Аминқышқылдар. Изомериясы және номенклатурасы
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Аминқышқылдары
Молекула кұрамында бір немесе бірнеше амин топшалары бар қышқыл туындыларын аминкышкылдары деп атайды.
Аминқышқылдарының молекуласындабір немесе бірнеше карбоксил топшалары болуы мүмкін. Соған сәйкес, бір, екі және көп негізді аминқышқылдары болады.
Аминқышқылдарының калдығынан тіршілікке қажетті белокты заттар құрастырылады, сондыктан олардың маңызы өте үлкен.
Бул тарауда бір негізді, молекуласында бір амин топшасы бар аминқышқылдары қарастырылады. Олардың жалпы формуласы:
1. Изомериясы және номенклатурасы
Аминқышқылдарының изомериясы оксиқышқыддардың изомериясына ұқсас келеді, яғни оларда амин топшасының жағдай изомериясы және тізбектік изомерия байқалады. Халықаралық номенклатура бойынша, аминқышылдары сәйкес карбон қышқылдарының атына амин деген сөзді қосып, амин топшасының орнын цифрмен көрсетп атайды. Рационалды номенклатура бойынша, амин топшасының орнын
грек таңбаларымен (а,B,ү) көрсетіл, карбон қышқылының туындысы түріңде атайды. Көптеген аминқышқылдары тарихи номенклатура бойынша да аталады.
Оксиқышқылдар секілді аминқышқылдарда да оптикалық изомерия байқалады. Табиғатта кездесетін аминқышқылдарының барлығы құрамында асимметриялы көміртек болғандықгаы, оптикалық активті болады. Мысалы, а-аминпропион (а-аланин) қышқылы оптикалық активті қышқылдар қатарына жатады:
Оксиқышқылдар секілді аминқышқылдары да L және Д қатарларға бөлінеді:
2. Алыну жолдары
а-аминқышқылдарын табиғи заттардан және синтетикалык жолдармен алады.
1. Қышқылдық ортада белоктарды гидролиздегенде, әр түрлі аминқышқылдарының қоспасы түзіледі. Белоктарды гидролиздеу аркылы 25-тей аминкышқылдарын алған. Алынған қоспадан өр түрлі өдістерді пайдаланып, а- аминқышкылдарын жеке бөліп алады.
2. Аммиак а-галогенкарбон қышқылдармен оңайөрекеттесіп, а-аминкышқылдарының тұздарын түзеді:
3. Альдегидтер цианды сутекпен және аммиакпен әрекеттесіп,а-аминқышқылдарының нитрилдерін түзеді (Штреккер-Зеленский әдісі):
4. Натрийаминмалон эфирінен алу. Ол үшін эфирді галогеналканмен алкилдейді. Сонан соң алынған өнімді гидролизденуге және декарбоксилденуге ұшыратады. Нәтежесінде, а-аминқышқылының оптикалық активсіз рацематы түзіледі:
B-Аминқышқылдарының алыну жолдары
1 . Қанықпаған карбон қышқылдарына аммиакты қосу арқылы р-аминқышқылдарын алуға болады. Қосылу реакциясы Марковников ережесіне кері бағытта жүреді:
2. Көптеген B-аминқышқылдарын В. М. Родионов малой қышқылыган синтездеп алды. Ол үшін, алдымен, альдегидпен малон қышқылын әрекеттестіріп, қанықпаған қышқыл алады. Сонан соң алынған өнімге аммиакты қосып, декарбоксилдену реациясына ұшыратады, нәтижесінде, B-аминқышқылы түзіледі:
Амин топшасы карбоксил топшасынан қашық орналасқан у, б-аминқышқылдарын алу үшін әр түрлі арнайы әдістер қолданылады. Сондаи әдістердің бірі аминқышқылдарының циклді амидтерін (лактамдарын) алып, оны ары қарай сілтілік
ортада гидролиздеу.
у-Бутирлактамды янтарь қышқылының имидін катализдік гидрогендеу арқылы алады. Алынған у-бутирлактамды сілтілік ортада гидролиздеу арқылы у-аминмай қышқылының тұзын, сонан соң кышкылдың өзін алады:
3. Физикалық және химиялық қасиеттері
Аминқышқылдары - суда еритін, түссіз кристалдық заттар. Олардың кейбіреулерінің тәтті дәмі болады. Аминқышқылдарының балку температурасы жоғары болады.
Аминқышқылдарыньщ молекуласында сипаты жағынан қарама-қарсы екі функционалдық топ бар: қышқылдық қасиеті бар карбоксил топшасы және негіздік қасиеті бар амин топшасы. Соған қарай аминқышқылдары бетаиндер деп аталатын ішкі тұздар түзеді:
Бетаиндерде оң және теріс зарядтар болатындықьан, оларды биополюсті иондар деп атайды.
Аминқышқылдарының ішкі тұздарының түзілуін олардың ерітінділерінің нейтралдық реакциясынан, органикалық еріткіштерде аз еруінен және т. б. белгілерінен көруге болады.
Биополюсті ион қышқылдық ортада катион түрінде, ал сілтілік ортада анион түрінде болады:
Аминқышқылдары құрамында карбоксил және амин топшалары ... жалғасы
Молекула кұрамында бір немесе бірнеше амин топшалары бар қышқыл туындыларын аминкышкылдары деп атайды.
Аминқышқылдарының молекуласындабір немесе бірнеше карбоксил топшалары болуы мүмкін. Соған сәйкес, бір, екі және көп негізді аминқышқылдары болады.
Аминқышқылдарының калдығынан тіршілікке қажетті белокты заттар құрастырылады, сондыктан олардың маңызы өте үлкен.
Бул тарауда бір негізді, молекуласында бір амин топшасы бар аминқышқылдары қарастырылады. Олардың жалпы формуласы:
1. Изомериясы және номенклатурасы
Аминқышқылдарының изомериясы оксиқышқыддардың изомериясына ұқсас келеді, яғни оларда амин топшасының жағдай изомериясы және тізбектік изомерия байқалады. Халықаралық номенклатура бойынша, аминқышылдары сәйкес карбон қышқылдарының атына амин деген сөзді қосып, амин топшасының орнын цифрмен көрсетп атайды. Рационалды номенклатура бойынша, амин топшасының орнын
грек таңбаларымен (а,B,ү) көрсетіл, карбон қышқылының туындысы түріңде атайды. Көптеген аминқышқылдары тарихи номенклатура бойынша да аталады.
Оксиқышқылдар секілді аминқышқылдарда да оптикалық изомерия байқалады. Табиғатта кездесетін аминқышқылдарының барлығы құрамында асимметриялы көміртек болғандықгаы, оптикалық активті болады. Мысалы, а-аминпропион (а-аланин) қышқылы оптикалық активті қышқылдар қатарына жатады:
Оксиқышқылдар секілді аминқышқылдары да L және Д қатарларға бөлінеді:
2. Алыну жолдары
а-аминқышқылдарын табиғи заттардан және синтетикалык жолдармен алады.
1. Қышқылдық ортада белоктарды гидролиздегенде, әр түрлі аминқышқылдарының қоспасы түзіледі. Белоктарды гидролиздеу аркылы 25-тей аминкышқылдарын алған. Алынған қоспадан өр түрлі өдістерді пайдаланып, а- аминқышкылдарын жеке бөліп алады.
2. Аммиак а-галогенкарбон қышқылдармен оңайөрекеттесіп, а-аминкышқылдарының тұздарын түзеді:
3. Альдегидтер цианды сутекпен және аммиакпен әрекеттесіп,а-аминқышқылдарының нитрилдерін түзеді (Штреккер-Зеленский әдісі):
4. Натрийаминмалон эфирінен алу. Ол үшін эфирді галогеналканмен алкилдейді. Сонан соң алынған өнімді гидролизденуге және декарбоксилденуге ұшыратады. Нәтежесінде, а-аминқышқылының оптикалық активсіз рацематы түзіледі:
B-Аминқышқылдарының алыну жолдары
1 . Қанықпаған карбон қышқылдарына аммиакты қосу арқылы р-аминқышқылдарын алуға болады. Қосылу реакциясы Марковников ережесіне кері бағытта жүреді:
2. Көптеген B-аминқышқылдарын В. М. Родионов малой қышқылыган синтездеп алды. Ол үшін, алдымен, альдегидпен малон қышқылын әрекеттестіріп, қанықпаған қышқыл алады. Сонан соң алынған өнімге аммиакты қосып, декарбоксилдену реациясына ұшыратады, нәтижесінде, B-аминқышқылы түзіледі:
Амин топшасы карбоксил топшасынан қашық орналасқан у, б-аминқышқылдарын алу үшін әр түрлі арнайы әдістер қолданылады. Сондаи әдістердің бірі аминқышқылдарының циклді амидтерін (лактамдарын) алып, оны ары қарай сілтілік
ортада гидролиздеу.
у-Бутирлактамды янтарь қышқылының имидін катализдік гидрогендеу арқылы алады. Алынған у-бутирлактамды сілтілік ортада гидролиздеу арқылы у-аминмай қышқылының тұзын, сонан соң кышкылдың өзін алады:
3. Физикалық және химиялық қасиеттері
Аминқышқылдары - суда еритін, түссіз кристалдық заттар. Олардың кейбіреулерінің тәтті дәмі болады. Аминқышқылдарының балку температурасы жоғары болады.
Аминқышқылдарыньщ молекуласында сипаты жағынан қарама-қарсы екі функционалдық топ бар: қышқылдық қасиеті бар карбоксил топшасы және негіздік қасиеті бар амин топшасы. Соған қарай аминқышқылдары бетаиндер деп аталатын ішкі тұздар түзеді:
Бетаиндерде оң және теріс зарядтар болатындықьан, оларды биополюсті иондар деп атайды.
Аминқышқылдарының ішкі тұздарының түзілуін олардың ерітінділерінің нейтралдық реакциясынан, органикалық еріткіштерде аз еруінен және т. б. белгілерінен көруге болады.
Биополюсті ион қышқылдық ортада катион түрінде, ал сілтілік ортада анион түрінде болады:
Аминқышқылдары құрамында карбоксил және амин топшалары ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz