АҚТАБАН ШҰБЫРЫНДЫ ЖЫЛДАРЫ
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
АҚТАБАН ШҰБЫРЫНДЫ ЖЫЛДАРЫ
1723-1728 жылдары жоңғарлар көшпелі қазақ халқының жартысын жойып
жіберді. Қазақ халқының тарихындағы ең ауыр, әрі ең қайғылы кезең болып, ел
есінде "Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сулама" деген атпен қалды. Неліктен
бұлай болды? Қазақ жерлері қорғаусыз қалып, қарапайым халықтың шексіз
азапқа түсуіне не себеп болды? Бұған дейін жоңғар әскері мен батырларына
төтеп беріп, көбіне олардан басым түсіп келген қазақ батырлары мен жасағы
қайда қалды?
Қазақ-жоңғар қатынастары Алтын Орда ыдырағаннан кейін дұрыс
қалыптаспады. Бір-біріне шаруашылығы, әдет-ғұрпы ұқсас халықтар арасында
екі жүз жылдай уақыт бойы соғыс жүрді. Тек қана XVI ғасырда жоңғар әскері
қазақ жеріне жеті рет шапқыншылық жасаған. Бұл тартыс Алтай тауларының
батыс бөктеріндегі жайылым жерлер үшін ғана жүрді ме, әлде басқа да
себептері болды ма?
Тарихи әдебиеттерге сүйенсек, ойрат одағына кірген тайпалардың күшеюі,
1399-1408 жылдарға сәйкес келеді. Алғаш рет ойраттар, қазақтың керей рулық
бірлестігіне шапқыншылық жасады. 1430 жылы қалмақ әскері Ыстықкөлге жетті.
Бұл маңды үйсіндер мен қырғыздар мекендеген. Қалмақтар 1447 жылы Сырдария
өзені бойында көшпелі өзбектерді (Әбілқайыр Шейбани ұлысы) жеңіп, ал 1459
жылы қалмақ елшілігі Гератта болып қайтты. XVI ғасырдың басынан жағдай
өзгеріп, қазақ тайпалары басқыншылық рөл атқара бастады. Шағатайлық Сейіт
ханның ұлы Рашид хан, 1522-24 жылдары қалмақтарға қарсы соғыста жеңістерге
жеткені үшін "ғазы", яғни "жеңімпаз" деген атаққа ие болды.
Болашақ қазақ ханы Тәуекел сұлтан 1554 жылы ойраттарға қарсы жорық
жасады. 1600-1660 жылдар аралығында қалмақтар Тар, Түмен уездерін
ойрандады. Ал 1630 жылы Еділдің төменгі ағысы бойына жетті.
Тәуекел ханның інісі, әрі мұрагері Есім хан 1622-1629 жылдары Ыстық
көлдің шығысында тұрып жатқан қалмақтарға шапқыншылық жасады. Есімнің
баласы Жәңгір хан 1630-1643 жылдар арасында қалмақтармен ит жығыс күрес
жүргізіп, бірде өзі де қалмақтардың тұтқынына түсіп қалды.Бүкіл өмірін
қалмақтармен соғысуға жіберген Тәуке хан тұсындағы шайқастар ерекше
нәтижелі болды. Тәуке ханның қажымас күресі нәтижесінде батыс қалмақтар мен
шығыс қалмақтар арасында байланыс үзілді. Батыстағы торғауыт-қалмақтар
өзінің хандығын құрып, Ресей құрамына кірді.
1718 жылы Тәуке ханның өлімінен кейін хантағына Болат отырды. Әлжуаз,
ел басқару қабілеті төмен Тәуке ханның баласы, әрі мұрагері Болат хан
тұсында, қазақтар қалмақтардың ұйымдасқан шапқыншылығының құрбаны болды.
Ойраттардың әскери қабілеттерінің күшеюіне, 1709 жылы Полтава шайқасынан
кейін орыстарға тұтқынға түскен швед артиллериясының сержанты Иоган Густав
Ренаттың қосқан үлесі бар еді. Ол Тобольскіге жер аударылып, кейіннен
Бухгольцтың Ертістің жоғарғы ағысы бойына жасалған атақты экспедициясына
қатысқан болатын. 1715-1716 жылы қазіргі Павлодар қаласына жақын жерде
Густав ... жалғасы
1723-1728 жылдары жоңғарлар көшпелі қазақ халқының жартысын жойып
жіберді. Қазақ халқының тарихындағы ең ауыр, әрі ең қайғылы кезең болып, ел
есінде "Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сулама" деген атпен қалды. Неліктен
бұлай болды? Қазақ жерлері қорғаусыз қалып, қарапайым халықтың шексіз
азапқа түсуіне не себеп болды? Бұған дейін жоңғар әскері мен батырларына
төтеп беріп, көбіне олардан басым түсіп келген қазақ батырлары мен жасағы
қайда қалды?
Қазақ-жоңғар қатынастары Алтын Орда ыдырағаннан кейін дұрыс
қалыптаспады. Бір-біріне шаруашылығы, әдет-ғұрпы ұқсас халықтар арасында
екі жүз жылдай уақыт бойы соғыс жүрді. Тек қана XVI ғасырда жоңғар әскері
қазақ жеріне жеті рет шапқыншылық жасаған. Бұл тартыс Алтай тауларының
батыс бөктеріндегі жайылым жерлер үшін ғана жүрді ме, әлде басқа да
себептері болды ма?
Тарихи әдебиеттерге сүйенсек, ойрат одағына кірген тайпалардың күшеюі,
1399-1408 жылдарға сәйкес келеді. Алғаш рет ойраттар, қазақтың керей рулық
бірлестігіне шапқыншылық жасады. 1430 жылы қалмақ әскері Ыстықкөлге жетті.
Бұл маңды үйсіндер мен қырғыздар мекендеген. Қалмақтар 1447 жылы Сырдария
өзені бойында көшпелі өзбектерді (Әбілқайыр Шейбани ұлысы) жеңіп, ал 1459
жылы қалмақ елшілігі Гератта болып қайтты. XVI ғасырдың басынан жағдай
өзгеріп, қазақ тайпалары басқыншылық рөл атқара бастады. Шағатайлық Сейіт
ханның ұлы Рашид хан, 1522-24 жылдары қалмақтарға қарсы соғыста жеңістерге
жеткені үшін "ғазы", яғни "жеңімпаз" деген атаққа ие болды.
Болашақ қазақ ханы Тәуекел сұлтан 1554 жылы ойраттарға қарсы жорық
жасады. 1600-1660 жылдар аралығында қалмақтар Тар, Түмен уездерін
ойрандады. Ал 1630 жылы Еділдің төменгі ағысы бойына жетті.
Тәуекел ханның інісі, әрі мұрагері Есім хан 1622-1629 жылдары Ыстық
көлдің шығысында тұрып жатқан қалмақтарға шапқыншылық жасады. Есімнің
баласы Жәңгір хан 1630-1643 жылдар арасында қалмақтармен ит жығыс күрес
жүргізіп, бірде өзі де қалмақтардың тұтқынына түсіп қалды.Бүкіл өмірін
қалмақтармен соғысуға жіберген Тәуке хан тұсындағы шайқастар ерекше
нәтижелі болды. Тәуке ханның қажымас күресі нәтижесінде батыс қалмақтар мен
шығыс қалмақтар арасында байланыс үзілді. Батыстағы торғауыт-қалмақтар
өзінің хандығын құрып, Ресей құрамына кірді.
1718 жылы Тәуке ханның өлімінен кейін хантағына Болат отырды. Әлжуаз,
ел басқару қабілеті төмен Тәуке ханның баласы, әрі мұрагері Болат хан
тұсында, қазақтар қалмақтардың ұйымдасқан шапқыншылығының құрбаны болды.
Ойраттардың әскери қабілеттерінің күшеюіне, 1709 жылы Полтава шайқасынан
кейін орыстарға тұтқынға түскен швед артиллериясының сержанты Иоган Густав
Ренаттың қосқан үлесі бар еді. Ол Тобольскіге жер аударылып, кейіннен
Бухгольцтың Ертістің жоғарғы ағысы бойына жасалған атақты экспедициясына
қатысқан болатын. 1715-1716 жылы қазіргі Павлодар қаласына жақын жерде
Густав ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz