ВЕКТОР ЖӘНЕ ВЕКТОРЛЫҚ ШАМАЛАР
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
әл -Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті
Факультеті: Физика техникалық
Кафедрасы: Қатты дене физикасы және бейсызық физика кафедрасы
СӨЖ
Тақырыбы : Векторлар және оларға қолданылатын операциялар
Орындаған : Төлеген Ұ.Н ФиАс 1 крус
Тексерген: Тұрмұхамбетов А.Ж
Алматы 2022
МАЗМҰНЫ
1.КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1 2. ВЕКТОР ЖӘНЕ ВЕКТОРЛЫҚ ШАМАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
2.1. Еркін,сырғанақ және тұрақты векторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
2.2. Вектордың проекциялары, координаталары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
3 ВЕКТОРЛАРҒА СЫЗЫҚТЫҚ АМАЛДАР ҚОЛДАНУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
4.ВЕКТОР ТУЫНДЫСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
5. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... 11
КІРІСПЕ
Физикада кездесетін кейбір шамалар тек сан мәнімен, яғни абсалют шамасымен ғана анықталады.Мысалы: уақыт , масса, температура, және т.б.Бұл шамаларды скаляр шамалар деп атайды. Ал кейбір шамалар сан мәнімен ғана емес, сонымен қатар бағытымен де анықталады. Мәселен : жылдамдық , үдеу, күш, импульс .Бұл векторлық шамалар деп аталады.
Векторлар техника ғылымдарының қауырт дамуына байланысты 18 ғасырда бастау алып, 19 ғасырдың жартысында есептеудің талапқа сай жаңа түрін іздестіру барысында дүниеге келді. Векторлық есептеулердің жасы жас болғанымен бастау кезі сонау ерте заман данышпаны Аристотельдің Механикалық проблемалар атты еңбегінде кездеседі. Аристотель бұл еңбегінде бір нүктеге түсірілген және өзара бұрыш жасай бағытталған екі күштің әсерінен жүрген жолын табуды екінші мәселе етіп қойды.18 ғасырда Аристотельдің қозғалыстар параллелограммы қайтадан жандана түсті.Галилео Галилей күш және оның денені қозғайтын құраушысының арасындағы метрикалық байланысты зерттеді. Оның еңбектеріне ,қарап Галилейдің тең әсерлі күш, қорытқы жылдамдық ұғымдарына өте жақын, қапталдас келгенін көруге болады.Ағылшын математигі , әрі физигі Исак Ньютон қозғаласытарды жасауға алғаш рет параллелограмм ережесін пайдаланады.Неміс математигі Готфрид Вильгелм Лейбниц геометриялық есептеудің идеясын берді, бірақ дамытпады. Механикадағы векторлық алгебраның негізін салушы Джон Валлис механикадағы геометриялық аппарат жасауға жаңа қадам жасады.Ол екі үш күштің әсерлі және қорытқы жылдамдығын анықтауға қолданылатын параллелограмм ережесін берді.Күштерді, жылдамдықтарды қосу, жіктеу, векторларды санға көбейту амалдарын алғаш рет берген де осы адам.Сонымен векторлық алгебраның негізін қалаған оқымысты-Джон Валлис. Механиканы вектор негізінде құрудың жалпы схемасын жасап шыққан Сен-Венан еді. Ол 1845 жылы жариялаған еңбегінде ( О геометрических суммах и разностях их применнения для упрощения механики) скаляр көбейтінді , векторлық көбейтінді, векторлық функцияны дифференциялау, интегралдау ережелерін береді. Сен-Венан векторлық есептеулер саласына қомақты үлес қосты, механикада қолданылатын векторлық аппараты жетілдіруде жемісті еңбек етті. 1844 жылы У.Гамильтон векторлық есептеулерге арналған алғашқы мақалалары Г.Грасманның * Учение о претяженности * атты көлемді еңбегі жарияланды.1853 жылы Гамильтонның *Лекции о кватерлонах* атты енбегі жарық көрді. Бұлардың әрқайсысы есептеудің жаңа әрі әмбебап түрін жасады , векторлық есептеулерге көп енбек сіңірді. Вектор ұғымын 1846 жылы ғылымға енгізген Гамильтон болды. Д.Валлис, Л.Карно, Сен-Венан- бұлар векторлық алгебра және векторлық анализдің ұғымдарын ғылымға енгізді. Олар механикага қажетті геометриялық аппарат жасау жолында жемісті еңбек етті.Бірақ векторлық есептеулердің негізін салушылар Ирландия математигі, астрономы Уильям Гамильтон және неміс физигі , математигі Герман Грассман деп айтылып жүр
1
ВЕКТОР ЖӘНЕ ВЕКТОРЛЫҚ ШАМАЛАР
Вектор - физикалық шама, оның өлшемі де, бағыты да болады. Векторлық шамаларға күшті, орын ауыстыруды, жылдамдық, үдеуді және тағы басқа шамалар жатады. Мысалы, денеге әсер ететін күш - вектор. Нысанның орын ауыстыруы да вектор болып табылады, өйткені жылжуды есептеу кезінде белгілі бір бағыттағы қашықтық ескеріледі.Векторларды бағытталған кесінді түрінде кескіндейді және бір әріппен немесе вектордың басы мен ұшын көрсететін екі әріппен белгілеп төбесіне стрелка қояды. А және В нүктелерінің реттелген қосағын бағытталған кесінді дейді. Ал өзара тең барлық бағытталған кесінділер жиынтығын вектор дейміз.Жазықтықтың әрбір нүктесінде а векторын құратын бағытталған кесінділердің бірі бар. Мысалы АВ және СД а векторын құратын бағытталған кесінділер жиынтығынан болса, онда АВ бағытталған кесіндісі А нүктесінен салынған , ал СД бағытталған кесіндісі С нүктесінен салынған а векторы болып табылады. А және В нүктелерінің арақашықтығын АВ бағытталған кесіндісінің ұзындығы дейді.Жазықтықтың әрбір нүктесінде а векторын құрайтын бағытталған кесінділерінің бірі бар.Мысалы АВ және СД а векторын құрайтын бағытталған кесінділер жиынтығынан болса,онда АВ бағытталған кесінідсі А нүктесінен салынған,ал СД бағытталған кесіндісі С нүктесінен салынған а векторы болып табылады. Вектордың ұзындығын оның модулы дейді (абсолют шамасы деп те атайды). Модульда бағыт болмайды, ол - скаляр шама. а векторының модулы а немесе а немесе деп белгіленеді. Бұл үш белгі біріне-бірі пара-пар. Сол сияқты, АВ, АВ, белгілері АВ векторының модулын өрнектейді.
Векторлық шама (1 дәрежелі тензор). Ол, бір жағынан, скалярға (0 дәрежелі тензорлар) екінші жағынан, тензорлық шамаларға (қатаң айтқанда, 2 немесе одан да көп дәрежелі тензорларға) қарсы. Ол мүлдем басқа математикалық сипаттағы кейбір объектілерге қарсы тұруы мүмкін. Көп жағдайда вектор термині физикада физикалық кеңістік деп аталатын векторды белгілеу үшін қолданылады, яғни классикалық физиканың кәдімгі үшөлшемді кеңістігінде немесе төрт өлшемді кеңістік-уақытында қазіргі физика (соңғы жағдайда вектор мен векторлық шама ұғымы 4 вектор мен 4 векторлық шама ұғымымен сәйкес келеді.Тұтастай алғанда, физикада вектор ұғымы математикадағы ұғыммен толық сәйкес келеді. Алайда, қазіргі математикада бұл ұғымның шамадан тыс абстрактілі болуымен байланысты терминологиялық ерекшелігі бар.Математикада векторды айта отырып, жалпы алғанда вектор шамасын түсінуге болады, яғни кез келген өлшем мен сипаттағы кез келген ерікті абстрактілі сызықтық кеңістіктің кез келген векторы, егер ерекше күш жұмсамаса, тіпті шатасуға әкелуі мүмкін. Екі вектор бірдей көлемде және бағытта болғанда тең болады. Мысалы, екі көлік бар делік, біреуі сағатына 30 км жылдамдықпен солтүстікке, ал екінші бір машина батысқа қарай 30 км сағ жылдамдықпен қозғалады. Сонда екі көліктің жылдамдығы бірдей болмайды, өйткені жылдамдық векторының бағыты бірдей емес. Егер екі көлік те солтүстікке бағытталған болса, онда жылдамдықтар бірдей болар еді.Векторларды ұзындығының шамасына пропорционалды түзу сызық сегменттері арқылы ұсынуға болады. Үшбұрыш заңы мен көпбұрыш заңын қолдана отырып, бір типтегі векторларды қосуға болады; яғни екі жылдамдықты қосуға болады, бірақ жылдамдыққа күш қосу мүмкін емес. 2
Еркін, сырғанақ және тұрақты векторлар
Кейде, векторлар ретінде "барлық" тең бағытталған кесінділер жиыны орнына осы жиынның әлдебір өзгертілген түрін (факторжиынын) айтады. Осылайша еркін (барлық ұзындықтары мен бағыттары бірдей векторларды бір (толықтай бірдей) деп қарастырады), сырғанақ (еркін мағынасы байынша тең векторларды егер бас нүктелері мен соңғы нүктелері бір түзудің бойында жатса) және тұрақты векторлар (іс жүзінде бағытталған кесінділердің бас нүктелері әр-түрлі болса - векторлар тең емес деген сөз).Қарапайым сөзбен айтқанда,векторларды бағытына қарай еркін , сырғанақ , тұрақты векторлар деп бөліп қарастырамыз.Ал сырғанақ векторларға бағыты мен ұзындығын өзгертпей түзуінің бойымен қозғалуына рұқсат етілген
Сырғанақ векторлар әсіресе механикада пайдаланылады. Механикадағы ең қарапайым мысал -- күш. Өзі жатқан түзу бойымен вектор бас нүктесін көшіргенмен қай нүктеге қатысты есептесе де күш моменті өзгермейді; керісінше, басын басқа түзуге көшірсе тіпті вектордың бығыты мен ұзындығын сақтағанның өзінде күш моменті әрдайым дерлік өзгереді: сондықтан күшті еркін вектор ретінде санауға болмайды.
Еркін вектор деп сол вектор жаьқан түзудің бойымен жылжытуға болатын және өзіне өзі параллель көшірілетін векторды айтады,яғни вектордың бастапқы нүктесі кеңістіктегі кез келген бір нүктеге көшірілетін болса, еркін вектор деп аталады. Механикада, физикада векторлардың осы үш түрі де кездеседі, ал механикалық геометрияда әрқашанда еркін векторлар қолданылады. Еркін векторлар жиыны мен олардың кеңістіктегі параллель жылжыту жиыны арасындағы изоморфизмді ескерсе, егерде қосу операциясын жылжыту композицияларымен теңестірсе, онда кеңістікті параллель жылжыту жиынын анықтау үшін де пайдалануға болады.Кез келген вектордың сандық мәні оның модулі деп аталады.Модуль -- скалярлық шама.Ұзындығы а векторының ұзындығына тең , а бағыты оның бағытына қарама-қарсы вектор былай белгіленеді.Ұзындығы нөлге тең вектор нөлдік вектор деп аталады.Егер екі вектордың бастапқы нүктелерінің орналасуы байланысыз, өлшемдері және бағыттары бірдей болатын болса, онда олар тең векторлар деп аталады. А , в векторлары бір түзу бойында , паралель түзулер бойында жатса оларды коллинеар векторлар дейді, белгілеулері АВ.Екі вектор өзара коллинеар болуы үшін олардың координаталарының пропорционал болуы қажетті және жеткілікті. Егер үш векторлар бір жазықтықта немесе параллель жазықтықтарда орналасса, оларды компланар векторлар деп атайды.Егер үш векторлардың ішінде біреуі нөлдік вектор болса, онда қалған екі векторлар коллинеарлы болады, онда мұндай векторлар компланарлы болады.
3
Вектордың проекциялары, координаталары
Бастапқы нүктесі , өлшеу бірлігі және оң бағыты анықталған түзуді координаталық ось дейміз. Белгілеуі - l , m, Ox , Oy , Oz...
Егер вектордың басы А ( х1 , у1 , z1 ) ж әне ұшы В ( х 2 ,у2 ,z2 ) нүктелерінде жатса , ... жалғасы
әл -Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті
Факультеті: Физика техникалық
Кафедрасы: Қатты дене физикасы және бейсызық физика кафедрасы
СӨЖ
Тақырыбы : Векторлар және оларға қолданылатын операциялар
Орындаған : Төлеген Ұ.Н ФиАс 1 крус
Тексерген: Тұрмұхамбетов А.Ж
Алматы 2022
МАЗМҰНЫ
1.КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1 2. ВЕКТОР ЖӘНЕ ВЕКТОРЛЫҚ ШАМАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
2.1. Еркін,сырғанақ және тұрақты векторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
2.2. Вектордың проекциялары, координаталары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
3 ВЕКТОРЛАРҒА СЫЗЫҚТЫҚ АМАЛДАР ҚОЛДАНУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
4.ВЕКТОР ТУЫНДЫСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
5. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... 11
КІРІСПЕ
Физикада кездесетін кейбір шамалар тек сан мәнімен, яғни абсалют шамасымен ғана анықталады.Мысалы: уақыт , масса, температура, және т.б.Бұл шамаларды скаляр шамалар деп атайды. Ал кейбір шамалар сан мәнімен ғана емес, сонымен қатар бағытымен де анықталады. Мәселен : жылдамдық , үдеу, күш, импульс .Бұл векторлық шамалар деп аталады.
Векторлар техника ғылымдарының қауырт дамуына байланысты 18 ғасырда бастау алып, 19 ғасырдың жартысында есептеудің талапқа сай жаңа түрін іздестіру барысында дүниеге келді. Векторлық есептеулердің жасы жас болғанымен бастау кезі сонау ерте заман данышпаны Аристотельдің Механикалық проблемалар атты еңбегінде кездеседі. Аристотель бұл еңбегінде бір нүктеге түсірілген және өзара бұрыш жасай бағытталған екі күштің әсерінен жүрген жолын табуды екінші мәселе етіп қойды.18 ғасырда Аристотельдің қозғалыстар параллелограммы қайтадан жандана түсті.Галилео Галилей күш және оның денені қозғайтын құраушысының арасындағы метрикалық байланысты зерттеді. Оның еңбектеріне ,қарап Галилейдің тең әсерлі күш, қорытқы жылдамдық ұғымдарына өте жақын, қапталдас келгенін көруге болады.Ағылшын математигі , әрі физигі Исак Ньютон қозғаласытарды жасауға алғаш рет параллелограмм ережесін пайдаланады.Неміс математигі Готфрид Вильгелм Лейбниц геометриялық есептеудің идеясын берді, бірақ дамытпады. Механикадағы векторлық алгебраның негізін салушы Джон Валлис механикадағы геометриялық аппарат жасауға жаңа қадам жасады.Ол екі үш күштің әсерлі және қорытқы жылдамдығын анықтауға қолданылатын параллелограмм ережесін берді.Күштерді, жылдамдықтарды қосу, жіктеу, векторларды санға көбейту амалдарын алғаш рет берген де осы адам.Сонымен векторлық алгебраның негізін қалаған оқымысты-Джон Валлис. Механиканы вектор негізінде құрудың жалпы схемасын жасап шыққан Сен-Венан еді. Ол 1845 жылы жариялаған еңбегінде ( О геометрических суммах и разностях их применнения для упрощения механики) скаляр көбейтінді , векторлық көбейтінді, векторлық функцияны дифференциялау, интегралдау ережелерін береді. Сен-Венан векторлық есептеулер саласына қомақты үлес қосты, механикада қолданылатын векторлық аппараты жетілдіруде жемісті еңбек етті. 1844 жылы У.Гамильтон векторлық есептеулерге арналған алғашқы мақалалары Г.Грасманның * Учение о претяженности * атты көлемді еңбегі жарияланды.1853 жылы Гамильтонның *Лекции о кватерлонах* атты енбегі жарық көрді. Бұлардың әрқайсысы есептеудің жаңа әрі әмбебап түрін жасады , векторлық есептеулерге көп енбек сіңірді. Вектор ұғымын 1846 жылы ғылымға енгізген Гамильтон болды. Д.Валлис, Л.Карно, Сен-Венан- бұлар векторлық алгебра және векторлық анализдің ұғымдарын ғылымға енгізді. Олар механикага қажетті геометриялық аппарат жасау жолында жемісті еңбек етті.Бірақ векторлық есептеулердің негізін салушылар Ирландия математигі, астрономы Уильям Гамильтон және неміс физигі , математигі Герман Грассман деп айтылып жүр
1
ВЕКТОР ЖӘНЕ ВЕКТОРЛЫҚ ШАМАЛАР
Вектор - физикалық шама, оның өлшемі де, бағыты да болады. Векторлық шамаларға күшті, орын ауыстыруды, жылдамдық, үдеуді және тағы басқа шамалар жатады. Мысалы, денеге әсер ететін күш - вектор. Нысанның орын ауыстыруы да вектор болып табылады, өйткені жылжуды есептеу кезінде белгілі бір бағыттағы қашықтық ескеріледі.Векторларды бағытталған кесінді түрінде кескіндейді және бір әріппен немесе вектордың басы мен ұшын көрсететін екі әріппен белгілеп төбесіне стрелка қояды. А және В нүктелерінің реттелген қосағын бағытталған кесінді дейді. Ал өзара тең барлық бағытталған кесінділер жиынтығын вектор дейміз.Жазықтықтың әрбір нүктесінде а векторын құратын бағытталған кесінділердің бірі бар. Мысалы АВ және СД а векторын құратын бағытталған кесінділер жиынтығынан болса, онда АВ бағытталған кесіндісі А нүктесінен салынған , ал СД бағытталған кесіндісі С нүктесінен салынған а векторы болып табылады. А және В нүктелерінің арақашықтығын АВ бағытталған кесіндісінің ұзындығы дейді.Жазықтықтың әрбір нүктесінде а векторын құрайтын бағытталған кесінділерінің бірі бар.Мысалы АВ және СД а векторын құрайтын бағытталған кесінділер жиынтығынан болса,онда АВ бағытталған кесінідсі А нүктесінен салынған,ал СД бағытталған кесіндісі С нүктесінен салынған а векторы болып табылады. Вектордың ұзындығын оның модулы дейді (абсолют шамасы деп те атайды). Модульда бағыт болмайды, ол - скаляр шама. а векторының модулы а немесе а немесе деп белгіленеді. Бұл үш белгі біріне-бірі пара-пар. Сол сияқты, АВ, АВ, белгілері АВ векторының модулын өрнектейді.
Векторлық шама (1 дәрежелі тензор). Ол, бір жағынан, скалярға (0 дәрежелі тензорлар) екінші жағынан, тензорлық шамаларға (қатаң айтқанда, 2 немесе одан да көп дәрежелі тензорларға) қарсы. Ол мүлдем басқа математикалық сипаттағы кейбір объектілерге қарсы тұруы мүмкін. Көп жағдайда вектор термині физикада физикалық кеңістік деп аталатын векторды белгілеу үшін қолданылады, яғни классикалық физиканың кәдімгі үшөлшемді кеңістігінде немесе төрт өлшемді кеңістік-уақытында қазіргі физика (соңғы жағдайда вектор мен векторлық шама ұғымы 4 вектор мен 4 векторлық шама ұғымымен сәйкес келеді.Тұтастай алғанда, физикада вектор ұғымы математикадағы ұғыммен толық сәйкес келеді. Алайда, қазіргі математикада бұл ұғымның шамадан тыс абстрактілі болуымен байланысты терминологиялық ерекшелігі бар.Математикада векторды айта отырып, жалпы алғанда вектор шамасын түсінуге болады, яғни кез келген өлшем мен сипаттағы кез келген ерікті абстрактілі сызықтық кеңістіктің кез келген векторы, егер ерекше күш жұмсамаса, тіпті шатасуға әкелуі мүмкін. Екі вектор бірдей көлемде және бағытта болғанда тең болады. Мысалы, екі көлік бар делік, біреуі сағатына 30 км жылдамдықпен солтүстікке, ал екінші бір машина батысқа қарай 30 км сағ жылдамдықпен қозғалады. Сонда екі көліктің жылдамдығы бірдей болмайды, өйткені жылдамдық векторының бағыты бірдей емес. Егер екі көлік те солтүстікке бағытталған болса, онда жылдамдықтар бірдей болар еді.Векторларды ұзындығының шамасына пропорционалды түзу сызық сегменттері арқылы ұсынуға болады. Үшбұрыш заңы мен көпбұрыш заңын қолдана отырып, бір типтегі векторларды қосуға болады; яғни екі жылдамдықты қосуға болады, бірақ жылдамдыққа күш қосу мүмкін емес. 2
Еркін, сырғанақ және тұрақты векторлар
Кейде, векторлар ретінде "барлық" тең бағытталған кесінділер жиыны орнына осы жиынның әлдебір өзгертілген түрін (факторжиынын) айтады. Осылайша еркін (барлық ұзындықтары мен бағыттары бірдей векторларды бір (толықтай бірдей) деп қарастырады), сырғанақ (еркін мағынасы байынша тең векторларды егер бас нүктелері мен соңғы нүктелері бір түзудің бойында жатса) және тұрақты векторлар (іс жүзінде бағытталған кесінділердің бас нүктелері әр-түрлі болса - векторлар тең емес деген сөз).Қарапайым сөзбен айтқанда,векторларды бағытына қарай еркін , сырғанақ , тұрақты векторлар деп бөліп қарастырамыз.Ал сырғанақ векторларға бағыты мен ұзындығын өзгертпей түзуінің бойымен қозғалуына рұқсат етілген
Сырғанақ векторлар әсіресе механикада пайдаланылады. Механикадағы ең қарапайым мысал -- күш. Өзі жатқан түзу бойымен вектор бас нүктесін көшіргенмен қай нүктеге қатысты есептесе де күш моменті өзгермейді; керісінше, басын басқа түзуге көшірсе тіпті вектордың бығыты мен ұзындығын сақтағанның өзінде күш моменті әрдайым дерлік өзгереді: сондықтан күшті еркін вектор ретінде санауға болмайды.
Еркін вектор деп сол вектор жаьқан түзудің бойымен жылжытуға болатын және өзіне өзі параллель көшірілетін векторды айтады,яғни вектордың бастапқы нүктесі кеңістіктегі кез келген бір нүктеге көшірілетін болса, еркін вектор деп аталады. Механикада, физикада векторлардың осы үш түрі де кездеседі, ал механикалық геометрияда әрқашанда еркін векторлар қолданылады. Еркін векторлар жиыны мен олардың кеңістіктегі параллель жылжыту жиыны арасындағы изоморфизмді ескерсе, егерде қосу операциясын жылжыту композицияларымен теңестірсе, онда кеңістікті параллель жылжыту жиынын анықтау үшін де пайдалануға болады.Кез келген вектордың сандық мәні оның модулі деп аталады.Модуль -- скалярлық шама.Ұзындығы а векторының ұзындығына тең , а бағыты оның бағытына қарама-қарсы вектор былай белгіленеді.Ұзындығы нөлге тең вектор нөлдік вектор деп аталады.Егер екі вектордың бастапқы нүктелерінің орналасуы байланысыз, өлшемдері және бағыттары бірдей болатын болса, онда олар тең векторлар деп аталады. А , в векторлары бір түзу бойында , паралель түзулер бойында жатса оларды коллинеар векторлар дейді, белгілеулері АВ.Екі вектор өзара коллинеар болуы үшін олардың координаталарының пропорционал болуы қажетті және жеткілікті. Егер үш векторлар бір жазықтықта немесе параллель жазықтықтарда орналасса, оларды компланар векторлар деп атайды.Егер үш векторлардың ішінде біреуі нөлдік вектор болса, онда қалған екі векторлар коллинеарлы болады, онда мұндай векторлар компланарлы болады.
3
Вектордың проекциялары, координаталары
Бастапқы нүктесі , өлшеу бірлігі және оң бағыты анықталған түзуді координаталық ось дейміз. Белгілеуі - l , m, Ox , Oy , Oz...
Егер вектордың басы А ( х1 , у1 , z1 ) ж әне ұшы В ( х 2 ,у2 ,z2 ) нүктелерінде жатса , ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz