жасаудын салдарынан
заң бойынша неғүрлым қатаң жазаға әкеп ... және ... ... ауыр ... келтірілсе, мұндай зардаптар үшін ... егер адам ... ... ... алдын ала білсе, бірак осы-
ған жеткілікті негіздерсіз оларды боддырмауға менмендікпен ... ... егер адам бұл ... ... ... мүмкін екенін алдын ала
білмесе, бірақ болжауға тиіс және бол-жай ... ... ... ғана ... ... ... қылмыс қасақана кылмыс деп танылады. Осы
зандылык аныктамаға сәйкес кінәнін екі ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет, себепті байла-ныс ... ... ... ... ... материалдык қылмыс құрамдарында ғана
орын алады. ... ... ... ... ... ... 103-
бабынын 3-бөлігіндегі денсаулыкка касақана ауыр зиян ... ... ... ... ... еңбек корғау
ережелерін бұзу, 117-баптьщ 4-бвлігіндегі заңсыз аборт жасаудан ... каза ... ... ... бір ауыр ... әкеліп соктыруы
сияқты кұрамдар жатады. Осы көрсетілген құрамдар-да әрекет ... ... ... ... касакана-лык, ал одан туындаған зардап
жөнінде абайсыздық болады. Мұндай қабатгасқан кінәнін болуына өзіндік себеп
те бар.
Кісіні әдейі ... ... ... ... ... ... келетін зардаптан кісі елетінін дәл болжай бермейді. Сол себепті
де мүндай ретте басқа адамнын денесіне ауыр ... ... ... ... сол ... ... кісі өлімі жөнінде кінәнін
абайсыздык ны-саны орын ... Сол ... ... ... 117-бабы-
нын.4-бөлігінде айтылған «Заңсыз аборт жасаудан жәбірленуші қаза тапса
немесе басқа бір ауыр ... ... ... деген құрамды алайық.
Бұл жерде субъектінін. ... ... ... ... қасақаналыкпен, ал одан
келетін зардап жәбір-ленушінің қаза табуы немесе баска бір ауыр зардаптарға
душар болуы онын, кінәсінің ... ... ... ... ... ... реттерде субъект кісінің қаза болуын ... ... ... оның ... ... түрде жол бер-се, бұл сиякты іс-әрекет
103-баптың 3-бөлігі, (117-баптың 4- ... ... ол ... ... ... ... белгілейтін баскд баппен саралауды ... ... ... екі ... ... ... осындай кылмыстар-да
іс-әрекеттің нәтижесінен туындайтын зардап жөнінде кінәнін. тек абайсыздық
нысаны орын алатыны айқын. Сол себепті де ... екі ... ... ... ... ... ... орын алуы мүмкін емес.
Өйткені, қылмыска октал-ғанда одан туындайтын зардап болмайды. Зардап жок.
жерде ... екі ... ... ... сөз де ... Сондай-ақ Кылмысқа
бірге катысуда келтіретін зардап туралы ұйымдастьь рушы, көмектесуші ... ... ... ... ... ол ... бүл ... бо лпы алғанда,
кінәнін екі түрімен істелетін кылмыстардьщ субъективтік мазмұнын терен
зертгеу объективтік ... ... ... ... ... ... ... істелген іоәрекетгі қасақана я болмаса абайсызда істелген
қылмыс құра-мына дәлме-дәл жаткызуға толық мүмкіндік ... ... және оның ... ... субъективтік жағының белгісін
талдағанда адам-нын жіберген катесінің кінәнін нысанына және оның ... ... ... ... ... әсерін аныктау-дын маңызы
ерекше.
Қате дегеніміз адамнын істелетін коғамға қауіпті іс-әрекетіне
байланысты факт немесе заң туралы ... ... ... түсінігі
болып табылады.Кылмыстық қуқыктағы мұндай кате заң ... қате ... ... екі ... бөлінеді.
Заңтуралы кателік деп адамның іс-әрекетінін ... ... ... ... онын ... осы ... ... жазаның түрі, мөлшері жөніндегі теріс ұғымын айтамыз.
Мұндай ретте адам өзінің ... ... ... деп ... шындығында занда ол кылмыс катарына жатпайды, Мы-салы, адам ... ... ... ... жара-кат келтірді. Ол бұл әрекетін
қылмыс деп ойлайды, ... та ... ... ... ... ... салу туралы жауаптылык көрсетілмеген. Демек, мұндай іс-әрекетте
кінә де, кылмыс та жоқ. КерІсінше, адам өзінің істеген ... ... ... ... ұғымда болады, бірақ оның іс-әрекеті заң бойынша кылмыс
болып табылады. Мұңдай ретге адам ... ... ... ... өйткені занды білмедім деген сылтаумен коғамға кауіпті іс-әрекет
істеуге ешкімғе де жол ... ... ... ... іс-әрекетін
тиісті бап бойынша саралау, соған жаза түрін және мөлшерін ... ... ... кінәнің нысанына және онын жауап-тылығына ешбір
әсер етпейді. ... ... ... күрамының объектісІ және
объективті жағьшың белгілері, яғни ... ... ... теріс ұғынуын
айтамыз.
Фактілі кате мынадай түрлерге бөлінеді
1. Қылмыстың объектісі мен заты жөніндегі
2. Әрекет немесе әрекетсіздіктін мәні жөніндегі ... ... ... ... ... жөніндегі қате бірнеше
жағдайда болуы ... ... ... объектіге қол сұғатын болып ойланға-
нымен, ал шын мәнінде ... ... зиян ... ... ... наркотикалык. препаратты ұрлаудын орнына
қателесіп, іш аурудын дәрісін ұрлайды. Бұл сияқты катеде
субъектінін жауапкершілігі кылмысты ... ... оның ... ... ... байланысты шешіледі. Осы айтылған мы-
салға сәйкес кінәлінің әрекеті наркотикалык нәрсені ұрлауға
окталғаны үшін ... ... бір ... ғана қол ... ... ал ... бірнеше объектіге зиян келтіреді. Мұндай нақтыланба-
ған қасақаналықпен әрекет істегенде ... адам ... ... үшін ғана ... ... Мысалы, түн ішінде бей-бере-
кет мылтық атудан көшеде өтіп бара жатқан адамға ок тигізіп
қаза болса, кінәлінің әрекеті Қылмыстык кодекстін 257-бабы
3-бөлігІмен және ... ... «и» ... яғни ... ... ... сараланады. Сондай-ақ екікабат әйелді
онын екіқабат екендігін білмей ... ... ... ... Кылмыстык кодекстің 96-бабының 2-бәлігі
«г» тармағымен саралауға негіз жоқ, мұндай ретте іс-әрекет нақ-
ты ... ... орын ... ... ... ... сараланады.
Объект жөніндегі қателіктен кылмыстын заты ... өзі ... ... ... білу кажет. Мысалы: бидайдың
орнына арпа ұрлау, бағалы қағаздын орнына жалған ақша ... ... ... ... әсер ... ... өзі ... кдтеліктің мәні сол кінәлі адам белгілі бір ... ... ... бір ... ... ... ... шет елдік мемлекеттін
окілін өлтірудін, орнына жай адамды әлтіру ... өзі ... ... ... дәл ... аумайтын баска бір адамды өлтіру мұндай реттерде
кінәлінің қателесуініа онын ... ... ... ешбір катысы
болмайды. Іс-әрекеттің мәні жөніңдегі қателік екі ... орын ... Адам ... ... іс-әрекетінін зиянды екенін сезіп, тілеп
істегенімен, шын мәнінде, оның іс-әрекеті ... ... ... ... ... жек ... ... у беріп өлтірудің орнына қателесіп оған
іш аурудың дәрісін ішкізеді, әрекет кісі ... ге ... ... ... ... ... кауіпті екенін
сезбегендіктен езінің істеген әрекетін немесе әрекетсіздігін заңға ... деп ... ... ... ... адамды касака-на кылмыс істегені
үшін жауаптылыққа тартуға жол бермейді, бІрақ та сол ... үшін ... ... зиян ... үшін ... ... зиянды
зардаптын. болуымүмкі екенін болжауы мүмкін және болжауға тиіс болған ретте
ғана жауапқа тартылуы ... ... ... одан ... ... ... арасындағы орын алатын себепті ... ... ... ... ... жөніндегі қателік деп айтамыз. ... өзі ... келе ... ... жаяу адамды байкамай кағып
кетіп, оны өліп калды екен деп суға ... ... ... ... ... ... емес, суға тұншығудан болады. Мұндай іс-әрекет екі бірдей
кылмыстыңжиынтығы ретіндесараланады.
Жауаптылықты ... және ... ... ... адам осы ... орын алуы нрмесе орын ... ... ... ... ... ... онын жауаптылығы касаканалықтың
мазмұнына, неге ... ... ... адам ... ... екенін білмей өлтірсе, онда
оны Кылмыстык кодекстің 96-бабы 2-бөлігі «г» тармағы бо-йынша ... жок. Ал, ол ... ... емес ... ... әйел екен деп ... ... кылмыстык ниеттің бағытына сәйкес шешіледі қасақаналықтың
қажетті элементі болып ... ... ... ... ... ... өзі белгілі бір қоғамға қауіпті іс-әрекетті істеу кезінде
өзінің қылмыстық заң ... ... ... қол ... одан
келтірілетін зиянды, сондай-ақ осы іс-әрекеттің жүзеге асырылу уақыты,
орны, тәсілі, жағдайы ... ... ой ... ... ... компоненттердің барлығының да кінәлінің санасы арқылы елестетілуі, оның
іс-әрекетінің белгілі бір әлеуметтік ... ... ... одан қоғамдық қатынастар жүйелеріне зиян келетінін, яғни оның
қоғамға қауіптілігін сезінуге мүмкіндік ... ... адам ... ... ... тәжірибесіне, біліміне,құқылық мәдениетіне сәйкес өзінің іс-
әрекетінің қоғамға қауіптілігін сезінуге қабілетті болып табылады.
Іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігін сезінуді ... заң ... ... ... ... ... ... болмайды.
Қасақана қылмыс істегендердің ... ... ... іс-әрекетінің
қылмыстық заңға қайшы екенін сезеді. Бірақ та қылмыстық заң ... ... ... ... ... істейтін жәйттер де кездесіп қалуы
мүмкін. Мысалы,түзеу мекемелерінде, ... ... ... және
емдеу профилакторийлерінде ұстайтын адамдар ішімдіктерін,дәрілік немесе
есірткі заттарды, ... ... ... ... ... да бұйымдарды қарап
тексеруден жасырып беру немесе кез келген ... ... ... заң ... салған, жазалайтын әрекет екенін әркім біле бермейді.
Соған қарамастан адамның мұндай ... ... ... ... ... де ... реттерде заң шығарушы іс-әрекеттің қасақана
қылмыс құрамына жатқызылуы үшін қылмыстық жауаптылықтың шарты ... ... ... қылмыстық заңға қайшы екендігін сезінуін
тиісті қылмыстық құқылық нормада тікелей атап көрсетеді. ... ... тұра ... ... ... қамауға алу, анықтама, тергеу, прокуратура
немесе сот органдарының біреуді біле тұра заңсыз ... ... ... ... қолданғаннан кейін тиісті рұқсат етілмеген немесе тыйым
салынған жерлерде тыйым салынған ... ... аң ... ... ... сипаттайтын бір қажетті
белгісі, қылмыс субъектісінің өзінің әрекетінен немесе әрекетсіздігінен
болатын зиянды ... ... ... ... Егер ... мұндай
зардаптың болыуын болжамаса және болжауға мүмкіндігі болмаса, ол ... ... ... ... қауіпті зардаптың тууының болмай
қалмайтындығы болжанады. Белгілі бір зардап келтіруге ниет ... ... ... ... іске ... кәміл сенеді және туындайтын
зардапты ой-сана арқылы елестетіп, оның сөз жоқ ... ... ... ... ... ғана ... қасақаналықпен қылмыс істеген
қоғамға қауіпті зардап сөзсіз болатын түрде ... қана ... ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, жүріпкеле жатқан поездан
жәбірленушіні лақтырған адам өзінің қылмысының ... ... оның кез ... ... дене ... ... сезеді. Мұндай
жағдайда істелген әрекеттің нәтижесінен кісі ... ... ... кісі ... орын алуы ... ... ... бірақ та
әйтеуір жүзеге асатындай болып елестейді ... ... адам ... ... ... ... ... көздеп атқанда, ол жәбірленушінің өлуінің
нақты мүмкін болатынын ғана болжайды.
Қоғамға зиянды зардаптың болуын тілеу немесе оның тууына ... жол беру ... ... еріктілік элементін құрайды.
Тілеу- бұл белгілі бір мақсатқа, ... жету ... ... болып табылады.
Тікелей қасақаналықта қоғамға зиянды зардаптың болуын тілеу,әр
түрлі нысанда көрінуі мүмкін:а) Қоғамға ... ... ... ... ... ... ... зиянды зардап түпкі мақсатқа жетудің қажетті
құралы болса я болмаса, б)қоғамға зиянды ... ... адам үшін ... ... белгілі бір сатысы болуы мүмкін.Қылмыстық ... ... ... ... ... ... Формалдық құрамдағы қылмыс үшін қасақаналықтың мазмұнын осы
тұрғыда қылмыстардың объективтік жағының белгісі болып ... ... ... ... немесе әрекетсіздіктің қоғамға зияндылығын сезу ғана
жеткілікті ... ... ... ... формальдық құрамдағы
қылмыстардың объективтік жағының ... ... ... ... ... ... ... зиянды зардаптың болуын болжауды талап ... Егер адам өз ... ... қоғамға қауіпті
екенін ұғынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптары ... ... ... болмай қоймайтынын алдын ала білсе және осы ... ... ... ... ... жасалған қылмыс деп танылады.
Егер ... ... ... ... ... екенін ұғынып, оның
қоғамдық қауіпті зардаптары болуы ... ... ... ала ... ... болуын тілемесе де, бұған саналы түрде жол ... не ... ... ... жанама ниетпен жасалған деп танылады(20-бап).
Тікелей және жанама қасақаналықтағы ... ... ... ... ... жоқ, екеуінде де бірдей. Жанама қасақаналықтағы
қоғамға зиянды зардапты болжаудың ... ... ... ... бар. Егер ... ... қоғамға зиянды зардаптары
болуы мүмкін екенін немесе болмай қоймайтынын алдын ала ... ... ... зиянды зардапты болжау сөзсіз болатын түрінде емес,
болуы мүмкін зардап ... ... ала ... ... жанама
қасақаналықтың интеллектуалдық белгісі ... ... ... сезу және қоғамға зиянды зардаптың болу мүмкіндігін болжау
арқылы сипатталады.
Жанама қасақаналықтың ... ... ... ... ... немқұрайды қарап саналы түрде жол беру ... ... ... тікелей қасақаналықтан негізінен осы еріктілік белгі бойынша
ерекшеленеді. ... ... адам ... ... болуын тілейді.
Жанама қасақаналықта, тікелей қасақаналыққа қарағанда кінәлі адам зардаптың
болуын тілемегенімен, бірақ оның болуына саналы ... ... ... ... ... ... зардапқа саналы, немқұрайды түрде жол беру деп
кінәлінің сол зардаптың болу ... ... және оны ... яғни ... ... немқұрайдылықпен парықсыз қарауды айтамыз.
Жанама қасақаналықта кылмыстық құрамына тән қоғамға ... ... ... іс-әрекетінің түпкі немесе аралық я болмаса
басқа мақсатқа жету құралы ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Жанама қасақаналықпен істелген
қылмыстар үшін қоғамға зиянды зардаптың қажеті жоқ, ... ... ... ... ... ... ниет те ... Бірақ алға қойған
мақсатына жету үшін адам ... ... болу ... теріске
шығармайды, оған саналы түрде жол береді. ... ... ... істеу тікелей қасақаналықпен қылмыс істеу арқылы ... ... ... ... де ... ... ... қасақаналықтың ерекшелігі
сол, ол формальды қылмыс құрамында болмайды. Өйткені формальдық қылмыс
құрамының ... жағы тек қана ... ... іс-әрекеттен (әрекет
немесе әрекетсіздік) ғана құралады. Сол ... ... бір ... зиянды
әрекеттің орындалуы мұндай қылмыс құрамының белгілі ретінде көрсетілмейді.
Формальды ... ... ... ... ... еркі іс-
әрекеттің өзіне ғана ... тек қана ... ... жүзеге асады.
Жанама қасақаналықпен қылмысқа ... ... ... ... мақсатты көрсеткен қылмыстарды істеу, сондай-ақ қылмысты
ұйымдастыруды, азғыруды және ... ... ... ... емес. Бұл
тұрғыдағы қылмыстар тек қана тікелей қасақаналықпен ... ... және ... қасақаналықты бір-бірінен жіктеп бөлудің қылмысты дұрыс
саралауда маңызы ерекше. Көптеген қылмыстар тек қана тікелей қасақаналықпен
істеледі. Жанама ... ... ... оны менмендікпен істелетін
кінәнің абайсыздық ... ... ... да ... ... осы екі ... бірінен-бірін ажырата білу қылмыстық-құқылық
номаларды дұрыс қолдану үшін, кінәнің дәрежесін анықтау үшін, ... ... ... ... жеке ... ... пен ... саралау үшін өте ... заң ... ) ... тек қана екі түрінің тікелей және
жанама қасақаналықтың ғана анықтамасын ... ... ... ... сот ... ... басқа түрлерін бөліп көрсетеді. Пайда
болу мерзіміне қарай қасақаналық алдын ала ойластырылған ... ... ... болған қасақаналық болып бөлінеді. Алдын ала ... ... ... қасақаналықта кінәлі адам қылмыс істеуден бұрын, ол ... ... ... ойын ... ... ... алып іске асырушылық
жатады. Алдын ала ойлау мен сол ойды ... ... ... ... ... ... ... ойластырады, қол сұғылатын объектіні, қылмыстың
затын тандайды, ойын жүзеге ... ... ... Көп ... ... ала ... ... істеген қылмысының дәл осындай қылмысты
табан асты пайда болған қасақаналықпен істеген адамға ... ... зор ... ... істеуді алдын ала, күні бұрын ойлаған адам оны
жүзеге ... ... ... ... ... үшін ... ... да амалын қарастырады.
Табан асты пайда болған қасақаналықта қылмыс істеу туралы ниет
аяқ астынан, кенеттен пайда болып, сол ниет тез ... іске ... ... ... болған қасақаналық жай және аффектілік болуы мүмкіТабан
астында пайда болған жай қасақаналыққа кінәлінің қылмыс ... ... ... ... дені дұрыс күйінде пайда болып, сол ниеттің сол ... тек ... ... соң іске ... ... ... Аффектілік қасақаналыққа
жәбірленушінің тарапынан кінәліге немесе оның жақындарына ... күш ... тіл ... қатты қорлау салдарынан табанда болған жан күйзелісі
үстінде ашуға байланысты ... ... ... Мысалы, жан күйзелу
жағдайында жасаған ашумен болған адам өлтіру немесе жан ... ... зиян ... ... ... ... ... қоғамға зиянды
зардаптарын дәл болжауына байланысты қасақаналық айқын (нақтыланған) және
екі ұшты (нақтыланбаған ) ... ... ... ... ... ... ... қоғамға зиянды зардаптың болуын болжайды.
Айқын қасақаналық жәй және ... ... ... ... бөлінеді.
Жәй айқын қасақаналықта кінәлі адам өзінің іс-әрекетінен ... ... ... ... ... ... болжайды (Мысалы, кісі өлімі
немесе денеге жарақат келтіру). Адамға ... ... ... орын ... ... кінә ... ... қасақаналықта кінәлі адам екі немесе одан ... ... ... ... ... зардаптың болу мүмкіндігін болжайды
(Мысалы, кісі өлімі немесе ауыр дене ... Екі ұшты ... ... адам ... ... ... ... қайсысының орын
алатынын және оның қандай болатынын дәлме-дәл елестете алмайды. Екі ұшты
қасақаналықта ... адам ... орын ... зардап үшін ғана жауапты болып
табылады.
Абайсызда және оның ... Орта ... ... оныншы қылмыс
абайсыздықпен істеледі: осыған орай оның зияндылығы немесе ... ... жоқ деп ... ... Кейбір жағдайларда абайсыздықпен істелген
қылмыстардан келетін зардаптардың жүгі ... ... аз ... ... ... ... әр ... дамуының, экология
саласындағы жол берілетін ... ... ... ... туралы жауаптылық мәселесі қазіргі уақыттаең көкейтесті
мәселелердің бірі болып ... ... ... негізінен жауапсыздықтан,
байқаусыздықтан, ... ... ... ... ... ... қараудан, адамдардың өмірі мен денсаулығын
қорғауға жете көңіл бөлмегендіктен ,сондай-ақ ... ... ... кәсіби шеберлігінің, тәжірибесінің, білімінің жетіспеуінен
немесе басқадай себептерге байланысты болады.
Абайсыздық ... ұғым ... ... берілген (21-бап). Онда
менмендікпен немесе немқұрайдылықпен жасалған әрекет абайсызда жасалған
қылмыс деп танылады ... ... ... ... ... екі түрге-менмендік және немқұрайдылық болып бөлінеді. Егер адам өз
іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға ... ... ... ... ... ... ... бұл зардаптарды жеткілікті негіздерсіз жеңілтектікпен
болғызбау мүмкіндігіне сенсе, ... ... ... ... ... Өзінің әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамға ... ... ... және ... ... ... ... екендігін болжау
қылмысты жеңіл ойлылықтың интеллектуалдық элементін, ал ... ... ... болғызбау мүмкіндігіне сену оның ... ... ... істеуде кінәлі адам өзінің әрекетінің немесе
әрекетсіздігінің қоғамға қауіп туғызу мүмкіндігін сезеді, солымен бірге ол
өз істеген әрекетсіздігінен немесе әрекетінен ... ... ... бірақ жеткілікті негізсіз жеңілтектікпен ондай зардапты болғызбау
мүмкіндігіне сенеді.
Менмендікпен әрекет істеген адам әр уақытта да ... ... ... ... және оны тойтаруға ... ... ... ... адам ... ... ... әрекет немесе
әрекетсіздігінің зиянды екенін түсінеді. Осы айтылған екі белгі ... ... ... ... ... істеуге жақындастырады.
Яғни, өзінің интеллектуалдық элементі бойынша менмендіктің ... ... ... ... ... ... кінәлі нақты зардаптың болуын біле тұра
саналы жол берсе, менмендікте зиянды зардаптың ... ... ... ғана
болжап,ондай зардап бола қалған күнде ол тойтарылады деген жеңіл ... ... ... ... деп ... әр түрлі болады. Мысалы, кінәлінің
өзінің жеке ... ... ... ... ... ... басқа жағдайларға сенуден қылмыс тоитарылады, қолайсыз
оқиға болмайды деген сеніммен істеушілігі. Ал іс ... ... ... ... ... ... ... артық адам немесе ... ... зиян ... деп ... ... ... ... адамға немесе қоршаған ортаға зиян келтірсе ол адам кінәлі
болып табылады .
Қылмысты менмендікте адамның санасы мен еркі ... іс ... ... ... ... түрі ... ... табылады.
Егер адам қажетті ұқыптылық пен сақтық болганда ол зардаптарды
болжап білуге тиіс және ... біле ... бола тұра өз ... ... ... ... ... мүмкін екенін болжап
білмесе,қылмыс неқұрайдылықпен жасалған деп ... ... ... ... ... зиянды түсінбеген ,зиянды
зардаптардың болуы мүмкін екенін болжамаған Адам не үшін ... ... ... ... ... ... мүмкін.Мұндай жағдайда адам заңның
талаптарына,қоғам ережелеріне,басқа да адамдардың ... ... ... яғни ... ... ... ... зиянды зардаптардың болуы мүмкін екендігін болжауға тиісті және
болжай ... ... да ... ... ... екі түрлі белгімен
сипатталатынын көреміз. Оның ... адам ... ... ... ... зардаптарын болжауға тиіс болса, екіншісі болжай
алатын ... ... ... ... ... тиісті, міндетті болу
немқұрайдылықтың объективтік белгісі ... ... ал ... зардапты
болжау алады болсадеген сөз, немқұрайдылықтың субъективтік белгісі түзеді.
Заң қылмыстық осы екі ... және ... ... ... Немқұрайдылықтың объективтік белгісінің мәні
адамның өзінің іс-әрекетінен ... ... ... ... ... ... ... Мұндай міндеттілік заң талаптарынан, кінәлінің
лауазымдық құзыретінен, кәсіптін функциясынан немесе тұрмыс ережелерінен
туындайды. Немқұрайдылықтың объективтік және ... ... ... ... естен шығармау керек. Немқұрайдылықтың субъективтік
белгісі қоғамға ... ... ... ... ... нақты жағдайда
байланысты өзіндік ерекшеліктерін есепке алуды қажет етеді. ... ... ... ... қоғамға зиянды зардабының болуы ... ... ... ... ... оның ... ... жетілу деңгейін,
кәсіптік немесе өмірлік тәжірибесін, денсаулық жағдайын, ... ... ... ... ... ... дұрыс баға беріп,тұжырымды қорытынды
жасау керек. Тек қана субъективтік белгіні басшылыққаала отырып,адамның
қоғамға ... ... ... ... мүмкіндігін болжағаны немесе
болжамағаны анықталады.
Субъективтік белгінің болуы адамды жазықсыз жауапқа тартуға ... ... да ... құқық ғылымы немқұрайдылықпен субъкетивтік
белгісіне ерекше мән береді. ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен оның объективтік белгісінің
барын анықтау қажет. Немқұрайдылықтың объективтік белгісі (адам өзінің ... ... ... болуы мүмкін екендігін болжамаса)жоқ болса,
онда немқұрайдылықтың субъкетивтік белгісі туралы сөз де болмайды. ... ... ... ... егер ... белгі
(адамөзінің іс-әрекетінің зиянды зардабының болуы ... ... ... ... ... және адамның өзінің іс-әрекетінің зиянды зардабының
болуы мүмкін екенін болжай алатын болғанда орын ... Сол ... ... ... болған күнде ғана сол адам кез келген зардапқа кінәлі
болады. ... ... пен ... ... ... ... жанжал болып, бір-
бірімен жұлқыласып төбелес болған .Төбелес барысында ... ... ... ... ... асфальтқа басымен құлап, содан бас сүйегі
сынып,миына қан құйылып,екі тәуліктен соң қаза болған. Сот ... ... ... ... нысанының немқұрайдылық түрі бойынша
кісі өлтіргені үшін кінәлі деп тапқан. ... ... ... ... ... итерген кезде оның қатты бетонға соғылып өлуіне душар болуы
мүмкін екенін болжамаса да ... ауыр ... ... ... ... ... түрі болып табылады немқұрайдылықтың
менмендікпен бір ғана ұғқсастығы бар. ... осы екі ... орта ... ... адам сол ... жағдайға байланысты
қоғамға зиянды зардаптың нақты болуын болжауға тиісті болса да болжамайды.
Кінәнің менмендік түріне қарағанда немқұрайдылықта ... ... ... ... ... қоғамға зиянды ниәтиже тудыратындығын болжауға
тиісті және болжай алатын болса да, оны ол ... ... ... ... ... ... әрекетсіздік қоғамға зияндылыған және туатын
зардапты сезе тұра ... ... ... ... ... ажырата білу керек.Егер адам өзінің әрекетінен немесе
әрекетсіздігінен зиянды зардаптардың ... ... ... ... ... және болжайтындай мүмкіндік жоқ ... ... ... ... оның ... кінә жоқ, соған байланысты қылмыстық
құрамы да болмайды.
Мұндай жағдайларда кінәсіз зиян келтірушілік ... ... деп ... ... ... ... ... немқұрайдылыққа тән
объективтік және субъективтік белгілер жоқ. Кездейсоқ оқиғаға (казусқа) тән
мына мысалды келтірейік: Абрамов құс ... ... ... ... ... ... асханасына азық-түлік алып келген. Осы жерде ол
өзіне бұрыннан таныс Кемелбек және ... ... екі мас ... Олар ... ... ... ... толы екенін айтып,
оларды апарудан бас ... қол ... алу үшін ... ... ... ... ... пайдаланған әлгі екі жігіт
машинаны алған. Қайта оралған Абрамов ... ... ... ... ... ... Жақсыбай айтқанды тындап ұсынысын орындайды , ал
Кемелбек болса,машина қорабына жасырын қалып ... ол ... ... ... ... келе жатқанда ауыр мастықтың салдарынан Кемелбек
ұйықтап кетіп машина қорабынан құлап, жүріп келе жатқан ... ... ... қалып сол жерде қазаға ұшырайды. Алғашында Абрамов
көлік ... ... ... мен ... ... бұзғаны,
соның салдарынан жәбірленушінің өлуі үшін кінәлі деп, халық сотының ... ... ... ... обылыстық сотта қаралғанда
Абрамов жөніндегі үкім бұзылып, оның ... ... ... белгісі
жоқ болғандықтан іс қысқартылған. Сот алқасының ұйғарымында мас ... ... ... ... қарамастан автокөлікке өз
бетімен,жасырынып ... ... ... ... ... ... көлік құралының жүріс ... ... ... яғни оның ... қылмыс құрамы жоқ ... мас ... ... ... ... дөңгелек астына
түсіп, қаза болуы жәбірленушінің өзінің өрескел салақтығынан болған. Істің
мән-жайы бойынша ... ... ... ... ... білмеген және білуге мүмкіндігі де болмаған. ... ... ... ол кінәлі деп танылуға және қылмыстық ... ... ... ... ... жасаған адам өзінің іс-әрекетінің
(әрекетсіздігінің) және одан кейін пайда ... ... ... ... ... ... ал осы ... абайсызда мұндай әрекет жасағаны
және қоғамдық қауіпті зардаптар келтіргені үшін ... ... ... ... ... деп ... Егер ... жасаған адам өзінің іс-әрекетінің
(әрекетсіздігінің) ... ... ... және ... мән-жайы
бойынша ұғына алмаған болса, не қоғамдық қауіпті зардаптардың пайда болуы
мүмкін екенін алдын ала білмесе және ... ... ... ... ... ... тиіс ... немесе білуі мүмкін болмаса,әрекет жазықсыз
жасалған деп ... Егер ... ... ... ... қауіпті
зардаптардың пайда болуын алдын ала ... адам оны ... ... сенген болса не ... ... ... жағдайлар талаптарына сәйкес келмеуіне немесе жүйке-психикалық
ауыртпалықтарға байланысты осы зардаптарды болғазбауға шамасы келмесе ... ... ... деп танылады делінген(23-бап).Жалпы қасақаналық
пен абайсыздықтың психологиялық мазмұны мына төмендегідей:
Қылмысты абайсыздықпен күрестін тиімділігін көтерудің аса ... ... ... ... ... қол жеткізудің және
қылмысты абайсыздықтың алдын алудың тиімділігін ... ... ... ... табылады.[3, 111-112-113б.].
Қылмыстық заңда және қылмыстық атқару ... да ... ... ... қол ... және жаңа ... алдын алудың мағынасын және құралдарын жеткілікті түрде толық
анықтап ашпағанын атап өткеніміз жөн. жасалған қылмыс үшін ... ... ... ... катар сотталғанды түзеу мен қайта тәрбиелеу қүралы
болып ... Енді ... ... ... қылмыстық заңда
сотталғанды қайта 'тәрбиелеу жөнінде ештеңе ... ... ... ... ... ... ... ойымызша жаңа
бағытта жүргізілуі тиіс. Жаңа қылмыстық заңда бекітілмесе де, ... ... ... және ... саясатының жаңа белесінде
сотталғанды тәрбиелеу және қайта ... ... ... жаңа бағасын
алуы тиіс. Осы айтылған ұғымдармен қатар, сотталғандарды ... және ... ... ... ... мақсаттарына қол жеткізу
мәселесін шешуде жаңа қылмыстық және қылмыстық-атқару ... ... ... ашу өте ... жағынан қылмыстылық туралы саяси пікірлер, екінші ... ... ... ... ... ... қабылданған
заң бастамаларымен тарихи дәстүрінің күші, жазалаудың ... ... ... ... ... саясат үғымындағы қылмыстық құқықта релятивті деп аталатын немесе
жаза қүқы туралы ... ... ... ... ... ... ғылыми жетілдірулер жатады. Қоғам санасына кірген моральдық
бастама, қолданыстағы құқыққа енген ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін, әлеуметтік ортаға
жағдайлар жасайды. Егер ... С.П. ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі қылмыстық саясатты қүруда дүрыс пайымдай
алсақ, онда оның ... ... ... ... кеткен ойларын толығымен
мойындауға болады.
Сондықтан бірнеше ондаған жылдар бойы елде ... ... ... ұйымдастыру барысында қалыптасқан ... бас ... ... Яғни, аталған ғалымның концептауалдық
ғылыми ережелері, қорытындылары мен үсыныстары, кеңестері мен ескертпелері
біздің заманда да, елдегі жаңа ... және ... ... ... әңгіме болып жатқан кезде өз өзектілігін және ... ... ... Мокринскйдің жаңа қылмыстық саясат қүру ... ... және ... ... берудің қажеттігі жоқ деген пікірі мен
ұсыныстары да даусыз екені рас [12,220-221 б.].
Құқық ... ... және заң ... ... ... заң ... ... тыс шығатын күрделі мәселелердің бірі
болып қала бермек. Неге осы бір ... ... ... ... ... ... үшін қандай оңтайлы әдіс қолдану керек екендігі және ол адам
жазасын өтеп шыккан соң ... ... ... шынайлығының
дәрежесін қалай есепке алынатындығы туралы қиындықтар туындап жатыр.
Профессор И.С. ... ... ... ... ... күрделілігі У.Р. Эшбидің сөзімен айтқанда, «бақылау үшін
ащылмаған, олармен қарым-қатынаста «қара жәшікке» сәйкес келетін
әдістерді қолдануға жататын» адамдардың ... ... ... [13, 107 ... жасар алдында, қылмыстық әрекетті жасау кезінде және оніы
жасағаннан кейін де ... ... ішкі ... білу жәңе тану
мәселесін шешу-сотталғандарды түзеу және жаңа ... ... үшін өте ... ... ... ... әсер ... жағдайлармен ішкі қозғаушы күштаң арасында өз ара ... ... ... ... ішкі ... тетіктері алдын ала
анықтауға келе бермейді ... ... ... ... ... ... ... әр . түрі? қортындылар мен ... ... ... ... бүл ... күрделі болғанымен, ол заң ғылымының әрі қарай дамуы мен
республикадағы ... ... ... ... ... қорғау
практикасын жетілдіру үшін жүргізілуге тиіс.
Қылмыстық қүқық философиясында қылмыскерге жазаның түзеу
әсерінің ... ... ... ... ... ... Ад.Франк, Кузеннің жүмысын келтіре отырып, былай деп
жазған: «Тәртіптің бірінші заңы қоғамға, ... ... әділ сот ... ... ... болу. Егер де кімде-кім бүл заңның талаптарын
орындамаса, тәртіптің екінші заңы, ... ... ... ... ... ... ... тек жазамен өтеуге болады. ... осы ... ... ... үшін ... іздеуде. Өздерін үлы саясатшы деп
санайтындар, жазаны тобыр үшін пайдалы деп табады, олар ... ... оның ... күші ... ... жасаудан бас тартқызуға
болады деп санайды. Шынында, мүнда жазалаудың бір мағынасы ғана ... ... оның ... ... себебі егер жаза кінәлі емес ... да, ол одан ... ... әкеліп, қылмыстың алдын алуға себеп
болады. Адамгершіліктен ... ... ... ... түзеу арқылы, оның өзіне әкелетін пайдадан көреді. ... ... бір ... ... ... ... оның ... мүнда емес.
Жаза қылмыскерді түзеу үшін, оның өзі қолданылып жатырған жазаны әділетті
деп санауы керек. ... ... ... ... ... ... қажет. Жазаның шын негізі әділеттілік, ал қоғам мен жеке адамның
пайдасы, оның тек салдары ... ... ... адам өзін ... деп санайтынына күмән жоқ-,
яғни ол өзін жазаға лайықпын деп түсінеді. Біздің санамызда ... ... ... ... ... ... ... жасалса, тиісті жазаны
қоғамның өзі қолдануы тиіс. Қоғам қылмыскерді жазалай алады, себебі ол оны
жазалауға міндетті. Бүл ... ... ең ... ең анық және ең ... ... көзі жоқ, ... жазалау құқығы зәбірге ұшыраған
адамға пайда әкелсе де, ... ... ... ... ... адамдарды
немесе қылмыскерлерді сақтандыруға немесе іүзеуге пайдалы болғандықтан ... ... ол ... және екінші қатынас бойынша да пайдалы, сондықтан
ол әділетті. Қылмыстық қүқықтың бүл ... ... ... екі
теорияның.да жалғандығын, толық еместігін және ерекшелігін дәлелдей отыріш,
оларды аяқтап, түсіндірме береді» [12,106 б.].
Бұл сөздерде ... ... бар, ... ол ... ... |заң
шығарушыға рүқсат берілетін немесе жасауға міндетті нәрселерді көрсетпей,
тиым салынатындарды ғана ... Бұл ... ... үш ... ... ... ... жасалған әрбір жаман әрекет жазаға
лайық, әрбір жаза әділетті болуы тиіс, тек о|ы 1 ... ғана ол ... ... ... ... ... ... бола алады; жазаны қолданатын
адамда қылмыскерді жазалауға ... ... ... ... ... ... ... қиянат жасау ретінде болады» [12, 109-110 б.].
Адамгершілік және құқық тұрғысынан жазаны қабылдау және ... ішкі ... ... қылмыстық құқықтың келтірілген
философиялық ережелері осы ... де ... ... ... ... бағытында өз өзектілігін және мағынасын жоғалтқан жоқ.
Жазаның ... ... ... үшін ... ... келесі қорытындылары мен үсыныстарына ерекше назар аударға
жөн:
1 Қоғамдағы қүқық тәртібін қалпына келтіру үшін жасалған қылмыс
міндетті ... ... ... ... ... ... және ... оның қоғамға және түзеу
нәтижесінде қылмыскердің өзіне келетін пайдалылығынан тұрады.
3 Қылмыскерді түзеу мақсатына жету үшін әділетті жазаны ... қол ... ... ... мен ... жасалған қылмыс
үшін тағайындалған нақты жазаны даусыз әділетті деп санауы тиіс.
Өз кезегінде қылмысты абайсыздық үшін жазаның түзеу қызметі келесі
мәселелерді шешуге міндетті.
1 ... ... ... ... қоғамдағы қүқық тәртібін қалпына келтіреді.
2 Қылмысты абайсыздық үшін жазаның адамгершілігі және
заңдылығы, нәтижесіндеоның қоғамға және ... ... ... ... ... тұрады.
3 Абайсызды қылмыс жасаған қылмыскердің түзелу мақсатына қол
жеткізу, тағайындалған ... ... ... ... және ... ... өзі ... жазаны
жасалған
абайсыздықтағы қылмыс үшін даусыз ... әсер ету ... ... және ... ... және ... қоғамдық қүқықтық санаға
сәйкес, қылмыстан соң жаза орын алады. ... ... ... ... ... ... ауыр ... жаза да қаталырақ іболады,
егер қылмыс жекелеген адамдардың қоғамға қауіпті ... ... жаза ... ... ... ... ... ретінде қолданылатын пайдалы
әрекетті білдіреді. Егер бүл ... ... ... онда ол ... жасалуы
арқылы келтірілген залалды өтеудің мағынасы болуы керек. Қылмыс қоғамдық
қатынастарды бүзу болып ... ... ... осы ... ... және оны ... мүмкіндігін де осы арадан іздеу керек [14, 63
б.]. Яғни, абайсыздықта қылмыс ... ... ... ... тағайындалған жазаның абайсызда жасалған әрекеттің ауырлығы
дәрежесімен тікелей байланыста болады.
Қылмысты абайсыздық үшін ... ... ... ... ... ... ... жасалатын
қылмыстылықпен күреске қатысты қылмыстық және ... ... ... ... ... ... қисынды болып табылады. Заң
әдебиетінде мемлекеттің қылмыстық-атқару ... ... және ... ... ... ... жылдары қарала бастады. Қылмыстық-атқару
саясаты өз бастамасын қылмыстық саясаттан ... өз ... ... ... ... ... неғізгі бағыттарын анықтай ... ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асыратын
қылмыстық-атқару саясатын да қүруға негіз жасайды.
Қылмыстық-атқару саясаты (немесе бүрынғы «еңбекпен ... деп ... ... жалпы бағыттан бөлек, ерекше бір саясат
түрі деп саналған емес. ... ... ел ... ... қоғамның барлық салаларында өткізілген бүкіл саясаттың ажырамас бөлігі
ретінде танылған.
Н.А. Стручков жазғандай: «Еңбекпен ... ... ... ... ... және ... саясатты іске асырудың нәтижесі болып
табылады. Себебі, қылмыстық-атқару ... ... ез ... ... кетіп, өзінің ерекшелігі арқылы еңбекпен түзеу саясаты
түрінде көрініп, ерекшеленеді. Еңбекпен түзеу саясаты ... ... ... және ... ... > аясында мемлекетке, оның тиісті
органдарына және ... ... ... ... ... бүл жерде ол тек
қылмыстық емес, сонымен қатар әлеуметтік саясаттың ережелерінен туындайды.
Әлеуметтік, қылмыстық және еңбекпен түзеу саясаты ... ... ... ... ... ... нақтылай қарастырайық,- деп
жалғастырды өз ойын Н.А. ... ... ... әлеуметтік саясат
қүрайтыны даусыз. Одан өз бастауларын қылмыстық саясат алады және ол арқылы
еңбекпен түзеу саясаты ... ... ... ... түзеу саясаты
тікелей адамның жеке басын қалыптастыру, адамдар арасындағы дүрыс ... ... ... түру ережелері туралы әлеуметтік саясаттың
ережелеріне сүйенеді.
Абайсызда жасалған әрекеттердің салдары белгіленген ... ... ... ... мүмкін, өескел абайсыздық қоғам үшш
қауіпті салдарларға әкеп соқпауы да мүмкін, ал ... жай ... ... бір ... ірі ... кейбір жағдайларда адам шығындарына әкеп соқтырады.
Сондықтан абайсызда жасалған әрекеттердің қылмыстық салдары құқық
бүзушының әлеуметтік бет-әлпетін толық ... ... ... ... ... жасалуына шаршағандық, күйгелектік,
салмақтылық сияқты факторлар сияқты психикалык ерекшеліктері және
т.б. үлкен әсер ... Заң ... ... ... ... үшін ... санкцияларды белгілей отырып (15 жылға дейін
бас бостандығынан айыру), біздің ойымызша, мүндай ауыр жазаға сай
келетін нақты жағдайды көрсеткен жоқ. Сол ... ... ... ... ... ... Бұған дәлел ретінде
Н.Н. Белокобыльскийдің пікірін келтіруге болады. Оның мәліметтері
бойынша тағайындалған жазаның басым көпшілігі 5 ... бас ... ... ... ... 97,6%. ... жазалардың
жиынтығының жартысы (47,8%) 3 жылға дейінгі бас бостандығынан айыру жазасын
қүрайды. Үшінші бөлігін 27,8% бас бостандығынан ... ... ... ... ... үшін ... ... ғөрі неғүрлым жеңіл жаза
қолдануға назар аударсақ, ол 32,1% қүрайды, мүны ... ... деп ... Мәліметтер көрсеткендей, бас бостандығынан айыру жазасының басым
көпшілігі шартты түрде соттауды қолдану арқылы тағайындалған. Мүндай ... бас ... ... ... 33,1% ... [104, ... б.]. ... В.А. Нерсесянның келтірілген бұл ... ... ... ... ... жаза ... жөнінде сот
практикасын талдаудың және шолудың нәтижесінде тапты.
Біздің мемлекетіміздің жүргізіп жатқан қылмысты ... ... ... ... ... қылмыстарға әсер ету шараларымен
салыстырғанда анағүрлым жеңілірек. Мүны кылмыстық іс жүргізудің ең бастапқы
кезеңдерінен байқауға болады. Мысалы, ... ... ... ... алу ... ... ... түрғылықты мекенінен ешқайда
кетпеу шарасы қолданылады.Қылмыстық іс ... ... ... ... үкімін шығару және абайсыздықта қылмыс жасағаны үшін
сотталушыға жаза ... ... ... ... ... ... ... жаза тағайындайды. Алайда ... ... ... зиянның мөлшері қасақана түрде жасалатын
қылмыстың зиянынан анағүрлым асып кетеді: жыл ... ... ... ... ... еңбекті қорғау, тау-кен және қүрылыс жүмыстарын жүргізу
қауіпсіздігі, өрт ... ... ... және т.б. ... ... қаза ... егер де қылмысты абайсыздықпен қоғамға келтірілген
зиянның жиынтық ... ... ... ... тек ... ... күреспен күрестін жалпы ережелері нақтылауға
мүмкіндік бере ... ... ... да, ... ... да ... ... [17,93-94б.].зиянның мәліметімен абайсызда жасалатын
қылмыстың әлеуметтік қауіптілік дәрежесін бағалауға және жаза ... ... ... ... ... ... ... абайсыздағы әрекеттер үшін жазалау шараларын жүзеге асыруға және
бағалауға ... ... ... негізделуі тиіс. Ал кешенді әдіс
салдарлардың ауырлығын есепке алумен ... тағы да ... ... ... ... береді.
Абайсызда жасалған қылмыстар үшін қылмыстық жазаның түзеу
қызметінің тиімділік дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... есепке алумен тығыз байланыста
болады. Абайсыздыктағы қылмыстардың себебі жалпы ... ... ... буын ... ... ... ... себептерін
дүрыс ашу және оны түсіндіру-жазаның ... ... ... үшін кең, ... ... ... Швыдкий «Кәдімгі көрініс бойынша «жаза» сөзінің мағынасын
сыртқы немесе ішкі ... ... ... Жазаның әсерінің немесе
нәтижесінің бірі азап ... 21-28 ... ... ... мен ... ... ... маңызды, мағыналы сипаты жөнінде болжам жасай отырып, ... ҚК ... ... ... ... ... ... болады, яғни: «Жаза ... ... ... ... (әрі ... ... ... әрекеттер үшін жазаның тиімділігінің дәрежесі
сотталушыға әсер ... ... ... жаза күрамының белгілерін есепке
алумен байланысты. Жаза қүрамының белгілеріне кінәмен қатар, себептер және
қылмысты ... ... ... В.В. Лунеев ниеттерді төмендегідей жүйелеген:
«1) Ең көбі техниканы басқару және ... ... ... ... (70% аса). Олардың арасында, егер ең көп таралған
автокөлік ... ... ... ол басым көпшілігінде күрделі жол
жағдайын қате бағалаудан орын алған. ... ... тобы ... немесе
ішкі алаңдау ниеті деп аталады («жолаушымен сөйлестім», «ойланып кеттім»,
«калғып ... Бүл ... ... ... ... ... белгілі бір бөлігін «қызметтік» сипаттағы ниеттер алады
(белгіленген уақытта ... ... ... ... ... ... ... үту және т.б.). Бүл ниетте субъектілер «кызмет үшін»
ережелерді бүзады ... ... ... ... ... тиімділігі
емес жерде озады, техникалық жарамсыз көлікті шығарады). Басқа да себептер:
сасып қалдым, автокөліктің мүмкіншіліктерін (жүргізу тәжірибесін) көрсеткім
келді, ... ... ... ... ... астынан шаң
жүтқым келмеді»), қарсы келе жатырған автокөлікке жолды бергім келмеді және
т.б.
Жол-көлік қылмыстарын ... үшін ... ... ... жол ... ... бұзуға тікелей әсер еткен ниеттерді
төмендегідей бөлуге болады: тентектік және желікпелік-71 ... өз ... ... ... пайыз, тиымдарға немқүрайлы қарау - ... ... ... ... ... -40 ... жоспарды орындау ниеті 39
пайыз, жоспарды орындағаны үшін сыйлық алу ниеті - 35 ... ... ... және ... да жұмыстарды жүргізу
ережелерін ... ... ... ... ... ... белгіленген мерзімге тапсыруға асықтым»,
«ештеңе ... деп ... ... ... ... ... ... қару, пышақтар мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... Бұл ниеттердің көбісінде тентектік, мақтаншақтық және т.б.
белгілер бар. Бұл топқа келесі ниеттер жатады: ... ... ... мас ... ... тентек болу мақсаты,
жануарларды,
қүстарды өлтіру ниеті және т.б.
Сақтандырудын, басқа да ... ... ... орын
алатын ниеттер ең көп ... ... ... ... ... салонында ауаны дәнекерлеу лампасымен жылтамын деп
ойладым», ... ... ... ... аппаратты ажыратуды
үмытып кеттім», «кешкі асқа ... ... жоқ, ... қайықпен
балық аулауға бүйрьтқ бердім» және т.б.» [6, 274-276 ... ... ... ... ... шешім қабылдауға әсер
ететін ниеттердің әр түрлілігі сияқты ерекшеліктермен сипатталады.
Жеке адамның бүл өмірлік ... ... әр ... ... ... екі түрі ... ... анық көрінеді: 1) қылмысты
менмендік және 2) ... ... ... ... және ізденушінің сот практикасының
нәтижелерін талдау кезінде жасаған ... ... ... ... дүрыстығына дәлел болады.
Мысалы, Саитов Н. ішімдік ішкен мас күйінде РАФ маркалы ... ... ... жол ... ... ... ВАЗ 21013 ... автокөліктің
келе жатқан жолына түседі және қарама-қарсы келе ... ... ... ... ... жүргізіп келе жатқан РАФ маркалы
автокөліктің алдыңғы орындығында ... ... ... оқиғасының
салдарынан қайтыс болады.
Сот үкімі бойынша Саитов Н. ҚР ҚК 269-бабының екінші бөлімімен айыпталып, 3
жылға ... ... ... ... айыра отырып 4 жылға бас
бостандығынан айыру жазасына сотталған.
Сотталушы Саитовтың ... ... ... деп, сот ... мас ... жасағанын алған [18].
Екінші мысал. Ж. Ө. Қойшыбаев бөтеннің автокөлігін қоймаға заңсыз ... ... ол ... ... келе ... жол ... ... түрде бүзып, абайсызда кісі ... әкеп ... ... ... ... ... ... ҚК 175-
бабының 2-бөлігінің «в» тармағымен, 296-бабының ... және ... ... Яғни, ол бөтеннің мүлкін коймаға заңсыз кіру арқылы
жасырын түрде ұрлап, автокөлікпен жол козғалысы ережелерін ... ... бір ... ... әкеп ... ... жасап, окиға
болған жерді тастап, кетіп ... ... мас ... жасауы және қылмысты әрекетінен
ауыр зардаптардың туындағанын ескере отырып, сот бүл ... ... ... ... деп танып, Ж. Ө. Қойшыбаев 3 жыл
мерзімге көлік қүралын басқару ... ... ... 8 ... бас
бостандығынан айыру жазасын тағайындалған және жазасын түзеу колониясының
жалпы режимінде ... деп ... үкім ... ... ... 2004 жылдың 2 тамызы күні ВАЗ-21013
маркалы жеңіл ... ... келе ... жол қозғалысы
ережелерін , өрескел ... ... ... «Газель»
автокелігіне ... ... ... Д. Ілиясованың денсаулығына
абайсызда орташа ауырлықтағы зиян келтірген.
Сотталушы М. ... ... ... ... ... 1-
бөлігімен айып тағылған.
Соттың пікірі бойынша, іс ... ... ... М. Исмаиловтың жауаптылығын ауырлататын мән-жайлардың жоқ екенін,
ал жеңілдететін мән-жайларға оның шын-жүректен қынжылып өкінуін, ... ... ... ... ауырлығын, анасы мен екі
інісінің асыраушысы екенін, көлік қүралымен күн ... ... ... ... келтірген залалдың орнын толтыратын уәдесін есепке
алған.
Сот сотталушы М.Т. Исмаиловты Қазақстан ... ҚК ... ... кінәлі деп тауып, оны көлік күралын жүргізу қүқығынан
айырмастан, 1 жыл 6 ай ... бас ... ... жазасына соттап,
бірақ Қазақстан Республикасы ҚК 63-бабын қолданып, оған үкім ... ... ... деп ... 1 жыл сынақ мерзімін белгілеуге үкім
еткен [20].
Осы келтірілген мысалдардан анық көрініп отырғандай, абайсызда
жасалған қылмыстар үшін жаза тағайындау кезіндегі ... шешу ... ... ... ... ... және ... қудалау
шараларын үнемдеу мақсатында, кінәлінің жеңілдететін, ауырлататын мән-
жайларын, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... бөтеннің автокөлігін үрлау орын алғанда, соңынан ... ... жол жүру ... ... ... бүзу ... ... салдарынан жасалған әрекеттермен қатар,
қасақана, ... ... ... ... ... анықталған
жағдайларда, сот бас бостандығымен айырумен байланысты қатаң жаза түрлерін
тағайындайды.
Ал егер көліктегі кылмыстар ... ... жеке ... ... байланысты жасалған болса және кінәлінің жасаған әрекетіне шын-
жүректен өкініп, келтірілген ... ... ... ... ... ... жеткізсе, сот оны бас бостандығынан айырса да, ... ... ... ... ... мерзімін белгілейді.
Яғни, сот кінәлінің жеке басы мен ... ... ... ескере
отырып, қылмыстық-түзеу әсерінің өлшемін таңдайды. Бірақ, соттардың әрқашан
да абайсызда жасалған әрекеттің ... ... ... ... ... ... көбінесе жәбірленушінің кінәсі басым болғанымен
де, жәбірленушінің кінәлілік дәрежесіне ... ... ... ... айта кеткен жөн.
Қазақ КСР Жоғарғы Сотының 23 қыркүйек 1983 жылғы Қаулысының 4-тармағында
«соттар жазаны жекешелендіру ... ... ... ... сақтауы, ауыр
зардаптарға әкеп соқтырған жолда жүру және ... ... ... ... түрде бүзған кінәлілерге босаңдық танытуға жол ... ... ... ... түрі мен ... таңдаған кезде, апатты
жағдай туындауына себеп болған жәбірленушінің кінәсінің ... ... жөн» - деп ... [21]. Айта ... ... Қазақ КСР
Жоғарғы Сотының осы Қаулысы өз күшін әлі жойған жоқ. ... ... ... түрлерін, сондай-ақ жәбірленушінің әрекеттеріне
байланысты оның орындалуы ... ... ... қиындықтар
туындауда.
Көптеген оқиғаларда, ... ... ... ... ... ... ... абайсыздықтар жіберіледі.
Бүл жол-көлік оқиғаларында жүргіншілердің ... ... ... ... өтуі немесе мас күйлерінде автокөлік және ... да ... ... ... ... жүру ережелерін бүзуынан көрінеді.
Тау-кен және қүрылыс жүмыстарын жүргізу ережелерінің бүзылуына қатысты
оқиғаларда, еңбекті ... ... ... жоғарғы қауіптілік көздерін
пайдалануда көптеген жағдайларда жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... қоғамдық қауіпті зардаптарға
әкеп соқтыруға себепші болады. ... ... ... соттардың
қылмыстық істің мән-жайларын жете зерттеп, заң түрғысынан әділ бағасын
бермейтіндігін, Жоғарғы Соттың ... жаза ... ... мен
ережелеріне берілген түсіндірмелерін және ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қылмысты абайсыздыққа тағайындалатын жазаның тиімділігін ... ... ... барлық жағдайларына жүйелі түрде қарау ережесін
сақтаған ... Оның ... ... ... ... ... түрін, жәбірленушінің қылмысты ... ... ... ... ... ... ... абайсыздықтың мән-жайларын
зерттеуге тыңғылықты қарау, ... ... жаза ... ... ... үшін ... ... түзеліп кетуіне
мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде қылмысты абайсыздық үшін жазаның ... ... ... одан әрі теориялық жағынан жетілдіруді және криминология ғылымның
даму деңгейін ескере отырып, біздің ... заң ... ... ... ... ... үшін ... жазаның сақтандырушылық мақсаты,
абайсызда қылмыс жасаған ... ... және ... ... тығыз және қиысынды байланыста ... ... ... ... алуға көптеген жағдайларда сотталғанды толығымен кайта
бейімдеген кезде ғана қол ... ... ... ... заманғы заң әдебиеттерінде сотталғанды түзеу мен қайта
тәрбиелеу ұғымдарының арақатынасы мәселелерінің ... ... ... жете ... ... ұсыну қойылып отырғанын айта кеткен жөн.
Профессор А.Ф. Сизый ... ... ... және ... ... ... және ... заңдарының мақсаты ретінде
қарастырған кезде, қазіргі уақытта ... ... ... және ... ... басты түсініктерінің арақатынасы ... ... ... айта ... жөн. Жалпы айтқанда, қазіргі кездегі
доктринаға қарағанда, сотталғандарды түзеудің өзі оларды ... ... ... «түзеу» үғымы кең мағынадағы бағалауды білдірсе, оған
қарағанда «қайта тәрбиелеу» үғымы нақты мағынада қолданылады.
Келешекте ... ... ... ... ... тәрбиелеу
үғымыменмен ауыстырылуы мүмкін. Өйткені, сотталғандарды түзеу үғымы уақытша
мазмүнда ғана, жазаны өтеу ... ... ғана ... ... ал
қайта тәрбиелеу үғымы мүндай уақытша шектеулермен шектеліп қоймайды және
нақты жазаны өтеу ... ... ... ... 77 ... қайта тәрбиелеудің теориялық мәселелерін ... ... ... өтеп келгеннен кейінгі өмірінде жаңадан қылмыс жасаудың
алдын алудың тиімділігін ... ... ... аса ... ... Абайсызда қылмыс жасаған қылмыскерді қайта тәрбиелеу мәселесінде,
оған жазаның белгілі бір түрін ... ... ... қабылдаған кездің
өзінде, ол жазаның келешекте сотталғанды ... ... ... ... ... қажет.
Осы келтірілген тұжырымдар негізінде ... Р.Т. ... ... үшін жаза ... ... тек ... жасалған қылмыс
үшін пәрменді әсері болатындығын жәнеосы кылмыс ... ... ... ... ... жеке ... ескеру қажет. Мұндай
нәтижелерге қоғамдағы абайсызда жасалған қылмыс үшін қолданылатын ... ... ... ... ... ... және әділ ... кол жеткізуге болады.
Абайсызда қылмыс жасаған қылмыскерлерге тағайындалған жазаны өтеу
барысында ... әсер ету ... оның ... ... ... ... залалсыздандырып, өмірлік қүндылықтарын толығымен
қайта қалыптастыруға бағыттау керек. Қоғамнан ... ... ... ... және бас бостандығынан айыру орындарынан босап келген
сотталған адамдардың жүріс-түрысына анық қүқықтық реттеу орнату ... [23, 31-32 б.]. Бүл ... ... жиынтығында абайсызда қылмыс
жасаған қылмыскерді қайта бейімдеу мәселесін шешуде оң нәтижелерге жетуге
мүмкіндік бар.
Сонымен қатар, абайсыздықта қылмыс ... ... ... мақсатына жету үшін және олардың келешекте жаңадан қылмыс
жасауына тосқауыл ... ... ... ... ... ... және ... тараған абайсыз әрекеттердің мән-жайларын сипаттайтын
ерекшеліктерін ескерудің аса маңызы бар.
Профессор Е.О. Алаухановтың қортындысы бойынша ... ... ... жеке басы ... ... екі ... бөлуге болады. Олар: мінез-қүлқында менмендігі және
жеңілтектігі басым болатындар.
Қылмысты абайсызда жасау ... ... ... ... арнаулы ережелерін ... және ... ... алуға жеңілтектікпен, жауапсыз караумен;
б) ... ... мен ... ... мамандарды, лауазымды ... да бір ... ... ... жағынан
нашар
даярлаумен;
в) ведомствалық, мансап, «даңқ» жолында арнайы ережелерді елемей,
бүрмалаумен;
г) ... ... ... жағдайларда қалумен (қойылған
талаптардың бір-біріне қайшылығы, жүмыстан шаршағандық және т. б.)»
[24, 166-167 ... ... ... ... үшін ... жаза
түрін таңдау кезінде, абайсыздық кінәсінің мәнін, сондай-ақ қылмыс
жасауға себеп болған мән-жайлардың ... ... ... ... ... ... жасағаннан кейінгі және ... ... ... ... ... сотталғанды түзеу және
қайта тәрбиелеу және алдын алу шараларының тиімді әсер етілуіне аса
маңызды ... ... ... ... абайсыздык үшін қолданылатын жазаның
арнаулы-ескертпелі әсерінің тиімділігін көтеру мәселесі әлі жеткілікті
түрде зерттелмеген. Бүл ... ... С.В. ... ... әсерінің тиімділігін көтеру мәселесінде жеткілікті
жазалау потенциялына ие ... ... бас ... ... емес жаңа жаза ... іздеу; қолданыстағы бас бостандығынан
айырумен байланысты емес жазалардың жаза ... ... ... ... көбейту; қылмыстық-атқару саясатының талаптарын,
сондай-ақ сотталғандардың субъективті үсыныстары мен бағалауларын ескере
отырып ... ... ... ... өтеп ... тек қана
қадағалау мен бақылау жасаумен шектелмейтін, оларға қоғамдағы ... тез және ... ... ... ... ... ... көрсететін жаза өтегеннен кейінгі арнаулы қызмет түрлерін күру
түжырымы маңызды болуы ... [25, 81 ... ... бүл ... бар ... ... ... абайсызда жасалған қылмыстар үшін ... ... ... ... ... ... үшін ... танытуда. Расында да, соңғы он жылдағы көліктегі қылмыстар,
еңбекті қорғау ережелерін, ... және ... ... жүргізу
ережелерін бүзу, өрт қауіпсіздіғі ережелерін бүзу және ... да ... ... ... 200 қылмыстық ... ... 33 ... бас ... ... ... тағайындалған,
олардың ішіндегі әрбір үшіншісіне ҚК 63-бабын қолданып, шартты ... ... ... ... 35 пайызына түзеу жүмыстары
жазасы тағайындалса, сотталғандардың қалған 32 пайызына ... ... ... ... ... ... ... бостандығынан шартты түрде айыру институты толық қайта қарап,
қайта қүруды қажет етеді. ... ... ... ... ... ... бір ... дерексіз сипатта көрініп, оның ... ... ... ... ... деңгейі соншалықты жоғары емес. Осыған
байланысты келешекте шартты соттау-жазаның жаңа түрі ... ... ... 1) ... ... ... заңы ... РФ ҚК 53-
бабына сәйкес, сотталғанды түзеу орталығына жіберу; 2) сотталғанның мінез-
қүлқына нақты бақылау орнататын ... ... ... ... ... ... ... емес жазалардың түзеу-
ескерту шарасы тиімділігін арттыру ... елде ... ... ... отырып, абайсызда жасалган қылмыстардың 70 пайызына
қолданылатын бүл жауапкершіліктердің жазалау потенциалдарын қайта қараудың
келешегі бар. ... ... ... ... үшін ... ... көбейтіп, осы өндіріп алынған айыппүлдың басым бөлігін
міндетті түрде жәбірленушіге беруді қарастыратын ережені бекіткен ... ... ... ... ... тағайындаған кезде, сотталушының
табысынан мемлекет ... ... алым ... 10 ... 30 ... дейін деп көтерсе, сонымен катар, қоғамдық
жұмысқа тарту ... ... ... ... ... уақытын 100
сағаттан 300 сағатқа дейін арттырса әділетті алған болар еді.
Бұл шаралардың барлығы ... ... ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігін арттыруға
септігін тигізеді.
Жоғарыда айтып кеткендей, жазаның ... ... ... ... ... ... қауіптілік дәрежесі мен қылмыскердің
жеке басы жан-жақты ескеріле отырып тағайындалатын жазаны ... ... ... ... үнемдеу қағидаларын қатаң сақтаумен,
сондай-ақ қолданыстағы ... ... ... одан әрі ... ... ... алдын алуға бағытталған жаңа, арнаулы заңдардың
қабылдануымен байланысты.
И. Бентамның түжырымы ... «кез ... жаза - ... кез ... ... қиянатты білдіреді, ол тек қандай да болса да үлкен қиянатты
жою мүмкіндігі ... ғана ... ... [25, 221 б.]. ... ... ... мақсаты жаңа қылмыстың алдын алудан түрады. Ал
мүны жаза тағайындау кезіндегі жоғарыда келтірілген қағидаларды ... ғана қол ... ... жасалған қылмыс үшін қолданылатын жазаның түзеу-ескерту ролін
көтеруде, басқа да жағдайларды ... ... ... ... жасаған
қылмыскердің жеке-басын дүрыс бағалау мен сипаттаудың басты маңызы бар.
«Қылмыскердің жеке басы, ғылыми категория және ... ... ... ... ішкі ... ... ... мінезі сияқты қалыптасқан қүндылықтарды үстануы, ойлау
стереотиптері ... бір ... ... және ... да ... Ал, осы уақытта жасалған әрекетті, мінез-қүлықты, оның ... ... ... ... уақыттарда жиналған әдеттердіц
салдары деп қарау керек» [27, 70-71 б.].
Абайсыздықта қылмыс жасаған қылмыскердің жеке ... ... үшін ... ... ... қолданған жөн. Сонымен қатар көптеген
абайсызда жасалған ... ... ... жасалған. Бүл жерде де
абайсызда қылмыс жасаған қылмыскердің жеке ... ... ... оның өткен уақыттарда жинақтаған ... ... ... ... ... болатын ішкі детерминанттарын; сондай-ақ
қалыптасқан қүндылықтарды үстанған адамның ерекшелігін, ойлау стереотипін
және оны ... ... ... ... жеке басын сипаттауға
қажетті басқа да факторларды жете зерттеген ... ... ... ... үшін қолданылатын
жазалардың тиімділігін арттыру мәселелерін теориялық жағынан жетілдіру, осы
жұмыста ... ... ... ... ... ... танысып, зерттеуден, абайсызда жасалған қылмыЬтар
үшін ... ... жаза ... ... ... ... бағыттарды анықтаудан түрады.
Абайсыздықта жасалатын қылмыстылықпен күрестің ... ... ... ... ... ағымындағы
қылмыстылықпен күрестің тиімділігін арттыру туралы мәселелермен, сондай-
ақ қылмыстың абайсызда жасалған түрлерімен күрес ... ... ... ашылады.
Қылмыстылықпен күрес тиімділігінің ... ... ... ... ... ... негіздер, түжырымдар мен үсыныстар және елдегі ... ... іс ... ... ... ... ... жиынтығы болып
табылатын нормалар мен ... ... ... байланыстары
қүрайды.Қылмыстық қүқық нормаларының, институттары мен қағидалары әсерінің
тиімділік ... іс ... ... ... үш ... ... 1) ескертпелі деңгейде; 2) түсіндірмелі ... 3) ... ... жүзеге асыру деңгейінде.
Қылмысты абайсыздық мәселелерін теориялық жағынан ... ... ... ... ... мәселелерін қамтитын кең
көлемдегі концептуальды ойлар мен түжырымдарды пайдалануды қажет етеді.
Өйткені, ... ... ... ... ... ... және тіркелген барлық қылмыстардың ажырамас бөлігі болып
табылады. Абайсызда ... ... ... және ... ... және ... ... оның жалпы қылмыстылықпен
және басқа да қылмыс түрлерімен статистикалық өзара ... ... анық ... ... ... қауіп көздері болып табылатын жаңа қуат
көздерінің, оның ... атом ... ... ... ... өндіріс
түрлерінде технологиялық процесстердің ... ... ... ... көбеюі, жиынтығында өмірдің жылдам даму ырғағшнда
шамадан тыс әсер ететін психологиялық, ... ... ... ... қортындысында адамдардың абайсыздықтағы
әрекеттерінің қауіптілік дәрежесін арттыра түседі. Осы ... үшін ... атом ... апатты, әуе апаттарын,
теміржол поездардың күйреулерін, көптеген ... ... мен ... ... мен ... ... адам өлімдерін және басқа
да абайсыздық әрекеттердің зардаптарын ... ... те ... ... ... үшін жауапкершілікпен жазалар
мәселесіне арналған қылмыстық қүқықтың бірқатар институттары ... ... ... ... ... аса тиімді пайдалану
мақсатында қайта қарауды және қайта бағалауды қажет етеді.
Мемлекетіміздегі пенитенциарлық ... ... ... ... ... үшін ... ... тек қана жеңілдету емес, сонымен қатар мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жаңа,
дәстүрліемес жазалау шараларын іздеуден түрады. Кінәлілерге әсеретудің
жаңа, дәстүрі емес шаралары туралы әңгіме ... ... ... ... ... ғылым мен практиканың жетістіктеріне, оның
ішінде, дамыған шетел мемлекеттерінің практикасына назар аударған жөн.
Жекелеген жаза түрлері ... ... ... ... ... ... үшін ... жекелеген жаза
түрлерінің мақсатын дүрыс анықтаудың маңызы бар. ... ... ... жаза мәселесі жөніндегі пайда болған өткір пікірталастар
жазаның түсінігі, белгілері және мақсаттарын ... ... ... ... ... айтқандай, жазаның мақсатына жету құралының
бірі ретіндегі ... есе ... ... ... ... ... ... есе қайтару нақ сол немесе басқа жазаны нақты
мазмүнымен толықтыра түседі.
Абайсыздықта жасалған қылмыстар үшін көп ... ... ... байланысты емес жаза түрлері тағайындалады. Мандай
жағдайда осындай жазалардың жазалау ерекшеліктері мен ... ... ... ... мүмкін. Бірақ ... ... ... ... емес жазаларда жазалау қызметтерін атқарады.
Өйткені, ... ... ... ... ... ... тарттыру сияқты жазалаудың ажырамас элементтері, ... ... ... ғылымында түрмыстық, техникалық, қызметтік (басқарушылық) және
кәсіптік абайсыздық деп аталатын абайсызда жасалатын ... ... ... ... жасалатын қылмыстармен ... ... ... түрғыдан жетілдіру саласындағы
жетістіктердің бірі ретінде тану ... Осы ... ... ... ... ... ... саясаты тиісінше
түрмыстық, техникалық, қызметтік (басқарушылық) және ... ... ... ... ... ... ... байланысты
абайсыздықтағы әрекеттің қоғамға қауіптілігі дәрежесіне қатысты мәселелер,
абайсызда қылмыс жасаған кінәлінің ... ... ... ... мен қылмыскерлердің түрлерін жіктеу жүйесіне қатысты
мәселелер, олардың өзіндік ерекшеліктері назаріа алынбағандықтан ... ... таба ... келеді. Қазіргі кезде әділет органдары қолданып
жүрген абайсызда қылмыс жасаған ... ... ... ... нақ осы ... ... ... мінез-қүлқын,
адамгершілік және қүқықтық сана-сезіміндегі кемшіліктерді түзеуге, оларда
тәртіптілік, ықыластылық және қайырымдылық сезімдерін, ... және ... ... қатысты, өзінің іс-әрекетіне деген жауапкершілік сезімдерін,
қаушсіздік ережелеріне және өзінің күнделікті өміріндегі сақтық ... ... ... көтеруге бағытталуы керек. Абайсызда жасалған
қылмыстар үшін қолданылатын жазалардың тиімділігін арттырудың ... ... ... дүрыс сипаттау мәселесін шешу болып
табылады. Бүл ... ... ... қылмыс оқиғасына байланысты
ерекшелігін ескерген жөн, өйткені, ... ... ... ... ... ... жасалады, сондықтан
қылмыскердің жеке-басы мен ... ... ... ... ... осы ... ескерілуі керек. Бір сөзбен айтқанда,
абайсызда жасалатын қылмыстармен күрестің тиімділігі, ... ... үшін ... ... ... ... мен белгілерін
ескере отырып жасалған зерттеумен және дүрыс бағалаумен тікелей байланысты.
Ал, қыліуіыяы абайсыздық үшін ... ... ... ... мен ... ... 1) ... менмендікпен салақтық түріндегі
кінә; 2) абайсызда жасалған қылмыстың себебі; 3) қоғамға ... ... ... зардаптары; 5) абайсыздықта қылмыс жасаған қылмыскердің
жеке-басының сипаттамасы; 6) ... ... ... ... ... ... қылмыстар үшін жауапкершілік тек
Қылмыстық Кодекстің ... ... ... ... нақты
көрсетілген жағдайда ғана орын алады, бүл ... ... ... кісі ... (ҚК-тің 101-бабы). Адамның әдепсіздігі,
пайымсыздығы, тұрмыста қалыптасқан тәртіпті сақтамау, ұқыпсыздығы абайламай
адам өлтіруге әкеп ... ... ... жәбірленуші өлгенен кейін
ғана болады,яғни қылмыстың бұл құрамы материалдық, ол ... ... ... аяқталған болып саналады.
Бұл қылмыстыңобъектісі адам өмірінің қауіпсіздігін қамтамасыз
ететін қоғамдық қатынсатар.
Қылмыстың объективтік жағы ... ... да бір ... және ... нәтижесінде адам өлімінеәкеп соғатын әрекетпен не
әрекетсіздікпен сипатталады. Бұл ... ... қаза ... ... іс-әрекеттін зардабы кінәлінің іс-әрекетімен себептік байланыста
болуы тиіс.
Итергенденемесе ұрғанда жәбірленуші құлап, басқа бір затқа ... жол ... т.б.) ... ... ... оны ... немесе оған
ауыр дене жарақатын салуға ниеті болмаса, кінәлі абайсызда кісі өлтіргендік
үшін жауапққа тартылады.
Қылмыстың ... ... ... пен ... ... ... кінә жатады. Менмендіктің салдарынан адам өлгенде
адам өз ... ... ... ... ... зардаптың (адам
өлімінің) болуы мүмкін екенін алдынала біледі, бірақ ешқандай орынды
дәлелсіз оны ... ... деп ... ... ... кісі өлтіруді
айыпкердің адам өлмі болуы мүмкін екендігін алдын ала біліп, өз әрекетінің
сондай ... ... ... ... ... оған ... орын ... кісі өлімінен ажырату қажет.
Ұқыпсыздықтан кісі өлімі болғанда адам өз ... ... ... ... ... біле ... өте сақтық және ұқыптылық ... оның ... білу ... ... ... ... кісі өлтіруді кездейсоқ адам
өлтіруден ... ... ... ... адам өз ... ... ... деңгейін ұғынбайды және істің мән-
жайына қарай ұғына алмайды не қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... істің мән-жайына байланыстыол көре білуге тиіс емес ... ... ... Егер ... жасаған кезде қоғамға қауіпті зардаптардың
пайда болуын алдын ала ... адам оны ... ... неізде сенген
болса не өзінің психика-физиологиялық қасиеттерінің қасылтаяң жағдайлар
талаптарына ... ... ... жүйке-психикалық ауыртпалықтарға
байланысты осы зардаптарды болғызбауға шамасы келмесе де адам ... ... ден ... ... ... ... үшін ... нәтижеге-адам өліміне
қатысты абайсызда кінәнің болғандығын аңықтау қажет.Бұлнәтижеге алып ... ... да, ... дажасалуы мүмкін.
ҚК-тің101-бабының 2-бөлігі абайсызда екі және одан көп ... үшін ... ... ... ... 2-бөлігі
бойынша саралау үшін кемінде екі ... қаза ... ... ... ... бір топ ... ... өлуі, т.б.).
Қылмыс субъектісі-жасы 16-ға толған, есі дұрыс адам.
103, 113, 114, 117-121, 125-127, 133, 152, 233, 234, 238-240, ... 249, 256, 266, 269, 278, 279, 282, 283, 285, 286, 295-304, 306, ... ... ... ... ... ... абайсызда адам өлтіру
осы көрсетілген қылмыс түрлерінің құрамдарымен қамтылады,ҚК-тің 101-бабы
бойынша қосымша ... ... ... ... ... кісі өлтіру
1. Абайсызда кісі өлтіру-
үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге немесе сол ... ... ... ... екі ... одан көп ... ... жылға
дейінмерзімге бас бостандығын ... ... сол ... ... ... ... [4,39б.].
Пайдаланған әдебиет тізімдері
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы-Астана: Елорда, 2008.-56 б.
2 Назарбаев Н.А. ... и ... ... ... ... ... от ... Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім.Оқулық.-Өнд. Толықт.,4-бас.-
Алматы:Жеті жарғы,2007.-360бет
4 Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексы. ... ... ... ... Е. ... құқық (ерекше бөлім):Оқу құралы.-Алматы: Жеті
жарғы, ... ... В.В. ... ... ... ... 1991-383стр.
7 Криминология Учебник для юридические вузов.-СПб: Санкт-Петербургскии
университет МВДРФ; 1999.-607б.
8 Земницкий В.С.Общая теория с преступностью.-Харьков.,1994.-321б.
9 ... ... ... ... П.С. ... преступность и ее общественная опасность в
условиях НТФ.-Вкн. ... ... с ... ... ДВГУ,1976.-199б.
11 Спиридонов Л.И. Социология уголовного права.-М.: Юрид. ... ... С.П. ... его цели и ... В кн. ... права .-СПб.: Юридический центр, 2004.-348б.
13 Ной С. Сущность и ... ... ... в советском
государстве.-Саратов.-1973.-193б.
14 Никифоров Б.С. Наказание и его цели. //Советское ... ... ... В.А. ... за ... ... ... центр, 2002.-223б.
16 Швыдкий В.Г. Кара-качество ... ... ... ... ... Н.А. ... советской уголовной политики.-
Владивосток.-1985.-194б.
18 Қызылорда қалалық ... ... , ... ... ... сотының архивінен 2001ж.
20 Қызылорда қалалық сотының архивінен, 2004ж.-1-495/4.
21 Сборник Постоновлений Пленума Верховного суда ... ... А. Ф. ... ... ... ... осужденных
как эффективный способ достижения целей ... ... // ... ... Р. Т. ... ... ... и
уголовно-правовые проблемы. Автореф.д.ю.н.: 12.00.08.-Алматы. -1993.-37б.
24 Алауханов Е.О. Криминология (Қылмыстану)- Алматы.-2005. 232 ... ... С.В. Цели ... ... ... ... ... Қазақстан Общая часть. 2-е изд. испр.
Идоп-Алматы:Жеті жарғы 2003-304с.
27 Уголовный кодекс Республики Казахстан с постатейными материалами-
Алматы! ... ... ... Заң және ... журнал номер 2 Наурыз-Сәуір, 2007ж 26-бет .
29 ... П. С. ... ... и ... М.: Юр.Лит. 1977.-143б.
30 Квашис В.Е. Наказания за неосторожные преступления –В кн.
Совершенствование мер ... с ... в ... научнотехнической
революции-М. 1980.-296 б.
31 Дулатбеков Н. О. ... жаза ... ... ... ... М.М. ... ... қылмыспен күрес тиімділігі
[Мәтін]// проблемы реализации положений, принципов и идей ... ... ... ... ... (30 ... ... Ред. Салимгерей А.А.-Алматы, 2005.-531-536 б.- Библиогр.: 6 атау.
33 Түсіпбекова А. Адам тағдырының айнасы: сот саласының жұмысынан ... ... ... ... ... ... ... Учебник/п. Б.В. Здравомыслова-М
Юрид. Лит. 1995ж 544б.
35 Ветрова Н.И. ... ... ... ... ... ... ... новый Юрист, Кно. Рус.1997, 592 с.
36 Дьяков С. В.Жевлаков Э.Н. Уголовное право ... ... ... 1995 236 ... Заң және ... журнал №2 Наурыз-Сәуір, 2007ж 26-б
38 Неросесян В.А. Ответственность за не ... ... Изд. ... ... ... ... ... ДК, с постатейными материалами-Алматы.-2005-
944б.
40 Уголовное право Республики ... ... ... ... ... ... Д.С. ... уголовной политики в сфере исполнения
наказния.-Костанай-2005-204-136 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық құқықтағы абайсыздық29 бет
«Жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру»61 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану31 бет
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану туралы ақпарат59 бет
Адам өлтірудің қылмыстық-құқықтық сипаттамасы59 бет
Ауырлатылған жағдайда кісі өлтіру63 бет
Ауырлатылған мән-жайлары бар кісі өлтіруді саралау76 бет
Аффект жағдайында жасалған адам өлтіру қылмысының құрамы және тергеу63 бет
Жалдамалы кісі өлтірудің қылмыстық-құқықтық сипаттамасы78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь