Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың нормативтік тәсілі

Жоспар
Кіріспе
1.Бөлім. Өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
1.1. Өнімнің өзіндік құнын калькуляцияалудың түрлері мен объектілері
1.2. Өнімнің өзіндік құнына кіретін және кірмейтін шығындар
2.Бөлім. Өнімнің (жұмыстар мен қызметтер) өзіндік құнын калькуляциялау әдісі
2.1. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың қарапайым (процесстік) әдісі
2.2. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың тапсырыстық әдісі
2.3. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың бөлістік әдісі
2.4. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың нормативтік тәсілі
2.5. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың халықаралық практикада қолданылатын әдістер
Қорытынды
        
        «Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау» тақырыбының жоспары.
Кіріспе
1.Бөлім. Өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен ... ... ... Өнімнің өзіндік құнын калькуляцияалудың түрлері мен объектілері
1.2. Өнімнің өзіндік құнына кіретін және ... ... ... ... мен ... ... ... әдісі
2.1. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын ... ... ... ... қарапайым (процесстік) әдісі
2.2. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың
және шығындарды есепке алудың тапсырыстық әдісі
2.3. Өнімнің, жұмыстың және ... ... ... ... ... ... алудың бөлістік әдісі
2.4. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың
және шығындарды есепке алудың ... ... ... ... және ... өзіндік құнын калькуляциялаудың
және шығындарды есепке алудың халықаралық практикада қолданылатын әдістер
Қорытынды
«Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау» тақырыбының жоспары.
Кіріспе
1.Бөлім. Өндіріс шығындарын есепке ... ... мен ... ... калькуляциялау
1.1. Өнімнің өзіндік құнын калькуляцияалудың түрлері мен объектілері
1.2. Өнімнің өзіндік құнына кіретін және кірмейтін шығындар
2.Бөлім. ... ... мен ... өзіндік құнын
калькуляциялау әдісі
2.1. Қарапайым (процесстік) әдісі
2.2. Тапсырыстық әдісі
2.3. Бөлістік әдісі
2.4. Нормативтік тәсілі
2.5. Халықаралық практикада қолданылатын әдістер
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Кез-келген ... ... өнім ... ... ... ... ... ала-алатынын анықтап алады. Кәсіпорынның ... ... ... жағдайлары мен өндірістік шығындар арқылы
анықталады. Жалпы түрде өндіріс шығындары және өткізу ... ... ... ... өнім ... процесінде қолданылатын (жұмыс,
қызмет) табиғи ресурстар, шикізат, материал, жанармай, ... ... ... ... және ... да өнім ... және өткізуге
шығындарды бағалық талдау болып табылады.
Материалдық құндылықтар өндірісі, тауар ... ... ... ... ... ... ... ресурс шығындарын қажет
етеді. Бұл ... ... ... әртүрлі нысанда және көлемде
өзіндік құнға негізделеді.
Аталған шығындар, өнім және ... ... ... ... қосылғандар оларды өткізу ... ... ... ... өткізу мақсатында өндірілген өнім мен
қызмет көрсетулерге кеткен шығындардың ... ... ... құн-өнім өндіруге жұмсалған барлық ... ... ... құнына барлық жұмсалған шығындар: шикізат, материал,
электр ... ... ... еңбекақы т.б. кіреді.
Өзіндік құн сол кәсіпорын шығынының жиынтық ... ол ... ... ... ... ... өнім көлеміне бөлу ... ... ... қарастырылатын тақырыптар: ... және ... ... ... түсініктіеріне жалпы сипаттама;
өзіндік құнынын талдау; өнімнің ... ... ... ... топтау; өнімнің өзіндік құныны негізінде өнімге баға ... ... ... ... ... Өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялау
1.1. Өнімнің өзіндік құнын калькуляцияалудың түрлері мен ... ... ... ... ... мен көрсетілген
қызметтердің бір өлшемге есептелінген өзіндік құны болып табылады. Ол
кәсіпорын жұмысын жедел басқару үшін маңызды рөл атқарады және ішкі
резервтерді дер ... ... және ... ... құнын жоспарлауға,
өнімге, жұмыстар мен қызметтерге көтерме және бөлшек бағаларды негіздеуге
пайдаланыдалады.
Өндірісті ұйымдастыру ерекшеліктері мен технологиясына байланысты
өндірістегі шығындарды есепке алудың және өнімнің ... ... ... ... ... ... ... түрлі
салаларындағы кәсіпорындарда қандай да бір әдісті қолдану өнімнің өзіндік
құнын жоспарлау, есепке алу және ... ... ... ... белгіленеді.
Калькуляциялауды жасау мерзімі: алдын ала және кейінгі (немесе кезекті)
болып екіге бөлінеді.
Алдын ала ... ... ... шығарғанға дейін өндіріске
қажетті деңгейдегі шығындардың мөлшерін топшылайды. Оған жоспарлы, сметалық
және нормативтік калькуляция жатады.
Жоспарлы калькуляция өнімге (жұмысқа, қызметке) және бұйым ... ... ... ... ... ... ол ... жалақының,
энергияның, отынның, материалдардың нормасы, өндірістің технологиясы сондай-
ақ резервтері ... ... ... – бұл жоспарлы калькуляцияның бір
түрі, ол жоспарланған және ... ... ... ... ... жоспарлы калькуляцияны жасауға негіз бола алады.
Нормативтік калькуляция ағымдағы жоспарлы калькуляцияның бір түрі болып
табылады. Бұл аталған әдіс шығындарды есептеудің нормативтік ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнының
калькуляциясын қолданады. Оның негізінде қол ... ... ... ... және ... етіп тұрған нормаларды пайдаланады.
Нормативті калькуляцияның жоспарлы калькуляцияғв қврвғвнда дәлділігі
анағұрлым жоғарылау болып келеді.
Кейінгі (немесе ... ... өнім ... ... есеп ... бойынша жасаланады.
Олар нақты шығынды көрсетеді. Оларға нақты (есеп беру калькуляциясы)
және шамаланған калькуляция жатады.
Өнімнің өзіндік құнының нақты (есеп беру) калькуляциясы ... ... ал ол ... ... ... ... да (өнімді өндірудің орындалуы немесе орындалмауы кейбір шығындар
түрлерінің ... ... кем ... және оған ... ... да ... бағаның өзгеруі, амортизациялық аударымдардың
нормасы, суға, газға, жылуға, электр энергиясына тарифке өзгерістер
енгізілуіне байланысты) ауытқуы мүмкін.
Калькуляцияның бұл түрі ... ... ... ... ... дайындалады.
Шамаланған калькуляция нақты шығындар және тоғыз айдың ішінде алынған
өнімдер немесе басқа да кезеңге ... ... ... ... бұл түрі ... ... өндірілген өнімнің нәтижесін
алдын ала бағалау үшін пайдаланылады.
1.2. Өнімнің өзіндік құнына кіретін және кірмейтін шығындар
Калькуляциялау кезінде өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... дұрыс бегілеу үлкен роль атқарады.
Шығындардың есеп объектісі болып сол шығындардың өндірістегі
аналитикалық есебі саналады. ... есеп ... өте ... ... ... келеді.
Мысалға, тігін фабрикасының шығына мен өнімнің өзіндік құны сол
фабрикада тігілген ерлер костюмы ... ... Ауыл ... ... ... өзінің калькуляциялау объетісімен сәйкес келе
бермейді. Мысалға, өсімдік шаруышылығанда есептеу ... ... ... табылса, ал калькуляциялау объектісі болып – дән, сбан сналады. Мал
шаруашылығында есептеу объектісі сүтті табын болып табылады, ал
калькуляциялауобъектісіне сол ... ... ... қиы ... ... мен калькуляциялаудан басқа калькуляциялық бірлік
тізімін белгілеу қажет. ... ... ... ... өнім ... ... ... немесе қабылданған стандарттық өлшем бірлігіне
және өндірілген өнімнің натуралды көрігісіне сәйкес келуі тиіс. Егер де
жоспарлау ... ... ... екі ... ... (т және м2),
онда калькуляциялық бірлік осы екі бірліктің бірін ғана пайдаланады.
Сонымен, іс жүзінде пайдаланатын ... ... ... ... біріктіруге болады:
натуралды бірліктері – дана, метр, килограмм, тонна, литр және
т.б.;
ірілендірілген ... ...... ... нөмірі, белгілі бір артикулдағы жүз жұп аяқкиімі эәне
т.б.
өнімнің өзіндік ... ... үшін ... ... бірлік, ондағы пайдалы заттың құрамы әртүрлі тербелісте
болуы мүмкін (мысалға, спирт – 100%, ... ... – 92 % ... ... ... (норма-сағаты);
орындалған жұмыс бірлігі (ткм, машина-күні, ай-күні);
пайдалы нәтиженің ...... ... және т.б.
Кешендік өндірісте бір шикізаттан бір технологиялық процессте екі
немесе бірнеше түрлі өнімді алса, онда ... ... үшін ... жалпы
шығынды өнімдердің арасында таратуға болмайды, сондықтан ондай өнім
бірлігінің өзіндік құнын есептеуге төменде келтірілген әдістің бірін
пайдаланады. Егер де ... ... ... ... кешені бірнеше
рет қайта жасаудан тұратын болса және өндірістің бұл кезеңдері бойынша
шығын деңгейін анықтау мүмкіндігі болса, онда соңғы өнімге немесе
шалафабрикатқа ... ... ... ... Егер де жалпы
шығыннан белгілі бір өнім түріне ... бөлу ... бар ... оны ... сол ... ... құнына бөлуге болады.
Кешендік өндіріс шығындарын тарату кезінде келесі әдістерді қолданады:
шығындарды шегеру. Бұл әдіс ... ... ... ... негізгі өнім болып саналады, ал қалғандары іліспе болып өнім
жоспарлы өзіндік құны бойынша шегеріледі және осыдан ... ... ... ... ... құны деп ... болады. Бұл әдісті
негізгі өнімнің деңгейін айқын белгілі болған кезде ғана және ілеспе
өнімнің үлес салмағы аса көп болмаса ғана ... ... ... шығарған кезде одан ілеспе болып саналатын мыс
концентратын шегеріп тастайды және т.б.
Өнімнің ... құны ... ... ондағы шығындарды тарату
коэффициенттік долмен жүзеге асады.
Енді біз коэффициенттік әдіске бір мысал келтіріп көрейік:
аралас (қиыстыру) әдісі. Бұл әдістік кешендік ... ... және ... ... ... кезде пайдаланады. Бұл әдісте
шегеріп тастау да, шығындарды тарату да ... әрі ... ... Бұл ... ... ... сомасынан ілеспе өнімнің құны
шегеріліп, қалған бөлігі негізгі өнімдердің арасына белгіленген
коэффициенттер бойынша таратылады.
Олар келесі жұмыс кезеңінен ... ... ... ... ... ... құны ... шығынның қалған қалдығы негізгі өнімдердің
арасына белгіленген коэффициенттерге сәйкес таратылады; ең соңында, тікелей
өнімнің өзіндік құнына жатқызылатын және ... ... ... ... ақ тиын ... ... ... одан ілеспе өнімдерін
шығарып тастайды (ставролит, кесек құмдарын және т.б.), ал ... ... ақ ... ... және ... ... ... белгіленген коэффициенттер бойынша және негізгі
металлдың қоспасын ескере отырып таратады.
Өндірістің технологиялық және ұйымдастыру ... ... ... ... калькуляциялаудың және өндіріс шығындарын
есептеудің бірнеше әдістері пайдаланылады. Өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың және өндіріске кеткен ... ... ... ... ... ... үшін өнімнің нақты өзіндік құнын есептеу және
өндіріс шығындары туралы ақпараттарды есепте топтастыру, жинау бойынша
әдістерінің жиынтығын атайды.
Өнімнің өзіндік құнының ... ісер ... ... факторлар ретінде
мыналарды айтуға болады:
өндіріс типі;
өндірістің күрделілігі;
шығарылатын өнімнің номенклатурасы мен сипаты;
өндіріс циклының ұзақтылығы;
аяқталмаған ... ... ... ... және ... ... өнімнің өзіндік құнына бұл факторлардың тигізетін
әсері бірдей емес, сондықтан өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
әртүрлі әдісін тура қолдануға келеді. ... ... ... ... ... ... номенклатурасы мен сипаты басты роль
атқарады. Әдетте, өнімдер жай және күрделі болып бөлінеді. Жай өнім – ... ... ... ... ... Жай өнім ... ... мқнай, газ, цемент, тері, ет және т.б. ... ... ... ... құны ... аса ... әдістемелерді
пайдалануды талап етпейді. Бұндай жай өндірістерде бір ғана өнім ... өнім деп ... ... ... ... ... ... Мысалы, машиналар, станоктар, құрал-жабдықтар,
автобустар және т.б. күрделі ... ... ... ... ... өнім
ретінде оның бөлшектері, түйіндері, детальдары да калькуляцияланады. Бұл
соңғылар калькулькуляциялау әдістемесіне қосымша қиындықтар туғызады.
Калькуляциялау ... ... ... циклының ұзақтығы басты
роль атқарады. Кейбір салаларда оның ұзақтылығы бірнеше сағат құраса
(көмір, қара металлургия, элетростанция, т.б.), ал ... ... ... тоқыма өнеркәсібінде, химия зауыттарында, тері фабрикасында
т.б., ал ... ол – ... ... ... ... ... ауыр машина жасау кәсіпорындарында, т.б.), ал төртішісінде –
тұтас маусымға созылуы мүмкін (орман шаруашылығын пайдалану).
Өндірістік циклы ұзақ өнеркәсіп салаларында өзіндік құнын
калькуляциялау ... ... ... айға немесе маусымға созылуы
мүмкін және олар бірнеше сағаттар ... ... ... ... ... ... болып келеді. Оның күрделілігі, ең алдымен,
үлкен аяқталмаған өндірістің шығысты тарату мәселесінің және ... ... ... ... ... ... ... (жұмыстар мен қызметтер) өзіндік құнын
калькуляциялау әдісі
2.1. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың
және шығындарды есепке алудың қарапайым (процесстік) әдісі
Өндірістегі ... ... ... және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың қарапайым әдісі біртекті өнім шығаратын кәсіпорында (су
электр ... кен, ... ... мен газ ... ... ... әдетте, аяқталмаған өндіріс болмайды (егер де олар
болса, онда оның көлемі шамалы болады) және шалафабрикаттарды өзі өндіреді.
Егер де кәсіпорын ... ... ... ... онда бұл ... ... етілуі мүмкін. Бұл әдіс бүкіл өнімге кеткен шығындарды
есептеуден тұрады. Өнім бірлігінің өзіндік құнын тікелей немесе шартты
натуралды көрсеткішіне жай бөлу ... ... ... салаларда шығындар
әрбір технологиялық процесс бойынша есептелінуі мүмкін.
Сонымен, көмірді өндіру өнеркәсібі бірнеше кезеңнен тұрады: дайындық
жұмыстары, көмірді алу, шахтыға ... ... және ... шығару,
сорттау, өңдеу, вагонға тиеу. Міне сондықтан бұл ... ... ... ... жай ... ... деп ... да осыдан шыққан.
Мұнда кәсіпорын барлық шығындарды өндірілетін өнімнің бір түріне, ал
аяқталмаған өндіріс болмаған жағдайда шығарыдған өнімге жатқызады, ал
біртекті өнім ... ... ... ... ... бойынша
өндірістегі шығындарды негізделген нормалау арқылы оңайлатады. Көптеген
кәсіпорындар жұмыс ... ... ... әдісінің дұрыстығын
және прогресшілдігін дәлелдеп береді. өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
мен шығынды есептеу әдісінің қарапайым 4 нұсқасы бар.
Бірінші нұсқа кезінде ... және ... ... ... ... жұмсалған шығындардың белгіленген баптары бойынша есепке алынады.
өнімнің бір өлшемінің өзіндік құны ... ... ... дайын
өнімнің санына бөлумен айқындалады. Бұл өндірістерде (су электр
станциялары, құм, ... ... ... ... шала
фабрикаттар және өнімнің құрамдас бөліктері болмады.
Екінші нұсқаны аяқталмаған өндірісі бар кәсіпорындар қолданады. Бұл
арада дайын өнім мен аяқталмаған қндіріс ... ... ... ... Бұл ... ... метр ... өзіндік құнын
калькуляциялау кезінде ағашты дайындау өнеркәсібінде қолданады.
Үшінші нұсқа бір мезгілде өнімнің бірнеше түрлерін шығаратын немесе
өндіретін: жылу мен электр ... ... ... мен газ өндіретін,
балық аулайтын кәсіпорындарда қолданылады. Мұндай ... ... ... ... ... яғни ... ... есепке алынады, ал
өнімнің өзіндік құны үйлестірілген әдіспен калькуляцияланады. Мұнай мен
газөндіру кезіндегі энергетикалық ... ... жер ... ... ... ... айдауға және сақтауға жұмсалатын
шығындар тікелей белгілері бойынша ... ал газ ... және ... шығындар газға жатқызылады.
Қарапайым әдістің төртінші нұсқасын өнімнің өзіндік құнын анықтамай ақ
шығындар есебін бөлістік немесе процесстік бойынша ... ... Бұл ... химия мен құрылыс материалдарын
шығаратн өнеркәіп қолданады. Бұл арада шығындарды есепке алудың және
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым және бөлістік әдістері
үйлесімді ... ... ... және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың
және шығындарды есепке алудың бөлістік әдісі
Шығындарды есепке алудың және өнімнің ... ... ... ... аз ... және жеке дара ... бар ... және эксперименттікжұмыстарды пайдаланылады. Барлық тікелей шығындар
әрбір тапсырыстар бойынша белгіленген номенклатура баптарының кескінінде
есепке алынады. Тапсырыс кісіпорынның өндрістік бөлімшесінде арнайы
бланклерде ... ... соң ол ... цехқа және бухгалтерияға түседі.
әрбір тапсырысқа өзіндік қод беріледі, онда ... ... ... ... ... ... ... кеткен шығын есебін
жүргізетін карточкаға көрсетіліп жазылады.
Осы тәсілдің кейбір ерекшеліктері бар, атап ... ... ... ... мәліметтерді шоғырландырып және
оларды жеке жұмыс түрлері мен дайын өнім партияларына жатқызу;
уақыт аралығындағы емес, аяқталған әрбір партия бойынша ... бір ғана ... ... ... ... Осы шотта
өндірістің әрбір партия бойынша шығындардың жекелеген есебін ұйымдастыру
үшін карточкаларды енгізуді ... ... ... ... үшін шалафабрикатсыз әдісі
пайдаланылады. Тек дайындау цехында (құю, ұсталық пресс және ... ... ... аталған цехтар бойынша жеке калькуляция
жасалады. Әдетте, шалафабрикаттық әдісте тапсырысты жасау ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепет көрініс
таппайды.
Тапсырыс орындалып біткен соң және оның техникалық қабылдануы тапсырыс
берушіге ұсынғаннан ... ... ... ... ... біткені туралы хабарлама жасайды, содан соң тапсырыс бойынша
шығындар жасау процесі тоқтатылады. Кейбір ... ... ... ... ... сол қоймаға накладной өткізу
тапсырыстың жабылғаны (мысалға, электротехникалық ... ... ... ... іс ... ... құн тапсырыс
аяқталғаннан кейін анықталады, бұған дейін барлық шығындар аяқталмаған
өндіріс ретінде қарастырылады. Тапсырыстық әдістің кемшіліктері мынада:
күрделі, ... ... ... ... ... ... ... және еңбек шығындарын нормалауды ұйымдастыру қиын,
нормативтік калькуляцияларды жасау және өндіріс шығындарын алдын ала
бақылау жасап отыруды қиындатады. Осы кемшілікті жою үшін ... ... ірі ... ... ... ... жасауда, ауыр машина жасауда)
олардың торабына (агрегаттарына, конструкциялық элементтеріне) жекелеген
тапсырыс беруді ұсынады, яғни олардың ... ... ... ... ... ... ... саны ағымдағы айда шығарылатынболып
жоспарланған санымен сәйкес келеді. Нақты бір бұйымда немесе бірнеше
бұйымды әзірлеу үшін пайдаланған барлық тораптар мен детальдар есепте ... мен ... ... түрі ... олардың шығындарының
есебі тапсырыстық әдіспен, ал сериялық немесе жаппай өндірістік тәртіпте
дайындалатын бұйымдар – екінші, яғни нормативтік әдіспен ұйымдастырылады.
Сөйтіп, бұйымның жалпы құны ... ... ... тәртіпте
дайындалғандардан шығындардан және нормативтік әдісі бойынша жалпы немесе
сериялық ... ... ... ... мен ... ... немесе өзіндік құнына құрылады.
Тапсырыстар бойынша шығындар топтастырылып, өндіріс есебінің
карточкаларында әрбір тапсырыстың өзіндік құны есептелінеді. Карточканың
негізінде өнім бірлігінің өзіндік құнының ... ... ... ... ... және ... ... құнын калькуляциялаудың
және шығындарды есепке алудың нормативтік тәсілі
Шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
бөлістік әдісі өнімді жаппай ... ... ... онда
бастапқы шикізат дайын өнімге дейін рет-ретімен технологиялық өңдеуден
өтеді. Бұл әдіс шикізаттың кешенді түрде пайдаланылатын кәсіпорындарында:
металлургиялық, химиялық, мұнай ... және ... да ... қолданылады.
Мысалы, мата тоқу кәсіпорындарында үш қайта жасау – иіру, тоқу және өреу
саласы; қара металлургияда – домен пеші, болат балқыту, ... ...... тері ... ... ... өнім мен шалафабрикат шығарумен аяқтайтын технологиялық процесті
бөлістік әдіс деп атайды. Бөлістік әдісте өндіріске ... ... ... ... ... ауысымы, яғни бөлісі бойынша есептеледі. әрбір
бөлістен кейін шала фабрикат шығарылады, ал ... ...... ... Бөлініс тізбесі пайдалынылатын жабдықтар, өндіріс процесстерінің
арасындағы үзілістер; шығарылатын шалафабрикаттардың, ... ... ... да ... тән жағдайлары ескеріле отырып, технологиялық процесстер
туралы деректердің негізінде белгіленеді. Бұл орайда, бөлініс жөніндегі
шығындарды жоспарлау мен есепке алуды, ... ... ... ... ... ... алу мен ... ұйымдастыру, өзі өндірген
шалафабрикаттар мен дайын өнімдердің өзіндік құнын калькуляциялау
мүмкіндігі ... ... ... негізгі материалдар, шалафабрикаттар,
өндіріс жұмысшыларының жалақысы т.б.) әдетте, бөлістер бойынша, ал әрбір
бөлістердің ішінде - әзірленге өнім ... ... ... ... немесе дайын бұйым).
Үстеме шығыстар бөлістердің арасына таратылады, ал олар әрбір
бөлістердің ішінде – шығарылатын өнім түрлерінің арасына таратуға
қабылданған коэффициенттердің базасында ... ... ... ... ... ... әдістің негізгі элементтері
– нақты шығындардың ағымдағы нормадан жүйелі түрден ауытқуын, сондай-ақ
нормалардың өзгеру есебін және ... ... ... ... керек.
Еңбек шығындарын, ресурстардың шығыстарын құжаттауда және жедел есеп
беруінде энергетикалық, материалдық және басқа да шығындардың нақты шығысын
ғана көрсетіп қоймай, сонымен ... ... ... немесе нормасына
негізделген шығындар да көрініс табуы керек. Белгіленген процесстің
ауытқуынан, жұмсал,ан материалдық шығыстардың құрамының өзгеруінен,
шығарылған ... ... ... сорттылығынан болған қосымша
шығындар немесе үнемдеулер дер кезінде көрініс табуы тиіс.
Өнімнің өзіндік ... ... және ... ... алудың
бөлістік әдісінің екі нұсқасы пайдаланылады: шалафабрикаттық және
шалафабрикатсыз.
Шалафабрикаттық нұсқа әрбір бөлістер бойынша есептік калькуляция
жасайды және оған ... ... қоса ... ... ... қайта жасауға жұмсалған материалдық және еңбек шығындарына одан
кейінгі қайта жасаулардан туындаған өңдеу шығындарын қосып, содан соң
өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... алу ... карточкаларында немесе әрбір қайта жасауға ашылатын ведомстарында
жүргізіледі.
Алғашқы шикізаттан өндірістің бір процессінде әртүрлі сорттарға немесе
маркадағы өнім түрі алынады, ... ... ... ... ... ... коэффициентін пайдаланады. Мысалы, ағаш кесу кезінде алғашқы бір
шикізаттан кесілген тақтайлар да кесілмеген тақтайлар да, жаңқалар ... ... ... да ... ... жағдайларда белгілі бір
атаудың бірінші сорты өлшем бірлігі ретінде қабылданады, ал ... ... ... ... ... ... өнім шығымын техникалық тұрғыдан
сипаттайтын бір өнім бірлігінен алынған коэффициенттер жүйесі
пайдаланылады. Егер де бір шикізаттан әртүрлі мұнай өнімдері алынатын
болса, онда ... ... ... ... ... ... ... белгілейді, ал өңдеу шығындары әрбір өнім түрінің арасына
үлес салмағы ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын калькуляцилау мен
шығындар есебін ұйымдастыру ерекшеліктеріне бір мысал келтіріп көрейік.
Тоқыма өнеркәсібінде төрт түрлі негізгі ... ... ... жіп ... тоқу, өңдеу.
Өндіріске босатылған алғашқы шикізаттың (жүн, синтетика талшығы) құны
1200 мың ... ... ... шығындары (көмекші материалдар, жалақы және
жалақыдан жасалатын аударымдар) әрбір цехтар бойынша мына құраған:
шикізаттыдайындау кезіндегі шығындар – 500 мың ... ... – 400 ... ... ... ... ... шығыс – 1400 мың теңге. Кәіпорын
шалаабрикаттық нұсқа бойынша өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаған. Егер
де әрбір бөлістің өнімі дайын өнім ... ... және ол ... онда ... ... ең соңғы бөліске қосуына болады. Ал
егерде әрбір цех өз өнімін дербес түрде сата алатын ... онда ... ... ... ... ... ... нұсқаның жағдайында барлық бөлістің жалпы шығыны мынаны
құрайды: 12700000 (1700000+2400000+3400000+5200000); ал ... ... 7500000 ... ... ... ... ... тг (12700000-7500000).
Қарапайым, тапсырыстық және бөлістік әдістердің негізгі кемшілігі
мынада:
Өнімнің нақты өзіндік құны ... ... ... ғана немесе
тапсырыс орындалған кейін анықталады, ал мұның өзі кәсіпорынның
басшылығының есеп беру кезеңі ішінде өндірістегі іс ... ... ... ... нормаларға сәйкестігін қадағалап отыруға
мүмкіндік бермейді. Бұдан басқа шығындарды есепке алудың әдістерінің
барлығында бүкіл шығарылған өнімнің өзіндік құны, сол өздерінің
жоспарланған ... ... ... ... және соның
нәтижесінде алынған мәліметтер бойынша жүргізілген ұйымдық-техникалық
шараларға жұмсалған шығындардың шын ... ... ... дәл ... ... жою үшін ... әдісін қолданады, бұл кезде өнімнің
бір өлшемінің және шығарылымның өзіндік құны ... ... ... ... жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың
және шығындарды есепке ... ... ... ... әдістер
Өндірістегі шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың нормативтік әдісін негізінен жаппай өндіріспен
шұғылданатын кәсіпорындар пайдаланады.
Нормативтік ... ... ... етіп тұрған норма мент оның ауытқуы
шығындар есебінде бөліп көрсетіледі. Бұндай шектеулер өндірісті ... ... ... дер ... ... ... тиімсіз
пайдалануына жол бермеуге септігін тигізеді.
Нақты шығындарды нормамен салыстырғанда ресурстардың үнемделуі немесе
артық жұмсалуы нормадан ауытқуы табылады, ал ол өз кезегінде ... ... ... ... ... бар ... ... құжатталған және құжатталмаған болып бөлінеді.
Құжатталған ауытқулар алғашқы ... ... ... ... жатады (талап накладнойы, қосымша жұмыстарға жазылған нарядтары,
қосымша төлемдер және т.б.), сондай ақ есептеу ... ... ... ... ... ... бойынша алдын ала жасалған
есептеулер және т.б.)
Құжатталмаған ауытқуларға ауытқудың жалпы сомасы мен оның құжатталған
бөлігінің арасындағы айырмасынан шығады. ... олар ... ... ... ... ақау ... шығарғаннан,
нарядтарды артық жазғаннан, кем шығудан, шалафабрикаттардың жоғалтуралы мен
бұзылуынан, аяқталмаған өндірісті дұрыс бағаламауынан ... де ... ... ... бар ... онда ... есептің дұрыс ұйымдастырылмағанын куәландырады.
Ауытқу теріс те және оңда ... ... ... ... ... ... ... қарастырылмаған, қосымша жұмысқа жасалған және т.б.) өндіріс
процесінің дұрыс ұйымдаспағанынан туындайды.
Оң ауытқулар жекелеген учаскелердің жетістіктерін баяндайды
(материалдардың тиімді пайдалануын ашу, материалдарды барынша ... ... ... ... ... жабдықты тиімді қолдану және
т.б.) және норма шығындарын ... ... ... ауытқуларды есепке алу шикізат пен материалдарға, олардың
жұмсалуын нормалауға және өндірістік технологиялық ... ... ... ауытқуға материалдарды ауыстыру, оларды
пайдалану және т.б. осы секілді ... әсер ... ... шығыны
бойынша нормалардан ауытқуларды анықтау үшін материалдарды құжаттау,
түгелдеу және т.б. шаралар жүргізіледі.
Құжаттау әдісі материалдарды ауыстыру салдарынан туындайтын
ауытқуларды, сондай-ақ жеке-дара ... ... ... ... үшін ... ... ... шығынын, сондай-ақ
материалдардың ауытырылуымен байланысты ауытқуларды арнайы құжаттармен
рәсімдейді.
Әрбір келіп түскен материалдардың партиясын салыстырып көру ... ... ... тұратын материалдардың әрбір партиясы юойынша
олардың нормадан ауытқуын анықтау үшін қолданылады.
Инвентарлық әдісте материалдардың ... ... ... ... ... арқылы айлық, он күндік, бес күндік, бір ... ... ... іс ... ... анықтау үшін:
ауысымның, бе күндіктің, он күндіктің басына немесе әр айдың жұмыс ... ... ... ... ... анықтау, есепке
алу үшін кәсіпорынның жоспарлау диспетчерлік бюросы материалдарды жұмсау
картасын жүргізеді. Онда материалдар жұмсаудың ... ... ... ... бұйымдардың саны көрсетіледі. Бұйымдардың саны
жұмысшылардың жасап шығарған есеп ... ... ... ... ... норма мен нормадан ауытқу бойынша
ескереді. Бухгалтерия есептелген жалақы сомасының жұмысшылардан алынған
өнім саны мен ... ... ... отырады. Жқмыстың қалыпты
жағдайларынан ауытқығаны үшін үстеме ақы төлеу өндірістік емес шығындар
және ... ... ... ... басты себептерінің бірі болып табылады.
Жалақы бойынша нормадан ауытқуын талдау үшін және дәл есебін шығару үшін
номенклатуралық себептерін және жалақы бойынша ... ... табу ... ... ... ... ... туралы,
олардың себептері мен кінәлі тұлғаларды көрсетілген рапорт жасап отыру
керек.
Үстеме шығындарды есептеу мен тарату нақты шығынның сомасын анықтауды,
әрбір ... ... ... ... ауытқуын табуды, демек, ондағы
артық жұмсалатын шығындардың алдын алатын қажетті шараларды дер кезінде
қабылдауды қамтамасыз етеді. Бұл үшін ... ... ... ... ... қызметкерлердің окладына жасалған лимиттік картаның,
материалдық емес активтердің, негізгі құралдардың нормасының негізінде
ағымдағы жедел бақылауын ... ... ... ... ... ұйымдастыруында
болған кемшіліктер және басқа да өндірістік емес сипаттағы шығыстар
толығымен ашылып көрсетіледі. өндірістік емес сипаттағы шығыстар өнімді
шығарумен байланысты болса, онда олар оның ... ... ... ал ... олар өніді шығарумен байланысты болмаса, онда олар өнім түрлерінің
арасында таратылып, үстеме шығыстардың құрамында өнімнің өзіндік ... ... ... тарапынан бақылау жасау
материалдарды, энергияны, аспаптар мен құрал жабдықтарды тұтынудың
бекітілген нормалары мен ... ... ... мен ... ... ... құныныңбелгіленген лимиттерін; басқарудың белгіленген ұйымдық
құрылымын, сонымен бірге ... және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге тиіс.
Машиналар мен жабдықтарды пайдалану мен күтіп устауға кеткен шығындарды
өнім түрлері бойынша таратады (егер үстеме шығындардың бүл тобы есепте
бөліп ... ... ... ол кезде өнімді әзірлеу кезінде қолданған
құрал-жабдықтың жұмыс істеген ... ... яғни ... ... ... ... саны ескеріледі. Машиналар мен жабдықтарды
пайдалану мен күтіп ұстауға кеткен шығындарды тарату кезінде сметалық
ставкасын пайдалану керек, ал олар, ... ... ... үшін ... бойынша, және бәр машина сағатының жоспарлы өзіндік құны бойынша
есептелінеді. Бұйымдарға сметалық ставкаларды есептеп шығару неғұрлым оңай:
жабдықтардың жұмысымен байланысты шығындар мен ... ... ... ... ... ... өндірістік
жұмысшыларының негізгі жалақысының қатынастарынаның негізінде анықталады.
Машиналар мен жабдықтарды күтіп ұстаумен пайдалану жөніндегі нақты ... ... ... белгіленген шығындарғы тепе-тең етіп бөледі.
Үстеме шығыстарды бұйымдардың арасына тарату өндіріс жұмысшыларының
негізгі жалақысының сомасына тепе тең ... ... және ... ... жағдайында шығындардың жиынтық есебі
шығындардың калькуляциялық баптары бойынша ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Басқарудың цехсыз
құрылымы кезінде жиынтық есеп тұтастай кәсіпорын бойынша, ал цехтық
құрылымы бар болса, онда цехтар бойынша жүзеге асырылады.
Шығындардың есебін алу ... ... ... ... ... және
сол нормаларданауытқаған сома бойынша жеке-дара жүргізіледі. Мұның өзі
ауытқудың пайда болу себептерін және кінәлі ... ... ... Нормадан тыс ауытқулардың себептері және кінәлі тұлғалар арнайы
кодтар бойынша есепке алынады. Олар өнім түрлері мен шығын баптары бойынша
есепке ... ал ... ... ... ... сомасы
жекелеген өнім түрлерінің өзіндік құнын пропорционалды жолмен нормативтік
шығындар бойынша таратылады.
Нормадан ауытқу әртүрлі себептердің салдарынан болса, онда олардың
кінәлі тұлғалары мен ... ... ... қағатын құжаттармен
рәсімделеді.
Сонымен қоса, ауытқулар әртүрлі өзгерістермен байланысты болады, атап
айтқанда, материалдық, еңбек, энергетикалық шығыстарының көтерілуінің
немесе төмендеуінің, ауыстырылуының ... орын алуы ... ... ... барлық өзгерістер есеп беретін айдың бірінші күніне туралап
жасалады, сондықтан олар ... етіп ... ... ... кезеңінен
бастап нормативтік калькуляцияда көрініс табуы керек.
Ай басында ... ... ... ай ... ... ... өнімге есептен шығатын шығыстары есептік айдағы әрекет етіп
тұрған бірыңғай нормасы бойынша жасалатындықтан, ағымдағы норманың
өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... есептеу қажеттілігі туындайды. Қайта есептеудің нәтижесі
норманың өзгеруімен байланысты ... ... ... Аяқталмаған
өндірісті қайта есептеу түгелдеу кезінде тікелей шоттардың мәліметтері
бойынша, ал егер де түгелдеуді жүргізу ... ... ... индекстің
көмегімен жасалады. Нормалардың өзгеруі осы бап бойынша аяқталмаған қалдық
сомасымен нормативтік калькуляцияның жекелеген баптары бойынша
есептелінеді.
Мысалы, ... ... ... ... өнімнің бір өлшем бірлігіне
шаққандағы материалдардың шығындары 12300 теңге сомада қарастырылған.
“Шикізат пен материалдар” бабы бойынша ай ... ... ... 328000 ... құраған. өнімнің өлшем бірлігіне жаңадан белгіленген
норматив 12160 ... ... Осы ... ... ... ... индексі
1,138 % (12300-12160)х100/12300, құраған, ал аяқталмаған өндірістің баға
айырмасы сомасы -3732 ... ... (32800 ... нормаларды негізге алғанда аяқталмаған өндіріс қалдығы 324267теңге
(32800 - 3732) ... ... ... ... ... жаңа нормасына
көбейтіп, сосын оны 100 бөліп жанама шығындардың баптары бойынша ... ... ... ... ... мүмкін, сондықтан ол
нормативтік калькуляцияда көрініс таппауы мүмкін. Бұл кезде нормалардың
өзгерген ... ... сол ... ... рәсімделеді,
мысалға: өндірістік бөлімінде – материалдардың шығыс нормасының өзгерісі,
еңбек пен жалақы бөлімінде – жұмыстың кесімді бағасының және өнімділік
нормасының һзгерісі, ... ...... ... ... ... ... және шығыстардыі жаңа нормативін белгілеу
аяқталмаған өндірістің қайта бағалануына әсер етеді. Нормадан ауытқуын
анықтау үшін ... ... ... есеп ... де, ... ... де есептеп шығарады, яғни бөліп есептеу жолымен анықтайды.
Есептелген нормадан ауытқу және ... ... ... ... ... аяқталмаған өндірістің қалдығына жатқызылады. Өнеркәсіптің жаппай
өндірістік сипаттағы және қысқа өндірістік ... ... ... ... мен ... ... сомасы тауарлы өнім
шығарылымының өзіндік құнына, ал аяқталмаған ... ... ... ... толығымен жазылады. Нормалардың өзгерулері мен нормалардан
ауытқулар сомасы өндіріс есебі ведомостарында көрсетілген индекстердің
көмегімен тауарлы өнімді шығару мен ... ... ... ... ... өзгерулері мен нормалардан ауытқулар сомасының
калькуляциядағы баптары бойынша бөліп алғандағы нормалар сомасына
проценттік қатынасымен ... ... ... ... ... ... ... жиынтық есебі ведомосында жүргізіледі. Біртектес бұйымдардың
жекелеген түрлері немесе тобы калькуляциялау объектілері боатындықтан,
біртектес өнімнің бірін немесе бірнеше түрлерін жасауға жүмсалған
шығындарды есептеу үшін ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын анықтау үшін біртектес қнім өндіруге
жұмсалған шығындарды ... ... алу ... бұл топқа кіретін өнімнің
әрбір түрінің нормативтік құны және сол мәліметтің жиынтығы ... ... ... ... ... жазылады.
Бұйымның бір түрі бойынша өндіріске кеткен шығындарды есептеген кезде
есептік норма бойынша өндірістік есеп ... өнім ... құны ... ... ... нормативін шығарылған өнімнің нақты
санына көбейту арқылы алынады.
Өнімнің нақты өзіндік құнын анықтаған кезде есептік айдағы ауытқуларды
нормативтік өзіндік ... ... ... одан ... нормативтік
өзіндік құнға қосады немесе одан ауытқуларды шегереді.
Мысал. Кәсіпорын ай ішінде 26 станок әзірленген, ал 10 ... ... ... ... сондықтан олар аяқталмаған өндіріс ретінде ай
соңында қалдырылған.
Бір станоктың нормативтік өзіндік құны 853,56 мың ... ... ... ... ... құны – 20,0 мың ... еңбек ақы – 40,0 мың теңге;
еңбек ақыдан аударылған аударымы – 7,56 мың теңге; үстеме шығыстар – 18,0
мың теңге ... ... ... ... ... есеп ... ... нақты
шығыны мынаны құраған:
Бұл шығындар шығарылған өнім арасына және аяқталмаған өндіріске келесі
түрде таратылады:
Жоғарыда келтірілген мәліметтердің негізінде келесі нысанда бір
станоктың ... ... құны ... ... ... бір станоктың нақты өзіндік құны 89,06мың
теңге құрағанын көреміз, демек, 3,5 мың ... ... ... (89,06 – ... айда ... ... ... нақты өзіндік құны 2315,68 теңге
(2224,56 + 91,12) құраған және 91,12 мың ... ... ... 2315,68 мың ... ... ... өнімнің нақты өзіндік құны
221 – “Дайын өнім” шотының дебетіне есептен шығарылады, бірақ кісңпорын
басшысы ауытқудың себебін ашып, оларды келешекте болдырмау ... ... ... керек.
2.5. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың
және шығындарды есепке алудың халықаралық практикада қолданылатын әдістер
Кәсіпорынның басқарушы есебі, есептің бір ... ... ... ... ... ... ағымдағы және жорамалданған шығындар
бойынша есеп берумен байланысты жүргізіледі. Басқарушы есебі ... ... ... ... ... ... лайықтап шығындарды есепке
алудың және өнімнің, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің ... ... ... ... ... ... ... көздейді. Мұнда цехтар,
функционалдық бөлімшелер, жауапты адамдар, қызмет түрлері, бұйымдар,
кезеңдер және ... да ... ... ... ... алу және
өнімнің өзіндік құнын алдын ала есептеп шығару жүзеге асырылады. Басқарушы
есеп ... ... ... ... ... ... немесе өзі
қалайтын өзіндік құнды болжайды, түрлі кезеңдер ... ... ... ... ... құнды салыстыруды жүзеге асырады және түрлі
жағдайлардағы өнімнің өзіндік құны бойынша бар ... ... ... ... органдарына өзіндік құн туралы деректер береді, бұл
деректер осы органдар үшін ағымдық және болашақ операцияаларды бақылауды
жүзеге асыру құралы болып ... ... екі ... ... ... нұсқада тек есептік функция орындалады: жауапкершілік орталығы
бойынша өндіріске кеткен шығындарының есебін жүзеге асырады және ... және ... ... ... ... екінші нұсқада таза есептік функциямен қатар өндіріске ... ... ... ... норматив пен норманы әзірлеуді
жүзеге асырады, яғни кәсіпорынның барлық нормативтік шаруашылығын ... ... ... ... стандартпен салыстырып, өнімнің өзіндік
құнын болжайды. Бухгалтерия жұмысын осылайша ұйымдастыру кәсіпорынды
басқару жүйесінің бір бөлігі болып саналады. ... ... ... нұсқа өте жиі кездеседі және ол басқарушы есеп деп аталады.
Сөйтіп, өндірістік есеп ... ... ... және ол ... ішкі ... жүргізу кезінде қолданылады. Бұл жерде қаржылық
есеп есептік саясаттың ... ... есеп ... ... басқарушы есеп іс жүзінде ондщай тәртіппен ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның әрбір
саласында, сала ішіндегі саласында шығындарды есепке алуды ұйымдастырудың
қалыптасқан ерекшеліктері, оның үстіне, көптеген кәсіпорындар мен
фирмалардың капиталмен еркін маневр жасауына мүмкіндік ... ... бар ... ... жөн, ... ... есептің қатаң тәртібін
белгілеу іс жүзінде өте қиын іс болып табылады.
Стандарт-кост жүйесі бойынша өндіріске кеткен шығындарды есепке
алу.Стандарт-кост жүйесі бойынша ... ... ... ... ... есептің басқа жүйесінен дербес, оқшаланған болып табылмайды. Шын
мәнінде, ол бөлістік, ... ... жай және ... да ... ... және ... өзіндік құнын шығару әдітерімен ұштастыруды
табуды көздейді. Негізінен алғанда, стандарт-кост жүйесі машина жасау
кәсіпорындарында қолдау үшін әзірленген. Алайда бұл ... ... ... ... болады. Одан басқа, стандарт-кост өнімді сатудың, негізгі
құралдың жөндеуіне кеткен шығынның, күрделі ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Қаржылық және өндірістік есебін салыстыру кестесін келтіріп көрейік
Стандарт-кост жүйесінің негізгі ерекшелігі мынадай: өндіріске жұсалатын
барлық шығындар өндірісте жұмсалмай тұрып ... ... ... үшін ... және ... ... ... Одан басқа,
арнайы шоттарда қолдана отырып, нақты жұмсалған шығындар мен стандарттық
өзіндік құнның арасындағы айырманы көрсетеді. Сөйтіп, стандарт-кост жүйесі
шығындарды нормалауға ... ... ... ... ... ... ... және стандарттардан ауытқуларды бөліп
көрсетуді, өндірістегі іс жүзіндегі шығындарды есепке алуды көздейді.
Стандарт-кост жүйесі ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Шетел фирмаларының тәжірибесі көрсеткендей, олардың басым көпшілігі
стандарт-кост жүйесін толық көлемінде пайдаланбайды: олар аяқталмаған
өндірістің ... ... үшін ... ... есеп жүйесінде
стандарттық құны бойынша калькуляция баптары (материалдар, жалақы, т.б.)
калькуляцияланбайды. Көптеген фирмалар шығындар стандарттары мен
стандарттық калькуляцияны шығарылған өнімнің негізгі номенклатурасы үшін
ғана ... ... ... бұл стандарттар көбіне тек натуралдық
өлшемдермен ғана белгіленеді.
Стандарт-кост жүйесінің жұмыс істеуі ... ... өзі ... ... ... ... ... отыратын стандарттар (нормалар мен
нормативтер) топтамасы жатады. Барлық стандартты үш топқа бөлуге болады:
теориялық стандарттар – бұл кез келген фирманың ұмтылыс жасайтын ... ... ... ...... ... мерзіміне өндіріс шығындарының
мөлшерін көрсететін стандарттар;
базистік (негіздік) стандарттар - өндіріс процесінде болған өзгерістерге
дейін жылдан ... ... ... энергия тарифтеріне, қызметтерге жасалған баға
өзгерістері базистік стандартты өзгертпейді, ол тек қана ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Шығыстарға жатқызылатын баптар бойынша фирманың келесі қызметі олардың
стандартын әзірлейді: технологиялық ... ... ... ... стандартын белгілейді; жабдықтау қызметі - қызметтердің,
жұмыстардың, материалдардың барлық түрлері ... ... ... - ... операциялар бойынша өнімділік стандартын;
қызметкерлерге еңбек ақы төлеу қызметі – процесстер, өндірістік
операциялар, мамандықтар, қызметкерлер категориясы ... ... ... ... және ... мөлшерлемені жасайды. Осындай жолмен әзірленген
жеке-дара стандарттар өнімнің, жұмыстар мен ... ... ... ... жасауға және оларды шолып талдауға септігін
тигізеді. Бұйымның картада анықталған стандарттық өзіндік құны
технологиялық процессті, еңбек ақы мөлшерлемесін, қызмет пен жұмыстың,
материалдардың нормасының ... ... ... ... жеткілікті
деңгейде негізделмеген стандарттың орын алу мүмкіндігін де қарастырады. Жыл
соңында ... етіп ... ... ... ... ... қайта
бекітіледі.
Нормалардың қатаң сақталуын бақылауды цех қызметкерлері жүзеге ... ... ... Бұл ... ... ... ... болуына жол бермейді. Нормалаудың шын мәнінде қатаң
бақыланған ... және ... ... қажет құрал-жабдықтармен
қамтамасыз етілген жағдайда (счетчиктер, датчиктер, өлшем ... ... ... ... ... ... кәсіпорын ауытқудың есебін құжатталған түрде жүргізетін болып
шешсе, онда бұл ... үшін ... ... шоттар енгізіледі.
Стандарт-кост жүйесі қолданатын жекелеген фирманың шеңберінде өнімнің
өзіндік құнын жоспарлаумен тығыз ... ... ол ... ... ... жасауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Директ-костинг жүйесі бойынша өндіріс өндіріс шығындарын есепке алу.
Соңғы ... ... ... ... ... директ-костинг
деп аталатын өндіріске кеткен шығындарды есепке алу жүйесі кең тараған.
Есептің бұл ... ... ... ... ... ... өндіріс
көлеміне пропорционалды өзгеретін шығындар болып бөлінеді. өнімнің өзіндік
құнына тек ... ... ... ... шығындар жеке шоттарда
жинақталып, қаржылық нәтиженің шоттарымен тікелей жабылады.
Директ-костинг ... ... ... біз үшін ... ... 30-шы
жылдардың басында көптеген отандық кәсіпорындар өндірілетін бұйымдарға
кететін шығындарды тек жұмсалатын материалдар, еңбек ақы төлеу және басқа
да тікелей шығыстар бойынша есепке ... ... ... сол ... ... ... ... есептен шығарылатын.
Шығындарды толық тарату және директ-костинг ... ... ... қпал ету ... ... төменде келтірілген.
Шығындарды өндіріске толық жатқызу жүйесі мен ... ... ... айырмашылық мынау: бұл жүйеде өнімнің өзіндік құны
ауыспалы шығыстар бойынша анықталады.мұндай есептеу жүйесі тұрақты
шығындардың осы есептік кезеңде дайын өнім қорымен ара ... ... ... ... ... әкеліп соғады. Шығындарды
тарату тәртібі үлгісінде көрсетілгендей, директ-костинг жүйесіндегі
кірістік есеп екі көрсеткіштен тұрады.
Өткізуден түскен табыс - ... ... = ... ... ... ... - Тұрақты шығындар = Таза кіріс
Сонымен, директ-костинг жүйесінің негізгі стандарт-кост жүйесінде
жасалған, бірақ үстеме ... ... және ... ... ... ... ... өткізуден түскен табыстан шығарылып тасталады,
демек, өнімнің өзіндік құнын қалыптастыруға қатыспайды.
Директ-костинг ... ... ... ... ... үстеме
шығыстарды ауыспалы және тұрақты шығысқа дәлме дәл етіп бөлі қиын; өзіндік
баға шығару және баға қалыптастыру үшін ... ... ... ... ешбір
жүйесіз белгілеуге тура келеді.
Қорытынды
Сонымен, кәсіпорынның өндірістік шешімдері, жұмыстары ... мен ... ... арқылы анықталады. Кәсіпорын табысы
өндірісіне шығындар тәуелді ... ... өнім ... ... ... ... ... нәтижесі болып табылады. Өнім
өндірісіне ... ол ... ... ... материалдық
ресурстар көлеміне, техника деңгейіне, өндірістің ұйымдастырылуына ... ... ... өсуі немесе төмендеуі мүмкін. Сәйкесінше,
өндіруші шығындарды азайтудың көптеген көздерін ... ол ... ... басқару қабілетімен жүзеге асыра алады.
Материалдық құндылықтар өндірісі, тауар саудасы, сонымен ... ... ... ... ... ... ... қажет
етеді. Бұл қолданылған ресурстар соңында әртүрлі нысанда және ... ... ... ... ... мақсатында өндірілген өнім мен
қызмет көрсетулерге кеткен ... ... ... сомасын
көрсетеді.
Өзіндік құн-өнім ... ... ... ... Өндірілген
өнімнің өзіндік құнына барлық жұмсалған ... ... ... ... амортизациялық жарна, еңбекақы т.б. кіреді.
Өзіндік құн сол ... ... ... ... ... ... жұмсалған жалпы шығын сомасын өнім ... ... ... ... ... ... өзіндік құнмен сатады,
өткізеді. Неғұрлым ... құн ... ... соғұрлым өндіріс
тиімділігі жоғары ... ... ... ... толық өзіндік құнын біле
отырып, сатып алушыға осы өнімнің ... ... ... құнын
анықтауға болады. Өзіндік ... ... ... мәні ... пайданы молайтудың басты көзі.
Сонымен, кәсіпорын ... ... ... ... ... өзіндік құн ... ... ол ... ... ... нысандағы шығындар жиынтығын құрайды және барлық
өндіріс тиімділігін анықтайды.
Қолданылған әдебиеттер
1. ... ... ... ... ... ... 2003 ж., ... В.Л.Назарова, М.С.Жапарханова, Д.А.Фурсов, С.Д.Фурсова «Басқару
есебі», 2005 ж., Алматы;
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Банк Ісі Академиясының колледжі
Курстық жұмыс
Тақырыбы:«Өндірілген өнімнің ... және ... ... ... есептеу»
Орындаған: Маликараева А.
Тесерген: Кенжебаева Г.Б.
Алматы 2009 ж.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау туралы24 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Шығын тәсілді бизнесті бағалау5 бет
Қазақ және орыс тілдерінің лексикасындағы ортақ сөздер. Орыс тіліндегі түрікі сөздері6 бет
"Бейсик тілінде берілген есепке программа құру."20 бет
"Инвестициялық қызметтің экономикалық мәні мен мазмұны."38 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
«Ақмола облысы Шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау»41 бет
«кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»49 бет
«Сауда фирмаларының тауар қозғалыстарын есепке алу» бағдарламасын әзірлеу65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь