Монополиялар: түрлері, түсінігі, ерекшеліктері

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

І бөлім
1.1 Монополиялар: түрлері, түсінігі, ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Монополиялық биліктің көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

ІІ бөлім
Монополиялық бағаны қалыптастыру ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
Кіріспе
Монополия (грек. monos — жалғыз және poleo — сатамын) — 1) бір нәрсені иемденуге немесе қандай да бір іс-әрекетті орындауғы деген ерекше құқық; 2) капитализмге тән белгілі бір саладағы билік; 3) бір заттың мемлекетке, ұйымға, фирмаға, жеке адамға және т.б. жинақталуы.
Жұмыстың өзектілігі. Қазіргі таңда монополиялық державалар өз мемлекетінде немесе дүние жүзінде бәсекелес компанияларға қиындық туғызуда. Ал бәсекелестік болмаса, онда алға даму да баяу жүретіні белгілі. Тұтынушылардың олардан шегетін негізгі зияны — компаниялардың қалауынша қойылатын бағалар. Бағалар еркіндігі де бәсекелестіктің болмауынан туады. Осының салдарынан тұтынушылардың таңдауы да шектеледі. Ал бұл өз кезегінде елдің әлеуметтік жағдайы жағынан нашарлауын көрсетеді. Монополиялық билік ұсыныс пен сұранысқа да үлкен әсерін тигізеді. Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруге дайындалуда. Бұл елдің отандық өнім өндірушілерінен жоғарғы деңгейдегі дайындықты талап етеді. Егер елде тек монополиялық компаниялар болса, онда олардың бәсекелестікке төтеп бере алуы мүмкін деуге болады. Ал төтеп бере алмаса, онда елдің экономикалық өндірісі зардап шегеді. Осыны ойлай, мемлекетте фирмалар өндірісі бірдей дәрежеде болуы керек деген тұжырымға келдім. Тіптен алсақ, Қазақстанның 50 бәсекеге қабілетті мемлекеттер қатарына қосылуы үшін де осы мәселелердің қарастырылуы қажет.

Жұмыстың мақсаты
Бұл курстық жұмыстың мақсаты монополияның заңдарын тереңірек зерттеп, талдау жүргізу. Қазақстанның монополия нарығын зерттеу жүзінде көптеген мәселелерді талқылауға арналған. Өндіріс тиімділігінің жоғарылауы экономикадағы демонополизация процесін басқару шарттар жүйесіне байланысты. Мемлекет тарапынан нарыққа бақылау жүргізу, жағдайларды талдауы арқылы жаңа монополистердің тууы, осы өндіріс орындарының жұмысын басшылыққа алуы табиғи монополияда нақты бәсекелестіктің жоқтығының негізгі себебі болып табылады. Нарықтық экономиканың дамуына қарай мемлекет араласуының бағыттары мен түрлері өзгеруі керек. Антимонополиялық заңдардың негізгі қарастыратын мәселесі — еркін бәсекелестікті және кісіпкерлікті қолдау, тұтынушылар құқығын қорғау, т.б. Қазақстан Республикасындағы моноплиялық компаниялармен танысу, олардың қызмет түрлері нарыққа әсерін талдау курстық жұмыстың соңғы тарауында қарастырылады.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
................................................2
І бөлім
1.1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... monos — ... және poleo — сатамын) — 1) бір нәрсені
иемденуге немесе қандай да бір іс-әрекетті орындауғы деген ерекше құқық; 2)
капитализмге тән ... бір ... ... 3) бір ... ... ... жеке адамға және т.б. жинақталуы.
Жұмыстың өзектілігі. Қазіргі ... ... ... өз
мемлекетінде немесе дүние жүзінде бәсекелес компанияларға қиындық туғызуда.
Ал бәсекелестік болмаса, онда алға даму да баяу ... ... ... ... ... зияны — компаниялардың қалауынша
қойылатын ... ... ... де ... ... ... салдарынан тұтынушылардың таңдауы да шектеледі. Ал бұл өз кезегінде
елдің әлеуметтік жағдайы жағынан нашарлауын ... ... ... пен ... да ... ... ... Қазіргі таңда Қазақстан
Республикасы Дүниежүзілік ... ... ... дайындалуда. Бұл елдің
отандық өнім өндірушілерінен жоғарғы деңгейдегі дайындықты талап етеді.
Егер елде тек ... ... ... онда ... бәсекелестікке
төтеп бере алуы мүмкін деуге болады. Ал төтеп бере алмаса, онда ... ... ... ... Осыны ойлай, мемлекетте ... ... ... ... керек деген тұжырымға келдім. Тіптен алсақ,
Қазақстанның 50 бәсекеге қабілетті мемлекеттер ... ... үшін де ... ... ... ... ... жұмыстың мақсаты монополияның заңдарын тереңірек зерттеп,
талдау жүргізу. Қазақстанның монополия нарығын зерттеу жүзінде ... ... ... ... ... ... демонополизация процесін басқару шарттар жүйесіне байланысты.
Мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... жаңа
монополистердің тууы, осы өндіріс орындарының жұмысын басшылыққа алуы
табиғи монополияда нақты бәсекелестіктің ... ... ... ... ... экономиканың дамуына қарай ... ... мен ... өзгеруі керек. Антимонополиялық заңдардың негізгі
қарастыратын мәселесі — еркін бәсекелестікті және ... ... ... қорғау, т.б. Қазақстан Республикасындағы моноплиялық
компаниялармен танысу, олардың қызмет түрлері нарыққа әсерін талдау курстық
жұмыстың соңғы тарауында ... ... ... түрлері, түсінігі, ерекшеліктері
Нарық құрылымының ерекшеліктерін сипаттайтын ең басты ... осы ... ... ... ... саны ... табылады.
Жетілген бәсекелес нарығында тауарды сатушылар және сатып ... саны ... ... Сондықтан олардың әрқайсысы жеке ... ... ... әсер ете ... ... бағасы нарықтағы сұраныс пен ұсыныс
арасындағы байланыс арқылы ... ... ... тұтынушылар мен
сатушылар жетілген бәсеке нарығында тауардың бағасын тұрақты деп және
өздерінің ... тыс деп ... Өнім ... ... ... ең ... деңгейге жеткізу, сондықтан олар ... ... ... ... ынталанады.
Бәсекелесу деген сөздің өзі экономикалық пайданы бөлу және тұтынушының
таңдауының бар екендігін ... Дәл осы ... де ... ... ... үшін әрекеттер жасайды. Ал монополия
жағдайында тұтынушының ... бір ғана ірі ... ... ... да, ... да ... өнімін пайдаланып, оның тағайындаған
бағасын қабылдауға мәжбүр болады. Монополистің ... ... ие ... ... ... ... осы ... алмастырушысы аз болуы да
әсерін тигізеді.
Негізінен монополияның ... ... ... ... ... бар. Олар:
1) өнімнің ерекше болуы;
2) тосқауылдың көп болуы;
3) ірі жалғыз фирма;
4) толық деректер.
Берілген тауарды өндіретін тек бір ғана жеке ... бар және ... ... ... ... жоқ деп ұйғарсақ, онда мұндай нарық —
монополия деп аталады, ал фирма — ... деп ... ... тауарды өндіретін жалғыз фирма болғандықтан оның сұраныс қисығы
бір мезгілде нарықтың сұраныс ... ... ... және ... ... бағасын анықтайды. Монополист өзінің ерекше жағдайын пайдаланып,
тауардың бағасын ... ... ... ... деңгейде белгілейді
және де бәсекелес фирмаға қарағанда тауарды аз ... ... ... өз тауарының шығару көлемін өзгерту арқылы нарықтық бағаға әсерін
тигізе алса, онда ол ... ... ие ... деп айта ... ... жеке ... монополиялық билігі орнықта, онда қоғам
жалпы белгілі шығындарға ұшырайды, себебі тұтынушылар тауарды тұтынудың
көлемін ... ... ... жоғары баға төлейді. Сондықтан да дүние
жүзінің көптеген ... ... ... шектейтін монополияға
қарсы заңдар қабылданып, іске асырылуда. Бұл заңдарға қарамастан әлемнің
барлық елдерінде өндіруші-монополистер бар. ... ... ... деп ... ... ... ... да мүмкіндіктер
туғызылады. Оларды монополиялық нарыққа ... ... деп ... ... ... жаңа ... нарыққа кіруіне мүмкіндік бермейді. Бұл
шектеулер төмендегідей:
1) ірі өндірістің басымдылығы;
2) легалді тосқауылдар (шикізат қорын, жерді ... мен ... ... ... ... ... түрде
иеленуі, тауарды жеке өндіру үшін өкіметтен алынған ... ... ... ... ... ұсақ өндірушілермен салыстырғанда өте көп
артықшалықтары бар. Мысалы, ұсақ бәсекелестердің ... ... ... ... ... ірі ... ... қоя алады. [3, 35]
Монополиялық өндірісте ірі фирмалардың жұмыс істеуі тиімді, себебі ірі
өндірістің шығындары ұсақ ... ... гөрі ... ... жүзінде дәлелденген. Мысал ретінде табиғи монополияны айтуға
болады.
Монополияны тек қана ... ... ... сонымен қатар
құқықтық шектеулер де қорғайды. Құқықтық шектеулердің көп тараған түрі —
жеке меншік ... Егер бір ... ... өте ... кездесетін
шикізат болса, онда бұл фирма ... ... ... ... мен авторлық құқықтар жатады. Жаңалық ашқан адам патент алмаса,
онда ол өзіне берілетін ерекше жеңілдіктерге ие бола ... ... ... мәнін былай түсінуге болады: патентің болса — құқығың
бар, ал патент жоқ болса — ... да жоқ. Бұл ... ... үшін ... зор, ... Кеңес үкіметі кезіндегі ойлап тапқан
жаңалықтардың көбінің мемлекетаралық патенті жоқ ... ... да ... шет елдің адамдары тегін пайдалануда.
Легальді тосқауылдың тағы бір түрі жеке өндірушіге мемлекет тарапынан
белгілі бір ... ... ... ... құқық беру. Бұндай жағдайда елдің
ұлттық қауіпсіздігі көзделеді. Көп ... ... ... қару-жарақ
шығару, дәрі-дәрмек шығаруда қолданылатын есірткілік заттар бір мемлекттік
фирмада ... ... ... ... ... түрі — демпинг. Демпинг —
бәсекелесін ығыстыру мақсатында өнімді өзіндік құнына төмен бағамен сату.
Ірі фирмалар — олар ... мол ... ... ... де ... ... да ... өздеріне тиімсіз бағамен
ұзақ уақыт сату арқылы, ұсақ фирмаларды ... ... Ұсақ ... ... ... соң, ірі ... бағаны көтере отырып, өз шығынын
қайтарып ... ... ... бәсекені әділетсіз жүргізу қадағаланады.
Нарықты монополиялаудың негізгі себептеріне байланысты ... ... ... ... монополия. Ол бәсекелестіктен заңды шектеулер көмегімен
қорғалған.
2) Табиғи монополия. Белгілі бір ... ... бір ... ... екі ... одан да көп фирмаларда өндіргеннен арзанға түсетін өндіріс
саласы.
3) Ашық ... ... ... ... тек қана бір фирма болып
және оның бәсекелестіктен ешқандай арнайы қорғанышы жоқ болатын жағдай.
Монополистің ... өнім ... ... ... көрсетіледі:
Монополистің өнім шығарушы ретінде бәсекелес фирма сияқты өндіріс
мақсаты — пайданы ең жоғарғы деңгейге ... ... ... ... ... ... нарықтық жағдайды толығымен бақылап, ... ... ... ... ... ... Монополистің сұраныс
қисығының бұрыштық коэффициенті теріс сан болады. Сондықтан да монополистер
төменгі ... ... ... ... мөлшерін нарықта арттыруы мүмкін.
Монополист тауар бірлігінің бәріне бір ғана баға ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Демек,
монополиялық фирманың сұраныс қисығы болып табылады. Өнім бірлігінің бағасы
монополиялық ... ... шама ... табылады және өндіріс көлемінің
функциясын көрсетеді. Яғни: ... ... ... ... ... анықталады:
П=TR-TC=p(Q)xQ-TC(Q) (1)
Енді пайданы барынша көбейту шартын анықтаймыз:
немесе MR=MC (2)
Бұдан ... ... ... шекті шығындары (MC) шекті
түсімге (MR) тең болғанда ғана ең көп ... ... ... ... ... ... ... анықталатынын
біле отырып, шекті түсімді есептеп шығарамыз. ... ... ... ... ... белгілі: және
оны (3) формулаға қойып, есептеу арқылы шекті түсімді табамыз. Бұдан
пайданы мейлінше ... ... мына ... ... ... ... ... сұраныстың икемділік коэффициенті ЕMC. ... ... P=MC ... E=0 ... орын алады, ал басқа жағдайда P>MC. Бұл ... ... ... ... сұраныс икемділігіне кері пропорционал шамаға артық
болатынын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... тауардың бағасы мен сұраныс икемділігіне байланысты екенін
көрдік. Осы байланысты талдау ... ... ... өзгеруіне сәйкес
жалпы табыстың қалай өзгертетінін сипаттайтын кесте құрамыз:
|№ ... ... Е ... ... MR ... ... TR |
|1 ... сұраныс |MR>0 |TR ... |
| |-∞

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1890-1914 жж. АҚШ социалистік қозғалыс51 бет
Алюминий. Алюминий монополиялары5 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Кәсіпорындардың ұйымдарға бөлінуі, бірігуі. Түрлері7 бет
Макроэкономикадағы тұрақсыздық және жұмыссыздық7 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Монополия түрлері, түсінігі, ерекшеліктері және монополиялық қоғамдастар9 бет
Монополия ұғымы және оның жетілмеген бәсекелі рыноктағы орны40 бет
Монополиялар17 бет
Монополияның жалпы мәні мен түрлері19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь