Арыстан баб

Сыр бойы қарт Қаратау өңірінде ғасырлар шежірелерін ішіне бүкен алып кесенелер ескерткіштер мен соғыстарда жермен жексен болған қала бекініс орындары төбелер көп.
Солардың ішінде ғалымдар мен зерттеушілердің бірі - Арыстан баб кесенесі. Оған Орта Азияның, қала берді алты алаштың баласы тағзым етіп, зиярат етіп жатады. Мұнда келушілер әдетте кесенені сырттай ғана тамашалайды. Оның ішіне еніп Арыстан баб қабірі тұрған бөлімшеге келіп тізелерін бүгеді. Оның (рухына, әруақтарға арнап дұға оқиды. Кесене дуалын алақан-қолымен сипап, тәуетеді).
Арыстан баб қабірінің айрықша құрметке бөленуінің себебі неде? Арыстан баб кім болған? Ол жайлы не білесің?
Әйгілі ғалымдар В. В. Бартольд, С. М. Абрамзан, Д.Трименеәлі,
Ә. Диваев В.В. Константинова, Қ. Ақышев, О.Дастанов, т.б. еңбектері мен тұңғыш қазақ совет сілтемелер бойынша. Арыстанбаб Орта Азияда ислам дінін таратушы ірі тұлға ол бір деректерде Мұхаммед пайғамбардың замандасы, Ахмет Иассауидың ұстазы (пірі) делінеді. Алайда бірсыпыра ғалымдардың дәлелдегендей ол Мұхаммед пайғамбар Арыстанбабтан 600 жыл бұрын өмір кешкен.
Демек Арыстанбаб түркі тайпаларына ислам дінін күштеп енгізу нәтиже бермеген тұста сөзі өзгелерге түрлі ислам дінін насихаттаушы шайқылардың ықпалды көш бастаушысы болған. Академик В. В. Зартольдтың айтуынша «баб» деген тіркес әдетте ислам дінін таратушылардың есімдеріне қосылып отырған. Әубәкір Диваев жазып қалдырған: «Түркістанда түмен баб, Сайрамдағы сансыз баб, Ең үлкен Арыстанбаб. Сіздерден медет сұраймын...» деген өлең тіркестері осыны айғақтаса керек. Қожа Ахмет Иассауи Арыстанбабтың қасында тәлім-тәрбие алған Арыстанбабтың есімі Қожа Ахмет Иассауидің «Хикмет» деп аталатын өлеңдер жинағында көп жерде аталады. Француз ғалымы Ирене Миликоффтың «Ахмет Иассауи және түркілердің халықтық исламы» деп аталатын еңбегінде Қожа Ахмет Иассауидің Арыстанбабқа қалай шәкірт болатындығы былай сипатталады. Қожа Ахметтің әкесі Ибрагим Сайрамда белгілі шайқы болған Ахмет 7 жасында жетім калады. Сосын оны әпкесі Иассы қаласына алып барады. Ол жақта алғашқы ұстазы Арыстанбабпен кезігеді.
Алайда, қазір көпке белгілі аңыз бойынша Мұхаммед пайғамбар 63 жасында дүниден өткені. Көз жұмар алдында халықты жинап «Мен дүниеден қайтып барамын кім менің аманатымды алып, ісімді әрі жалғар екен?» деген. Сол кезде топ арасынан 300 жастағы Арыстанбаб шығады.
        
        АРЫСТАН БАБ.
Сыр бойы қарт Қаратау өңірінде ғасырлар шежірелерін ішіне бүкен алып
кесенелер ескерткіштер мен соғыстарда ... ... ... қала ... ... көп.
Солардың ішінде ғалымдар мен зерттеушілердің бірі - ... ... Оған Орта ... қала ... алты ... ... тағзым етіп,
зиярат етіп жатады. Мұнда келушілер әдетте ... ... ... Оның ... еніп Арыстан баб қабірі тұрған бөлімшеге келіп
тізелерін бүгеді. Оның (рухына, әруақтарға арнап дұға ... ... ... ... ... баб қабірінің айрықша құрметке бөленуінің себебі неде? Арыстан
баб кім болған? Ол жайлы не білесің?
Әйгілі ғалымдар В. В. ... С. М. ... ... ... В.В. Константинова, Қ. Ақышев, О.Дастанов, т.б. еңбектері ... ... ... ... бойынша. Арыстанбаб Орта Азияда ислам ... ірі ... ол бір ... ... ... ... Ахмет
Иассауидың ұстазы (пірі) делінеді. ... ... ... ол Мұхаммед пайғамбар ... 600 жыл ... ... Арыстанбаб түркі тайпаларына ислам дінін ... ... ... ... сөзі ... түрлі ислам дінін насихаттаушы шайқылардың
ықпалды көш ... ... ... В. В. ... ... ... ... әдетте ислам дінін таратушылардың есімдеріне қосылып отырған.
Әубәкір Диваев жазып қалдырған: «Түркістанда түмен баб, Сайрамдағы ... Ең ... ... ... медет сұраймын...» деген өлең
тіркестері осыны айғақтаса керек. Қожа ... ... ... ... ... ... есімі Қожа Ахмет Иассауидің «Хикмет» деп
аталатын өлеңдер жинағында көп жерде аталады. ... ... ... ... ... және ... ... исламы» деп аталатын
еңбегінде Қожа Ахмет Иассауидің Арыстанбабқа қалай шәкірт болатындығы былай
сипатталады. Қожа Ахметтің әкесі ... ... ... ... болған
Ахмет 7 жасында жетім калады. Сосын оны әпкесі Иассы қаласына алып барады.
Ол жақта ... ... ... ... қазір көпке белгілі аңыз бойынша Мұхаммед пайғамбар 63 жасында
дүниден өткені. Көз ... ... ... ... «Мен ... ... кім ... аманатымды алып, ісімді әрі жалғар ... ... ... топ арасынан 300 жастағы Арыстанбаб шығады. Ол сол кезге ... ... ... ... ... ... ғана ... адам екен. Арыстанбабтың
келісімін алған Мұхаммед алламен ақылдасуға ... ... ... соң ... аманатын Арыстанбабқа береді. Ол аманат киелі құрма
болады. Арыстанбаб құрманы тілінің астына 500 жыл ... ... бір ... келе ... ... алты ... баланы жолықтырады. «Ақсақал
аманатымды беріңіз» - дейді бала, Сол бала Ахмет екен, яғни ... ісін ... ... ... - Қожа ... Иассауи... бұл
аңыз шындыққа сия ма, симай ма, мұны оқушы өзінше пайымдай жатар. Бірақ көз
жететін анық мәселе, ... ... ... насихаттаушы ірі тұлға
екендігі.
Арыстанбаб кесенесі «Көкмардан» ... ... ... ... ... ... бойынша сегіз ғасырға жуық уақыттан бері кезде
ол бірнеше рет қираған. ... ол ... ... ... сол ... ... ... дейін сақталған. 1905-1909 жылдар орталығында
тағы ... ... ... рет ... ... ... жұмыстарын
басынан кешірген бұл кесененің бастапқы үлгісі сақталмағаны белгілі, оның
ең көне бөлігі ... ... ... Өйткені оның едені басқа
бөлмелермен ... ... ... ... ... ... айтқанда Меккеге қарап салынған. Зиярат етушілердің беті сағанаға
арқасы құбылаға қарауы тиіс болған.
Аты әлемге әйгілі Әбунасыр Әл-Фараби Ғаббас әл ... ... ... ... ... болған қазіргі Отырар ауданындағы ... ... ... ... ... ... ... Түркіменстаннан
бейсенбі сайын бұйым жұрт ... ... ... ... ... - ... оның баласы Нарымбет, оның баласы Бабахан қары.
Шерімбетті жергілікті халық осы ... ... ... шырақшысы деп
санаған. Ілгері уақытта тұрғызылған Арыстан бабтың қабірі ... ... ... екі ... сағанасын осы Шерімбет 1907
жылы халықтан ... ... ... ... қажы ... ұстасына
жөндетеді. Бірақ толық аяқталмайды. Сосын 1909 жылы Шерімбет ұлы Нарымбет
Түркістандық ... ... ... ... ... әуелгісі ескі
қалыппен құйылған төрбұрышты қызыл түсті де, соңғысы сопақша келген сары
түсті болып ... ... ... ... ... орнатылған екі
бөлмеден тұрады. Қожа Ахмет Иассауидің ғимаратындай мұнда да ешқандай ... ... екі ... ... он метрдей қос мұнара бар. Оның ... ... ағаш ... ... ... ... ... жағына
есік ашылып алдыңғы қабырғаға жалғастыра салынған 500 кісілік мешіттің
ішінде бірнеше ... ... ... тіреу қойылыпты.
Негізгі бөлменің төргісінде ұзындығы үш метрдей биіктігі бір жарым
метрдей қабір астында Арыстан ... ... ... ... Арыстанбаб әулие жұртқа жол нұсқаушы ұстаздар пірі «Арыстан
бабқа түне, Қожа Ахметтен тіле» деген ереже сөз ... баб ... ... Өте сұлу ... ... төгіліп тұрған,
ғажайып кішіпейіл, қолында әдемі аса таяғы бар адам. Қашанда сізден бұрын
сәлем ... Сіз ... ... ... ... ... ... жылан
болып көрінуі мүмкін. Басына түнеген жандарға түрлі жұмбақ ... та ... ... ... ... ... оны тудырған заман мен оны берген орта
зерттеу нысанасына ... ... Осы ... ... ғылымы үшін Арыстан
баб жөніндегі деректер аса құнды. Оларды жинау, талдау арқылы ұлы ойшыл нәр
алған ... ... ... мол ... ... ... Арыстан баб
жайындағы мағлұматтар аз. К. Г. Залеман, Ә. Диваев, В. В. Бартольд, М. Е.
Массон, А. А. ... I, Д. ж. ... II, И. ... III ... ... Қожа ... ... ұстаздық еткендігі бір сөзден ғана аталып
өтеді. Ә.Муминовтың пікірінше, Арыстан баб ... ... ... ... ... ... ... Ал мубайидийа бағыты сол
кезде ... ... ... бірі ... Оның ... ... ... Насыр Әл-Фарбида сусындағаны дәлелденіп отыр. Арыстан баб ислам ... отыз үш дін ... ... жөніндегі халық аңызының хабары оның
терең энциклопедиялық ілім идея болғанын аңғарады, Молла Муха ... ... ... ХҮІ ғасырдың ханы Әбілғазы Убайдаллах
куәландырған Арыстан бабты Әзірет ... ... ... ... ... ... Ханафийя - Абд Ал Фаттах баб - Абд ал - Жаббар баб - ... баб - ... баб - Абд ал - ... баб - Абд ал-Карим баб -
Ысқақ баб Исмаил баб- Омар баб - Осман баб Ифтихар баб - ... баб - ... - ... баб ... мұны ... ... ... деп ... ... ... бұл ... ... ... өсиеті, ілімі кімдер ... ... ... ... баб есімі Қожа Ахметтің «Диуани Хикметінде» жиі аталады.
Өлең ... ... баб ... ... ... ... ... «Жеті жаста Арыстан бабама бердім салем» деп Қ.Ахметтің ... ... ... ... Және бұл кездесу ақын өмірінде шешуші
екінші хикметтегі мына ... ... ... ... бабты іздеп таптым.
Кере сала, пердеме бүркеп жаптым,
Биһамди-л-Лахи таныдым деп ізімді ... ... ... үште ... кірдім»
Тәрбие, оқудың кейбір қырларын
«Арыстан бабам ислам дінін баян кылды»,
«Мың бір зікір үйретіп, мейірбандық жасады» деген сөздерден танығандай
боламыз.
«Арыстан ... ... ... ... сөздерін есітіңіз, тәбәррәк»
деген жолдар жиі қайталанатын тоқсаныншы хикмет Арыстан баб ... десе де ... Оның ... ... ... ... түскен шәкірттер
қандай болуы тиіс деген сауалға ұстаздың берген жауабы сияқты. Онда дүние
мен ... үшін ... ... пен ... ... бәрінен қаш деген
уағыз айтылып, ... хақ ... ... ... ... орын ... ... малын жейтіндерді», «Айла қылатындарды», «Иманын, дінін
бергендерді» әшкерелейді, нысапшылдың, ... ... ... ... ... ... жазғандай, әдеттегі сауат ашатын мектеп
дәрежесіндегі мұғалім емес екенін ... ... ... ... ... бабтың тәлім-тәрбиесінің мазмұны софылық, адамның рухани жағынан
жетілу жолы екенін көрсетіп Арыстан ... ... ... ... Парсы деп
таныстырады. Бұл пікірдің негізсіз екенін қолымызда бар материалдармен
Арыстан баб кесенесі жайындағы ... ... ... ... аманаты» деген тарихи шығармада Салман Парсының нұрлы гүлзары (яғни
мазары) аталады да, оған Мадаин қазынасынан өз ... ... ... ... ... ... хабар бар. Бұл Салман Парсы кесенесінің Иракта
орналасқынының тағы бір дәлелі. Тоқсаныншы ... ... ... ... деп ... ... баб ... деп санайтын
әулиенің байырғы шырақшылары Нарымбетов әулеті де ... ... ... ... Ал Салман Парсы Ирандық болғаны белгілі. Ол қазіргі
жыр қайтаруымыз бойынша шамамен 655-667 жылдары дүние салыпты.
Арыстан ... ... ... ... ... ... Бұл түрік тілді
халықтардың ертеден қастерлеп келе жатқан орындарының бірі. ... ... ... мен ... ... зар ... әулие жерлерді
аралап, бала сұрауы төмендегідей ... ... ... ... ... ... сұрап әркімнен,
Әр әулие намасын.
Бұқарға жол тартты,
Алллаға тартып наласын.
Баһауәдин Нақиінбет
Зиярат қылды моласын.
Түркістанда Түмен бап,
Сайрамда бар ... ... отыз ... ... ... ... Арыстан баб»,
Әулиелер иерархиясында Арыстан бабтың ең басты, ең ... тем ... ... құдай бала берді деген қуанышты хабарды ... ... ... Әзіз ... де ... ... әулие жиналдық,
Бастығы болып Арыстан баб,
Жабыла тілеп жыладың.
Жарылқап берді Жаппар Хақ».
Арыстан баб ... ... ... үшін де ... ... Әбубәкір
Диваевтың 1899 жылғы мақаласындағы материалдардан да белгілі болып ... ... ... баб ... мен көне түркілердің ескі ... ... ... жоқ па? - деген жорамал туады. Осы
тұрғыдан алып қарағанда, Арыстан баб ... ... ... де назар аударарлық. Арыстан баб жатқан бөлмеге кіре ... екі ... ... ... ... екі белгі көтерілген. Зиярат етіп
келгендерге бұлардың бірінде Лашын баб, ал екіншісінде ... баб ... ... ... ... баб пен ... баб ... ешқандай әңгіме
айтылмайды. Осыған орай, Әзірет Сұлтан қорық - мұражайында сақтаулы тұрған,
осы жинақта ... ... Баян ... ... зиратшының қолжазбасы
қызық. Онда Арыстан баб дүние салған соң, оның моласына екі құс ұшып ... Бірі - ... бірі - ... ... Көне ... бұл екі құс ... мен ... киелі деп есептелген. Түркі халықтарының шығу тегі жайында
көне аңыздарда Ашина елін жау шауып ... ... бала аман ... оған
ру төтемдері көмекке келеді. Қасқыр баланы бауырына алып ... ... ... ... ет әкеліп береді. Кқне шаманизм белгілері көп
сакталған Якуд бақсылары да пір ... ... ... ... ... ... болған екен. Кейбір деректерде Агуздардың бегдили ... ... ... ... қарға аталады.
Қазақ тілінде қарға сөзіне ... ... ... ... оның ... құс болғанын аңғартады. Мысалы, «Біздің де
қолымызға қарға тышар», «Қарға тамырлы ... ... ал ... сөз ... «Қалқам» деген ұғымда қолданылады. Ертеде қазақ ханына
балам бар деген сұраққа - пәлен қарға ... ... деп ... берген. Орта
жүздегі Қара-керей руының атауы қарғаға байланыстырады.
Қырандар түрік тайпаларының төтемдері болған. Лашын сұңқар ... ең ... да, ... да ... ... ... ... есімі қазақ
бақсыларының өлеңдерінде аталуы, ... баб ... ... түркі
тайпаларының қасиетті құстарының ұшып келуі ... ... ... ... ... ... процесінің орнағанының айғағы.
Сырдың орта бойында интенсивті ... ... ... ... ... баб тұлғасында кейін оның ... ... ... ... орын ... ... баб Қожа Ахметтің рухани әкесі болды.
Дж.Тримингәм жазғандай: «Яссауи ... таза ... ... ... ... ... Арыстан баб дүние салғанша оның қолында тәлім ... ... ... пен ... ... ... жай аңыз ... Ахмет Яссауидің ұстазы ретінде тек Арыстан баб көрсетіліп, ... ... ... ... ... ... ... тексертуді талап етеді. Қалай болғанда да, Қожа Ахмет ... ... ... ... ... ... ... оның туған өлкесі -
Сыр бойында жатқаны хақ.
Ғасырдан ғасырға, атадан-балаға мұра ... келе ... ... ... орын алатын мұндай орындар біздің Оңтүстік өңірінде көп
кездеседі. Әсіресе, жақында 1500 жылдығын тойлап отырған ... ... Қожа ... ... ... ... ... әлеміне өз
кереметтілігімен белгілі болып ... ... ... ... Отырар қаласының маңындағы бабаларымыздың ең үлкені Арыстан баб
кесенесінің алар орны ерекше.
Демек, еңселі ел болғасын өз ұлтымыздың ... ... ... ... сол ... ... ... қадағалауымыз керек.
«Бабамның қаны, анамның жасы, сіңген бұл далам қымбатсың маған» - Елбасымыз
Нұрсұлтан ... ... өзі ... қасиетті орындарға қамқорлық
көрсету осындай бабаларымыздың рухы сақталған кесенелерді сол қалпында
келешекке жеткізу ... ... ... ... ... ... , ... кесенесі иісі мұсылман қауымының ардақ тұтар қасиетті орнына айналады.
Бұл кездесудің Иассауи өмірінің таңцауын белгілеп, болашағына ... ... ... Олай ... осы оқиға Иассауиге қатысты аңыздарда
да, хикметтерінде де ерекше аталып, жан-жақты сипатталады:
Жеті ... ... ... ... ... ... аманатын қылды әнғәм ,
Осы халде мың зікірін қылдым тәмам,
Нәпсім өліп, ... ашты ... ... ... ... ... қылды,
Бір мұрсатта ақбы сырына сапар қылды,
"Қош" деп, бұ дүниеден кезер қылды,
Мектеп барып, қайнап толып тасыдым міне.(3-х.)
Хикметте сөз болатын құрма—Алла аманаты ... ел ... ... ... ... Алла ... ... жәннәт бағынан құрма теріп кел деп
бұйырады. Ол құрманың бір табағын жинап келе ... ... ... бір
құрма жерге түсіп кетеді. Жәбірейіл құрманы қайтармақ болып әрекеттенгенде,
Алла тағала былай дейді: "Бұл құрманы Мұхаммед пайғамбар ... ... ... Ахметке тапсырсын". Бұл жарлықты естіген Мұхаммед пайғамбар
асхабтарын түгел жинап ... ... ... де, "Алла аманатын кім
тапсырады?" деп сауал ... ... ... соң ... ... ... ... Баб шығып: "Мен табыстар едім, бірақ ғұмырым ... ... ... ... пайғамбар: "Алла аманатын тапсырғанша жасай
бересің",—деп, құрманы ... ... ... ... ... ... Баб құрманы ұртына сақтап, бір
аңызда төрт жүз, бір аңыздарда жеті жүз жыл ... ... ... өз ... (Төрт жүз жыл ұртыма сақтап жүрдім мен саған (114-
х.)) Арыстан Бабтың төрт жүз жыл ғұмыр кешкені ... ... ... мұнша ғұмыр кешу адам баласына мүмкін емес, бірақ ескерусіз
қалмайтын бұл сан мәні неде ... ... ... ... келтіруге болатын
сияқты: Ахмет Иассауи жеті жасқа толғанда (егер ол 1083 жылы туылған ... онда ... ... ... уақыт — 458 жылға тең. Мұндай
оқиға, яғни, Алла аманатын ... ... ... ... ислам діні
үстемдік ала бастаған кездері, ... бұ ... ... деп ... ... уақыт жылға тура. Бұдан байқалатыны жетпіс жасында ... ... ... ... алса, қалған төрт жүз жыл құрманы Ахметке
сақтап, жеткізу үшін берілген қосымша ғұмыр. Иссауи ... ... ... мынадай мәлімет береді:
Сахабалар айтыпты: Арыстан Баба атыңыз,
Арабтардың ... ... дүр ... ... Арыстан Бабтың шықкан ңәсілін араб екенін көрсетеді. Бұл сөздің
шыны бар сияқты: Арыстан Бабтың ... ... ... ... ... ... әбден ықтимал, кейіннен діни миссиямен түркі
топырағында қоныс тауып, осы ... ... ... ... ... ... ұқсайды. Немесе Араб халифатынан қудаланған
алғашқы сопылардың жұрағаты да болуы ... ... Бұл тек ... ... ... ... тегі арабтан шығып, қожалар әулетіне
жатқан және де ... ... ... ... ... деген
ойдамыз.
Арыстан Баб Қазақстан территориясындағы сопылардың алғашқы қатарын
құрайды. Ол ... және ... ... ... туған Иассауилік
оқудың тарихи сахнаға шығуына алғы шарт ... ... ... ... ... 400 жыл ... өмір сүрген сопыларды Арыстан Баб
есімімен жинақтау — оның Ахмет Иассауиді аяқтандыру ... ... ... ... ... Арыстан Бабқа қосымша төрт жүз ... ... ... ... ... мен Иассауи жалғастығын аралық бір
адамның—Арыстан Баб есіміне ... ауыз ... ... үлгісі
танылса, бір жағынан, "Мұхаммед пайғамбар—Арыстан Баб — Қожа Ахмет Иассауи"
байланысындағы Арыстан Бабтың тікелей дәнекершілігін көрсету ... ... ... мән ... ... жағынан, аралық үзбе тек Арыстан Бабтан
тұрғандықтан, Иассауидің алла елшісі ... ... ... ... екеуінің құдай алдында тең, бір дәрежеде екенін ... мәні ... Қожа ... ... Алла ... ... ... ісін
жалғастырушысы, туа біткен әулие екенін айғақтаудың бір ... ... ... ... ... ... - хикаялар Иассауи
ізбасарларын, шәкірттерінің тарапынан туындап, Иассауи жайындағы шындықтың
ұшын аңғартып, оның есімін есте ... ... тұту ... ... ... ұлылығын, өз туыстарынан озық дүниетанымын, ... ... сол ... сол ... ... түсінігіне лайықтаудың
бір көрінісі ретінде және қарапайым бұқара халыққа жеткізе отырып, қатынас
жасаудың көпірі қызметінде көрініп, халықтық ... бір түрі ... ... Баб ... ... оның ... сопылық идеяларды танытуда
Иассауидің алғашқы ұстазы болумен қатар, араб, парсы тілдерін жетік ... ... ... ... ... ... ақындық дарынының
көзін ашып дамытуда, жетілдіруде де өз үлесін қосқанын атап көрсету керек:
Сегізімде ... ... жол ... айт" деп, бу ... нұр шашылды. (14-х.)
Бұл фактіні 114-хикметінде де нақтылайды:
Жеті жасымда Арыстан Бабам Түркістанға келділер,
Басым қойып жыладым, халім ... ... бір ... ... ... қылдылар,
Арыстан Бабам сөзін есітсеңіз — тәбәрік. (114-х.)
Яғни, Иассауидін жастайына ... жад2 ... өлең ... ... ... дарынын уағыз-насихат жүргізуде пайдаланып, әр сөзін өлеңмен
нақыштауда Арыстан Бабтың тікелей ыкпалы болғаны даусыз.
Иассауи 16-хикметінде ... алты ... ... ... Хамаданиді
кездестіргенше пірсіз жүргенін айтады. Бұған қарағанда, Арыстан Баб ... ... ... ... Егер пір ... сопы үшін ... ... табылса, Арыстан Баб Иассауиге неліктен пір болмады деген
сұрақ туады. Шамасы бұған ... ... ... және кездесуден кейінгі
тез арадағы өлімі кедергі болғанға ұқсайды. Мұндай тұжырым жасауға Иассауи
хикметтеріндегі мына ... ... ... ... Арыстан Баб Алла аманатын
тапсырысымен, Ахметке ұзақ ... ... енді ... дайындалатынын айтып,
"Мені өз колыңмен жерлеп кет",—деген тілек білдіреді. Сонда жас Иассауи
былай деп жауап ... ... Ай баба жас ... ... қазармын, көрге қалай салармын,
Хақ Расулдың сүннетін нешік оны білермін. ... ... Баб ... болғанда, Иассауи буыны қатпаған балғын
екенін, әлі де діни ғұрып, жерлеу жөн-жосығын ... ... ... қарамастан, Арыстан Баб өзінің ізбасары, жолын жалғастырушысы
ретінде тек Ахмет Иассауиді ... діни ... діни ... ... ... беріп кетеді.
Тоғызымпа толғанбадым тура жолға,
"Тәбәрік деп алып ... ... ... бұл ... қаштым шөлге,
Ол себептен алпыс үште кірдім жерге. (14-х.)
Бұл хикметтен Арыстан Баб қайтыс болғаннан кейін ... ... яғни ұлы ... бата ... деп ... ... ... Баб жас шәкіртіне пір болып үлгірмейтінін сезгендіктен, Ахмет
Иассауиге "тәбәрік" хирқасын кигізіп, ... ... ... ... ... Бұл ... ... мағынасын түсіну үшін Иассауи
замандасы, атақты сопы ... ... ... ... ... екі түрі белгілі—ирада және тәбәрік хирқалары. ... ... ... ... ... арнайды, ал тәбәрік хирқасы
алғашқыға ұқсас, бірақ айырмасы — ... ... ... ... ... яғни ... еліктеушілерге кигізіледі. Хирқаның
мазмұны мынада: оны ... ... ... ... ... ... ... кіреді, ал хирқаны кигізген шейх құдай берген даналығымен оны
тәрбиелеуге міндетті." ... ... ... ... жасы ... ... болу ... Осы мағлұматты ескерсек Иассауи өзінің
ұстазынан ресми түрде ... ие ... бата ... діни ... ... тағайындалған. Бірақ Арыстан Бабтың өлімінен кейін
Ахмет Иассауидің балалығын сылтауратып, діни орта оны қабылдамай, шеттеткен
сияқы. Бұл ... ... ... ... сол кездердегі сопылық
идеялардың қудалануына байланысты екенін білеміз. Суфизмді зерттеуші ғалым
К. ... бұл ... ... ресми дінге қатысты суфизмнің
оппозициялык ... ... ... ... ... суфизм оппозициялық үстем идеологиялық сипат алды, сондықтан да
В. В. ... ... деп ... "жазба деректерде сол ... ... ... ... ... ... ұшырағаны жазылған. Әбу Саид
шейхтың өмір сүрген кезінде ... ... ... бірі-К. Т.) билік құрған ... ... ... ... ... бұл аймақтан бірнеше шейхтар жасырын түрде Мервке
қашып барды" (Бартольд В. В. Сочиненине. Т. 2. Ч. I. С. 235). Бұл ... ... ... өзі де ... ... сияқты мен де "аналь-
хакк"-ты айтып, осыным арқылы ... ... ... ... Диване хикмет.
С. 19) Осы келтірілген мысалдардан Ясауидің суфизмнің оппозициялық бағытына
жатқаны үшін ресми дінбасылар тарапынан қуғын ... ... ... ... ... бұ ... ... шөлге" (14-х.) деген
хикмет жолы ұстаз орнын жоқтаған, жалғызсыраған шәкірт көңілін ... де осы ... ... ... ... ... ... ресми дін
тарапынан қыспаққа алынғанын байқатады. Оның біраз жылдар ел-жұрттан бойын
аулақтатып, жапан далада ... күй ... ... ... сезіледі. Бірақ
жас та болса, мойымай, ұстаз сертін аяқ асты қылмай, ... ... ... ... өзін-өзі былай қайрайды:
Он жасында ұлан болдың Қожа Ахмет,
Қожалықка сенім артпай қыл тағат,
Қожамын деп, жолда қалсаң, дад қасірет?
Ол себеппен алпыс үште ... ... ... ... ... "қожамын" деп көрсетуінде, қожа әулетіне
қатыстылығынан бұрын, ислам дінін ... ... ... ... ... біріншіден, Арыстан Баб қожа әулетіне жатқандықтан, оның қолында
өскен ... ... де өзін қожа деп ... ... екіншіден, орта
ғасырларда молда, имам, жалпы дін жолын ұстанушылар тек ... ... ... ... ... дін тарапынан болатын
түртпектерден сақтануда өзін қожа деп атау ... да ... ел ... көзі ашық ... адамдарды қожа-молда деген атаумен
атағаны белгілі.
Егер де ... тегі ... ... ... онда құрма оқындағы
аңыз туындамай, қалың ел ішінде оның тегі кеңінен танымал ... па ... ... ... үңіле қарасақ, ол ислам дінін түркі тілінде сөйлету
күресінен гөрі, ислам дінін түркі тегі тұрғысынан ... ... ... ... ... сіңдіру үшін күрес жүргізген сияқты. Неліктен
түркі ... ... ... ... Баб ... ... ... тілінде
сөйлетпейді? Өйткені, ол Құранды түсіндіруші, ... ғана ... Ескі ... қатаң сақтаушы қожалар сопылықты құшақ жая
қарсы ... жоқ, ... да ... ... қожа емес Арыстан Баб
жасаған. Сопылықтың түркілік бастамасын салу үшін ... тууы ... өзі ... Сондықтан Иассауи өзін қожа деп көрсетуінде, ... ... ... ... және де ... қатысты атағы, лауазымы деп
түсінуіміз керек.
Иассауи ел ішінде ... ... ие ... ... деген атақпен Арыстан
Бабтың нағыз орынбасары екеніне халықтың көзін жеткізеді. Оның "Он ... ... ... ... ... діни ... ресми
дінбасыларының Иассауиді Арыстан Бабтың жолын ... ... ... ... ... қайта оралуын аңғартса керек.
Иассауи—өз заманының түлегі, өз дәуірінің бел баласы. Оның айқындамасы,
тәлім-тәрбиесі, ... ... діні ... діни-философиялық дүниетанымы
ислам аясындағы сопылық идеялар негізінде қалыптасты. Сондықтан білімсіздік
құрсауын бұзып шығар, жақсылыққа, ... ... ... ... жеткізер жолды мұсылманшылықтан іздеуі, оның идеяларымен
байланыстыруы орта ғасырларға тән ... ... ... осы кездері
Шығыстық Қайта ... ... ... ... табуы оның
прогресшілдігін анықтады. ... үшін де ... ... ... Алла ... Хақ жолын дәріптеу үлкен парыз ретінде танылды. Ол
өзінің өмірден түйгенін, оқып-тоқығанын ... ... ... Хақ, ... ... ... насихат жүргізуді өмірлік міндет, халқына
қызмет деп білді.
114-хикметте ақын оқырман қауымын өзінің ... ... ... ... ... қашып, көркем суреттеуге тырысқан.
Және де осы хикмет ... ... ... аңызға айналған
өмірбаянымен өріп сюжетті дүниеге ... ... ... ... ... "Арыстан Бабам сөзін есітіңіз — тәбәрік" деген ... ... ... ... Бабтың айтқан насихаты деп таныстыра ... ... ... ... уәде-уағыз сөздерін береді:
Ғашықтыққа қадам қойғандар - Хақ ... ... ... ... ... ... ... болыл «алғастықта "һуа" зікірін құрарлар.
Арыстан Бабам сөзін естіңіз - тәбәрік
"Инша Алла" естігенді ... ... ... ... ... Хақ жолына салармын,
Медет қылса Мустафа.
Кінәлерін төгермін.
Арыстан Бабам сөзін есітіңіз .
Бұл сөздерден соң Иассауи ұстазының келген ... ... ... Бабаны сұраса - пайғамбарға инибар,
Сахабалар алысы пенде кірдікәр.
Жатқан жері хуар зар,
Арыстан Бабам Сөзін есітіңіз - тәбарік.
Тағы үш ... ... ... ... ... Арыстан Бабтың ерлігін
шайтанмен күресуде көрсетеді де, ... ... ... бір ... ... суреттейді:
Уақытымда Әзрейіл аманатын ол алғай,
Шайтан пағын пір болған жан берерде болғай,
Иман исламын алумен халін оның сұрамағай.
Арыстан Бабам сөзін ...... оқу ... ... Иассауи өзінің ұста-зымен
кездесу оқиғасын қырлап ел ішінде кең тараған ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атамекен13 бет
Желтоқсан жаңғырығы5 бет
Мәдени даму мен теориялар14 бет
Мәдени ескерткіштер және сәулет өнері, туризм17 бет
Қазақстан бойынша саяхат10 бет
Қожа Ахмет Йассауи22 бет
Ұлы отан тарихы3 бет
Ұлықбек 10 бет
Абылай хан7 бет
Абылай хан өмірі21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь