Автомобильді не өзге де көлік құралдарын заңсыз айдап әкету үшін қылмыстық жауаптылық

МАЗМҰНЫ
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1.тарау. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің түсінігі

1.1. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.2. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін белгіленген қылмыстық жауаптылықтың даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9

2.тарау. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудегі қылмыс құрамының заңдық талдамасы

2.1. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің объектісі мен заты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.2. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің объективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.3. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің субъектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
2.4. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
2.5. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің дәрежелеуші белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 76


ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79
        
        АВТОМОБИЛЬДІ НЕ ӨЗГЕ ДЕ КӨЛІК  ҚҰРАЛДАРЫН ЗАҢСЫЗ АЙДАП ӘКЕТУ  ҮШІН
ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҚ
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
.................................... ......3
1-тарау. Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... түсінігі
1. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... 5
2. ... немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленгендігі үшін ... ... ... даму кезеңдері
.......................................................................
..................................9
2-тарау. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз ... ... ... ... талдамасы
2.1. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... мен ... Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудің ... ... ... ... өзге де ... ... ... мақсатынсыз заңсыз
иеленудің ... ... ... өзге де ... құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің ... ... ... ... өзге де ... құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудің ... ... ... ... ... ... ... кез келген қоғамға тән актуальды құбылыс.
Ол кеңестік дәуірдің өзінен ақ ерекше маңызға ие болған. Кеңес ... ... ... ... қоғамдағы дағдарыс көптеген бұрынғы одақтас
республикаларда саяси, ... ... ... әкеп соқты. Қазіргі уақытта криминогендік жағдайдың шиеленісу
факторы болып экономиканың тұрақсыздығы, өндіріс пен тұтынушылық ... ... ... ... ... үнемі өсуі, көптеген
азаматтардың өмір сүру ... ... әкеп ... Бұл ... да тыс ... күні меншікке қатысты көзқарас өзгешелеу. ҚР Конституциясының 6
бабы 1 ... ... ... ... ... пен жеке
меншік танылады және бірдей қорғалады”, - ... ... ... ... оның ... ... қоғамның саяси, заңдық, элеуметтік-экономикалық тұрақсыздығы
екені белгілі. Осындай жағдайға байланысты ... және ... ... ... кіретін меншікке қарсы қылмыстармен күрес жүргізу
мәселесі ерекше маңызға ие болды.
Қазақстан ... ... ... және жеке ... ... меншік құқығын бірдей қорғауды заңда бекіткен. Меншікке
қылмыстық қол сұғушылық азаматтарға ... ... ... әкелгені үшін
ғана емес, мемлекет атынан адам мен азаматтардың Конституциялық құқығын
қорғауды ... ... ... ... ... ... қорғау
органдарының қызметінің қабілеттілігіне сенімін жоғалтатын саяси ... де ... ... жалпы қылмыстардың саны әлі де болса
өз қарқынын жоғалта қойған жоқ. Арнайы мәліметтерге жүгінсек, ... ... жыл ... мысалы, 1995 жылы – 200873, 1996 жылы – 206006, 1997
жылы –162491, 1998 жылы – 183977, 1999 ... 2000 жылы – ... жылы 162494, 2002 жылы – 139431, 2003 жылы – 150790, 2004 жылы ... 2005 жылы – 135151 ... ... ... Ал, тікелей
автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын айдап кетумен байланысты
болған ... ... ... саны: 2001 жылы – 1334, 2002 жылы – 798,
2003 жылы – 948, 2004 жылы – 1165, 2005 жылы – 1399 ... ... ... ... немесе өзге де көлік құралдары
деңгейінің уақытқа сай қоғамдағы ... өсу ... ... ... оның тиісті түрде қолдану талаптарының көтерілуі, ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудегі
қолданылатын қылмыстық жауаптылықтың күрделі мәселелерін шешудің ғылыми
және ... ... ... ... Сондықтан да меншікті
қылмыстық қол сұғушылықтан қорғау Қазақстан ... ішкі ... ... мен ... ... ... ... көрініс табады. Соңғы кезде қылмыстың бұл түрінің сандық және
сапалық көрсеткіштері ғана емес, ... ... ... тәсілі де өзгеріске
ұшырады.
Аталған дипломдық жұмыстың алдына ... ... ... ... ... өзге де ... құралдарын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иеленудің түсінігі мен ол үшін ... ... даму ... ... ... ... өзге де көлік құралдарын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иелену қылмысының ... ... ... ... ... өзге де көлік ... ... ... ... ... субъективті белгілеріне
талдау жасау;
- Автомобильді ... өзге де ... ... ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иелену қылмысының сараланған белгілерін ашу;
Дипломдық зерттеу жұмысы екі ... ... ... ... ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудің түсінігі мен оның ... ... ... ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудегі қылмыс құрамының заңдық талдамасын ... ... ... ... мен ... ... ... мен басқа ғылым саласы
өкілдерінің тұжырымдамалары мен ... және ... ... Автомобильдi немесе өзге де көлiк құралдарын ұрлау ... ... ... мен ол үшін белгіленген қылмыстық жауаптылықтың
даму кезеңдеріне шолу.
1. Автомобильдi немесе өзге де көлiк құґралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудiң түсiнiгi
Автомобильдi ... өзге де ... ... ... ... ... яғни ... кету үшiн жауаптылықты реттейтiн қылмыстық-
құқықтық норманың ... ... беру ... ... ... мен ... оның қол сұғушылық объектiсiн, ұқсас қылмыс
құрамдарынан ажырата ... ... ... ... зор ... ... өзге де көлiк ґтуралы тез дамыған пайдалы қарым-
јатынастың қажеттi түрi ретiндегi ... ... ... ... ... ... ... қатысты болған қылмыстардың барлығы да өз алдына
көлiк құралдарымен байланысты ... ... ... Ұзақ ... осы қылмыс құрамына қатысты оның түсiнiгі мен белгiлерiн
анықтауда заң ғалымдарымен ... ... ... ... рет ... ... ... кету туралы норма Қазақ ССР 1960
жылғы 1-қаңтарда ... ... ... заңының 221-бабында орын алып, онда
« автомашиналарды, мотоцикл немесе басқа қозғалыс ... өз ... ... мiнiп ... ... айтылды. Көлiк құралдарын айдап кету
сол кезеңде ... ССР ... ... « Көлiктегi қылмыстар» атты 11-
тарауында јарастырылды.
Осыған байланысты, көлік құралын ... ... ... ... ... ... бөтеннің меншігіне емес, керісінше көлік құралының
қозғалысқа келтірілуі мен ... ... ... ... ... қол сұғылады деп, көліктегі қылмыстардың қатарына ... ... ... ... ... құралдарына автомобильдердің
барлық түрлері, тракторлар және ... ... өзге ... мен ... сондай-ақ мотоциклдер және басқа механикалық
көлік құралдары жатады деп ... /2/. ... ... өз ... жеке
түсінік ретінде алғаш рет ... ... ... ... ... ... ... деп танылып, көлік құралдарын
басып алу және оны ... кету деп ... ... ... ... ... ... айдап кетуді белгілейтін норма,
әрине өзгерместен осылай қала ... жоқ, ... ... ... мен жаза тағайындау барысындағы жеке ... мен ... ... өз дәрежесінде көрінбеді.
Қазақстан Республикасының 1997 жылы 16-шілдедегі қабылдаған қылмыстық
заңының жүйесі елеулі өзгерістерге ... ... ... ... ... пікірталастық кейіннен өз жаңа жолын тапты. ... бірі ... ... кезекте қандай мүддеге қол сұғылатындығы
туралы мәселе болды. “Көлік құралын айдап кетуде, ең ... ... ... ... ... иелік етуіне не осы мүдделерін жүзеге асыруы
құқығына қол сұғылады және ... зиян ... ... ... ... бірқатар заңгерлер қолдайды.
Сонымен, еліміздің қылмыстық заң шығарушылығы, автомобиль немесе өзге
де көлік құралдарын ... ... ... иеленумен байланысты
қылмыстарды “Меншікке қарсы қылмыстар ” тобына жатқыза отырып оған ... ... ... ... ... ... заң ... арқылы, осы
аталған қылмыстық-құқықтық меншік қатынастары, көлік құралдарын иелік ... ... ... ... ... мен өкімдік етуін қорғау мүдделері
өз қажеттілігін тапты.
Қазақстанның қылмыстық құқығында автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... иелену ҚР ҚК-нің 185-бабымен
белгіленді. Бұл қылмыс бойынша меншік ... ... ... бір ... ... ... зиян шегеді, яғни көлік иесі белгілі бір уақыт
аралығында өз ... ... ... ... ету мүмкіндігінен айырылады.
Демек, бірінші ... ... ... ... ... қол ... жол қозғалысы қауіпсіздігіне зардап келтіруі мүмкін. Сондықтан
аталған қылмыс түрін меншікке ... ... және ... ... ... ... ... болып табылады /5/.
Меншікке қарсы қылмыстар пайда табу мақсатында және пайда ... ... ... ... ... табу ... қылмыстар,
мүлікті алумен байланысты талан-таражбен байланысты және талан-таражбен
байланысты емес қылмыстарға бөлуге ... ... ... ... талан-
таражбен байланысты емес қылмыстар қатарына жатады. ... ... де ... құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену құрамы күрделі
сипатқа ие және қылмыстық құқық теориясында біртекті ... ... ... ... өз еркімен көлік құралдарын басып алу және оны ... деп ... /6/. ... ... ... мұндай әрекет өз еркімен
көлік құралдарын басып алу және онытұрған ... ... бір ... келтіруі деп таниды /7./. Бұдан басқа да осы қылмыс ... ... ... да бар. ... ... құралдарын заңсыз
иелену және оны жүргізуі /8./; көлікті жүргізуге құқығы жоқ адамның ... ... ... енуі және оны ... ... алып ... /9./;
өз еркімен көлік құралдарын заңсыз иелену /10/.
Адамның көлік құралын өз бетімен және де ... ... ... “айдап әкету” – деген түсінікпен қамти атай отырып заң шығарушы
дұрыс анықтама берген /11/. Себебі, ... ... өзі ... өз
мақсатын жүзеге асыру ниетімен байланысқан, яғни өз бетімен заңсыз түрде
меншік иесінің ... ... ... ... ... ... ойымызша, жоғарыда айтылған анықтамалармен салыстырғанда
анағұрлым дұырс анықтама болып, бөтеннің көлік құралын заңсыз түрде ... және оны ... ... қозғалысқа келтіруі танылатын сияқты.
Көлік құралын айдап кетудегі ұрлау мақсатының болмауы нақты осы
қылмыс құрамының ... ... ашып ... ... да ... деген ұғым, осы айтылған қылмыс құрамының міндетті белгісі
ретінде көрініп, оны ұрлаудан айырып ... ... ... ... ... ... 1-ескертуіндегі анықтамасына келетін болсақ,
пайдакүнемдік мақсатта бөтен мүлікті осы мүліктің меншік иесіне немесе ... ... ... ... айыптының немесе басқа адамның пайдасына
заңсыз, қайтарымсыз алып қою және ... деп ... осы ... ... ... қатысты берілген “ұрлау мақсатынсыз”
деген ұғым тар шеңберде ... ... ... ... ... “ұрлау
мақсатынсыз” деген тіркесті “талан-таражға салу мақсатынсыз” деген сөзбен
ауыстыру анағұрлым ... әрі ... ... ... ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену (ҚР ҚК 185-бабы ... ... ... ... Ал , осы ... ... ауыр ... санатына
жатады.
Біздің көзқарасымызша, автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын
ұрлау мақсатынсыз заңсыз ... ... оның ... ... мен
критериилері осы қылмыс құрамын толық тұрғыда сипаттайды. ... орай ... ... ... өзге де ... ... ... заңсыз иелену – деп адамның өз бетімен бөтеннің көлік
құралын тұрған орнынан жеке басы ... ... өз ... ... ... ... ... Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленгендігі үшін белгіленген қылмыстық ... ... ... құрамы өздігінше даму сипатына ие. Автомобильді немесе
өзге де ... ... ... ... ... ... ... қылмыс
құрамының қылмыстық жауаптылық белгілерін анықтаудың даму кезеңдері аса
терең емес. Себебі, автомобильдің өзі ... ... ... ... ... бола ... жоқ. ... таңда ғылыми-техникалық прогрестің жарқын
даму жетістіктерінің бірі ... ... ... /19/.
Жалпы, Ресейдегі болған қазан төңкерісіне дейін Қазақстан өңірінде,
механикалық көлік құралы болмағандықтан жолсыздықтың ... ... ... ... көлік түрі ретінде ... ... ... жүк ... ... ... 1910 жылдары шет елдермен өндірілген 20
автомобиль және 12 ... ... ал ... ... ... ... түсінікті тіптен жұрт білмеді /20/.
Қазақстанның жерінде көлік құралдарының қозғалысы қауіпсіздігін
қамтамасыз ... ... және ... роль ... ... КСР 1923 ... қабылдаған “Жүк немесе жеңіл автокөлік ... ... ... КСР ... ... тәртібі туралы” қаулысы табылды
/24/. Зерттеушілердің мәлімдеуі бойынша, алдыңғы Кеңес Одағының қылмыстық
кодексі ... ... ... ... ... ... ... мүлікті жою немесе бүлдіру, өзінше билік ету әрекеттері ретінде
сараланды. Сонымен қатар, олар әкімшілік ... де ... ... 1930 ... ... ... ... немесе тонау әрекеттері аса
көп кездесе қойған жоқ болатын.
Еліміздің 1960 жылдардағы ... ... ... ... ... ... құралдарының мәні мен алатын орнын көтермелейтін мән-
жайларға әкеп соқтырды. ... ... ... деген сұранысқа, адамдар
саны күннен-күнге арта түсті. Осыған байланысты осы ... ... ... ... ... автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... қылмыстар халық арасында тарай ... ... ... ... үшін ... ... ... кодексте
нақты орын алмағандықтан, сол кездегі қолданылған 19 желтоқсан 1956 жылғы
РСФСР ... ... ... ұсақ ... ... ... тартылды
/26/.
Қылмыстық заңдағы автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... ... жауаптылықты реттейтін арнайы
норманың орын ... ... ... қол ... ... ... және ... қылмыстардың бірі көліктерді ұрлау сияқты
қылмыстарға да кері ... ... 1960 жылы ... ... кодексінде автомототранспортпен байланысты үш қылмыс ... орын ... ... КСР ... ... заң ... Қылмыстық заңында арнайы 221-бабымен көзделген, “автомашиналарды,
мотоцикл немесе басқа қозғалыс құралдарын өз ... ... ... кеткендігі үшін” қылмыстық жауаптылықты көздеу нормасы алғашқы рет
орын алды.
Бұл қылмысты әрекеттер үшін ... ... бір ... ... түзеу жұмыстарына жазалауды не болмаса ықпал ету шараларының
қолданылуы белгіленген болатын. Осы ... ... ... ... ... ... ... құрамының атауында мотоцикл деген түсініктің
тікелей айтылуымен ерекшелінеді. Ал, қазіргі кезеңде еліміздегі қылмыстық
заңмен белгіленген аталған бап ... ... ... ұғым өзге де ... ... ... Жоғарғы Кеңесі Президумының 3-шілде 1965 жылғы Қылмыстық
кодекске ... ... ... ... ҚК ... құралдары мен өзге де өздігінен жүретін ... ... ... ... деп ... /27/. Осы аталған норма
“Қоғамдық қауіпсіздік пен ... ... және ... ... ... атты ” ... ҚК 10-тарауындағы 212-1 бабымен
белгіленді. Бұл көлік құралын айдап ... ... ... ... ... ... ... қолдануда теріске бұрмалайтын “айдап
кетудің” түсінігі нақты орын ... ... ... пен ... ... одан әрі ... және де ... құралдарын қолдану мәнділігінің арта ... осы ... ... ... тағы да заң атқарушылықпен елеулі
өзгерістерге ұшырады.
Қазақ КСР Жоғарғы Советі Президиумының 1966 жылғы ... ... ... аталған бап “Автомототранспорт құралдарын ... ... ... деп ... ... баптың диспозициясымен”Автомототранспорт
құралдарын немесе өздігінен ... ... ... ... мақсатымен
емес, өз бетімен мініп кетуі”, деп анықталынып және ол үшін, мерзімі үш
жылға дейінгі бас ... ... ... бір ... ... ... не ... жүз сомға дейін штраф салуды, яки қоғамдық тез
шаралары қолдануы ... ... ... кезекті елеулі өзгеріске ұшыраған қылмыс құрамы бойынша заң
шығарушылықпен ... ... ... ... байланыссыз
екендігін нақтылай келе, сонымен қатар қылмысты әрекеттері үшін жазалау
шараларының ... арта ... ... ... ... республикаларда осы аталған көлік құралдарын айдап
кеткендігі үшін қылмыстық ... ... ... ... та ... ... ... байланысты болған
зерттеулеріміздің көрсеткеніндей, олармен көлік құралдарын айдап кеткендігі
және ол үшін ... ... ... әр ... ... ... ... ... ... бірі ... 1970 ... 6-
қазанындағы КСРО Жоғары Соты Пленумының “Автокөлік қылмыстары туралы
істер жөніндегі сот ... ... №11 ... ... ... ... сұрақтардың бірқатары анықталынды. Соның ішінде көлік
құралын айдап кету автомототранспорттық қылмыстар ... ... ... заң ... ... Қазақ КСР белгілеген ҚК-
нің 221-бабын қолдану, сол кезеңдері өзінің құндылығын жоғалта қойған жоқ
еді, дегенмен де, осы ... ... ... ... ... жаңа деңгейге шықты. Осыған байланысты болған ... ... бірі ... бірінші кезекте біздердің заңшығарушылығымыз
бойынша осы талдауға жатқызылған қылмыс құрамы, көліктегі қылмыстар ... жоқ әлде ... ... ... ... қол ... ... түрде
расталуын анықталуы қажеттілігі табылды.
Көп ұзамастан осы қылмыстық әреккетті қылмыс құрамы ... ... мен ... ... Ол ... ... яғни ... жүзінде қолданып отырған 1998 жылғы 1-қаңтардан бастап заң күшіне енген
Қазақстан Республикасының жаңа қылмыстық ... ... ... ... жаңа ... ... “Автомобильді немесе өзге де көлік
құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленуі” үшін қылмыстық ... ... ... ҚР ... ... ... белгіленген “Меншікке
қарсы қылмыстар” атты 6-тарауындағы 185-бабымен жауаптылық көзделді.
Міне, осылайша, еліміздің қылмыстық заңы, автомобильді немесе өзге де
көлік құралдарын ... ... ... ... ... қарсы қылмыстар”
тарауына қоса отырып, аталған қылмыстың объектісі болып меншік иесінің
иелену, пайдалану ... оған ... ету ... құрайтын меншік қатынастары
болып табылады деген шешімге нүкте қойды.
2-тарау. АВТОМОБИЛЬДI НЕМЕСЕ ӨЗГЕ ДЕ КӨЛIК ... ... ... ... ... ... ... ТАЛДАМАСЫ.
2.1. Автомобильдi немесе өзге де көлiк құралдарын ұрлау мақсатынсыз айдап
кетудегi қол сұғушылықтың объектiсi мен заты
Қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... мен Қылмыстық кодекстiң Ерекше бөлiмi жүйесiнiң нормаларында
өзiне ... ... ... ... қоғамдық қауiптiлiк дәрежесiн немесе
қол сұғушылық әрекеттердi дұрыс дәрежелеуге бiрден-бiр қажет ... ... ... ... ... ... заңның
көмегiмен қорғауда қылмыс құрамының толық тұрғыда жеткiлiктi және анық
негiзделуi, соның iшiнде қылмыс объектiсi ... ... ... ... мен ... ... немесе өзге де көлiк құралдарын
ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленуде ең ... ... ... ... ... ... деген сұрақ пiкiрталастық туғызды. Бiрақ та
қылмыстық құқықтың мәселелерiн шешудегi жаңа ... ... ... ... ... ... ... шығып отырғандықтан қылмыс
объектiсi түсiнiгiнде қоғамдық қарым-қатынастар толық қанағаттандырыла алуы
мүмкiн емес ... ... ... ҚК ... ... автомобильдi немесе
өзге көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудiң объектiсi ретiнде,
бiздер жалпы қылмыстық құқық ... ... ... да ... ... ... ... қол сұғушылықтан қорғалынатын қалыпты
қоғамдық-қарым қатынас деп тани аламыз. ... ... бұл, ... ... мен адамдар арасындағы әлеуметтiк қызметтiң нәтижесi бола ... ... жеке ... ... ол адамдар арасындағы қарым-
қатынаспен байланысты бола ... ... ... ... ... ... ... тәртiп пен
азаматтардың құқыққа қарсы қол ... ... ... ... немесе субъектiлердiң өзара әрекетi танылады. Бұдан басқа, мұндай
жағдайда ... ...... ... зиян
келтiрудi немесе олардың жеке басы мен құқықтарына қол сұғылуы сияқты
қылмысты әсер ... ... ... ... ... Е.I. ... қылмыс объектiсiнiң материалдық және
формальдық жақтарын ажыратады. ... жағы ... ... ... жағы – ол ... бүркеп, қорғап тұрған құқықтық норма. Құқықтық
қорғаусыз құқықтағы мүдде жоқ. Сондай-ақ олар қорғайтын ... ... ... ... ... нормалар жоқ, - деп түсiндiредi. ... ... үшiн кез ... жеке жағдайда екi түрлi өзара байланысты
мәселеге тоқталуға тура ... ... ... қандай мүддесi және
екiншiден, қандай құқықтық норма бұзылады?
Формальдық ... ... ... ... ... ... ... Бiрақ
бұл жәй беткi жағы ғана. Объектiнiң неғұрлым терең мазмұнды ... ... ... ... ... мен ... ... қорғалатын мүдде,
қоғамның материалдық не моральдық игiлiктерiнде жатыр /33/. Барлық қоғамдық
қатынастар қылмыстық заңмен ... ... тек қана заң ... ... ... саналатындары ғана қорғалады делiнген /34./
Мысалы, транспорттық қылмыстарға ... ең ... ... бiрi ... ... Н.С. Алексеев болды. Бiрақ та ол,
транспорттық қылмыстар ... ... ... тән ... қатысты
бiрқатар арнайы белгiлерi бар болғандықтан бұл ... ... ... бұл ... ... құрамауы мүмкiн деген күдiкпен қарады /35/.
Барлық қандай да ... ... ... немесе жанама түрде
қылмыстық заңмен қорғалатын қоғамдық қарым-қатынасқа қол ... ... ... ... ... ... мен ... қағида орын алған
/36/.
Егер, отандас елдердiң қылмыстық құқығымен қылмыстың жалпы және тектi
объектiсi болып қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... кейбiр авторлар нақты бiр ... ... ... қатынастармен қатар және олардың материалдық сипатын
қосып қарастыруға ... ... А.А. ... ... ... ... объектiсi ретiнде қоғамдық қарым-қатынастардың бiр өзін
ғана емес, сонымен қатар олардың элементтерiн ... ... ... ... ... ... ... жеке басына қол
сұғушылығындағы олардың субъектiсi деп көрсетеді /37/.
Бұл сұрақ бойынша осыған ұқсас, ... ... ... болып
қоғамдық қатынастар танылады”, бiрақта ол ... ... ... және ... ... саяси, моральды, мәдени және т.б.
құндылықтардың болуына жол бередi деген пiкiр айтылған ... ... ... ... және ... (арнайы) қылмыс
объектiлерi арасындағы бiр-бiрiмен ... ... тегi мен ... ... ... жоқ ... пайда болады деп түсiнемiз.
Сондықтан да, Я.М. Брайниннiң “тiкелей объект заңмен бекiтiлген емес ол ... ... бiр ... қатынас ретiнде көрінеді,” деп санауын анағұрлым
дәлелдiрек деп айта аламыз /39/.
Жоғарыда айтылғандай бұл ... ... түрi ... ... ... орын алғандықтан мысалы, Б.А. Куринов көлік ... ... ... ... деп, ... жол, әуе немесе су көлігі, қала электро
көліктерi мен автомото ... ... ... және ... ... деп атайды /4/. Көрсетiлген объектiге қол сұғушылық
әртүрлi санаттағы тұлғалар мен немесе кiнәнiң бiрнеше нысаны ... ... ... Сол ... Б.А. ... ... тектi
объектiсi болып, көлік құралдарының ... ... ... ... ... В.К. ... ... бiлдiре отырып,
қылмыстық заң нормасына тек қозғалыс қаупсiздiгi ережелерi мәселелерi ғана
емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... мүлкiн қорғауды қылмыстық құқықтық норма өз ... ... етiп ... атап көрсетеді. Сондықтан да, ол көлік құралдарын
пайдаланудағы ... ... ... ... ... адамның
өмірi мен денсаулығын қылмыстық заңмен қорғалынатын ұқсас қоғамдық қарым-
қатынастардың тобын осы ... ... ... деп ... ... ... объектiсi болып, мемлекеттiк не қоғамдық ұйымдарға
немесе жеке азаматтарға жататын ... ... ... ... болып танылады. Автомото транспорт құралдарын өз
еркiмен айдап кету ... ... қол ... және ... ... қылмыс құрамының диспозияциясымен қамтылады деген
негiздеменi М. Валиев ... ... ... салыстырғанда М. Валиев көліктi айдап ... ... ... ... ... азаматтардың танылатын
көлік құралдарын пайдалану тәртiбi” деп ... /43/. Ал, ... ... ... осы қылмыстың объектiсiн қоғамдық тәртiппен қатар қоғамның
қауiпсiздiгiн де ... ... ... ... ... айдап кетудiң тiкелей объектiсi болып көлік
құралдарын пайдаланудағы ... ... ... қоғамдық қарым-
қатыныс танылады делiнген В.М. Хомичтiң пiкiр ... ... ... тудырады /45/.
Мұның өзi, автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау
мақсатынсыз ... ... ... тұлға көптеген жағдайларда мас күйiнде
немесе жүргiзушi куәлiгiнсiз не болмаса жағымсыз жағдайларда, яғни қылмыс
жасау ... ... үшiн ... ... ... ... көліктiң
техникалық жағдайын тексермеуi, жол жүру ережелерiн сақтамауымен т.б. мән-
жайлармен түсiндiрiледi.
Ал, екiншi жағынан қарасақ бiздердiң көз ... ... ... ... ... ... ... қоғамның қауiпсiздiге ешқандай
нұқсан келтiрмейтiн көлік құралдарын жүргiзудi ... ... ... де ... ... ... ... толық талқылау барысында, қылмыстық заңмен
қорғалынатын айқын қоғамдық қарым-қатынастарға нақты қол сұғатын осы ... ... ... объектiнiң айқындалу қажеттiлiгi туындайды.
Осыған сәйкес қылмыстың ... ... ... ... заң ... ... норманы қалыптастырады және қылмыс ... ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудiң тiкелей
объектiсiн анықтау туралы заң ... әр ... ... мен ... жүйелi, яғни нақты ... әкеп ... ... ... меншiкке қарсы қылмыстар тарауына ауыстырылуы
дұрыс екендiгiн бiздер аңғара ... осы ... ... ... пiкiр ... Ю.И. ... В. Егоров көлік құралдарын айдап әкетудiң ... ... ... ... ... /48/. Кейбiр авторлар көлік құралдарын айдап
кетудi, көліктегi қылмыстардың құрамалы түрлерiнiң бiр түрi деп ... ... адам ... ... ... иеленiп оны өз мақсатында
пайдаланады және айдап кетушi адам мас ... ... ... ... ... ... ... және мұндай себептердiң ауыр
зардаптарға әкеп соқтыруы мүмкiн деген ... ... Б.А. ... және Н.Ф. ... ... ... ... кетудiң
объектiсi ретiнде көлік құралдарының қозғалысы кезiндегi қалыпты ... ... ... /49/. Осы ... және де И.Г. ... ... қолдайды. Бұл авторлар көлік құралдарын айдап кетудiң әлеуметтiк
құқықтық табиғатын ... ... ... ... ... ... атай ... меншiк құқығын, адамның өмірi мен денсаулығын
екiншi, қосымша объектiсi ретiнде танылады деп айтқан /50/.
Осындай ... ... ... ... ... қылмыстардың
объектiсi болып танылатындығын және де адамның денсаулығын немесе құқығын,
жеке адамның мүддесiн, әлеуметтiк құзыретiн қылмыстық ... ... ... деп Н.И. Коржанский дұрыс ескередi. Сондықтан бiздiң
ойымызша ... ... осы ... ... ... ... ... деп
тануымызға негiз жоқ /51/.
Дегенмен, бiздермен қарастырылып ... осы ... ... ... бiр ғана объектiнiң аумағына ғана қол сұғып қана қоймайды.
Демек, қылмысты дәрежелеуде негiзгi объектiмен ... ... да ... ... ... ... ... мәлiм.
Көлік құралын айдап кетудiң алғашқы этаптарында көлік құралын ... ... ету ... ... ал оның ... келтiрiлуi кезеңiнен
көліктi пайдаланудағы қозғалыс қауiпсiздiгiн қамтамасыз ететiн талаптар
бұзылады.
Заң әдебиеттерiнде, көлік құралдарын ... ... ... ретiнде
меншiк қатынастарын қылмыстың тiкелей объектiсi ретiнде тануымыз туралы
бiрқатар көзқарастар айтылған болатын. ... ... ... ... аталған қылмыстың әлеуметтiк және ... ... ... ... Бұл ... ... асыра
бағалу және көлік құралдарын айдап кетуге қатысты кем бағаның берiлуi,
бiздерге ... ... ... жаңа тұрғыда зер салуымызды талап
етедi. Өйткенi, ... ... ... ... ... айдап
кетудегi нақты қарым қатынастар, осы қылмыстың негiзгi және тiкелей
объектiсi ... ... ... қол ... тек ... ... ғана емес ... бiздер атап отырғандай ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленумен де жүзеге
асырылады. Меншiк иесi ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмге дейiн меншiгiне билiк ету ... ... ... ... ... айдап кеткен адам, көлік құралы
өзінiкi болмағандықтан оның қауiпсiздiгiне, сақталуына назар аудармайды.
Көлік құралдарын ... ... ... ... ... қатынастар факультативтi сипатта болғандықтан, олар бұзылған
жағдайда ... жаза ... ... ескерiлiнуi мүмкiн.
Аталған қылмыстың негiзгi тiкелей объектiсiне – меншiктiң нақты нысаны,
ал қосымша объектiсiне адамның денсаулығы ... ... ... ... ... ... бұзу объектiсi осы нормамен қамтылмайды,
сондықтан да автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын өз ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК 296 бабы ... ... ... ... ... жатады /16/.
Сонымен, жоғарыда заңгерлердiң атаған бiрқатар ... ... ... ... келе ... ... ... өзге де көлік
құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудегi қол сұғушылықтың объектiсiне
талдау жасауда мынадай келесi ... ...... ... тек ... ... жағынан ғана емес,
сонымен қатар адам мен көлік құралдары арасындағы қарым-қатынасқа тiке
байланысқа ие бола ... ең ... ... ... ... ... қарым-қатынасына нұқсан келтiредi яғни, меншiк
құқығының бұзылады.
Екiншiден – көлік құралдарының иесi белгiлi бiр қысқа уақыт аралығы
болса да өз ... ... ... ... ету ... айырылады.
Үшiншiден – көлік құралының ... ... оның ... ... келтiрiлуi.
Төртiншiден – адамның меншiгiне қол сұғу кезiнде пайда ... ... мен ... ... ... ... қауiптi емес немесе
қауiптi күш ... не ... ... ... т.б.) ... ... ... сипатталынады.
Көлік қозғалысы мен оларды пайдалану ережелерiн бұзу объектiсi ... ... ... ... да ... ... өзге ... құралдарын ұрлау мақсатынсыз өз бетiнше айдап кету ... ... ... ... зардап орын алса, онда оның
әрекетi қылмыстардың жиынтығы бойынша ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... ... өзге де
көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз ... ... ... ... қарсы қылмыстар тобы тарауында орын алуы, мiне осы
аталған себептерге байланысты ... ... заң ... ... құралдары иелерiнiң құқықтарының
бұзылуына ерекше мән бере отырып, осы ... ... ... ... ... жеке адамның мүддесiн қорғау идеясына артықшылық берiлгенi
өзінен-өзi түсiнiктi.
“Қылмыстың объектiсiн дұрыс анықтау, қылмысты әрекеттiң әлеуметтiк және
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар объектiнi нақтылау ұқсас
қылмыстарды бiр-бiрiнен ажыратуымызға ... ... және де ... ... ... ... ... дәрежесi елеулi мөлшерде қандай
объектiге қол ... ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... ... ... туралы сұрақтарды шешу маңызды орын
алады. Осыған орай, кездесетiн бiрқатар ... ... ... осы ... ... заты ... ... көлік құралдарына қатысты
әлi де болса тiзбектемелi түсiнiктердiң толық берiлгендiгiмен байланысты
болып отыр.
Зат – ... ... ... ... әрекетiмен нақты қылмыс
белгiсiнде табылған ... ... ... ... ... құқық
ғылымында қылмыстың заты сұрақтарының шешiлуi кезеңдерi пiкiрталастықты
тудырады.
ҚР ҚК 185-бабында көзделген ... заты және оның ... ... тұрғыда заң әдебиеттерiнде толық ашылып көрсетiлмеген. Көбінесе
авторлар көлік құралдарының арнайы белгiлерiне нақты тоқталмастан, ... ... ... қылмыстық-құқықтық сипаттама берумен ... ... ... ... өз ... жеке ... бiрi ретiнде қылмыс
затының мәнi және оның меншiк қатынасы мен ... ... ... ... механизмiндегi ролi, қол сұғушылық объектiсiн
анықтаумен ҚК 185-бабы мен көзделген ... ... ... ... өз алдына жеке теориялық және тәжiрибелiк маңыздылыққа ие.
Ең алдымен, қылмыстың затын оқып ... ... ... өзге ... ... заңсыз қол сұғылған кезде (осы қылмыс құрамына қатысты)
жан-жақты тұрғыдағы қол ... ... ... ... айқындау мен
оларды нақтылай түсуде септiгiн ... ... өзге де ... ... ... заты ... ... ҚР ҚК 185-бабында көзделгендей аталған норманың мәнiне ... ... ... ... ... немесе өкімдік етуге байланысты
қоғамдық қарым қатынасты қамтиды. Сонымен қатар, аталған қылмыс ... ... ... көзi ... табылған көлік құралдарын
пайдалануды реттейтiн қоғамдық қарым қатынастың жиынтығы табылады. Демек,
заңмен ... ҚР ҚК ... ... ... заты ... ... өзге де көлік құралдары” танылады.
Ал, “көлік” деген ... ... ҚР ҚК ... ескертуiмен –
темiр жол, теңiз, өзен және су кідiгi құралдарының барлық ... ... ... ... ... және өзен ... ... деп белгiленген.
Сонымен қатар ҚР ҚК 296-бабының ескертуiмен өзге де механикалық құралдары
деп, тракторлар, мотоциклдер және өзге де ... ... ...... ... механикалық көлік құралдары деген ұғымды
бiлдiретiндiгi ... ... ... ... және лат. Mobilis ... ... ... /57/.
Қазақстан Республикасының көліктерi – бұл оның аумағында тiркелген
автомобильдi, темiржолды, теңiз, iшкi ... әуе, ... ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағында табылған
магистральдi трубопроводтық транспорт болып ... деп ... ... жол, әуе ... ... су ... моторлы қайық, байдарка, яхта
осы көрсетiлген қылмыс құрамының заты болып табылмайды және аталған ... ... ... қылмыс құрамының заты (ҚР ҚК 295-бабы) болып
табылады. Кейбiр авторлар ... ... ... ... ... ... жатқызылады деп санайды. Бiрқатар авторлар қала электрокөлік
құралдары трамвай немесе троллейбусты айдап ... ... заты ... ... қарама-қайшы тұжырымдар нақты бiр қылмыстық ... ... ... ... ... соқтыратындығы сөзсiз.
Аталған қылмыс құрамы бойынша оның затын ... ... ... бiрi болып, көлік құралдарына байланысты пайда болған, әр ... ... ... ... қоғамдық қарым-қатынастың
үлкен жиынтығы танылады. Олармен көлік құралының ... ... ... ... құқықтары мен мiндеттерi түсiндiрiледi, техниканы
жабдықтау, тiркемеге алу мен сатып алу немесе сатудың ... ... ... ... ... бiрi ... “Жол қозғалысы ережелерi”
табылады.
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1997 жылғы 25 қарашадағы ... 1998 ... 1 ... ... енген Қазақстан Республикасы
“Жол Қозғалысы Ережелерiнiң” 1-қосымшасымен “механикалық көлік құралы”
двигательмен қозғалысқа келтiретiн ... ... ... ... деп ... осы ... сондай-ақ кез-келген тракторға және өздiгiнен жүретiн
машиналарға қолданылады делiнген. Осы ережелерге сйкес жұмыс ... 50 ... ... ... ... және ең ... ... 50км/сағаттан артық емес көлік құралы “мопедтер” танылады. Жалпы
көлік құралдарын былайша бөлуімізге болады:
1) Двигательмен жабдықталған: а) ... б) ... ... а) ... б) ... тiзбектемелердiң арасында аталмаған ат-арба көлігі жеке ... ... ... ... ... талпыныстардың бiрi болып, Ресей
қылмыстық заңымен 1994 жылы ҚК 148-1 бабы ... ... ... ... ... иелену) қылмыс ретiнде танылуы белгiленген болатын.
Мұндай норманың конструкциясы соттық тәжiрибеде негiзделген ... ... ... ... ... Ал, қазiргi кезеңде,
Ресей қылмыстық заңымен (ҚК 166-бабы) ат-арба көлігі осы ... ... ... ... ... ... /59/. ... қылмыстық
заңымыз да осы аталған қылмыс затының қатарына ат-арба көлігін қоспайды.
Механикалық көлік құралдары өздiгiнен ... ... ... ... Двигательмен жабдықталмаған көлік құралдары механикалық көлік
құралдары ... ... осы ... заты ... ... ... ... қылмыс заты болып механикалық емес
көлік ... қоса ... ... ... ... да орын алады.
Мысалы, мопед, ... ... ... ... ... ... Барлық жағдайлардағы бұл заңсыз иелену меншiк құқығына нұқсан
келтiруi де мүмкiн. Айтылған механикалық емес ... ... осы ... заты ... ... ... ... күшейтiлуiн, атап
айтқанда меншiк иесiнiң құқық кепiлдiгi мен ... ... ... – бұл ... ... ... ... келтiрiлетiн
қозғалмалы құрал. Тiркеуiш (прицеп) – тек механикалық көлік құралдарының
көмегімен ... ... ... Тiркеуiш механикалық көлік
құралдарының көмегінсіз өздiгiнен қозғалысқа келтiрiле ... ... заты ... ... дұрыс болып саналмайды.
Маршруттық көлік құралы болып, жол бойымен жолаушыларды тасымалдауға
арналған және белгiленген ... ... ... бар белгiленген
маршрутпен қозғалатын жалпы пайдаланудағы көлік құралы танылады. Көлік
құралы ... жол ... ... және жүктердi немесе оған бекiтiлген
құрал-жабдықтарды тасымалдауға арналған құрылғы саналады.
Қазақстан Республикасы Iшкi ... ... № 217-шi ... Республикасы Iшкi Iстер Министрлiгi 1994 жылғы 28 ... ... ... мен ... туралы 1996 жылғы 24 маусымдағы
“Мемлекеттiк автоинспекцияның тiркеу экзаменациялық ... ... ... 50 см3 және ... жүру жылдамдығы 50 км/сағат ... ... ... ... құралдары тiркеуге алынады деп белгiленген
.
Сол сияқты, “көлік құралдарының өздiгiнен ... ... күшi ... 50 см3 ... соған сәйкес келетiн (электрлiк,
газды, бу т.б.) көлік құралдары табылады және ... ... ... жүру ... реттелiнедi деп екiге бөлінеді” делiнген /63/.
Қала электро ... ... ... ... ... ... сирек
жасалғанымен тәжiрибеде мұндай жағдайларды кездестiруiмiзге болады.
Сондықтан да қылмыстық заң ... одан әрi ... ... ... ... заң түсiндiрмелерiне енгiзiлуiн дұрыс
деп ойлаймыз.
Қазiргi кезеңге дейiн, қылмыстық құқық теориясында және тәжiрибеде
“көлік ... ... ... әр ... ... ... ... аталған осы қылмыстың затына ... ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын теңестiрiлген. Бұған қатысты
азаматтардың жеке ... ... ... ... ... ... байланысты жауаптылықты шешу барысында белгiлi бiр шешiмсiз
сұрақтар да ... ... ... катер, мотобат, моторлық аяхталар және басқа да суда
қозғалатын құралдар жол жүру ... ... ҚР ҚК ... ... ... ... ... қамтылады және
олар өзге де көлік құралдары деген түсiнiкке сәйкес келедi. ... ... ... ... ҚР ҚК Ерекше бөлімінде көзделген тиiстi
баппен жауаптылықты белгiлейдi. Мысалы, әскери көлік құралын ... ... ... ... осы ... қылмыс құрамы бойынша
дәрежелеймiз. И.К. Крошаков және өзге де ... ... ... қандай да болмасын өздiгiнен жүретiн ... ... ... осы ... заты деп ... ... ... ұғымды
мысалы, Ю.И. Ляпунов және М.Е. Ефимов ... ... ... ... ... қала ... құралдары, жылжымалы темiр жол және су көлік құралдары
деп санайды /66/. Ал, осы аталған тұжырыммен бiздер ... ... ... ... немесе Ресей Федерациясы, Қырғыз Республикасы тағы
басқа бiрқатар шет елдердiң қылмыстық құқығымен “автомобильдi ... ... ... ... ... заты ... ... Сондықтан,
техникалық теория тұрғысында нақты өздiгiнен қозғалатын ... ... ... қылмыстық заң саласында жете түсiнiк беруi
тиiмдiрек болуы да мүмкiн едi.
Өзiнiң қызмет ... ... ... ... құралдары әуе, су және
жер бетiнде пайдаланылатын болып үш түрге бөлінеді. Әуе және су ... ... ... ... ... ... Жер бетi көлік
құралдарын ... және ... деп ... болады.
Мысалы, Н.М. Свидилов және А.С. Сенцовпен ұсынылған көлік құралдарын
топтау тiзбектемелерi бiздер үшiн ... деп ... ... ... ... троллейбус, мотоцикл немесе
т.б.);
б) темiр табанды (тракторлар, бульдозер т.б.);
в) рельстi жылжымалы көлік құралы (трамвай);
г) әуе жастықты немесе ... ... ... ... ... ... шана ... орналасқан (мотонарт т.б.) /34/.
Әрине, бiздер бұл топтаумен келiсуiмiзге болады себебi, аталған ... ... ... ... заты ... ... ... құралдары жоғарыда
шектелiп көрсетiлген.
Осы мән-жайлардың негiзiнде бiздер, ... ... ... ... заты ... ... темiр жол көлік құралдары немесе су көлігі
болып танылады деген В.М. ... ... ... жер ... ... ... ... қозғалатын көлік құралдары қылмыстың заты болып табылады
делiнген заңгер В.П. Пантелеевтiң тұжырымын қолдай алмаймыз.
Зерттеу нәтижелерi көрсеткендей ұрлау мақсатынсыз ... ... ... ... шалдығады. Солардың iшiнде кәсiпорындар мен ұйымдарға тән,
заңсыз ... ... ... саны 25,5% құраса, ал ... 65,5% ... ... ... 55% ... ... (автомобильдер), автобустарға қатысты 7%, ауыр жүк таситын көлік
құралдарының 3% және тракторлар 1,5% айдап кетiлгендiгi ... ... ... ... мотоцикл немесе мотороллердi айдап кету 20,5%
қамтиды. Жеңiл көлік ... ... ... үшiншi ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленiлген көлік құралы болып шет ел автомобильдерi ... ... ... деген қызығушылықты тудыратындығын дәлелдейдi.
Бiздер осы аталған қылмыс құрамы затының сипаты мен құрылысына қарай
қорыта келе автомобиль немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... топты – автомобильдер құрайды. Олар: жолаушылық жеңiл көліктер,
автобус, арнаулы санитарлық, өртке қарсы пайдаланылатын т.б. ... ... ... ... ... авторефрижератор құрайды.
Екiншi топты – екi дөңгелектi тиегiштi немесе тиегiшсiз, яғни спорттық,
арнаулы жолаушы ... ... ... ... ... ... 50
см3 аспайтын двигательмен қозғалысқа келетiн және ең жоғарғы конструктивтi
жылдамдығы 50 ... және екi ... ... ... бар ... механикалық көлік құралы мотоцикл танылады. Жабдықталған күйiнде
массасы 400 кг ... үш ... ... ... да ... ... ... двигательi бар велосипедтер, мокиктер және
осындай сипаттағы басқа көлік құралдары құрайды.
Үшiншi топты – ... ... ... ... ... ... немесе жүк тасымалдауға арналған қала ... ... ... ... ...... ... Тракторлар деп ауыл шаруашылыққа
немесе құрылыстарға, я болмаса тiркеудi сүйреуге алуға арналған дөңгелектi
және темiр табанды ... ... ... ... ... ... ... арналған (бақшаларға, саяжай т.б.) әр түрлi кiшiгiрiм
тракторлар шығарылуда. Мұндай ... ... ... ... заты ... үшiн олардың қозғаушы күшi кемiнде 50 см3 болуы тиiс.
Бесiншi топты – жоғарыда қарастырылған көлік құралдарынан, ... ... ... ... ... бар, яғни ... жинау көліктерi және осыларға ұқсас басқа көлік құралдары
(скрепер, ... ... ... ... ... ... ... т.б.) жатады. Кейбiр авторлар мұндай ... ... ... ... ... алуы қажет деп айтады, бiрақ бұл тұжырым негiзсiз ... ... - ... ... әскери техникалар, өрт сөндіруге
арналған, жедел-жәрдем көрсету сияқты арнаулы көлік ... (ҚР ... IIМ, ҰҚК ... ... ... т.б.) жатады.
Жоғарыда көрсетiлген көлік құралдары өздерiне тән жалпы белгiлерге ие
болғанымен де, қылмыстың затын құрамайтын ... ... ... айырмашылықтары бар және олар ... ... ... ... автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иеленудегi қылмыс затына ... ... ... ... ... мына ... бiрқатар қорытындыларға келе аламыз:
1. Автомобиль немесе өзге де көлік құралдары (осы қылмыстың
заты) болып, жұмыс ... ... 50 см3 ... жанармаймен немесе электр тоғы, химиялық, газ
қуаты арқылы өздiгiнен қозғалысқа келтiрiлетiн ... ... ... ... су көлігінен басқа) құрылғы танылады.
2. ҚР ҚК 185-бабына қатысты, автомобиль немесе өзге де ... ... ... ... сипаттайды. Аталған
норма көлік құралдарын иелену, пайдалану немесе өкімдік ету
құқығын қорғайды. Сонымен ... ... ... ... ... ... көлік құралын пайдалануды
реттейтiн жоғары қауiптiлiк деңгейiнiң көзi ... ... ... орын алады.
3. Айтылғандар, осы қылмыс құрамындағы ... ... ... және көлік құралдарын ... ... бiр ... мен ... ... ... ... негативтi өзгерiстерге ұшырау белгiлерiн
қамтитын ... ... ... танылатындығын
дәлелдейдi.
4. Келесi белгiлерiнiң бiрi болып, барлық автомобиль немесе
өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... ... актiлермен негiзделген “Жол Қозғалысы
Ережелерiмен” реттелiнiп қозғалысқа келтiрiледi.
5. Барлық аталған өздiгiнен қозғалысқа келтiрiлетiн ... өзге де ... ... ... ... ... жеке ... (таңба) беретiн арнаулы мемлекеттiк
органдарда (жол полициясы) мiндеттi ... ... ... ... ... Қарастырылып отырған көлік құралдарын белгiлi бiр анықталған
жасқа толық және тиiстi ... ... ... ... қожалық етуге рұқсаты бар тұлғалар пайдалана алады.
Аталған қылмыс құрамы ... ... ... ... немесе қылмысты
дәрежелеуде, сотпен қылмыстық iстердi жүргiзу ... ... не ... ... ... ... мәселелердi ескеру жаңа
қателiктерге жол бермеуге септiгiн тигiзедi.
2.2. Көлік құралдарын айдап ... ... ... объективтiк жағы
Қылмыстың объективтiк жағы үздiксiз тұрғыда қылмыстың субъективтiк
жағымен тығыз байланысқан қылмыс ... ... жағы ... ... ... ... қылмыстық әрекеттердiң
сыртқы белгiлерiнiң жиынтығында тұжырымдалады /69/.
ҚР ҚК 185-бабымен белгiленгендей айдап кету, автомобильдi немесе ... ... ... ... ... ... иеленудi құрайды. Көлік
құралын айдап кетудiң объективтiк жағына толық сипаттама беруiмiз үшiн, осы
аталған қылмыс құрамымен белгiленген әрекеттердiң ... ... ... ... қажет.
Көлік құралдарын заңды түрде ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамының орын алмауы белгiлерi
болып танылады. Заңды иелену жолда жүру ережелерiмен қойылатын ... ҚК ... мәнi ... ... құралдарын айдап кетудi екi
аспектiде, яғни: объективтiк және субъективтiк жақтары ретiнде ... ... жағы ... олар ... қатынастарын реттейтiн
азаматтық құқық нормалары арқылы анықталынады.
Белгiлi бiр тұлға көлік құралдарын мына жағдайларда заңды ... ... деп ... ... ... оған ... ... бойынша тән болып танылса;
- оған көлік құралы сенiп ... ... ... оның ... ... егер тұлғаның көлік құралдарын пайдалануға немесе иеленуге не
болмаса басқаруға ешқандай құқығының болмауы орын алса, оның ... ... ... ... ... саналады.
Демек, аталған қылмыстың ... жағы ... ... ... ... ... белгiлерiн анықтайды және
объективтiк жағынан осы қылмыс әрекет арқылы, автомобильдi немесе өзге ... ... ... ... заңсыз иелену (айдап кету) арқылы жүзеге
асырылады деп танимыз.
Иелену – қылмыскердiң көлік ... ... ... ... ... алып
қоюы және оның уақытша пайдалануына ұласуы деп айтылған /70/.
Қылмыс құрамының мазмұнына сәйкес айдап кету ... ... ... мiнiп ... ұштасқан белсендi әрекет болып танылады.
Бұл анықтамада негiзгi назар ... ... мiнiп ... ... бөтеннiң көлік құралын “иемденуiне” аударылады, ал, “заңсыз ... ... ... ... көріне алады. Бiздер бұл тұжырыммен толық
келiсе алмайтын сияқтымыз. Айтылғанға байланысты ... ... ... объективтiк жағына толық сипаттама беруiмiз үшiн аталған қылмыстың
қылмыстық-құқықтық әрекеттi құрайтын адамның дене ... ... ... ... ... ... ... субъектiнiң, өз бетiнше (ерiктi түрде) және
заңсыз жасаған әрекетi иелену деген ұғымды бiлдiредi. Осыған ... ... ... ... ... иелену) және кезектi әрекетi ... ... ... ... ... ... деп ... тұлға, меншiк иесiнiң ырқына қайшы оның автомобильiн немесе өзге
де көлік құралын жасырын немесе ашық түрде заңсыз ... ... ... ... ... құралын айдап кетудiң құқыққа ... ... ... және ... алу ... олардың сипаттамасын нақты
айқындап бередi, бiрақ өздерiнiң мазмұнына ... олар ... ... ... ... де ... ... дәрежесi әр түрлi болып танылуы
мүмкiн. ... ... ... ... ұғым басып алу
ұғымынан бiрқатар кең мағынада ... ... ... ... алдау
жолымен жүзеге асырылуы мүмкiн, ал ... алу ... ... ... немесе физикалық күш қолдануы арқылы жасалынады.
Заңсыз иеленудiң әр түрлi әдiстерi орын алады:
а) жасырын – жәбiрленушiнiң және ... да ... ... ... ашық – кiнәлi адамның жәбiрленушi немесе басқа да адамдардың
қатысуын сезiнуi ... олар оның ... ... күш ... - ... ... ... денсаулығына қауiптi
немесе қауiптi емес) немесе әр түрлi алдау әрекеттерi ... ... ... ... иелену немесе оны қозғалысқа келтiру, әр уақытта
заңды иегердiң еркiне қарсы түрде ... ... ... ... құралын
заңсыз иелену мысалы, аса қажеттiлiк жағдайында жасалынса, оның еріктi
түрде ... ... ... ... құқыққа қайшы деп тануымызға
негiз жоқ деп айта аламыз. ... ... ... қоғамдық пайдалы iс-
әрекеттер қатарына жатқызылады. Мысалы, аса қажеттiлiк жағдайларында (ҚР ҚК
34-бабы), ауыр ... ... ... ... ... ... өзге де ... құралдарын өз бетiмен айдап кетуi. ... ... ... ... ... ... да, оның
әрекетi жүзеге асырған ойы ... ... ... ... ... бар ... дәлелденедi.
Алайда, осы қылмыс құрамы бойынша қылмыстың объективтiк жағын ... ... ... ... ... ... ... билiк етуi,
иеленуi т.б. заңсыз әрекеттерi белгiлерiнiң бар болуымен қарауы қажет деп
танимыз. Айдап ... ... ... ... өз ... ... ... белгiлерiн қамтиды.
Сонымен қатар, аталған авторлар автомобильдi немесе өзге де ... ... ... заңсыз иелену деп, тек қана оны айдап әкетуi
ғана емес оларды сүйреуi, қолмен итеруi немесе ... ... ... ... ... ... деп жоғарыда аталғандай пiкiрлердi қолдайды.
Бұрынғы, Қазақ КСР Жоғарғы Соты Пленумы 1983 ... 23 ... ... жөнiндегi iстердiң сот тәжiрибесi туралы” қаулысында
көлік құралын айдап кетуге қатысты қылмысты iстер ... ... ... ... ... көлік құралдарын айдап кетудегi қылмыс ... ... ... берiлмегендiгiн айтуымызға болады.
Кейбiр жағдайларда, сот тәжiрибесiнде кездескендей көлік құралын айдап
әкеткен адам белгiлi бiр ... ... ... ... ... тұрған орнына
қайта әкелiп қояды. Мұндай жағдайда, аталған әрекетте ... ... ... ма? ... ... ... ... орын алады, себебi қылмыс құрамы
формальдi болып танылады. Қылмыс құрамы сол ... ... ... келтiрген сәтiнен аяқталады. Ал, айдап ... ... ... ... орнына қайтару, қылмыстық жауаптылықты жою емес, керiсiнше
жеңiлдететiн мән-жай болып танылады /73/.
Заңсыз иелену – қосып алу, алу, иемдену, ... ету, ... ... ұғымды
бiлдiрсе; айдап кету – иемдену, күшпен тартып алу, қосып алу деген ... ... ... ... иеленуде немесе айдап кетуде субъект
көлік құралын өз еркiне қарай уақытша пайдалана ... ... ... осы ... ... ... ... заңсыз иелену ұғымына
қатысты пiкiрталастық мәселе туындап отырған сияқты.
ҚР ҚК 185-бабы диспозициясындағы көлік құралын заңсыз иелену ... ... ашып ... ... ... ... өзінiң мағынасына
қарай көлік құралын заңсыз иелену ... ... ... ... ... әрекеттерi аралығындағы мән-жайлармен санаса алады деп түсiнемiз.
Сол ... ... ... ... ... таныған тұрғыда, бөтеннiң
меншiгiн алып қою (иемдену), пайдалану және өзінiң ырқына қарай сол ... ... ... ете ... бiлдiредi. Нәтижесiнде автомобильдi немесе
өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтар туындайды. Мұның өзi, көлік құралдарын ... ... кету ... ... ... кезiнде кездесетiн
тәжiрибедегi бiрқатар қиындықтарды да шеше алмауы мүмкiн. Нақтырақ айтатын
болсақ, мүлiктi ... салу мен ... ... арасындағы
айқын айырмашылықтарын Көрсете алмайды.
Көлік құралын заңсыз иелену, сонымен қылмыстық-құқықтық әрекетпен айдап
кетудi құрайтын алғашқы дене қозғалысы болып танылады. Осы ... ... ... ... ... ... үшiн субъект арқылы екiншi ... ... ... яғни оның ... ... двигателi арқылы немесе
қолмен (басқа да бiр күштердi қолданып) қозғалысқа келтiруi, яғни тұрған
орнынан жылжытуы ... ... ... ... ... әр ... ... болып танылады, меншiктiң қауiпсiздiгiн сақтайтын қоғамдық қарым-
қатынасқа қол ... ... ... айдап кетiлген көлік құралы көлік иесi үшiн
белгiсiз ... қол ... ... ... ... ... ... айдап кетiлген немесе ұрланған көлік құралының тұрғын
орны туралы хабар ошарсыз қалады. ... ... Т., ... 21 ... ... ... құралын айдап кете отырып, қазылған ... деп ... ... ... ... оны ... ... қалып қояды.
Мұны бiлген көлік иесi оны түскен шұқырдан алып шығуы үшiн жарты ... ... ... ... де ... /76/. ... өзінiң айдап кетiлген көлік құралының қайда екендiгi туралы
бiлгеннiң өзінде, кiнәлiнiң осы ... үшiн ... ... күшi
жойылмайды.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын орнынан ... ... ... ... меншiк иесiнiң ырқына қарсы ... ... ... ... ... ... ауыстыруы танылады. Бұл әрекет
двигательдiң немесе оның көмегінсіз де жүзеге ... ... ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудiң объективтiк жағы белсендi әрекеттердiң екi тобын жасауды құрайды:
а) көліктi өз бетiмен, заңсыз иелену (тартып алу);
б) ... ... жоқ ... ... ... жерiнен алып кетуi /77/.
ҚР ҚК 185-бабымен, яғни автомобильдi немесе өзге де ... ... ... заңсыз иеленгендiгi үшiн жауаптылықты белгiлейтiн
қылмыстық-құқықтық ... ... ... құрамына жатқызылады.
Автомобиль немесе өзге де көлік құралы белгiлi бiр әрекетпен қандай да
болмасын ара қашықтыққа айдап ... ... бұл ... зардаптың
келтiрiлуiн мүлдем жоққа шығарылуын бiлдiрмейдi. Көлік құралын ... ... ... мүмкiн зардаптар (мысалы, жәбiрленушiнiң ... ... зиян ... ... немесе өзге заттарды жою
немесе бүлдiру) ҚР ҚК ... 3,4 ... ... жатады.
Соттық-тергеу тәжiрибесiнде көлік құралын айдап кетудегi қылмыстың
аяқталуын анықтау маңызды сұрақтардың бiрi ... ... Оның ... сол, яғни ... ... ... мiнiп кету ... көлік
құралын орнынан кез келген тәсiлмен қозғалтқан кезеңнен иелiк ету ... ... ... да ... ... ... ... құрамы
шеңберiнен тыс қалғандықтан аяқталған қылмыс құрамына қатысты құқықтық баға
беруде оған әсерiн ... ... ... тағы да ... ... ... ... айтылады.
Көлік құралын айдап кеткеннен кейiн кiнәлi адаммен заңсыз иеленiлген
көлік құралы өзінiң бұрынғы орнына қайта оралатындығы жағдайлары ... ... ... ... жасаудан өз еркiмен бас тарту деп
тануымызға болады ма? Көлік құралын ... кету ... ... ... келтiру сәтiнен аяқталған қылмыс болып танылғандықтан өз ... ... ... ... және де ... қылмыстық жауаптылыққа
тартылады. Көлік құралын өз еркiмен орнына қайтару әрекетiн ... ... ... ... ... байланысты айдап кету, көлік құралын ... ... ... ... ... ... деп ... сияқты, көлік құралын айдап кету аяқталған болып, орнынан қозғалуы
немесе жүргiзiлуi танылады және оның кезектi белгiсiз бiр ... ... ... құрамының шеңберiнен тыс жатады. Осыған байланысты, айдап
кетiлген көлік құралын қолдану немесе оны ... ... ... ... деп ... ... ... жоқ делiнген /80/. Ал, бiздер
мұндай айтылған ... ... ... ... ... құралын иемденуi
үшiн оның кабинасына кiрiп оны тұрған орнынан қозғалтуға ... ... ... ... ... деп ... ... немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз иеленуде белгiлi
бiр зардаптың түсуi мiндеттi емес. ... заң ... ... ... қылмыстық әрекеттiң толық жүзеге асырылуымен байланыстырмайды.
Бiрақ, көлік құралын айдап ... ... ... анықтау үшiн, кiнәлi
толық деңгейде ... ... ... ... алатын жағдайларын
анықтауымыз қажет. Осыған байланысты заңсыз иеленудiң белгiлi болғанмен де
көлік ... ... ... ... ... ... қылмыс ретiнде дәрежелеуiмiз дұрыс бола қоймайтын сияқты. Бұл мән-
жайлар мысалы, субъект көлік құралын тұрақ күзет ... ... ... үлгермеуi, механикалық қозғалысқа келтiре алмауы т.б. ... ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын
ұрлап кетудегi қылмыстың объективтiк жағының факультативтi белгiсi ... Бұл ... ... ... көлік құралын айдап ... ... оны ... ... ... ... қамтиды. Айдап
кетудегi көлік құралын жоғалту ауыр ... бiрi ... ... ... ... ... ... дейiнгi әрекет айдап
кетуге оқталғандық болып ... деп ... ... ... кетуде оның қозғаушы механизмiн (двигателi) iске
қосусыз, тiркемеге алып немесе қолмен итеруi сияқты әрекеттерiн аяқталған
қылмыс ... ... деп ... ... қандай да бiр тәсiл болмасын,
көлік құралының қозғалысқа келтiрiлген кезеңiнен қылмыс аяқталған ... ... ... Е., ... иелену мақсатымен оны тұрған
орнынан 15 метр қашықтыққа итермелегендiктен сот бұл әрекеттi аяқталған
қылымыс деп ... /22/. ... ... мәселе мысалы, жарамсыз (iстен
шыққан) көлік құралына да қатысты болып ... ... ... ... Егер, айдап кетiлетiн көлік құралы жүк таситын ... ... ... ... ... онда ол жүк ... танылады
және жоғары қауiптiлiк көзi болуынан қалады да осы қылмыс құрамын құрай
алмайды. Бұл жағдайда сұрақ ... ... ... ... үшiн ... айдап кетуге оқталғандық деп
танылады деген пiкiрлер айтылады. Бiрақ мұнымен келiсуiмiзге бола қоймайтын
сияқты. Себебi, жағдайдың өзi куә ... ... ... ... ... оны ... ... кузовымен орын алмастыруында, кiнәлi адамның
мақсаты көлік құралын айдап кету емес, ... ... ... ... ... ... ... қатар мұндай әрекеттер адамның меншiгiне
тiкелей қол сұғатындығын дәлелдейдi.
Осыған байланысты бiздердiң ойымызша көліктi қозғалысқа келтiру айдап
кетудiң ... ... ... танылады. Қозғалысқа келтiру деп, ... ... ... ... ... құралының өзінде тiкелей орналасқан
двигательдiң (моторы) көмегімен немесе оның ... ... ... ... ... ... қозғалысқа келiтуге тiптен жатпайтын, яғни iстен шыққан
автомобиль немесе өзге де көлік құралдарын тiркеуге алу ... ... ... ... ... ... ұрлықтың (тонаудың) белгiлерiн
құрайтын сияқты.
Осыған байланысты, В.М. Хомич көлік құралын қозғалысқа келтiрудi айдап
кетудiң маңызды белгiсi ретiнде тани ... ... ... ... құралын
басқа бiр бөтен көлік құралының көмегімен қозғалысқа келтiруiн де ... ... ... ... ала ... ... ... асырылу сатыларын
анықтау маңызды орын алады. ... ... ... осы ... ҚР ҚК ... ... ... (1 бөлігi) және (2-4 білiктерi) ауыр
қылмыстар санатына жатады. ... ... бұл ... түрi ... осы ... 2-4 білiктерi бойынша белгiленген әрекеттерi үшiн
оқталғандық, осы ... ... ... бойынша жауаптылықты көздейдi.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленуге дайындалу әрекеттерiн тергеу тәжiрибесiнде ... ... ... өйткенi, жалпы қылмысқа дайындалу ... ... ... ... алмайды.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз иеленуге дайындалу,
мысалы ҚР ҚК 9-бабы 2-бөлігiмен сәйкес, егер ... ... ... да бар, ... ... ... ... қауiптi емес, яғни жеке
адамға, қоғамға немесе мемлекетке зиян келтiрмеген және ... ... ... ... әрекетсiздiк қылмыс болып табылмайды.
Осы қылмыс құрамына қатысты мұндай елеулi маңызы болмағандықтың белгiсi
болып, ... ... ... ... ... келесi әрекетi
оқталғандық пен қылмыстың аяқталуы арасындағы ... ... ... ... бiр ... ... құралын заңсыз иелену мақсатында
шабуыл жасауды ... ... ... ... ... ауласын
қарап шығады, оның сызбасын, жоспарын дайындайды. Бұл әрекет формальдi
қарақшылық жасауға ... ... ... ... ... ... мүмкiн.
Бiрақ, мұндай ойдың орындалуының қиындығы және тiкелей ойластырылып
орындалатын ... ... ... ... ... жәбiрленушiге
келтiрiлетiн қауiптiң орын алмауы, елеусiз, яғни ... ... ... ... ... ҚК ... 1-бөлігiмен сәйкес, тiкелей ниетпен қылмыс құралдарын
немесе қаруларын iздестiру, әзiрлеу ... ... ... ... ... ... жасауға сөз байласу не қылмыс жасау үшiн
өзге де ... ... ... егер бұл ... ... ... еркiне
байланысты емес мән-жайлар бойынша ақырына дейiн жеткiзiлмесе, қылымысқа
дайындалу деп танылады.
Егер, кiнәлi адам, автомобильдiң ... өзге ... ... ... ... ... ... одан кейiн қозғалыс кезiнде көлік
құралын басып алуы орын алса оның әрекетi сол кезеңнен ... ... ... ... ... ... И. Түнгi сағат 2 ... Д., және С., ... екi ... ... ... ... бiр
бұрышына апаруын ітiнген. Жол жүру кезiнде салонның артында отырған Д.,
деген азамат белдiкпен жүргiзушiнiң ... ... ... отырып көліктi
тоқтатып оның қол аяғын байлап сүйреу ... ... ... ... өздерiнiң қажеттi орындарына жеткен соң көліктi иесiмен бiрге тастап
қашып кеткен /33/.
Кейбiр жағдайларда айдап кетудiң аяқталу кезеңiн ... ... ... ... де ... ... ... қылмыс
көліктi қозғалысқа келтiруi сәтiнен аяқталған болып саналады. Жолдың жүру
ара қашықтығы мен көліктi айдап кету ... ... егер ... ... ... мақсатын куәләндiрмесе қылмысты ... ... ... ... ... ... кетуге қатысты қылмыстық iстермен ... ... ... ... дәрежеленген қылмыстардың басым
көпшiлiгi көлік құралдарының арнаулы тұрақты ... тыс ... ... ... ... ... ... туралы
сұрақтарды әрбiр нақты жағдайларға байланысты, яғни көліктiң тұрған орнын,
қылмыстың ... ... ... ... В.А. ... ... ... объективтiк жағын талдай отырып,
көлік құралын иемдену және өз қалауымен уақытша пайдалануы деп, екi ... ... ... ... ... ... ... құралын айдап
кетуде, бастапқы кезең айдап кету мен ... ... ... ... ... оның ... құралын пайдалануы болған жағдайда, қылымыс созылмалы болып
саналады деген пiкiр пiкiр айтылады. Осы ... ... ... ... ... ... айдап кетуге тiкелей қатыспаған адам болса да, бiрақ
заңсыз ... ... ... ... адам ... ... ... кетудiң
субъектiсi болып табылуы мүмкiн деген қорытынды жасалынған /35/.
Көлік құралын айдап кету бойынша ... ... ... оған ... болып танылуы мүмкiн деген негiздiң қате екендiгiн айтамыз.
Қылмыстық құқықтың жалпыға тән доктринасына ... ... ... белгiлi бiр уақыт аралығында үздiксiз қол сұғушылықтың болуымен
сипатталынатын қылмыстарды тани ... ... ... ... ... ... немесе әрекетсiздiктiң басталуы кезеңiнен ... ... ... ... ... орындамауы ерекшелiгiмен
созылмалы қылмыстың белгiлерi қамтылады. Талданылып отырған қылымыс ... ... ... орын ... ... өзге де ... құралдарын ұрлық, тонау, талан-
таражға салу тәсiлдерiмен немесе iрi ... зиян ... ... ... басып алу немесе қозғалысқа ... ... ... ... объективтiк жағын құрайтын белгiлердiң барлығын орындауы қамтылса
кiнәлiнiң әрекетi қылмысқа оқталу ... ... деп ... ... ... өзге де көлік құралдарын иемдену мақсатында шабуыл
жасау аяқталған болып, көлік иесiне күш ... ... ... ... ... өзгеруiне байланысты мысалы, жәбiрленушiнiң белсендi
түрдегi қарсыласуы нәтижесiнде көлік ... ... ... ... ... да ... ... белгiлерi орын алса аяқталған
қарақшылық үшiн қылмыстық жауаптылық пайда ... ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз айдап кету үшiн көлік құралын
орнынан кез келген тәсiлмен қозғалтқан кезеңнен айдап кету ... ... Ал, ... да болмасын белгiлi бiр уақыт аралығында көлік құралын
өз ... ... ... ... ... ... тыс ... байланысты, көлік құралын айдап кетудегi кiнәлiнiң әрекетi
бойынша қылмысты ... деп ... үшiн ... ... ... ... кiнәлi көлік құралын иемденуi тиiс, яғни ... ... ... ол ... ... енуi, ... ... көлікке мiнуi. Мұндай
жағдайда қойманың құлпын бұзуы, көліктiң терезесiн немесе ... ... ... күш қолдануы тағы басқа әрекеттердi де жасауы мүмкiн;
- екiншiден кiнәлi адам осы ... ... ... әрекеттердiң
нәтижесiнде көлік құралын өз еркiмен пайдалануға нақты мүмкiндiк алуы, яғни
көлік құралын орнынан ... ... ... келтiруi, от
алдыруы).
2.3. Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иеленудiң субъектiсi
Қылмыстық заң ... ... ... ... iстеген iс-әрекетiне
баға бере алатын сонымен қатар өзін-өзi басқаруға қабiлетi бар адамды, яғни
есi дұрыс ... ғана ... ... ... ... ... сай Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексiнiң заң күшi
Қазақстан Руспубликасының азаматтарына, ... ... ... жоқ ... ... ... қолданылады.
Осыған байланысты қылмыстың субъектiсi ретiнде есi дұрыс адамды тани
отырып, заңды ...... ... ... және басқа да заңды
ұйымдарды қылмыстың субъектiсi деп айта алмаймыз.
Жануарлар дүниесi, табиғаттан келген ... ... ... ... ... ... ... себебi осы айтылғандар қылмыстың
субъектiсi болып табыла алмайды.
Есi ... – бұл ... ... ... заңмен көзделген қоғамға
қауiптi әрекетiнiң (әрекетсiздiгiн) нақты сипаты мен қоғамдық қауiптiлiгiн
сезiнуi мен ... ... ... ҚК ... ... ... ... Кодексте көзделген қоғамдық
қауiптi әрекеттi жасаған кезде есi ... емес ... ... яғни созылмалы
психикалық ауруы, психикасының уақытша бұзылуы, ... ... өзге де ... ұшырауы салдарынан өзінiң iс-әрекетiнiң
(әрекетсiздiгiнiң) iс жүзiндегi сипаты мен ... ... ... немесе оған ие бола алмаған адам қылмыстық жауаптылыққа тартылуға
тиiс емес”.
Қылмыстық заң есi дұрыс ... екi ... ... ... және заңдылық (психологиялық). Адамды есi дұрыс емес деп тану
үшiн медициналық және ... ... ... ... Осы ... орын ... ... есi дұрыс емес деп тануға негiз бола алмайды.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудiң субъектiсiне қойылатын ... ... бiрi – ... аталған қылмыс бойынша жасқа толу белгiлерiне жетуi танылады.
ҚК-тiң 15-бабының 1-бөлігiне ... ... ... ... он алты ... адам ... ... тартылуға жатады. ҚК-тiң 15-бабының ... ... ... ... ... үшiн он төрт жасқа толған
адамқылмыстық жауапқа ... ... ... ... ... айдап кетудiң дәрежелеушi белгiлерi көзделген. Осы Көрсетiлген
қылмыстардың қоғамға қауiптiлiгiн 14 жасқа толған әрбiр адам ... ... есеп ... сол себептi де заң шығарушы Көрсетiлген қылмыстар
үшiн ... 14 ... ... ... ... белгiлеп отыр.
Көлік құралын айдап кетудiң қылмыстық-құқықтық белгiлерiн анықтау ҚК
185-бабы бойынша ... ... ... қылмысы үшiн
жауаптылықты ітей алатындығын белгiлеудi бiлдiредi. Қазiргi ... заң ... ... ... ... ... ... субъектiсi болып қылмыс жасаған уақытта ҚК ... ... 16 ... ал ... ... төртiншi білiктерi бойынша 14 жасқа
толған ақыл есi ... адам ... ... өзi ... қоғамға қауiптi
әрекетке (iс-әрекетсiздiкке) деген қатысты сана-сезiммен байланыстылығы
арқылы анықталып отыр.
Қылмыс жасаған, кәмелетке ... ... ... туған жылы, айы-
күнi дәлме-дәл анықталуы қажет. ... ... бiр ... ... ... дәл туған күнiмен емес, одан ... ... ... ... жасы ... сарапшының қорытындысы
бойынша анықталғандай, оның туылған күнi болып сол ... ... ... ... күнi (31 желтоқсан) танылады.
Егер кәмелетке толмаған адам осы баптың бiрiншi немесе екiншi бөлігiнде
көзделген ... ... ... ... ... ... емес
психикалық дамуы жағынан артта қалуы салдарынан кiшiгiрiм немесе орташа
ауырлықтағы ... ... ... өзінiң iс-әрекетiнiң
(әрекетсiздiгiнiң) iс жүзiндегi сипаты мен ... ... ... ... ... не оған ие бола ... ... жауаптылыққа
тартылуға тиiс емес (ҚР ҚК 15-бабы 3 ... ... ... ... субъектiсiн сипаттайтын белгiлер болып:
а) жеке тұлға;
ә) осы адамның есiнiң дұрыстығы;
б) қылмыстық заңмен белгiленген жасқа толуы.
Қылмыстық жазалауға тән айдап ... ... ... ... ... ... ... қатысы жоқ, яғни бақыланудағы қозғалысқа
келтiрiлуге ешқандай құқығы жоқ адам ... ... ... ... ... ... КСР ... Соты Пленумының 1983 жылғы 23 қыркүйектегi
№11 қаулысы “з” тармағымен “автомашина немесе басқа да ... ... ... бойынша бекiтiлген жүргiзушi оларды өз бетiмен айдап кету
субъектiсi бола алмайды (ҚК-тiң ... деп ... ... ... ... КСР ... ... “өзіне сенiп
тапсырылған көлік құралдарын өз ... ... оны жеке ... ... ... ... оған ... болса, ҚК 219-бабы бойынша
саралануға тиiс”, деп белгiленген болатын ... ... ... тұлғасы немесе көлік ... ... ... бар ... және ... ... көлік құралдарын қолдануда ... ... ие бола ... ... ... ... болып таныла алмайды.
Көлік құралын айдап кетуге қатысты сол көлік ... ... ... бiрi, егер өз ... ... ... жасаған әрекеттерi бойынша
қылмыстың белгiсi жоқ екендiгi туралы соттық ... сол ... ... зерттеушiлердiң де жоққа шығармайтындығын айтуымызға
болады.
Қылмыстың субъектiсi болып – ... ... ... ... ... ... мүшелерiнiң болуы немесе көлік құралын заңсыз иемденген адам танылуы
мүмкiн, делiнген В.М. Хомичтiң ... заң ... ... да ... белгiлi. Мысалы, көлік құралын бұрын көлік ... ... ... ... ... жан-ұя мүшесiнiң бiрiмен айдап кетуi
болған жағдайда қылмыс ретiнде танылмайды. Олардың көлік ... ... ... ... да ... ... да ... иесi немесе осы көлік
құралын иемденушi адам арқылы танылады.
Көлік құралын айдап ... ... ... ... беру ... және ... толу белгiлерiне жалпы сипаттама берумен шектелiп қана
қоймайды. ... ... ... ... ... ... тұлғалардың
барлығы да осы қылмысы бойынша қылмыстық жауаптылыққа әрқашан да тартыла да
бермейдi. Көлік құралын ... ... ... ... ... ... ... анықтаудың сұрақтары теория мен тәжiрибеде
бәсекелестiктi тудырады.
Айдап кетудiң ... ... есi ... пен жас ... ... қана ... ... зерттеулерге байланысты
көлік құралын айдап кету, көп жағдайларда көлік ... ... жоқ ... жасалынады. Мысалы, кәмелетке толмағандардың
көлік құралдарымен байланысты мекемелерде еңбек келiсмiнде ... ... ... ... ... ... көлік құралын жүргiзуге
қажеттi құжатының болмауы т.б. Мұндай жағдайда осындай тұлғаларды ҚР ҚК ... ... ... тартуға ешқандай қиындық болмайды. Бiрақ,
тәжiрибеде кейбiр жағдайда көлік құралын айдап кету, ... ... ... ... ... бар ... ... асырылатындығы
туралы кездеседi. Сондықтан аталған ... ... ... ... ... ... анықтаумен қатар айдап кетiлген
көлік құралына деген қатыстылығын анықтауымыз артық болмайды.
Осыған байланысты көлік құралын ... ... ... етуi ... 1) ... ... пайдаланылатын; 2) ікiлдiк; 3) жеке түрдегi болып
білiнетiндiгi ескерiлуi қажет .
Соттық-тергеу тәжiрибесiнде мекеменiң немесе ұйымның көлік ... ... ... ... ... ... тұлғаның қылмысын дәрежелеуде
бiрқатар сұрақтар туады. Кейбiр жағдайларда ... ҚК ... ... ... ... шара ... ... ұйымдық шаруашылықтың трактористi К. өзінiң жұмыс орнына арнайы
тұрақтан тракторды айдап кеткендiгi үшiн сотталған. Кассациялық инстанция
мұндай қылмысты ... ... ... ... ... құрамының белгiлерi
жоқ болуына байланысты үкiмнiң жүзеге асырылуына шек қояды, себебi өзіне
бекiтiлген көлік құралын өз ... үшiн ... ... ... ... тәртiптiк тұрғыда жауаптылықты көздейдi. Мұндай
жағдайларда да белгiлi бiр ... ... ... ... ... жауаптылық пайда болуы мүмкiн.
Көлік құралына қатысты ұрықсаты және оны қамтамасыз етуге қатысы бар,
бiрақ арнайы көлік құралын ... ... жоқ ... ... осы
қылмыс құрамы бойынша қылмыстық жауаптылықты көздеуi ... ... ... немесе басқа да қызмет түрлерiн жүзеге асыруға
қажеттi ... ... ... әсiресе арнайы жүргiзуге құжаты жоқ
тұлғаның өз ... ... ... ... Көлік құралын
жүргiзуге құжаты жоқ немесе оны пайдалануына шек ... ... ... ... ... ... тіленiлетiн қызметтерге
ауыстырылады. Мұндай қарым қатынаста ... ... ... ... ... ... ... болып танылуы мүмкiн.
Теория мен тәжiрибеде өзінiң жеке мақсаты үшiн көлік құралын айдап
кетуге ... ... ... ... ... ... бәсекелестiктер пайда болады. Көлік құралын пайдалануға ікiлеттiлiгi
немесе ұйымдастырушы-басқарушылық қызметiн ... ... ... ... ... өз ... айдап кетуi бойынша қылмыстық
жауаптылыққа тартылуы мүмкiн екендiгi ... ... ... ... тұжырымдары нақты айтылмаған. Мұндай нақты негiздеменiң болмауы
себебi болып, олардың көлік құралдарына ... ... ... ... ... байланысты негiзсiз тұжырымның пайда
болуы себебi шығып отыр.
Жедел басқару немесе қызметiне байланысты ... ету ... ие ... ... ... ... немесе қоғамдық ұйымдарға қатысты
көлік құралын өз еркiмен жеке мақсатында пайдаланса ... ... ... ... ... тиiс деп айтқан А.И. Коробеевтiң
көзқарасын бiздер құптай аламыз. ... ... ... ... ... ... ... жетекшiлерi оның орынбасарлары, бас инженер,
бас механик, гараж бастығы, прораб т.б. ... ... ... ... ... ... ікiлдiк етуге ұрықсат берiлмеген (бас бухгалтер,
кадр білiмi бастығы және т.б.) тұлғалардың көлік құралын өз бетiнше айдап
кетуi ... ... ... тиiс ... В.И. Хомичтiң пiкiрiмен
келiсуiмiзге болады /75/.
Мұндай тұлғалардың көлік құралдарына қатысты басқаруы немесе өкімдік
ету ... жоқ ... ... ... өз ... пайдалануы айдап
кету ретiнде бағалануы тиiс.
Тәжiрибеде жолаушыларды қоса орындаушы ретiнде санамауы дұрыс, бiрақ та
оларды басқа да ... ... ... ... екендiгi жоққа
шығарылмайды.
ҚК 185-бабы бойынша көлік құралы иесiнiң жанұя мүшелерi ... ... ... ... ... ... ма ... сұрақ, әдебиеттерде бiр
жақты шешiмдi таба алмаған. ... ... ... ... мүшелерi өз бетiнше
көлік құралын жеке мақсатта айдап ... ... ... ... ... ... В.М. Хомич қолдайтындығын айтады. “Меншiк
иесiнiң жанұясы мен ... ... ... ... айырмашылық жоқ;
көлік құралын өз мақсатында пайдалануы құқығы екi ... осы ... ... ... ... ... адамның шешiмiмен байланысты екендiгi” осы
тұжырымының негiздемесi ретiнде айтылады /75/.
Шын мәнiнде мұндай ... iс тек ... ... ... тиiс және ол қылмыстық iс жүргiзу заң атқарушылығында
бекiтiлiнуi ... ... ... ... ... құралын жүргiзуге сенiм құжаты бар тұлғалар, ... ... тыс ... ... ... ... ... көздемейдi.
Бiрақ, бұрын көлік құралын пайдалануға сенiм құжаты жоқ немесе ... күшi ... ... ... ... ... иесiнiң ұрықсатынсыз
өз еркiмен пайдалануы көлік құралын айдап кету ... ... ... ... ... жасы 16 ... дейiнгiлер көбінесе жеңiл
көлік құралдарына қол сұғатындығы байқалған.
Зерттеулер арасында ғылыми-тәжiрибелiк қызығушылық көлік құралын ... үшiн ... ... ... ... әлеуметтiк жағдайларына
аударылады. Мысалы, осы қылмысы үшiн сотталғандар арасында 30% ... ... ... көлік құралдары мекемелерiнде қызмет жасаған.
Мұның өзi олардың шет елдермен шығарылған әр ... ... және ... ... құралына деген белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... 7,5% ... жұмыс iстегендер құраған. Олардың арасындағы 21% ... ... ... немесе орта бiлiмi жоқ, яғни оқымағандар. ... ... ... ... көп кездесетiндер болып, әр түрлi
кәсiптiк-техникалық училищилерде бiлiм алып жүрген ... ... ... ... ... ... 10,3% ... құралын айдап кетушiлер арасында бұрын сотталғандар 38% құрайды.
Бұзақылығы үшiн жазасын ітеген адамдар арасында көлік ... ... ... ... ... ... аңғаруымызша әрбiр үшiншi көлік ... ... ... ... ... ... жасаушы болып танылады.
Көлік құралын айдап кетушiнiң жеке ... ... ... ... мас ... қылмыс жасауы да елеулi орын ... ... ... ... ... олармен көлік құралын
ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудi мас күйде жүзеге асыруы қоршаған ... ... ... ... ... зиян ... жол көлік
оқиғаларына ұшырайды т.б.) сипатталынады. Мысалы, көлік құралын мас күйде
айдап кетушiлер: 16-17 жас аралығында 48%; 18-21 жас ... 58%; ... ... 80%; 25-29 жас аралығында 83,5%; 30 жас және одан жоғары 65%
құрайды.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... ... ... жеке ... криминологиялық талдау жасау,
қарастырылып отырған қылмыстың арасында кездесетiн кiнәлi адамдарды ... ... ... мүмкiндiк бередi. Ал оларды белгiлi бiр типтерге
білуiмiздiң өзi ... ... ... қатысты тиiмдi жақтарын дұрыс
қолдануымызға жағдайлар жасайтындығы белгiлi.
Көлік құралын ... ... ... жеке ... ... ... ... келуiмiзге болатын сияқты:
1. Ең алдымен қарастырылып отырған адамдар ... ... ... ... байланысты, яғни көлік құралын ... ... ... қоғамға қарсы тұрақты емес бағытталушылыққа
ие емес адамдар деп айтуымызға болады. Мұндай ... ... ... жеке ... деген жеңiл көзқараспен қарауы, заңды дұрыс ұғына
алмауы, өз ... ... ... ... ... ниетiнiң қозғауына
байланысты көлік құралдарын айдап кетедi.
2. Келесi қылмыс жасаушы адамдардың қатарына ... ... ... ... ... ... жеке басы ... үшiн қылмыстың жасалу
мүмкiндiгiне саналы түрде жол берiп отырған ажамдар ... ... ... бiр мүдделiк деградациямен, яғни басқа бiр адамның есебiнде
күн кірiстi мақсат тұту немесе қоршаған ортаның көзқарастарынан шектелуiмен
сипатталынады. өз ... ... ... ... ... жеке меншiктегi көлік құралына ие бола алмауы немесе оған ие
болуға талпыныс ... да орын ... ... ... ... ... ... алдын ала дайындалады, олар көлік құралдарын ... ... ... кенеттен болған жағымды мән-жайларға байланысты
қылмыс жасай алады. Олар белгiлi бiр қылмыстық қол ұрушылыққа ... ... және де ... әлеммен тiкелей немесе жанама түрде байланыста
болады немесе олардың көпшiлiгi бұрын ... ... ... ... ... ... ... көлік құралы тең жағдайларда, яғни
жеке өз пайдақорлық мақсаттары үшiн ... оның ... ... сату үшiн жасалынады. Сійтiп, мұндай әрекеттер бiртiндеп ұрлыққа
да ұлысады.
3. Келесi көлік құралын айдап ... ... ... ... құрылымына немесе белсендi түрдегi құқыққа қарсы бағытталған
әрекеттерге ие болған тұлғаларды жатқызамыз. Мұндай қылмыскерлер болып ... тек қана ... ... ... ... ... ... саналады. Қылмыс жасауы үшiн олар бiрiккен, ... ... ... ... ... көлік құралдарын ұрлау немесе ұрлық жасауға
кәсiптенген немесе осындай қылмыстарды жасағандығы үшiн бұрын ... ... ... ... күш ... ... ... құралын айдап кеткендiгi
үшiн немесе қандай да болмасын бiр қылмысты жасауда күш қолдануы ... ... ... ... құрайды. Көп жағдайларда бұл
қылмыстардың ... ... ... ... ... ... ... отырған қылмыскерлер түрлерiнiң түпкi негiзiнде азаматтардың
жеке басы қол сұғылмаушылық құқығына ... ... ... ... ... ... ... романтикалық белгiлердi қамтитын, яғни
аталған қылмыстарды жасауға қоздырғыш мән-жайларды шын мәнiнде ... ... Олар ... ... ... ... ... адамдардың
өмірi туралы фильмдердi кіруi немесе әр ... ... ... ... өзіне қажеттi әсер алуға бейiм келген немесе ... өмір ... яғни ... ... өзін ... ... ... тұтқан
адамдар танылады. Мұндай жағдайларда әрдайым тәуекел етудiң орын алуы
құрбан болуымен ... ... ... ... өмір ... толмағандар мен 18-20 жас аралығындағы жастар арасында көп
кездеседi.
Сонымен қорыта келе, ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... деп бiлемiз:
- автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын талан-таражға салу
мақсатынсыз айдап кеткен адам. ... ... ... көлік құралы бар
меншiк иесiмен ... сол ... ... ... ... қатынастарда не
болмаса еңбектiк байланыста болмаған, солардың көлік ... ... салу ... ... ... ... есi дұрыс қылмыстық заңмен
белгiленген жасқа толған адам.
2.4. ... ... өзге де ... ... ... ... иеленудiң субъективтiк жағы
Қылмыстың субъективтiк жағы – қылмыскердiң жасаған қоғамға қауiптi
әрекетi және оның ... ... ... ... ... өзi ... қылмысқа қатысты кiнәлi ниетпен және ... ... ... ... ... iшкi ой жүйесiнiң психикалық
қарым-қатынасы. Ал қылмыстың мақсаты ... ... ... ... ... қылмыс жасаушы адамның жетуге қажеттi ... ... ... ... ... ... нысаны заң беттерiнде тiкелей
белгiленедi. ҚР ҚК 185-бабымен көзделген қылмыс ... ... ... ашық ... ... өзге де ... ... айдап кету тек
қасақаналықпен жасалынады. Осыған ұқсас кiнәнiң ... ... ... ... және ... жағымен сипатталынады.
Интеллектуалды белгiлерi бойынша, кiнәлi адам автомобильдi немесе өзге
де көлік ... ... ... баға ... және ... ... өз ... пайда болатын қоғамдық қауiптi зардаптарын алдын ... ... ... кiнәлi адамның қылмысты әрекеттi жүзеге
асыруды тiлеуiн сипаттайды. Демек, тұлға өзінiң әрекетiнiң қоғамға қауiп
туғызуы ... ... ... және осы ... ... ... ... ала бiлуi немесе осы зардаптың болуын тiлеуi. Көлік ... ... ... ... ... ... танылмайтындығын және көлік құралын
жүргiзуге ешқандай құқығы жоқ екендiгiн сезе ... ... ... заңсыз
жүргiзуiн немесе пайдалануын тiлейдi.
Көлік құралын айдап ... ... ... ... ... жүзеге асыруда кiнәлiнiң қылмыс жасауындағы ... ... мен ... ... ... ашып Көрсетiлуi тиiс.
Қылмысты жүрiс-тұрыстың пайда болуында орын ... ... ... ... ... ... байланысқан және оларды анқытау, қылмыстың жасалу
себептерi мен жағдайына толық зерттеу жүргiзуiмiзге әкеп ... ... ... ... алу, оны болдырмау ... ... ... ең ... бағыты болып отыр. Осыған байланысты қылмыстың
түрткiсi мен мақсатын жан-жақты ... мен оқып ... ... ... ... ... ... кетудiң субъективтiк жағы кiнәлiнiң қоғамға
қауiптi ... ... ... ... ... құралын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иелену заңды құрылысына ... ... ... бола
алады. Осы қылмысы үшiн қылмыскердi қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... бiрi ... жете
анықталынбаған, бiрақ зардап келтiрiлген жағдайда ... ... ... ... формальдық сипаттағы қасақаналықтың теориялық негiздемесi ҚР ҚК
20-бабы 1-бөлігi ... егер адам өз ... ... ... ... қоғамдық қауiптi зардаптары болуының мүмкiн екенiн немесе болмай
қоймайтынын алдын ала бiлсе және осы ... ... ... ... ... жасалған қылмыс деп танылады деп белгiленген.
Сонымен, көлік құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз ... ... ... әрекет болғандықтан, яғни көлік құралын заңсыз түрде ... ... бұл ... ... ... ... ... айдап кетудегi қоғамдық қауiптi сипатты сезiну, кiнәлi
адам әрекетiнiң әлеуметтiк нақты мән-мағынасын ... ... ... көрінуi кiнәлi адам үшiн көлік құралын айдап ... ... ... ... ... ... тигiзедi. Қоғамға
қауiптi әрекеттiң жасалуы туралы кiнәлi адамның ... орын алуы ... ... ... ... болуы кiнәлiктi толық ... ... ... ... бәсекелестiктi тудырады.
Мысалы, А.А. Пионтковский қылмыстық құқыққа қарсылықты анықтайтын
қасақаналықтың бар ... үшiн ... ... ... ... ... ... дедйдi, себебi қоғамға қауiптiлiк пен құқыққа қайшылық әрекеттер
қылмыстық құқықтағы мазмұн және нысан сияқты байланысқан деп таниды /36/.
Қазiргi кезең ... осы ... ... ... бiрқатар
нақты айтылған ұсынылғандығымен көрінеді. “Құқықтық мемлекет қағидаларына
сәйкес заңмен тиым салынбаған әрекеттiң барлығына рұқсат” деп А.С. ... ... ... ... тиым ... ... ... қауiптi
әрекеттi немесе қандай да болмасын заңды қолдану шарты болып, оны ... ... ету ... ... ... табылады.
Егер адам бiлмеген немесе бiлуiне мүмкiн емес болғандығы туралы қоғамға
қауiптiлiктi сезiнбеуi ... ... әкеп ... ... ... көлік құралын айдап кетуге қатысты тiкелей
қасақаналықтың интеллектуалды кезеңi кiнәлi адам үшiн оның сана ... ... ... орын алуы ... ал ... ... ... оның бiлуi қоғамға қауiптiлiктi күшейтедiжәне қылмыстық жауаптылыққа
тартудың сұрақтарын шешудегi мiндеттi шарты болып табылады.
Көліктi айдап кетудегi тiкелей қасақаналықтың ... ... ... қоғамға қауiптi сипаттағы көрінiсiмен ғана емес, сонымен бiрге
құқыққа қайшылығымен де сипатталынады. Егер де адам ... ... ... бар деп ... ... шын ... қателессе, оның көлік құралын
жүргiзуге нақты құқығы жоқ бола ... да – ... ... орын ... ... ... бiр бөтен адамның көлік құралын қателесiп айдап кету,
нақты мән-жайлар ... ... ... әкеп ... тиiс.
Жаза тағайындау мен қылмыстық-құқықтық ... ... ... мен ... ... ... орын ... Қылмыстың “түрткiсi” мен
“мақсаты” қылмыстың субъективтiк жағына қатысты белгiлерi болып танылады.
Қылмыстың түрткiсi мен мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... мақсаты себепке қарағанда – қылмыс жасаушы тұлға жетуге
ұмтылатын ... ... ... ... жатқан әуәстiк пен сезiмдi
қозғап ... ... дәл осы ... Iстiң түрi, оның тәсiлi мен
құралы да осы мақсатқа байланысты. Сонымен, себеп пен ... ... ... болғанымен себептiң – түрткi, мақсаттың – қылмысты iс ... ... ... ... ... отырып, бiр-бiрiнен ажырату керек деп
айтылған /105/.
Қылмыстың мақсаты – ... ... ... ... және субъект үшiн оймен қажет деп саналған ... оның ... ... ... болғандығы не белгiлi-бiр әрекетiн жүзеге асыруы
үшiн тiленiшi болып табылады. Мысалы, кәмелетке толмағандар ... ... ... ... ... мәлiм болды олар: пайдакүнемдiк және зорлықшыл
өзiмшiлiк. Көптеген қылмыстық ... ... пен ... ... батылдық таныту мен күш немесе ... ... ... ... ... ... тiлегiнен туындайды. Осыған байланысты
пайдакүнемдiк ... ... ... жасалған көлік құралын айдап
кету, материалдық ... кіру ... ... ... ... алдында
ептiлiгiн, тапқырлығын Көрсету, сол арқылы олардың беделге ие ... ... ... ... “өз ... қалмас үшiн”, оларға
“серiк болу үшiн”, “қорқақ” ... үшiн ... ... ... ... де ... ... қылмыскердiң ойын оятса, ал мақсат нәтижеге
жетуге ... ... Заң ... ... ... құралын айдап
кетуге қатысты қылмыстың түрткiсi ... ... ... бұл ... ... орын алатындығын жоққа шығармайды. Басқа да формальдi
қылмыс құрамдарына қатысты қылмыстың түрткiсi мен ... ... ... ... ... ... ие және күрделi тұрғыда ажыратылады. Соның
iшiнде қылмыстың мақсатын анықтау ерекше орын алады.
Зерттеулермен ... ... ... ... ... ... ... болып танылуы мүмкiн, бiрақ Көбінесе кiнәлi адам өзінiң қажеттiлiгiн
қанағаттандырады. Мысалы, ... ... 55,5% ... ... 18% - ... бiр орындарға (тұрғылықты пунктерге) жетiп қалу;
8% - үйге тезiрек жету; 10% - қылмыстар жасауы немесе одан ... ... 5% - ... құралы иесiне жағымсыз әсер ету мақсатында; 2% - ... ... ... ... жағы ... кiнәлiнiң ойында бөтеннiң көлік
құралын жүргiзуге немесе басқаруына ешқандай шын ... ... ... ... ... Осы ... ... мүшелерiнiң өз бетiмен көлік құралы (автомобиль, мотоцикл т.б.)
иесiнiң келiсiмiнсiз ... ... ... ... ... ... мүшелерi автомобильдi бөтен деп санамайды, ... ... ... ... мүмкiн емес. Көлік құралы иесiнiң келiсiмi арқылы
жүйелi түрде қолданып ... ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамын құрай алмайды, себебi айдап
кетуi туралы қасақаналықтың белгiлерi жоқ. Шын мәнiнде жаңылысу ... ... ... ... ... ... айдап кетуге жазалылық жоқ. Жоғарғы сот
органы көлік құралын айдап кетудi анықтауда ерекше ... ... ... ... ... мақсатынсыз заңсыз иеленудi көлік құралын айдап кету
деп таниды. Көлік құралын айдап кетудi кiнәлi адам әр ... ... ... ... ... ... iс жүргiзудi дұрыс бағыттау, қылмысты
дұрыс дәрежелеу немесе басқа да ұқсас қылмыстардан ... ... ... және ... ... ... ... адамға жаза
тағайындауды қамтамасыз етедi.
Көлік құралын айдап кетудегi талан-таражға салу мақсатының болмауын
дәлелдейтiн мән-жайлар, ... ... ... көлік құралын одан әрi
пайдалануға мүмкiндiгi бола тұра, меншiгiне айналдырусыз өз еркiмен тастап
кетуi табылады.
Көлік құралын ... ... бар ... ... ... ... мән-
жайларды айтуымызға болады; сыртқы бейнесiн өзгерту (кузовын қайта бояу,
тiркелу белгiсiн өзгерту, жалған құжат дайындау, ... шет ... ... ... мен ... ... немесе ұзақ мерзiмде
өз жеке меншiгi ретiнде көлік құралын пайдалануы т.б.).
Заң әдебиеттерiнде кiнәлi адамның көлік құралын айдап ... ... ... ... ... қажеттiлiгi туралы айтылған.
Мұндай көзқарасты бiздер білiсе ... ... сот ... көлік құралын
айдап кетудегi пайдалану мерзiмi критерилерiн белгiлеуi дұрыс болып ... ... едi деп ... және ... сәйкес ұрлық ретiнде дәрежеленуi
тиiс. Сондықтан да, кiнәлi адаммен ... ... ... ... ... аралығының анықталынуы белгiлi бiр ... ... ... ... ... 1968 жылы ... туралы
заңының 12-бабына сәйкес бөтеннiң көлік құралын ұрықсатсыз пайдаланғандығы
үшiн қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... нақты анықтайтын қажеттi қылмыстың субъективтiк белгiсi –
пайдақорлық мақсат негiзделген және ... кету ... бiрi ... ... ... ... мен ... кетудi жеке қылмыс ретiнде
білiп қарастыру туралы АҚШ заң атқарушылығымен де белгiленген. ... да ... ... ... қосып алу ниетiнiң болмауының
белгiлерi тұр. Сонымен қатар Иллионойс штаты қылмыстық ... ... ... ... ... ... заңсыз иеленiп және оны тастап кетуi
меншiк иесiнiң iздеп табуына қиындықтар тудырған жағдайларда ... ... ... ... деп ... ... ... негiздемелер кiнәлiнiң жауаптылық қағидаларына қарама-
қайшы келедi.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену мен оны ... ... ... ... ... ... әкеп соқтырады, себебi қылмыстың аяқталуынан басқасы
осы қоғамға қауiптi ... ... ... мен жағдайлары,
қылмыскердiң жеке басы, бiртектес объектiсi мен заты ... ... жағы ... ... ... келедi.
Ресей Федерациясы Жоғарғы Соты Пленумының 1995 ... 24 ... ... ... үшiн ... реттейтiн заңдарды соттардың
қолдануы” туралы №5 қаулысы 5-тармағымен, “көлік құралын айдап ... ... ... ... ... ... ... да
адамдардың мүлкiн өз меншiгiне қосып алуы емес, керiсiнше ... ... ... ... жауапты дамның келiсiмiнсiз құқыққа қарсы
уақытша осы ... ... ... деп ... /11/.
Ал, заңгер В. Лихолая болса бiздердi құптай ... ... кету ... бөлшегi болып табылмайтын заттарды тонау ... ... ... нақты қылмыстың жиынтығы бойынша дәрежеленедi деп
түсiндiредi. Бiрақ та ... ... ... кету ... қатысты қылмыстың
тәсiлi ретiнде көрінеді. ... ... ... ... ... оның
білшектерiне немесе оның iшiнде табылған жүктерге емес, ... ... ... ... ... болып табылады.
Егер көлік құралын айдап кеткеннен кейiн кiнәлiнiң ойында көлік құралы
білшектерiн немесе ондағы табылған заттарды ... алу ... ... ... ... ... ... тәсiлiне қарай бөтеннiң мүлкiн
ұрлау ретiнде танылып қылмыстың ... ... ... құралдарын айдап кетуде кiнәлi адам өзінiң алдына қойған мақсатын
немесе ниетiн ... ... ... Сонымен қатар, көлік
құралын заңсыз айдап кеткен адамның ойында жеке ... ... ... ... да ... ... ... адамның мүлкiн белгiлi бiр
орынға жеткiзуге кімектесу және т.б.
Айтылғандарды қорыта келе бiздер, көлік құралын ... кету ... ... ... ... ... және де ... көліктi
заңсыз айдап кетуiне әкеп соқтырған қандай да болмасын шешiмдерiнiң сотпен
әсерi ескерiлмейдi және де бiр ғана мән-жайдың ... ... ... ... ойында көлік құралын өз меншiгiне ... алуы ... ... тиiс деп танимыз.
2.5. Автомобильдi немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену мен көлік құралдарын ұрлаудың ... және ... ... елеулi тұрғыда ұқсас болып келедi.
ҚР ҚК 185-бабымен белгiленген, яғни автомобильдi ... өзге де ... ... мақсатынсыз заңсыз иелену (айдап кету), жәй және
дәрежеленген ... ... ... ... немесе өзге де көлік
құралын заңсыз ... ... ... ... ... кейбiр дәрежелеушi белгiлерiне қатысты арнайы түрлерiмен
байланыста болады.
ҚР ҚК 185-бабы диспозициясы ... ... өзге де ... ... мақсатынсыз заңсыз иеленудiң жәй (1-бөлігi) ... (2-4 ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... белгiлерге қылмыстық жауаптылықты белгiлейдi: а)
адамдар тобының ... ала сөз ... б) ... рет; в) ... ... қауiптi емес күш қолданумен не дәл ... күш ... ... ... ... топ ... не iрi зиян ... 4-бөлігiмен, өмірге немесе денсаулыққа қауiптi күш қолданумен не
сондай күш қолданбақшы болып ... ... ... көздеген
дәрежелеушi белгiлер орын алған.
Бiздің зерттеулеріміздің нәтижесiнде ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... заңсыз кiрумен жасалған” автомобильдi немесе
өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену деген ... ... ... деп ... ... аталған дәрежелеушi белгiнiң
осы қылмыс құрамының қатарында орын алуы өз ... ... ... ... көлік құралын айдап кетуi жалпы алғанда бiр қылмысты iс-
әрекет деп ... ал оның сол ... ... ... ... үшiн ... ... құралы тұрған қоймаға енуi екiншi бiр әрекеттiң белгiсi бар ... ... өзi ... ... көлік құралын айдап кетумен
салыстырғанда анағұрлым күрделi әрекеттi сипаттайтын белгi ... ... ... мұндай нақты кездесетiн қылмысты iс-әрекеттер осы ... ... ... ... ... ... ... негiздемесi ретiнде, бiздер төменде “қойманың” көлік
құралдарының сақталынатын орындарының бiрi ... ... ... ... тырысамыз.
“Қойма” – деген түсiнiк мысалы, тұрғын, қызметтiк ... ... ... ... ұғымдармен ұқсас болып келедi. ... ... ... ... – дегенiмiз, тұрақты немесе уақытша адамдардың тұруына арнайы
жасалынған (жеке үй, пәтер, білме, ... т.б.) ... ... ... ... ... ... білу үшiн немесе мүлiктiк заттарды
орналастыруға арналған құрылымдар ... Олар ... ... ... және де жылжымалы болуы да мүмкiн. өндiрiстiк үй ... ... ... (қора, қамба, бокс) әр түрлi заттарды сақтауға болатын
шаруашылыққа немесе ... бiр ... ... ... танылады.
Аталған анықтамаға меншiктiк нысанына қарамастан жер асты ... ... ... да ... ... ... болып, адамдарды немесе материалдық игiлiктердi
уақытша немесе тұрақты орналастыруға ... ... ... табылады.
Бұған жататындар: завод, цех, корабль, музей, байланыс білiмшесi, дүкендер,
театр, оқу орындары, спорт құрылыстары және т.б.
өзге ... ... ... яғни техникалық құралдармен жабдықталған
немесе басқа да күзетпен қамтамасыз етiлген материалдық байлықты тұрақты
немесе ... ... ... ... ... деп ... жөн. ... күзет қойылмаған, яғни кiруге кедергiсi жоқ ... ... бар ... ... ... ашық қораптары,
платформалар мен жартылай вагондар өзге қойма ... ... ... ... да қоймалар болып, арнайы күзетке алынған мүлiктiк
құндылықтарды сақтауға немесе уақытша қоюға ... ... ... ... көзқарасымызша, қазiргi кезеңде көп айтылатын арнаулы
тұрақтар, мекемелер күшiмен ... ... ... ... тұрақты көлік
құралдарының қауiпсiздiгiн сақтауға білiнген тұрақтар т.б. ... ... ҚР ҚК ... орын ... осы белгi заңдағы,
яғни осы баппен көзделгендей қылмыспен күресудегi қолданылатын шаралардың
тиiмдi жақтарын қолдану, ... ... ... ... ... алу ... ... бiр кездесетiн кемшiлiктердiң орнын толтыруға немесе аталған
қылмыс құрамын дұрыс ... өз ... ... деп ... бiздер төменде, келесi осы аталған қылмыс ... ... ... жеке ... ... ... ... алдын ала сөз байласуы бойынша автомобильдi ... де ... ... ... ... заңсыз иелену.
Адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша автомобильдi немесе өзге
де көлік құралдарын ... ... ... иеленуi қылмысқа қатысу
нысандарының қауiптi түрлерiнiң бiрi болып ... ... ... топ, ... топ, қылмыстық сыбайластық ... ... ... саны ісуi, ... қудалау талаптарының күшейтiлуiне
әкеп соқтыруымен қатар бұл қылмысқа қатысудың нысандары көптеген нормаларда
дәрежелеушi немесе ерекше ... ... ... ... ... қылмыстылықтың деңгейiнiң төмендеуiне қарамастан ... ... ... қылмыстар саны әлi де болса бәсеңдей қоймады.
Мысалы, 1998 жылы 12-ай ... – 18529 ... 1999 жылы – 19798, ... 2000 жылы 20528 ... ісiмi 3,7%; 2001 жылы 21129 ... ... ... .
Қылмысқа қатысудың сұрақтарын шешуге, яғни қылмысқа қатысудың ұғымын,
оның ... ... ... ... ... ... т.б.
мәселелерiне қатысты көптеген әдебиеттер бағытталған. ... ... ... қатысудың нысандары көптеген пiкiрталастықты тудырады.
Қазiргi кезеңдегi жаңа ... заң ... өз ... ... ... ... ... қылмысқа қатысудың төрт нысанын анықтап
белгiледi. Бұрынғы қылмысқа қатысу нысандарын топтау теориясымен байланысты
Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... және ... ... ендiредi.
Объективтiк критерий – бұл қылмысқа қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... белгiсi болып
танылады. Субъективтiк критерий болып қылмысқа ... ... ... ... ... анықтайды. Осы екi критерии де қылмысқа
қатысудың төрт нысанын құқықтық негiзде білiп ... ... ... ... ... ... ала сөз ... бойынша автомобильдi немесе
өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... деп ... ... бiр ... қылмыстық жауаптылыққа тартылу ... өз ... ... ... ... бере алатын екi
немесе көп адамдардың бiрлесуi, яғни ... ... ... ... ... ... белгiсiмен қатар, қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... белгiсi орын
алады.
Қатысушылардың бiрiгiп жасаған әрекетi объективтiк жағы бойынша, көлік
құралын айдап кетудiң ... ... ... ... ... ... ниетпен қылмыс жасауға бiрiккендiгi және барлық
қатысушылар ... ... ... ... ... анықталады. …рбiр қылмысқа қатысушы, өз алдына қылмысты
жүзеге асыруға өзінiң үлесiн қосады, яғни ... бiр ... ... ... оны ... келтiруi үшiн, басқа қатысушылармен бiрге белгiлi
бiр шара қолданады. Сонымен ... ... пен ... ... ... ... ... әрекеттке бағытталғандығы, қылмыстың iшкi
субъективтiк белгiсiн жүзеге ... ... ... субъективтiк жағы бойынша ... ... яғни өз ... ... қауiптi екендiгiн ұғынып,
көліктi айдап кетудiң қоғамдық қауiптi зардаптары болуын ... ала ... осы ... болуын тiлейтiндiгiмен сипатталады.
Кiнәлiнiң әрекетiн ҚР ҚК 185-бабы 2-бөлігi “а” тармағымен дәрежелеуде,
көлік құралын айдап кетудегi ... ... қоса ... ... ... Оның ерекшелiктерiнiң бiрi болып ... ... ... жасайды, яғни көлік құралын айдап кетудiң
тiкелей орындаушылары болып табылады.
Осы қатысушылардың ... ... екi ... ... ... асырылуы
мүмкiн: бiр кезеңдегi көлік құралын басып алу мен ... ... қоса ... ... ... ... көлік құралын сүйреуi
немесе қолмен итеруi, сонымен қатар көлік құралын айдап ... ... ... жағын құрайтын қатысушылардың дене қозғалысы (көлік
құралын айдап кетудегi және оны ... ... ... ... т.б). ... ... ... кетуде қатысушылардың әрекетi физикалық
(көліктi айдап кетудi жүзеге асыру) немесе интеллектуалдық ... ... кету ... ... ... ... ... қызметi) болып табылуы
мүмкiн. Мұндай жағдайда барлық қатысушылар, адамдар ... ... ала ... ... ... ... өзге де көлік құралдарын заңсыз
иеленгендiгi үшiн бiрдей жауаптылыққа ие ... қоса ... оның ... ... ... бiрнеше адамдармен жасалынуы мүмкiн және тек бұған теориялық түрде
жол бере аламыз, мұндай қылмыстар ... ... ... айдап кетудi
жатқызуымызға болады деп таныған аытор В. Сергеевтiң ... ... ... ... ... ... ... тек қана көлік құралын заңсыз басқару ғана
деп ұғыну емес, сонымен қатар айдап кетудiң түсiнiгi, ... ... де ... ... ... ... оны ... келтiру немесе
жүргiзiп кету белгiлерiн де құрайды. Қылмыстың объективтiк жағын құрайтын
әрекеттер барлық қылмысқа қатысушылармен ... ... да ... ... өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленуде, көлік ... ... ... ... бiр ғана ... бiздерге сөзсiз түсiнiктi, бiрақ оны қозғалысқа келтiрудегi
сүйреуi, итеруi барлық қатысушылармен жүзеге ... ... ... жағдайда көлік құралын айдап кетуi үшiн ... ... ... ... ... ... алдын ала сөз байласуы бойынша автомобильдi немесе өзге
де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... ... қылмысқа дейiн алдын ала атқаратын ролдерiн білiсуi де орын алуы
мүмкiн.
Б.А. Куринов, аталған ... ... ... аша ... әрекеттi
жасау үшiн қажеттi келiсiмнiң болуына талаптың қойылуы барлық қатысушылар
үшiн мiндеттi, бiрақ ... ... ... ... ... жалғыз
әрекет жасап жатпағандығын бiлуi тиiс, мысалы – орындаушының болуы, ... ... да ... ұйымдастырушы кімектесушi және айдап салушыны бiлмеуi
де ... ... ... ... ... ... белгiсi бар
екендiгi жоққа шығарылмайды .
Сұрақты осылай шешу барысында қатысушылардың әрекеттерi ... ... ... ... ... келiсiмдiлiк және сөз байласу
сияқты “сапалық” белгiсiн жоғалтады.
Бiздермен талқыланып отырған қатысудың нысаны үшiн ... ... ... ... ... ... алдын ала сөз байласу белгiсi болып
табылады.
Адамдар тобының алдын ала сөз ... ... ... ... ... ... ... құқық теориясы мен тәжiрибеде әр түрлi
тұрғыдағы пiкiрталастықтар да кездеседi.
Жоғарыда келтiрiлген ... ... ... қылмысқа қатысудың
нысаны бойынша тек қана бiрiккендiк белгiсiн анықтау ғана емес, ... ... ... дейiн қылмысты ойдың пайда болғандығын, қатысушылар
арасында келiсiмге келу белгiлерiнiң болуын анықтау ... ... ала сөз ... ... бiр ... ... мүмкiн және барлық айдап кетуге қатысушы ... ... ... ... ҚР ҚК ... ... ҚР ҚК ... 2-
бөлігi “а” тармағымен жауаптылыққа тартылады.
Көлік құралын заңсыз иеленуде ... ... ... ... ... ... келтiру не болмаса жүргiзуге тiкелей ... ... ... ... ... әрекеттерi мiндеттi
түрде ҚР ҚК 28-бабының ... ... және ... да ... белгiлерi
болмаған жағдайда осы кодекстiң 185-бабы 1-бөлігiмен дәрежеленуi қажет.
Қылмыстың қай ... ... ... ... ... ... туралы адамдар
тобының алдын ала сөз байласуы орын алуы мүмкiн, деген сұрақты ... ... де ... Ал, оған ... қайтаратын болсақ, яғни
мұндай сөз байласу қылмысқа ... ... орын ... ... дайындалу, оқталу сатысында қылмыстың объективтiк жағы белгiлерi
тiкелей басталады, ... оның ... ... орын ... ... ... ... отырған дәрежелеушi белгiге ... ... ... құралын айдап кетуде адамдар тобының алдын ала
сөз байласуы ... деп ... үшiн: ... – екi ... да көп адамдардың бiрiгуi болған қажеттi-сапалық белгiсi; екiншiден ... ... ... ... ... ... ... үшiн алдын ала сөз
байласуы белгiлерi орын алуы қажет деп танимыз. ... ... ... ... мүмкiндiк аламыз.
Адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша автомобильдi немесе өзге
де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... деп – екi ... одан
да көп адамның көлік құралын айдап кетуi (басып алуы және одан ... ... ... ... үшiн алдын ала келiсiм жасап өздерiнiң
күштерiн қылмысты әрекеттi ... ... ... ... ... өзге де ... құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудi бiрнеше рет жасау. Жаңа қылмыстық кодекстегi ... ... ... ... ... ... ... бiлдiретiн
ұғымды “бiрнеше рет” деген ұғымға ауыстыру, мағынасына байланысты өзара
ерекше сипатқа ... КСР ... ... 1993 ... 15 ... Указының редакциясы
бойынша ҚК 221-бабы 2-бөлігiмен, қайталанып жасалынған транспорт құралдарын
айдап кету ... ... ... ... /37/. ҚР ҚК ... “Осы Кодекстiң Ерекше білiмiнiң белгiсi бiр бабында немесе бабының
бөлігiнде көзделген екi немесе одан да көп ... ...... рет ... деп танылады.
Бiздермен талданылып отырған осы қылмыс құрамы бойынша белгiленген
қылмыстарды бiрнеше рет ... ... заң ... кең ... Осыған байланысты ҚР ҚК 175-бабының 3-ескертуiмен ... ... ... ... ... бiрнеше рет
жасалған қылмыс деп осы баптарда, сондай-ақ осы кодекстiң 248, 255, 260-
баптарында көзделген бiр ... одан да көп ... ... жасалған
қылмыс” деп танылады. Осы белгiленген ескертудегi көзделген қылмыстар
санынан ... ... ... ... ... ... ... қолданылуына тәуелдi болып танылмайды. Бұл жағдайда ... ... ... ... үшiн ... ... ескеру мерзiмiнiң (ҚР ҚК 69-бабы) және айыптау үкiмi ескiру
мерзiмiнiң (ҚР ҚК ... ... ... соттылығының ішiрiлуi не
алынбауы белгiлерi болуы мiндеттi болып танылады.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... рет ... ... ... үшiн, кiнәлi адамның
алдыңғы қылмыстары үшiн бұрын сотталғандығы немесе жауаптылық бiрiншi рет
жүктелiп тұрғандығы белгiлерiнiң маңыздылығы ... ... жеке ... бiрнеше мәрте жасалғандығы белгiлерiн құрайтын қылмыстар
қылмыстық-құқықтық тұрғыда жеке ... тиiс, ... ... алғашқы қылмыстың қоғамға қауiптiлiгi жоғары болады. Сонымен
қатар ... ... ... ... ... ... ... Н. бұрын қарақшылық жасап, одан кейiн көлік құралын ұрлағандығы
үшiн кiнәлi болып танылса оның әрекетi ҚР ҚК 179-бабы және ҚР ҚК ... ... ... ... ... Осы ... ... қарастырылатын
дәрежелеушi мән-жайларды құрайтын қылмыстың бiрнеше рет жасалуы ... ... ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудi дәрежелеушi белгiлерiнiң орын алуы үшiн бiрнеше ... ... ... ... не ... аяқталған немесе олардың бiрiне қатысты
дайындалуы немесе оқталуы анықталғандығының маңыздылығы жоқ.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... ... ... бiр орында табылған, бiрнеше көлік ... ... бiр ғана ... ... айдап кетуге ниеттенiп, бiрақ сол
көлік құралын орнынан жылжытуға әрекет жасауы ... ... ... ... ... алмауы) басқа бiр көлік құралын айдап кетуi
аталған қылмыс ... ... ... ... ... ... ... дәрежелеушi белгiнiң орын алуы үшiн әрбiр жаңа қылмыс
жасауы үшiн өз алдына жеке тұрғыдағы қылмыстық ... ... ... ... ... әрекетiн дәрежелеуде осы белгiлер оларға тiкелей
қатысты болған жағдайда, қарастырылып отырған дәрежелеушi ... ... ... ... баға ... ескерген жөн.
3. Ұйымдасқан топ жасаған не iрi зиян ... ... ... өзге де ... ... ... мақсатынсыз заңсыз иеленудiң ерекше
дәрежелеушi белгiлерiнiң ... ... топ ... не iрi ... ... (ҚР ҚК ... 3-бөлігi) кіделген.
Ұйымдасқан топтық жалпы түсiнiгi, қылмыстардың түрлерi мен тобына
қатыссыз ҚР ҚК 31-бабы ... ашып ... Егер ... ... ... ... ... үшiн күнi бұрын бiрiккен адамдардың тұрақты
тобы жасаса, ол ұйымдасқан топ жасаған қылмыс деп ... ... ... белгiлерi, бiздердiң көзқарасымызша көлік
құралын адап кетудiң ... ... ... сияқты. Мұндай
көзқарасты кейбiр ... ... РФ ҚК ... ... ... де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену) ... ... ... топ ... ... аталған қылмыс
құрамының субъективтiк белгiлерiне жауап бере алмауы себептерi бойынша ... алып ... ... ... отырушылары да бар делiнген.
Ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысу өз алдына қылмыстық жауапкершiлiкке
әкеп соқпайтындықтан, ұйымдасқан ... ... ... ... ... олар ... немесе жасауға қатысқан қылмыстары ... ... ... ... ... ... жатады
/14/.
Ұйымдасқан топқа қатысты аталған қылмысты ... ... ... ... Көбінесе қылмыстық топ қызметiнiң ... ... ... ... әрбiр қылмысқа қатысушылардың
тиянақты өз ... ... топ ... ... ... ... ... жүзеге асырудағы iшкi қатаң тәртiптiң орын алуы
сияқты басқа да белгiлерiмен сипатталынады. әрине, мұндай ... ... ... ... құралын айдап кетуге қатысты үлкен немесе кiшi
дәрежеде анықталынуы мүмкiн, бiрақ осы немесе басқа да ... ... ... ... ... ... бар екендiгiн аңғарамыз.
Осы қылмысқа қатысудың нысанына байланысты, мысалы ҚР ҚК ... ... тобы ... ала сөз ... ... ... бөтеннiң мүлкiн ұрлауға бағытталған ұйымдасқан топ жасаған
қылмыстың ... ... ... ... мен
көлемiнегiздемесiне қатаң талаптар белгiленген. Автомобильдi немесе өзге ... ... ... иелену немесе оларды ұрлауы үшiн ұйымдасқан ... ... ... ... егер ... ... ниетiмен
бағытталып немесе қамтылып, ... ... ... ... ... орын ... да, ... жауаптылыққа орындаушы ... ... ... ... да ... бөтеннiң мүлкiн заңсыз
иеленуi немесе ұрлауға дайындалғаны не болмаса ... ... үшiн ... ... ... тартылады.
Егер, ұйымдасқан топтың қатарындағы қатысушысының, осы немесе басқа да
қылмыстарды ... ... ... ... ... басқа да
мүшелерiнiң қылмыс жасауы туралы оған жеткiлiксiз кеш ... ... ... ... ... ... ... ол адам қылмыстық
жауаптылыққа тартылуы тиiс.
Қарастырылп отырған ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... ... қатар оның қоғамға қауiптiлiк ... және ... да ... ... ... болып
отырғандығымен дәлелденедi.
Автомобильдi немесе өзге көлік құралдарын ұрлау ... ... ... ... ... деп, алдын ала тек осы қылмыстың түрiн
жасауға бiрiккен топ қана емес, жалпы ... да ... ... ... ... ... адамдар тобы деп танимыз .
Жалпы аталған ҚР ҚК 185-бабындағы дәрежелеушi мән-жайлар ... ... ... ... ... осы ... объективтi және
субъективтi белгiлерiне жауап бермейдi. ... ... тек ... айдап кету мақсатымен бiрiгуi, бiздер кірiп отырғандай ... ... ... ... қол сұғушылық аталған жағдайда басқа да
қылмыстарды жасауы үшiн ... ... ... ерекше дәрежеленген мән-жайлар
қажет емес жағдайда белгiленуi орын алып ... ... Осы бап ... топ” белгiлерiнiң орын ... ... ... ... ... Заң ... ... құралын айдап ... ... ... ... ... ... белгiлерi білiнiп
Көрсетiлген. Олардың құрамын құрайтындар:
1) алдын ала келiсiм;
2) бiрлесiп қылмыс үшiн бiрiккендiгi;
3) ... ... ... ... берiлген ұғым оның қылмысқа қатысудың күрделi
нысанынан ажырата бiлуiмiзге мүмкiндiк туғызады. ... ... ... ... ... ... ... бiздермен –
ұйымдасқан топ деп алдын ала бiрқатар көлік құралдарын ... ... ... ... да ... ... үшiн ұйымдасқан (арнайы топ)
екi немесе одан да көп адамдардан құрылған ... ... деп ... зиян ... ... ... нормаларға сәйкес зиян дегенiмiз,
заңмен қорғалынатын кемiтiлген барлық мүдденi ... ... ... ... ... ... тек нақты залал ескерiлiнедi,
ал алынбаған пайда нақты тұрғыда меншiк иесi мүддесi үшiн ... ... ... ... ... ... да ... қойған пайда назарға
алынбайды деп көрсетiлген .
Залалдың елеулiлiгi қылмысты әрекеттегi келтiрiлген зардаптың бағалаушы
белгiсi және ол ... ... ... тәжiрибесiнде бiржақты
қолданылуына, тұрақтылығына әсерiн тигiзбейдi.
Залалдың елеулiлiгi, ұрланған мүлiктiң бағасына емес, ... ... ... ... ... ... ... келтiрiлуi ұрлық жасаудың ерекше дәрежеленген түрлерiнiң
бiрi болып танылады. Iрi залалдың белгiлерi ҚР ҚК 175-бабының 2-ескертуiнде
былайша ... яғни ... ... ... iрi мілшер немесе iрi
залал деп қылмыс жасалу сәтiне Қазақстан Республикасының ... ... ... ... бес жүз есе асып ... ... мен залалдың мілшерi танылады”.
ҚР ҚК 185-бабы 3-бөлігiмен ерекше ... ... “iрi ... әрекеттердi көздеген. Ол бiздермен айтылған залал ... ... ... ... өзге де ... ... ... иеленуде
келтiрiлген нақты залал, автомобильдiң ... өзге де ... ... ... ... ... жасау кезiндегi алынып қойған оның тетiктерi
мен ... ... ... ... ... Анықталған қылмыспен
келтiрiлген залалдың мілшерi мұлiктiң бағаланған құнымен байланысты болмауы
да мүмкiн (мысалы, автомобиль иесi ұзақ ... ... ... ... айырылуы), яғни айырылып қалған қажеттi әрекеттерiн ... ... ... ... ... байланысты болмауы да ... осы ... ... ... айырылып қалған пайдасы туралы да болуы
мүмкiн деп айтылған .
Ал бұл дәрежелеушi белгiге қатысты тек қана ... ... зиян ... яғни ... ... өзге де ... ... немесе тетiктерiн, білшектерiн жою немесе бүлдiруi жатады.
Мiндеттi түрде жасалған әрекетпен түскен зардаптың арасында себептiк
байланыс анықталынуы тиiс. Түскен ... пен ... ... ... ... ... ... нақты анықтау заңдылық кепiлдiктерi
бiрiнiң маңызды қызметiн атқарады .
Автомобильдi немесе өзге де ... ... ... ... ... ... табу ... жоқ екендiгiн сезiнедi, сондықтан ол көлік
құралына албырт қатынаста қарайды. Осыған байланысты айдап ... ... ... ... зиян ... ... көлік құралының шынайы иесi, мәселен сол көлік иесi жол ... ... ... ... ... ... ... құралын
пайдалануына немесе жалдауына тура келедi. Егер, ... ... ... ... жасайтын болсақ, бұл ... түрi тек ... ғана ... ... қатар адамның денсаулығы мен өмірiне қауiп
тіндiредi. Статистикалық мәлiметтерге жүгунсек, ... ... ... ... жол ... оқиғасы (мысалы, АҚШ-та айдап кетiлген көлік
құралымен 1 ... жол ... жол ... ... 200 есе ... орын алып қауiптi салдарымен көрінiп отырғандығымен байқалады ... ... ... Р. “Сартоғай” бекетiнде қызметте тұрып, ұйғыр
ауданы IIБ ... топ ... И-дiң ВАЗ 2103 ... ... ... Алматы-Жаркент бағытындағы көлік жолының 213 км 800 м қашықтығында
көлік құралын басқара алмаудың нәтижесiнде жол бұрылысынан апатқа ұшыраған.
Оның ... ... ... ... кету мен зиян ... деп танылады.
Сонымен қатар кiнәлi адам қандай да болмасын жүк тиелген көлік құралын
айдап ... ... ... ... иесi ... ... ... ету
мүмкiндiгiмен қатар, аталған жүктердi ... ... ... ... ... иесi ... ... құралын iздеп тапқанша ондағы ... ... ... ... ... ... қалады. Аталған осы
жағдайда кiнәлi адам қандай залал келтiргендiгiне есеп бере алады.
Әрбiр нақты ... ... ... ... ... құны және
ҚР ҚК 175-бабы ескертуiндегi ... ... ... ... Осы ... белгi жәбiрленушiнiң материалдық әл-ауқатына елеулi
түрде әсерiн тигiзген ... ғана ... тиiс. Осы ... ... ... жеке ... заңды тұлға болса да ескерiлiнiп,
яғни жауаптылық қолданылуы тиiс.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... ... ... ... ... мысалы,
автомобиль салонынан заттарды ұрлау, көлік ... жою ... ... ... ... мен жол жүру ... ... бұзақылық, кәмелетке
толмағандарды қылмыстық iске тарту т.б. қылмыс түрлерiмен жалғасуы мүмкiн.
Егер, көлік ... ... ... ... білшектеу
(разукомплектования) мақсатымен (тетiктерi немесе детальдарын сату ... ... ... ... салуды) құрайды. Мұндай дәрежелеу
кiнәлiнiң бағытталуымен сәйкес келедi.
Көлік құралын заңсыз иеленудегi ... ... ... ... пайдалану
мен жол жүру ережелерi бұзылуымен байланысты болған жағдайда, келтiрiлген
зардаптар тек меншiк қатынастарына ғана ... ... ... ... ... ... да нұқсан келтiрiледi. Осыған байланысты ... ... ... ... ... тиiс.
Автомобильдi немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... ... жағдайлар кезектi әрекет оны жою немесе ... Егер ... ... ... кету мақсатынсыз жасалынып және де оның
жойылуына немесе бүлiнуiне әкеп соқтырылса, ... тек қана ... ... бүлдiрудi құрайды.
Көлік құралын айдап кету және одан кейiнгi оның ... ... жою ... ... ... ... зиян келтiрiлсе әрекет ҚР ҚК
185, 187-баптарының жиынтығын құрайды.
4. ... ... ... ... күш ... не дәл ... күш
қолданумен қорқыту арқылы жасаған көлік құралын айдап кету.
Өмiрге немесе денсаулыққа ... күш ... не дәл ... ... ... ... ... жасалуы Қазақстан ... ... ... ... ... ... отырып қылмыстық-
құқықтық теория мен тәжiрибедегi кездесетiн қылмысты қол ... ... ... ... өзге де ... ... ... мақсатынсыз заңсыз
иеленуде ерекше дәрежеленген белгiлерiнiң бiрi болып, ҚР ҚК ... ... ... ... ... қауiптi емес күш қолданумен не дәл сондай
күш қолданумен қорқыту арқылы) және ҚР ҚК 185-бабы 4-бөлігi (өмірге ... ... күш ... не ... күш ... ... ... аталған баптың екi жеке бөлігiндегi ерекше дәрежелеушi
белгiлердi қосып талқылауымыздың себебi, қауiптi ... ... емес ... не сондай күш қолданбақшы болып қорқыту белгiлерi жасалу сипатына
қарай бiр-бiрiмен біте ұқсас ... ... ... ... құрамы бойынша күш қолдану тонау немесе
қарақшылықтағы (ҚР ҚК 178-бабы 2-бөлігi, ҚР ҚК ... ... ... кетудегi (ҚР ҚК 185-бабы 3-бөлігi “в” тармағы және ... ... ... бiрi ... танылады да қосымша дәрежеленудi
қажет етпейдi. Адамның денсаулығы мен өмірiне қарсы ... ... ... ... не психикалық күш қолдану қылмыстық құқық ғылымында
айтарлықтай ... ... ... ... ... ... физикалық және психикалық
болып бөлінеді. Күш қолдану арқылы жасалынатын ... ... және ... күш ... ... ... ... әрекет (iс-
әрекетсiздiк) ретiнде қылмыс жасау тәсiлдерiнiң бiрi ретiнде танылады. ... ... ... ... тән ... ... қандай қолданған күш пен
құралдардың болғандығын куә етедi делiнген .
Психикалық күш ... ... ... әкеп соқтырмаған
қорқытумен сипатталады. ... ... ... сипаттағы күш
қолданамын деп қорқыту мысалы, мен саған көрсетемiн, сенi ... ... ... сөздер жатады. Бұл мән жайлар көлік құралын заңсыз иеленуге
де қатысты, себебi ... ... ... ... ... ... орнынан
қозғалту немесе жүргiзуi т.б.) жүзеге асырудағы кездесетiн әр-түрлi
тұрғыдағы кедергiлердi жою үшiн ... ... бiрi ... ... күш ... қылмыстың жасалу тәсiлдерiнiң бiрi ретiнде,
қоғамға ... және ... ... ... ... яғни адамның өмірiне
немесе денсаулығына физикалық зиян келтiретiндiгiмен сипатталынады.
Қылмыстың ... ... ... ... физикалық күш қолданудың
белсендiлiгi, оның қоғамға қауiптiлiгi және ... ... ... ... нақты келтiрiлетiн зиянның сипаттамасы мен дәрежесi арқылы
көрінеді.
Көлік ... ... ... ... бiр дәрежелеушi сипаттағы қауiптi
күш қолдану деп, жәбiрленушiге ... ... ... ... дене ... келтiруге бағытталған не болмаса адамның тыныс
жолдарын ... ... ... ... ... бара ... ... тұрған
көліктен итерiп жiберу немесе жәбiрленушiнi уландыратын немесе ... ... әсер ... ... ... ... ... айдап кетудегi күш қолдану белгiлерiн дәрежелеуге қатысты
немесе осыған ұқсас әрекеттер, жәбiрленушiнiң ... әр ... ... келтiрiлуiне байланысты болғандықтан, ғылыми және
тәжiрибеде қызметкерлерi арасында бiр тұрғыдағы пiкiр айтылмаған.
Мысалы, Б.А. ... ... ... ... ... құралын айдап
кетуге қатысты баппен дәрежелеу толық емес деп таниды. Ол өз ... ... ... ... ... ... ... мен денсаулығына
қандай да бiр зиян келтiрiлуi мүмкiн болса және ... ... ... күш қолдану шын мәнiнде орын алып, жәбiрленушiге жеңiл, ... ауыр дене ... ... ілiмге әкеп соқтырса, барлық
жасалынған әрекеттер ... ... ... тиiс деп ... ... Б.А. Куриновтың ұсынған тұжырымымен келiспеушiлiгiн
бiлдiре отырып, жәбiрленушiнiң денсаулығына тигiзiлген нақты дене ... ... ... ... қатар оны өмірiнен айыруды қосып айтақанда
көлік құралын айдап кетудiң ерекше дәрежелеушi ... ... ... ... ... ... үшiн жауаптылықты қарастыратын қосымша
баптармен дәрежеленуге жатпайды деп ... ... ... ... күш ... ... басқа да анықтамалар,
яғни “күш қолдану” ... аса ... ... табылатын күш қолданушы
әрекеттердiң шеңберiнде қосып алатын, жарақат салудан бастап қансырату және
қасақана немес абайсызда жәбiрленушiнiң ... әкеп ... ... ... ... ... яғни ҚР ҚК 185-бабына қажеттi күш ... тек қана ... ... ... ... ғана емес, сонымен бiрге әр
түрлi ауырлықтағы мүмкiн болған немесе нақты ... ... ... Н.М. ... және А.С. ... ... құралын айдап
кетудегi адамның өмірi мен ... ... күш ... үш ... ... жәбiрленушiнiң денсаулығына зардап келтiрген күш қолдану;
2) өмірге немесе денсаулыққа нақты қорқытуды тіндiрген күш қолдану;
3) өмірге немесе денсаулыққа қауiптi күш ... ... ... ... ... ҚР ҚК ... 1-бөлігiмен қамтылған
көлік құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудiң жәй құрамы және көлік
құралын ... ... ... ... ... тобының алдын ала сөз
байласуы (ҚК 185-бабы 2-бөлігi “а” тармағы), бiрнеше рет (ҚК ... ... “б” ... ұйымдасқан топ (ҚК 185-бабы ... ... ... ... ... құрайды. Бiрақ, көлік құралын айдап
кетудегi күш қолданумен ... ... ... дәрежелеушi белгi
ретiнде енгiзуiмiз үшiн (ҚК 185-бабы 2-бөлігi “а” тармағы және ҚК ... ... ... ... кету фактiсiнен басқа жәбiрленушiнiң
денсаулығына әр түрлi ... ... дене ... ... қажет және осы құрамды материалды деп ... ... ... ... өзінiң кезектi, күш қолдану нәтижесiндегi ... ... ... қатынасының қажет екендiгiн көрсетеді.
Бiрқатар жағдайларды ескерсек күш қолданусыз көлік құралын айдап кету
мүмкiн емес демек, ... ... ... ... қатысты көліктi айдап
кетудегi күш қолдану қоғамға қауiптi және ... ... ... әр
уақыттағы тiкелей қасақаналықты бiлдiредi. Алдын ала аңғарылған осындай
тәсiл, әрқашанда ... әр ... ... ... зиян ... Күш ... ... асыруға ниет артуы (күштер болуы) – ... ... кету ... ... ... ... қатар, келтiрiлуi мүмкiн болған күш қолданудың салдары кiнәлi
жағынан қасақана ... ... ... ... болып
саналады. Кiнәлi адам өз iс-әрекетiнiң қоғамға қауiптi екенiн ... ... ... ... ... ... алдын ала бiледi ... ... ... не болмаса бұл ... ... ... ... сенуi немес болуы мүмкiн екендiгiн
болжап бiлуi мүмкiн.
Демек, көлік құралын күш қолданып айдап кетудегi қылмыстың субъективтiк
жағы ... ... ... ... Ал, бұл ... ... ... емес, керiсiнше жаза тағайындау барысында ескерiлiнуi тиiс.
Өмiрге немесе денсаулыққа қауiптi күш ... ... ... айдап кетудегi қылмыс құрамының мiндеттi-альтернативтi ерекше
дәрежелеушi белгiлерiнiң бiрi ... ... Осы ... ... ... 1) ... немесе денсаулыққа қауiптi емес күш қолданумен қорқыту (ҚК
185-бабы 2-бөлігi “в” тармағы); 2) өмірге немесе денсаулыққа ... ... ... қорқыту (ҚК 185-бабы 4-бөлігi) болып бөлінеді.
Күш қолданумен қорқытуды дәрежелеушi мән-жайлар ретiнде ескеруiмiз үшiн
олар қандай да бiр анықталған белгiлерге ие болуы ... ... оның ... ... ... яғни ... заңмен
қорғалатын құқықтары мен заңды мүдделерiне зардап келтiруi туралы ... ...... ... ие ... ... ... емес,
керiсiнше объективтiк тұрғыда шын мәнiндегi жүзеге асырылған ... ... ... ... ... күш ... деп ... денсаулығына зиян келтiретiн дене қозғалысымен ... ... ие ... интенсивтiлiгiнiң болуы. Күш қолданумен
қорқытудың шын мәнiндегi қауiптi ... ... оның ... ... орын ... болса, оның белгiлерiн анықтау тәжiрибеде елеулi
қиындықты тудырады.
Жәбiрленушiнiң өмірiне немесе денсаулығына қауiптi ... күш ...... ... ... ... қабiлетi қалпының аз да болса
жойылуына әкеп соқтыратын денеге түсiрген орта ... ... ... ... ... ... түсiрмегенiмен сол сәтте
жәбiрленушiнiң ... мен ... ... ... ... басқа да күш
Көрсетулер есептеледi.
Өмiрге немесе денсаулыққа қауiптi күш ... ... ... оның нақтылығы талап етiледi.
Бiрiншiден, өмірге немесе денсаулыққа ... шын ... ... болғандығын анықтау қажет. Жәбiрленушiнiң немесе кiнәлiнiң
физикалық мүмкiндiктерi, қорқытушылардың саны, қол ... ... ... ... ... ... ... қандай қаруды қолданды және
т.б. мән-жайлар ескерiлiнедi.
Екiншiден, жәбiрленушi осы мән-жайларды ұғына алды ма, күш ... ... ... сақтанды ма, қорқытуды шын мәнiнде ... алды ма, ... ... ... ... ... ... қорқыту – көлік құралы иесiне немесе оның жүргiзушiсiне
және қылмыс жасалу ... ... ... да ... ... ... ... мүмкiн.
Күш қолданып қорқыту кезiнде қару жарақ немесе суық ... ... ... ... ... ... ... етедi.
Көлік құралын айдап кету объективтiк белгiлерi бойынша – күш қолданумен
қорқыту негiзгi қылмыстық әрекеттi жасау мүмкiндiгiнiң ... ... ... 2-бөлігi “а” тармағымен) күш қолданамын деп қорқытумен ... және ... (ҚК ... ... болып келедi. Осы ұқсастық
белгiлердi соттық-тергеу тәжiрибесiнде дәрежелеуде нақты айыра бiлуi тиiс.
Көлік құралын айдап кетудегi күш ... ... ... ... қарсылықты жою үшiн және одан кейiнгi заңсыз иеленген ... ... ... ... ... үшiн ... Егер, көлік
құралын айдап кетудегi күш қолдану оны өзінiң меншiгi ретiнде ... ... ... әрекет күш қолданудың ... ... ... ... ... ... ... қарақшылық болып танылады
және ҚК 185-бабы қылмыс құрамы ... ... ... ... қатар, күш қолдану көлік құралын айдап ... ... ... ... ... қатысты заттарды немесе кілкте табылған әр-түрлi
мүлiктердi иеленуi үшiн жасалынса, қылмысты ... ... күш ... ... ... байланысты қылмыстардың жиынтығы
бойынша дәрежеленедi.
Демек, көлік құралын айдап кетуге байланысты аталған баптың осы бөлігi
бойынша ... ... ... көлік құралын орнынан қозғалысқа
келтiру кезеңiнен емес, керiсiнше өмірге немесе ... ... ... не ... күш ... ... қорқытумен жасалған әрекетi
кезеңiнен аятқалған болып саналуы керек сияқты.
ҚОРЫТЫНДЫ
Автомобильдi немесе өзге де көлiк құралдарын ұрлау ... ... ... ... байланысты және де аталған
мәселелер бойынша ғылыми зерттеу жүргізу нәтижесінде ... ... ... ... ҚР ... ... ... “ұрлау” сөзін “талан-тараждау”
сөзімен ауыстыру қажет екендігі ұсынылады. Себебі, “ұрлау” сөзі
талан-тараждың бір ... ... ... ғана түсіндірілуі мүмкін,
ал бұл қылмыста ұрлық жөнінде емес, талан-таражға салу арқылы
иемдену қарастырылған.
2. ... ... өзге де ... ... ... мақсатынсыз
заңсыз иелену деп - өзінің меншігі болып табылмайтын және заңға
сәйкес ... ... не ... бабы ... ... ... ... ұрлау мақсатынсыз пайдалануды түсіну қажет;
3. Автомобильді не өзге де көлік құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену деп – ... өз ... ... ... ... тұрған
орнынан жеке басы пайдасы үшін, өз ... ... ... ... ... ... не өзге де көлік құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену қылмысының ... ... ... ... ... ... ... тек қозғалыс қауіпсіздігі жағынан
емес, ... ... адам мен ... ... ... қарым-қатынасқа
тікелей ие бола отырып, ең алдымен қылмыстық –құқықтық қорғаумен
артықшылық ... ... ... ... ... ... қылмыстың
тікелей объектісі – меншік құқығы.
Екіншіден, адамның меншігіне қол сұғумен ... ... мен ... қарсы бағытталған әрекеттердің болуымен де сипат
талады.
5. Автомобильді не өзге де көлік ... ... ... ... ... заты ... - ... не өзге де көлік құралдары, яғни жұмыс
көлемі кемінде 50см( болатын двигательді, жанармаймен не ... ... газ ... арқылы өздігінен қозғалысқа келтірілетін (темір жол,
әуе, су ... ... ... ... ... не өзге де ... құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену
қылмысының объективтік ... ... ... келе ... қорытындыға
келеміз:
ҚР ҚК-нің 185-бабы диспозициясындағы көлік құралын заңсыз ... ... ... ... ашып ... алмайтын тәрізді. Мысалы,
өзінің мағынасына қарай көлік құралын заңсыз ... ... ... ... ... пайдалану әрекеттері аралығындағы мән-жайлармен
санаса алады деп түсінеміз. Сол сияқты ... ... ... ... тұрғыда, бөтеннің меншігін алып қою, пайдалану және өз ырқына
қарай сол мүлікке қатысты толық билік ... ... ... ... ... яғни ... ... не өзге де көлік құралын тіркеп сүйреу не итермелеу әрекеттері
айдап кетуді емес, керісінше, ұрлықтың белгілерін құрауы тиіс.
Аталған қылмыс құрамы ... жағы ... екі ... ... а) өз ... ... ... көлікке ену әрекеті;
б) көлікті қозғалысқа келтіру әрекеті.
7. Қылмыс құрамының субъектісі болып, ... ... бар ... ... сол сияқты басқа адамдармен туыстық қатынастарда не ... ... ... есі дұрыс, қылмыстық заңмен белгіленген
жасқа толған кінәлі тұлғалар танылады.
8. Автомобильді не өзге де ... ... ... ... ... кету
қылмысының субъективтік жағы тек ... ... ... ... кінәлі адам автомобильді не өзге де
көлік құралдарын заңсыз ... ... ... ... ... және оның ... болатынын алдын ала ... ... ... ... адам қылмыс зардабының болуын тілейді.
Зерттеулер көрсеткендей, көлік құралын айдап кетудің мақсаты әр
түрлі болуы мүмкін, ... ... ... адам ... ... мақсатын көздейді. Мысалы, 55,5 ( - қыдыру мақсатында, 18( -
белгілі бір ... ... ... 10 ( - өзге қылмыстар жасау не ... ... 5 ( - ... ... иесіне жағымсыз әсер ету мақсатында
жасалады екен.
Автомобильді не өзге де көлік құралын ... ... ... ... ... белгілеріне мыналар жатады:
1. Адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша автомобильдi немесе
өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... ... ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудi бiрнеше рет жасау.
3. ұйымдасқан топ жасаған не iрi зиян келтiрген ... ... ... денсаулыққа қауiптi күш қолданумен не дәл сондай ... ... ... ... ... ... ... кету
Зерттеулер жүргiзудiң нәтижесiнде ҚР ҚК 185-бабы 2-бөлігiне ... ... ... ... кiрумен жасалған” автомобильдi немесе өзге
де ... ... ... ... ... ... ... дәрежелеушi
белгiнiң қосылуы қажет деп ұсынамыз. Өйткенi, аталған дәрежелеушi ... ... ... ... орын алуы өз ... ... сияқты.
Себебi, адамның көлік құралын айдап кетуi жалпы алғанда бiр қылмысты iс-
әрекет деп қарасақ, ал оның сол ... ... ... ... үшiн ... түрде
көлік құралы тұрған қоймаға енуi екiншi бiр әрекеттiң белгiсi бар екендiгiн
дәлелдейдi. Мұның өзi қоймаға ... ... ... ... ... ... ... әрекеттi сипаттайтын белгi болып танылады.
Ал тәжiрибеде мұндай нақты ... ... ... осы ... ... ... көздеп отырғандығымен көрінеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Егеменді Қазақстан. ( 70 (22973). 2002 жыл 30 наурыз.
2. Қазақстан ... ... Соты ... бюллетендері. ( 70 2002
жыл .
3. Сборник ... ... ... суда ... ... ... Б. Уголовная ответственность за угон транспортных ... 1994 ( ... ... ... ... Казахстан: /Особенная часть/ Коментарий.-
Алматы: ЗАО “Жеті Жарғы”, 2000, 816 ... ... ... ... ... Оқулық құралы – Алматы:
ЖШС “Баспа”, 2001, 176 бет.
7. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық ... ... ... - ... Жеті ... ... Әблезов Е. ҚР Қылмыстық заңы бойынша автомобильді немесе өзге де көлік
құралдарын заңсыз айдап әкету қылмыстары үшін ... ... ... ... алу үшін ... диссертацияның
авторефераты. Алматы, 2003 ж. 17-18 ... ... ... Суда Российской Федерации. 1995, ( 70 Уголовное
право России. ... ... ... ... ... ... Жол ... Ережелері. Алматы.1998, 96бет.
11. Широков В. Ответственность за угон автомототранспортных средств./
Социалистическая законность/ 1983, ( ... ... ... ... ... 1999 ... “Сақшы” ( 19. /3315/, 9 мамыр 2002 ж.
14. Каиржанов Е. И. ... ... 1995, ... Ашитов З.О. Социалистическая законность и квалификация ... ... ... Каиржанов А.Е. ... ... ... ... безопасную работу автотранспорта; Автореф. Дисс...к.ю.н.
– Караганда., 2000, 24 с.
17. ... ... ... ... 1981, 704 ... Қазақ ССР Мемлекеттік Орталық архиві. Ф.339, оп.1д.279,27 бет.
19. Егоров В.И. Ответственность за угон ... ... ... ... ... ... М.: 1978, 28 с.
20. Макуха А.Д. Хищение либо вымогательство оружия, боеприпасов, взрывчатых
веществ и взрывных ... ... ...... 2001, 67 ... ... А.А. ... специальных познаний для квалификации
преступлений. – Алматы, 1997, 234 ... ... Н.С. ... ... ... ... ... на правильную работу советского транспорта. –
Л., 1957, 147 ... ... В.М. ... за угон ... ... М., ... Пантелеев В.П. Угон автомототранспортных средств. ... ... ... Ш.И. ... ... ... и ... уголовной
ответственности. // Преступление и ответственность. Алма-Ата, 1979, 111
с.
26. Қазақстан Республикасының 28 желтоқсан 1998 ... ... ... ... Заңы.
27. Лихолая В.А. Уголовно-правовая борьба с угоном ... ... ... М., 1978, 27 ... ... қаласы Бостандық ауданы сотының архиві. 2000 жыл.
29. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумы қаулыларының ... 1997, 384 ... ... Н.М., ... А.С. ... ... ... средств:
Лекция.-Волгоград: ВСШ МВД СССР. 1988, 40 с.
31. Квашис В.Е. ... за ... на ... ... 63 ... ... В.К., Боровский Б.Е. ... ... и ... ... – Л., 1969, 134 ... ... М.Б. Ответственность за преступления на автотранспорте по уголов
ному кодексу Казахской ССР. Автореф.дис.канд. ... 1966, 26 ... ... В. ... за угон ... ... транспорта по
уголовному законодательству союзных республик. – ученые записки ... ... ... ... 1973, С.188.
35. Хомич В.М. Ответственность за угон ... ... М., ... ... В.П. Угон ... средств. Караганда, 1982, 75
С.
37. Ляпунов Ю.И. Угон ... ... В ... против общественного ... ... и ... населения. М.: ВШ МВД СССР, 1970;
Егоров В. ... ... ... ... угона автомототранспортных средств. / Советская
юстиция, 1976, № 22.
38. Куринов Б. А., ... Н. Ф. ... ... ... ... ... и здоровья
населения. - В кн.: Советское уголовное право. Часть особенная.
М.: Из-во МГУ. 1973, 573 с.
39. Уголовное право Казахской ССР. ... ... ... II. ... 1981, 221 ... Ю. Леконцев., А. Бриллиантов. Ответственность за ... ... // ... ... 1984. ... ... В.И., Баяхчев В.Г. ... дел об ... ... автомототранспорта: Учебное пособие.- М.: НИИ МВД
РФ. 1993, 72 с.
43. ... Г.Н. ... ... собственности в новом
Уголовном кодексе РФ // Юридическии мир. 1997. № 6 -1.
44. Рустемова Г.Р. Проблемы борьбы с ... в ... ... ... - Алматы: Академия МВД
РК, 1999, 296 с.
45.Закон Республики ...... в ... от 28 ... 1998 г. ... ... кодекс ФРГ/ Пер. с ... ... 2000, 208 ... ... ... ... ... Ерекше
бөлім. /Оқулық/. Екі ... ... ... ... 2000, 378 ... ... Республикасының Жол Қозғалысы ... 1998, 96 ... ... К.А. ... за нарушение правил
дорожного ... и ... ... ... ... РК. ... дис. ... Алматы, 1997, 28 с.
50. Қазақстан Республикасының Қылмыстық қүқығы: ... ... ... 2001, 272 ... ... Пленума Верховного Суда ... от ...... ... по делам об
угоне транспортного ... ... ... ... ... ... 1992, ... Алматы облыстық сотының архиві. 2001 жыл.
53. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. -
Алматы: ЖШС "Баспа", 2001, 704 бет.
54. Шайбазян Л.Г. ... меры ... с ... ... ... и ... ... /Под
ред. А.С. Якубова.-Ташкент, 1997, 129 с.
55. Лихолая В. А. ... ... с ... ... ... дис. ... Москва, 1978, 27 с.
Құрметті комиссия төрағасы және комиссия мүшелері. Сіздердің алдарыңызда
ұсынып отырған дипломдық жұмысымның ... ... НЕ ӨЗГЕ ДЕ ... ... ... ... ҮШІН ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҚ»
Аталған дипломдық жұмыстың алдына қойған мақсаттары келесідей:
- Автомобильді ... өзге де ... ... ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иеленудің түсінігі мен ол үшін белгіленетін
қылмыстық жауаптылықтың даму кезеңдерін анықтау;
- Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... ... объективті және
субъективі белгілеріне талдау жасау;
- Автомобильді ... өзге де ... ... ... ... иелену қылмысының сараланған белгілерін ашу;
Дипломдық зерттеу жұмысы екі тараудан тұрады. Бірінші ... ... өзге де ... ... ... ... ... түсінігі мен оның жалпы сипаттамасы туралы айтылса, екінші
тарау автомобильді немесе өзге де ... ... ... мақсатынсыз заңсыз
иеленудегі қылмыс құрамының заңдық талдамасын қамтиды.
Зерттеу ... ... ... мен ... ... психологтар мен басқа ғылым ... ... мен ... және ... ... немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену – деп ... өз ... ... көлік құралын тұрған орнынан жеке
басы пайдасы үшін, өз ... ... ... қозғалысқа келтіруі
танылады”.
Қылмыс құрамы; кінәлі адам, тек ... ... ... емес,
сонымен қатар адам мен көлік құралдары арасындағы қарым-қатынасқа тікелей
ие бола отырып, ең алдымен қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... Яғни, қылмыстың тікелей
объектісі – меншік құқығы.
Аталған қылмыс құрамы объективтік жағы ... екі ... ... а) өз бетімен заңсыз түрде көлікке ену әрекеті;
б) көлікті қозғалысқа келтіру әрекеті.
Қылмыс құрамының субъектісі болып, көлік құралы бар меншік ... ... ... ... ... туыстық қатынастарда не болмаса ... ... есі ... ... ... ... ... толған
кінәлі тұлғалар танылады.
Автомобильді не өзге де көлік құралын ... ... ... ... ... жағы тек қасақаналықпен жасалынады. Интеллектуалдық
белгілері бойынша, кінәлі адам автомобильді не өзге де ... ... ... ... ... ... ... ұғынады және оның
зардаптарының болатынын алдын ала ... ... ... ... ... қылмыс зардабының болуын тілейді.
Автомобильді не өзге де көлік құралын ... ... ... ... заты болып - автомобиль не өзге де көлік құралдары, яғни жұмыс
көлемі ... 50см( ... ... жанармаймен не электр тогы,
химиялық, газ қуаты арқылы өздігінен қозғалысқа келтірілетін (темір жол,
әуе, су ... ... ... танылады.
Темiр жол, әуе көлігі, шағын су кемесi, моторлы ... ... ... ... қылмыс құрамының заты болып табылмайды және
аталған көлік ... ... ... ... ... заты (ҚР ҚК ... болып табылады.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Барымтадан – батыршылдық дәстүрге10 бет
М. Әуезовтың әдебиет тарихы туралы зерттеулері17 бет
Буындағы қозғалысты модельдеу10 бет
Халықты көшіру және қоныстандыру4 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
MS Access программасының программалық құралдарын қолдана отырып тауарлардың қоймалық есебін автоматтандыру есебін шешу52 бет
«Бас бостандығынан заңсыз айыру қылмысының құқықтық сипаттамасы»86 бет
«Достық» станциясы арқылы халықаралық көлік қызметінің болашақтағы даму жолдары5 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
«Көліктегі қылмыстар».4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь