Мемлекеттің ақша – несие саясаты

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.4

1. Мемлекеттің ақша . несие саясатының теориялық негіздері

Ақша . несие саясаты: мәні, маңызы, бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ...5.12

Мемлекеттің ақша . несие саясатын жүргізуші орган .
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12.28

2. Ақша . несие саясатының негізгі бағыттарына талдау

Ақша . несие саясатының 2006 .2008 жылдарға арналған
негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29.34

Ақша.несие саясатының құралдарын болжау бағыттары ... ... .34.45

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46.47

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48
        
        Жоспары:
Кіріспе.....................................................................
.............................................3-4
1. Мемлекеттің ақша – несие саясатының теориялық негіздері
1. Ақша – несие саясаты: мәні, маңызы,
бағыттары...............................5-12
2. Мемлекеттің ақша – ... ... ... орган –
Ұлттық
банк........................................................................
..............................12-28
2. Ақша – несие саясатының негізгі бағыттарына талдау
1. Ақша – несие саясатының 2006 -2008 жылдарға арналған
негізгі
бағыттары...................................................................
...........................29-34
2. ... ... ... болжау бағыттары.........34-
45
Қорытынды...................................................................
....................................46-47
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі.....................................................................4
8
Кіріспе.
Нарық жағдайында банк ... екі ... ... ... ... және коммерциялық (депозиттік) банк. Коммерциялық банктердің
негізгі функциясы несие беру және ... ... ... ... ... ... ақша ... кеңейтеді. Банк жүйесі құнды
қағаздарды алып – сатумен де айналысады.
Орталық банк ұлттық валютаны айналымға шығарады, ... ... ... ... ... міндетті резервтері банктер
арасындағы шот айыру ретінде пайдаланылады. Орталық банк халықаралық ақша
нарығындағы сатушы және ... ... ... ... және шет
мемлекеттердің және банктерінің істерін үйлестіреді. Барлық ... банк ақша – ... ... ... және ... ... банктердің іс - әрекетін қадағалайды және ұйымдастырады.
Орталық банк пен ... банк ... және ... ... ... ... ... ақша ұсынысының өзгеруіне
ықпалын тигізеді.
Орталық банк ақша ұсынысын ақша базасына эәне мультипликаторға әсер
теу ... ... Ақша ... ... ... коммерциялық банк
операцияларының нәтижесінде несиені қабылдау және беру арқылы ... ... ... ... ақша – ... саясатын анқтайтын және
жүзеге асыратын орган болып табылады. Қазақстан ... ... ақша – ... басты мақсаты: ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни оның ... мен ... ... валюталарына қатысты тұрақтылығын қамтамасыз
етуді көздейді.
Ақша – несие айналымының тетігі – ақша – несиелік реттеу құралдарының,
ақша – несие ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің
жиынтығын білдіреді.
Ақша – несие саясатының негізгі құралдарына мыналар жатады:
- ҚР Ұлттық ... ... ... бойынша сыйақы мөлшерлемелерінің
деңгейлері;
- Ұлттық банкте депозиттелген ең аз ... ... ... ... ... ... сату және ... алу бойынша ашық нарықтағы
операциялары;
- Банктерге несиелер;
- Валюта нарығындағы интервенция;
- Айрықша ... ... ... ... ... мен ... тікелей сандық шектеулерді қою;
- Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлеме.
1. Мемлекеттің ақша – несие саясатының теориялық ... Ақша – ... ... мәні, маңызы, бағыттары
Ақша – несие саясат – бұл ... ақша ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің қызметін реттеуге
бағытталған шаралар жиынтығы. Ақша – несие саясатының ... ...... банкі болып табылады. Ал ақша – ... ... банк ... ... объектілеріне экономикадағы қолма –
қол және қолма – қол ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Қазақстан Ұлттық банкі мемлекеттік ақша – ... ... ... жүзеге асыратын орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық банкі ақша –
несие ... ... ... ... валютаның тұрақтылығын, яғни оның
төлем қабілеттілігі мен басқа шетел ... ... ... ... көздейді.
Шаруашылық жағдайына байланысты ақша – ... ... екі ... ... ақша – несие саясаты;
2) экспанциялық ақша – несие саясаты.
Рекстрикциялық ақша – ... ...... деңгейлі банктердің
несиелік операциялар көлемін шектеуге және қатаң шарт ... ... ... ... арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ақша – несие саясаты – несие беру ... ... ақша ... ... ... әлсіздігімен және сыйақы
мөлшерлемесінің ... ... ... ... ... ақша ... саясатының басты кздеген бағыты: инфляцияны төмендету және теңгенің
тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Ақша – несие саясатының мақсаты және құралдары.
Ақша – ... ... ... ... топтастыруға болады:
Ақырғы мақсат:
- экономиканың өсуі;
- толық жұмысбастылық;
- бағаны ... ... ... ... мақсат:
- ақша жиыны;
- пайыз мөлшерлемесі;
- айырбас курсы.
Құралдары:
1. несие ... ... ... ... ... ... ... резервтер нормасының өзгеруі;
3. есептеу мөлшерлемесінің өзгерісі;
4. ашық нарықтағы операциялар.
Тікелей (1) және жанама (2,3,4) құралдарының ... ... ... ... ... ... ақша нарығының дамуымен тығыз
байланысты. Нарықтық экономикада әсіресе ... ... ... және ... ... ... ... алғашқыларын
ығыстырады. Соңғы мақсаттар жалпы экономикалық саясаттың, сонымен ... ... ... сауда, құрылымдық және басқа да саясаттарды
ескере отырып, несие – ақша ... ... ... ... бір
бағыты ретінде қарастырылады.
Аралық мақсаттар нарықтық жағдайда тікелей орталық банктің жанама
құралдары арқылы ... ... ... жетуде Ұлттық банк ақша – несие саясатын жүргізуде.
Нысанаға алатын ақша ... ... ақша – ... ... негізгі
құралдарының көмегімен реттеледі:
- қайта қаржыландыру мөлшерлемесі: ресми мүдделендіру мөлшерлемесі
деңгейін белгілеу;
- ҚҰБ – те ... ... ... ... ең ... ... ... белгілеу, оның ішінде сырттан ... ... ... және ... ... жіктеу;
- мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сату ... ... ... ... ... және ұ\үкіметке несие беру;
- валюталық нарықтағы басқыншылық;
- кейбір жағдайларда несиелік операциялардың жекелеген ... мен ... ... ... шектеулер енгізу;
- ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесі.
Пайыз саясаты
ҚҰБ өзі жүргізетін операциялар ... ... ... қаржыландыру
млшерлемесін, сол сияқты басқа да мүдделендіру мөлшерін белгілейді. Ресми
қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша ... ... ... ... ... пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты белгілейді. ҚҰБ
мүделендіру мөлшерлемесі саясатын мемлекеттік ақша – ... ... ... аумақтағы нарықтың мүдделендіру мөлшерлемесіне әрекет ету үшін
пайдаланады.
ҚҰБ пайыз саясатының басты ...... ... ... ... ... деген сұранысты азайту, соның нәтижесінде ақша жиыны және
инфляцияның өсуін төмендетуді қамтамасыз ету болып табылады. ... ... шын ... ... үшін ... өз кезегінде шығынның
көлемін құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты алдағы ... ... ... ... ... өзінің нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір маңызды факторы – шетел
валютасына деген артық сұранысты төмендету ... ... ... ... ... енгізгеннен кейінгі жарты жылдай уақыт ішінде, ... ... ... ... ... қол ... ... банктің қысқа мерзімді капиталдары несиелік нарықтан валюталық
нарыққа ... ... ... құны ... ... ... бұзылуы
ұлттық валютаның тұрақсыздығын одан сайын арттыра түсті.
Ұлттық банктің ... ... ... ... барлық түрлеріне пайыз мөлшерлемесінің белгілеу ... ... ... Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің шамасы ақшалай
қаражаттарға деген сұранысқа және инфляция деңгейәіне байланысты ... банк ... ... реттеу арқылы республикамыздағы ... ... әсер ... және несиеге деген сұарнысты арттыруға ... ... ... Ресми пайыз мөлшерлемесінің деңгейі екінші
деңгейдегі банктер үшін, Ұлттық банк саясатының ақша жиынына ... ... ... ... ... ... бір көрсеткішті білдіреді.
Ұлттық банктің ресми ... оның ... ... ... ... ... шартына сай банктер дербес белгілейтін
нарқытық пайыз ... ... ... ... ... ... ... пен ұсынысқа байланысты саудада белгіленетін Ұлттық банктің қысқа
мерзімді шоттары бойынша, банкаралық несиелер және ... ... ... бойынша пайыз млшерлемелері жыл бойына Ұлттық ... ... ... ... ... отырған.
Пайыздың нақты бейнелері, өз кезегінде инвестициялау үшін әлеуеттік
ресурс болып ... ... ... ... ... арттыра
түсті. Ақша жүйесіндегі жанама реттеу құралын қарастырамыз.
Міндетті резервтер
Коммерциялық банктер Орталық ... ... ... ... ... ... ... Бұл депозиттегі ақшаларының белгілі бір
бөлігі, мұны міндетті ... деп ... ... ... ... ... әр түрлі болады.
Міндетті резервтердің нормасы депозиттің көлемімен белгілі бір ... ... ... Олар ... ... ... ... жедел салым талап етілген салымнан төмен болады.
Банктер ... ... ... – бұл ... резервтердің артық
сомасы тімді құралдарға сұраныс өсетін төтенше жағдайларда ... ... ... тепе – теңдікті қамтамасыз ... ... ... ... реттеуде және олардың муіндеттемелері бойынша төлемсіздікті
төмендетуде, сол сияқты банктің салым ... мен ... ... ... Ұлтттық банк ең төменгі резервтік талаптар механизмін
қолданады.
Резервтік талаптар, ашық нарықтағы операциялар және ... ... ... банктерді жанама ақшалай – несиелік реттеудің негізгі
құралдырының біріне жатады. Қазақстан банк ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру
қызметін, екінші жағынан, экономикадағы ақшалай ... ... ... ...... саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 қаңтарда енгізілген «ҚР
коммерциялық, кооперативтік және жеке ... ... ... ... чәйкес, міндетті резерв нормативі 18-20 % мөлшерінде бекітілген
болатын. ... ... ол ... 10,5 % - ды ... ... ... ... яғни Ұлттық банктегі корресподенттік шоттардағы
қаражаттардың өсуіне байланысты резервтік талаптар шамасын тмендетіп қана
қоймай, сол ... ... ... тәртібіне өтуге, яғни бұл
банктердің нормативтерін орындау ... ең ... ... мөлшерінен
төмен болмауын сақтап отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде міндетті резервтердің өте жоғары деңгейде болуы, банк
жүйесінің қаржы делдалы ... ... ... ал ең ... ... ... ... ресурстардың экономикаға құйылуына
тосқауыл болатындығын көрсетеді.
АҚШ пен ... ... ... ... біршама жоғары деңгейде
бекітілген. АҚШ – та міндетті резервтер ... ... ... мен ... ... болып келеді. Міндетті резервтер федералдық
резервтік банктердің ... ... ... сақталады және
резервтердің артық млшері ... ... ... АҚШ ақша ... ... ... операциялардың басты бір көзін құрайды.
Заңмен бекітілген резервтер коммерциялық ... ... ... етенін федералды резервтік банктік жүйенің ... ... ... ... ... Резервтердің басты мақсаты банк несиесінің
артықшылығынан немесе ... ... Дәл ... ... ... банктердің несиесіне жасалатын бақылау құралы және экономиканы
тұрақтандыру барысында бұл резервтер салым иелерінің ... ... ... ... ... жүйе ... ... кезеңінде міндетті
резервтердің іскерлік белсенділігін арттыру және ынталандыру үшін міндетті
резервтің деңгйін жиі қысқартып ... ... банк ... ... ... ... ... орындауына байланысты ең төменгі
резервтік талаптарды орындау барысында банктерге келесідей екі ... ... ... ... ... ... банк неғұрлым міндетті резервтердің нормасын ... ... ... банктердің операцияларды жүзеге асыруға пайдаланатын
қаражаты аз болады. ... ... өсуі (rr) ақша ... ақша жиынының азаюына алып ... ... ... ... ... ... ... отырып, ақша ұсынысынң динамикасына әсер
етеді.
Практикада міндетті резервтер нормасы қайта қарастыруға сирек түседі,
өйткені ... ... өте ... ал бұл ... күші ... ... үлкен болады.
Ақша – несие саясаты арқылы реттеудің бірі есеп ... ... ... мөлшерлемесін пайдаланатын Орталық банк ... ... ... ... есеп ... өсетін болса, онда
Орталық банктен қарыз алу ... ... ... ... ... ... азаяды және коммерциялық банктер қымбат несие алғаннан соң,
қарыз пайыз мөлшерлемесін өсіреді. Несиенің азаюы және ... ... ... ... ... ақша ... төмендейді. Есеп
млшерлемесінің кемуі керісінше әсер етеді.
Әдетте тіркелеген мөлшерлеме нарықтағы банкаралық мөлшерлемеден ... ... ... банктен несие алу белгілі әкімшілік ... ... ... ... банктердің резервін толтыру үшін
беріледі. Орта және ұзақ ... ... ... банк ... ... операциялар.
Несиелеу және қаржыландыру операцияларына соңғы ... ... ... алдағы уақыттарды классикалық қызметіне жақындауына ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктерді
несиелеу тек қана олардың өтімділігін сақтау ... ... ... тапшылығын жабу үшін Үкіметке несие беру ... ... ... Ұлттық банктің республикалық бюджетті ... бас ... ... ... ... беру және кәсіпорындардың несие
үшін ... ... ... қарастырылған жоқ. Ұлттық банк несиелерін
орналастыру аукциондар ... ... ... ... сол ... несиелеу негізінде жүзеге асырылады.
Ақша нарығындағы операциялар.
Ақша нарығындағы операциялар ... ... ... ақша ... ... ... екінші реттегі нарықта мемлекеттің ... сату мен ... ... ... ... ... ... ақша жиынын, коммерциялық банктердің өтімділіг және несиелік
жұмыстарды рететудің ыңғайлы әдістердің бірі болып табылады. Оның негізгі
мәні ақша ... ... ... ... ... ... ... банк нарықта бағалы қағаздарды сату арқылы оны сатып ... ... ... ... ... қалады. Сөйтіп, керісінше,
банктерге несие беруді және ақша шығаруды ынталандыру мақсатында Ұлттық
банк ... ... ... ... да, ... ... ... резервтік
шотына қайта аударады.
Осы айтылғанның барлығын орталық банк коммерциялық банктердің ... ... ... ... Егер ... банк ... алған бағалы қағаздарын қайта сату көлемі жаңа партия көлемінен көп
болса, банктердің ... ... ... ... не керісінше.
Орталық банк ақша нарығы операцияларын мұқтаждық пайда болуына немесе
ақша – несие эмиссия көлемінің кеңеюіне ... ... ... банк ... ... ... ... ақша – несие саясатының
мақсаттарын жүзеге асырады:
1. ақша жиынын белгілі бір ... ... тұру ... ... ... ... мөлшерлемесін ұстап тұру (икемді монетарлық саясат)
Ақша саясатының варианттары ақша нарығының ... әр ... ... ... ... ... ... қисығының вертикалды
жағдайына сәйкес келетін деңгейінде ... Ал ... ... ақшаның ұсыныс қисығы горизонтальды түрде болады.
Ақша – несие саясатның ... ... көп ... ... ... ... Мысалы: егерде ақшаға сұраныстың өсуі
инфляциялық үрдістермен байланыста болса, онда ақша ... ... ... ... ... ... жөн, бұл ... аұша ұсынысын вертикальды
түрде бейнелейді.
Егерде ақщша айналымының күтпеген, кездейсоқ згерісі ... ... ... онда ... мөлшерлемесін қалыпты деңгейде ұстап
тұратын саясат пайдаланады. Бұл жағдайда ақша ұсынысы горизонтальды ... ... ... ... ... ... сұраныстың өзгерісі
немесе ақша жиынына (38 – сурет), пайыз ... (37 – ... ... ... банк бір ... ақша ... мен ... мөлшерлемесін тіркей
алмайды. Мысалы: ақшаға сұраныс өскен кезде тұрақты ... ... тұру ... банк ақша ... ... оны ... өсуіне
байланысты пайыз мөлшерлемесін өте тез өсірмеу үшін жасайды. (Бұл құбылыс
Ld қисығын оңға ... тепе – ... ... ... R – пайыз мөлшерлемесі
M – ақша жиыны
R
Ls
..................В 37-сурет. Салыстырмалы түрде ... Ld2 ... ақша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... иөендеуі немесе мүлдем нәтижесіз болуы мүмкін. Мысалы, ақша
нарығында пайыз мөлшерлемесінің ... ... ... ... жиынтық сұраныс реакциясының болмауы, өнім көлемі мен ақша
жиынының арасындағы байланысты үзеді. Мұндай құбылыс нарықтық ... ... ... ... Ақша ... ... ... сапалы жұмысынан басқа да қиындықтар кездеседі. Орталық
банктің пайыз ... ... ... әр ... дұрыс әсер ете
бермейді, сондықтан да Орталық банк пайыз мөлшерлемесін бір ... ... тұру ... ... тұрақтандырады, демек
мультипликатор арқылы өнім ... әсер ... Егер ... ... және ... ... өнім өссе, онда ақшаға трансакциялық сұраныс өседі.
(Нақты ЖҰӨ ақшаға сұраныстың бір параметрі:
D
М/Р = кУ – Һ х R Ақша ... ... ... ... ... демек ақша ұсынысын бұрынғы қалыпты жағдайда ұстау
үшін, Орталық банк ақша ұсынысын ... ... ... ... ЖҰӨ өсуін
қосымша ынталандырады және инфляцияның пайда болуына әкеледі.
Экономикадағы құлдырау және ... ... ... ... ... ... ... төмендеуін болдырмау үшін, ақша ұсынысын азайтуі
қажет. Бірақ, мұндай жағдай жиынтық сұраысты ... ... ... ...... саясатының жанама әсерлерін ле ескерен жн. Мысалы, ... банк ақша ... ... ... деп есептесе, онда ол құнды қағаздар
нарығынан облигация сатып алу арқылы ақша базасын кеңейте алады. Бірақ ақша
ұсынысынң ... ... ... ... төмендей бастайды. Бұл жағдай
екі коэффициентке әсер етуі мүмкін (cr ... rr). ... ... бір ... ... ақшаға айналдыра алады, онда C/D = cr өседі,
банктер ... ... ... ол R/D = rr ... ... шарадан кейін ақша мультипликаторы тқмендейді, бұд жағдай ақша
жиынын ... ... ... әсер ...... ... көлемді сыртқы кешеуілдеуге ие бола ... ... ... ... ... ... экономикадағы инвестициялық
белсенділік өзгерісіне байланысты пайыз мөлшерлемесі терюелістері ЖҰӨ
көлеміне әсер ... ... ... ... ...... саясатының қазіргі кезеңдегі тиімділігі Ортылық банктің
саясатына деген сенімділікпен тығыз байланысты.
Ақша – несие саясаты ...... және ... экономикалық саясатпен
тығыз байланысты.
Егерде Орталық банк тұрақты айналым ... ... ... ... онда
дербес, тәуелсіз ішкі ақша саясаты болуы мүмкін емес, өйткені айнымалы
курсты ұстау ... ... ... ... ... ... ... ақша жиынының өзгеруіне әкеледі. (мысалы, валюта сатып
алғанда экономикадағы ақша ұсынысы өседі) ...... және ... бір - ... сәйкес келтіру белгілі қиындықтарды тудырады. Егер
мемлекет экономиканы мемлекеттік шығындарды көбейту арқылы ынталандырса,
онда мұндай іс - ... ... ақша ... ... ... ... нәтижесінде бюджетте тапшылық болса, онда ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізуші орган - Ұлттық Банк.
Орталық банктер бүкіл елдің несие ... ... әрі ... ... ролін атқара отырып, ерекше орынға ие және ... ... ... ... табылады. Олардың басшылық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің Орталық банкіге кең
өкілеттілік беру екінші деңгейлі банк ... ... ... ... ... банк ... ақна – несиелік реттеудің негізгі объектісіне
экономикадағы қолма қол және қолма – ... ақша ... ... ... ... қабілетті сұраныстың әр ... ... ... ... ... даму ... ақша несиелік сипат
алғанда, яғни ақша ... ... ... ... – депозиттік
қызметіне байланысты пайда болады, ... ... банк ақша ... және ... екінші дейгейлі банктердің операцияларын ... ... ... екі деңгейлі банк жүйесі бар. Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... болып
табылады және Қазақстан ... банк ... ... ... ... ... құқықтық мәртебесі бар Қазақстанның Даму Банкін
қоспағанда, барлық өзге банктер банк ... ... ... деңгейін
білдіреді. Ұлттық банк өзінің құзыреті ... ... ... ... ... – қатынстарда, халықаралық банктерде және өзге қаржы –
кредиттік ... ... ... ... ... ... өзінің міндеттерін орындау кезінде пайда алу мақсатын басшылыққа
алмауы тиіс. Ұлттық банк Қазақстан Республикасының ... ... өз ... ... ... оған заңнамада берілген өкілеттіліктер
шегінде тәуелсіз.
Ұлттық банк өз ... ... ... ... өзінің қызметінде үкіметтің экономикалық саясатын ескеріп
отырады және егер өзінң негізгі функцияларын орындауға және ақша – ... ... ... ... ... ... оны іске ... банк сатылып бағыну ... бар ... ... ... банктің жоғары органы – Басқарма, ал жедел
басқару органы – Директорлар кеңсі болып ... іске ... үшін ... банкке мынадай міндетер жүктеледі:
- мемлекеттің ақша – несие ... ... және ... ... ... жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету;
- валюталық реттеуді және валюталық бақылауды ... ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу.
Ұлттық банк өзіне жүктелген міндетерге сәйкес мынадай негізгі ... ... ... ... ақша – ... ... жүргізеді;
- Қазақстан Республикасының аумағында банкноталар мен монеталардың
эмиссиясын жүзеге асырады;
- Банктердің банкі ... ... ... ... ... ... және келісімдері бойынша басқа да
мемлекеттік органдар үшін банк, қаржы жөніндегі кеңесші және үкіметтің
агенті функциясын ... ... ... ... ... істеуін ұйымдастырады;
- Қазасқтан Республикасында валюталық реттеуді және валюталық бақылауды
жүзеге асырады;
- Ұлттық банктің алтын валюта активтерін басқарады;
- Қаржы ұйымдарының ... ... және ... ... ... ... қызметіне жатқызылған мәселелер бойынша
қызметін реттеуді және т.б. жүзеге асырады;
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... банктің құрылымына мыналар кіреді:
12 департаменттен (1 департамент ... ... 9 ... басқармадан
тұратын орталық аппарат, 16 аумақтық филиал және Алматы қаласындағы ...... ... және ... ... орталығы және
Ұлттық банктің қызметін қамтамасыз ету орталығы.
Ұлттық банктің екі өкілдігі: Ұлттық банктің Ресей федерациясындағы ... ... және ... ... ... Корольдігімен өкілдігі.
Тәжірибе жүзінде кассалық резервтердің ... ... ... әне ... ... ... түсуі Ұлттық банктің
мекемелері арқылы коммерциялық ... ... ... ... ... банктер қолма – қолсыз есеп айырысуларды Ұлттық
банктердің мекемелері ... ... ал ... болған жағдайда ұлттық
банкіден несие алады. Осының нәтижесінде қолма- қол және ...... ... ... Ұлттық банкіде және оның мекемелерінде шоғырланады.
Ұлттық банк – ақша резервтерінен, алтыг валюта резервтерінен, басқа да
материалдық ... ... ... мүлкі бар заңды тұлға. Мүліктің
құралу көздеріне – банк ... ... ... бағалы қағаздардан түскен
табыстар және сәйкес бюджеттерден түскен дотациялар жатады.
Заңның 9 – ... ... ... банк ... қорын 10 млрд теңге
көлемінде мына қаражаттар есебінен ... ... ... ... мемлекеттен алынған негізгі қорлар және Ұлттық банк
тапқан пайдадан аударымдар.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың әр түрлі құқықтық формалары бар:
- оның капиталының ... 100 % ... ... ... унитарлық банк;
- акцияларының бөлігі ... ... ... ... ... қоғам;
- бірлестік типтес ұйым (мемлекеттің қатысуымен немесе қатысуынсыз);
- Орталық банкінің қызметін бірігіп атқаратын тәуелсіз банктер жүйесі.
АҚШ – та ... ... ... ... ... ... Федералды резервтік жүйенің (ФРЖ) мүше ... ... ... ... ... банк унитарлық орган болып табылады. Мемлекет – жарғылық
қордың жалғыз иесі. Негізгі қор – ... ... ... ... да ... ... ай ... қаражаты – банкіге тиесілі ақша
қаражатарынан тұрады. Ұлттық банк резервтік және ... да ... ... қор жарғылық көлемінде құрылып, ол өзіндік ... ... ... ... шығындарды жабуға арналады.
Ұлттық банкінің қаржылық жылдағы пайдасы сол ... ... ... ... ... ... ... Ондай шығындарға: активтер
амортизациясы, оның ішіндегі банкноттар мен ... ... ... ... жарғылық, резервтік және басқа да қорларды құрғаннан ... ... ... ... ... банк және оның мекемелері
барлық салықтар мен төлемдерден босатылады.
Ұлттық банкі ... ... ... ... ... ресурстарды және ақша айналысын басқару;
- өзіне бағынышты мекемелер ... ... ... ... және жүзеге асыру;
- халық шаруашылығындағы несиелік, есеп ... және ... ... ... ... ... әдістемелік
инструкциялық нормативтік актілерді шығару, есеп жүргізу ... есеп ... ... банк ісін ... ақша – ... рететудің әдістірінің
формаларын таңдау;
- банк ісін бақылау және қадағалау;
- елдің банк ... ... ... ... ... – зерттеу және аналитикалық жұмыстар жүргізу;
- валюталық операцияларды жүргізу ... және ... ... валюталық саясатын жүргізу және т.б.
Ұлттық банктің несиелік ресурстары мыналардың есебінен құралады:
- меншікті қаражаттары;
- басқа банктерден тартылған және ... ... ... ... ... қаражаттар;
- Қазақстан Республикасынан тыс жерлерден тартылған қаражаттар;
- Мемлекеттік арнай қорлардан және бюджеттің уақытша бос қаражаттары.
Ақша айналысын басқару
Ұлттық банк – ... ... ... яғни ... ... құқы бар ... ... орган. Олар ұлттық банкінің
эмиссиялауында шығарылады және банктерге сатып, ...... ... ... болады. Қазақстан Республикасының ресми ақша бірлігі – теңге
болып табылады.
Ұлттық банк ... мен ... ... мөлшерін анықтайды,
олардың жасалуын қамтамасыз етеді, сақталу, жою және қолма – қол ... ... ... Республикасында шығарылған банкноталар мен ... ... ... пішін болуы керк. Банкноталар мен
монеталардың көрсетілген сипаттамалары баспасөзде жариялануы ... ... тек қана ... ... ... ... Ұлттық валютаның қызмет ету шарттарын, мерзімін, тәртібін анықтау
құқығы ... ... ... ... банк ... ... ... шет ле мемлекеттірінң
ақша бірліктеріне айырбастау бағамын анықтау тәртібін белгілейді.
Қолма – қол ақшаның айналымы, ... ... ... ... ... жолымен жүзеге асады.
Қазақстан Республикасында ақша банкноталарын өндіру және коммерциялық
банктерге ... ... беру ... өз ... ... ... – қол ақшаның жағдайы 1996 жылға ... ... ... Екінші деңгейдегі банктер корреспонденттік шоттағы
қаражаттарының қалдығы ... ... қол ақша ... ... ... ... операциялық кассадағы қолма – қол ақша ... ... – бұл ... ... ... ... шығарылуы. Ол қолма- қол түрінде де немсе қолма- қолсыз ақша
түрінде де ... ... – қол ақша ... ... ... ... мен
монеталардың қосымша шығарылуын сипаттайды.
Қазақстандағы теңгенің көп мөлшерде ... ... ... – кәсіпорындар арасындағы дәстүрлі қолма- қолсыз есеп ... ... – қол есеп ... ... бұны ... ... деп есептеуге болады.
Бірақ 1995 жылы жағдай жақсара бастады, бұл кассалық түсімдердің кассалық
шығындардан көбеюі нәтижесінде қлма – қол ... ... ... банк ... ... ... ... эмиссиясы депозиттік қарыздық операциялардың
процесінде іске асады. Банкідегі депозиттер ... ... ... құру үшін
қажет потенциалдын жасайды. Банк салымдарын чек эмиссиясы немесе қарыз беру
арқылы жұмылдырған кезде несие ақшалар құрылады.
Бұл операциялардың ... ... 100 ақша ... ... үшін
мінждетті резерв 10 ақша бірлгін құрайды, қалған 85 ақша ... ... ... ... мүмкін.
Сонда айналымдағы ақша массасы:100+85=185 ақша бірлігі болады. Бұл – сома
85 ақша ... ... жаңа ақша ... білдіреді. Осы жолмен құрылған
ақшаларөз кезегінде өздері ақша ... ... бола ... ... ... ... әкеледі. Яғни, ақшаның мультипликативті көбеюі
орын алады.
Депозиттік банктердің эмиссиясын ... ... ... ... ... ақша ... және ақша мультипликациясын бақылау ... ... – бұл ... банкі шығаратын ақшалары. Оған айналымдағы
қолма – қол ақашалар, міндетті және ... ... ... ...... ... сәйкес Ұлттық банкідегі арнайы шотта
несие корреспонденттік шотында ... ... банк ... (бұл ... ... ... ... тек қана қаржылық тұрақты
банктер мен ... ... ... ... деп ... резервтер дегеніміз банктердің Ұлттық банкідегі корреспонденттік
шоттардағы қалған қалдықтары. ... ... – қол ... ... корреспонденттік шоттардағы қаражаттарының юболуына байланысты
болғандықтан, ... банк ақша ... ... екніші деңгейдегі
банктердің Ұлттық банкідегі корреспонденттік шоттардағы ... яғни ... ... ... ... реттейді.
Ол ақша – несие саясатының құралдарын пайдаланумен іске асадыү бұл
құралдары ақша базасының кеңеюінің ... ... және ақша ... ... қатынасы арқылы есептелетін ақша мультипликаторының мөлшеріне
әсер етеді.
Ақша ... ... ... резервтеу нормасына
байланысты, өйткені ... ... ... мен несие ресурстарының көзі
болып пайдаланбайды, сонымен қатар, айналымдағы ... – қол ... ... ... ... – айналымдағы қолма- қол ақшалардың банктерден тыс (болғанда)
орналасқанда мультипликацияланбауына байланысты. Ақша ... ... ... ... ... әсер ... коэффициенттік жылдамдығы азаяды.
Экономикадағы ақша айналысының жылдамдығы (бұл жағдайда банк ... ... ... ... ... айтылмайды) Ұлттық банк арқылы
тікелей реттелмейді, бірақ оның мөлшері ... ... әсер ... – несие саясаты үшін мәні бар. Экономикадағы ... ... ... ұзақ ... депозиттердің және ұзақ ... ... ... ... ... бұл тек қана, жалпы
экономиканың тұрақтылығы және ... ... ... сенім болғанда ғана
мүмкін. Керісінше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ұлттық валютаға деген
сенімнің көрсеткіші болып, ұзақ ... ... ... ... ... ... ... валютасын сенімді активтерге
аударуменен бірге жүреді.
Ақша айналысының жылдамдығы экономикалық монетаризация деңгейіне
байланысты ... ол ақша ... ... ішкі ... ... ... жылдамдығы төмен болған сайын, монетаризация деңгейі
жоғарылайды.
Монетаризация деңгейі 1989 жылы Францияда 68,5%, ...... – 89,1%, АҚШ – та – 77,5%, ... – 116,7%, болды.
Қазақстанда 1995 жылы 12% - ға жуық болды, бұл әрине жеткіліксіз.
Республиканың Ұлттық ... ең ... ...... ... үздіксіз жабдықтауды, қамтамасыз ету және елдің барлық несие
жүйесінің қызмет етуіне ... ... есеп ... ... ... келтіру,
банкқызметін реттеу болып табылады. Ол басқа ...... ... және өз ... ... табу мақсатымен ... және ... да ... ... өз клиенттеріне – шаруашылық
субъектілері мен халыққа не жасаса, Ұлттық банкі де соны ...... ... және ... да мекемелер болды. Осыдан
келіп, Ұлттық банкіні «банктердің ... деп ... ... ... жинақ мекемелері халықтан салымдарды қабылдап, оларғақарыздар береді,
сол сияқты ... ... де ... және мекемелерінен салымдарды
қабылдап, оларға қарыздар береді.
Ұлттық (Орталық) банк «банктердің банкі» қызметін ... ... ... банктердің резервтерін сақтайды;
- коммерциялық банктерге қысқа мерзімді қажеттіліктеріне ... ... ... ... ... ... ауқымда қолма-қолсыз есеп айырысуларды жүзеге асырады;
- банктердің қызметіне қадағалу және бақылау жүргізеді.
Ұлттық банкінің маңызды қызметі банктердің, ... және т.б. ... ... деп ... ... ... болып табылады.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банк ... және ... ... және ... қызмет туралы» Заңдарына сәйкес барлық
мекемелер өз резервтерін Ұлттық банкіде сақтаулары тиіс, өйткені жоғарыда
айтылғандай, ... ақша ... ... ... ... ... ... және өтімділікті қамтамасыз ету үшін стратегиялық
маңызы бар.
Ұлттық банк – коммерциялық банктерді және басқа да ...... ... ... ... Шетелде орталық банктерді «соңғы
сатыдағы несие беруші» деп ... Олар ... ... есеп
мөлшерлемесін ала отырып, уақытша жетіспеген өтімді құралдарының орнын
толтыру үшін несиелер береді. әрине, бұл ... ... ... ... ... ... банктердің меншікті қарыздық
міндеттемелерін қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ... жүйені қолдау
мақсатында ауциондық негізде, ломбардтық несиелерді және РЕПО операциялары
арқылы несие ... ... ... (1993 ... ... ... көп
қолданатын директивті несиелерден айрықша несие ретінде, нақты (нарықтық)
пайыз мөлшерлемесін белгілеуге мүмкіндік берді. ... және ... үшін ... ... ... Кейіннен ауыл шаруашылығы,
энергетика сияқты бөлек салалардың қажеттіліктеріне қарай жабық ... ... ... ... банкінің белгіленген экономикалық
нормативтері және бұрын берілген орталықтандырылған несиелер ... ... ... ғана ... ... берілетін аукциондық
несиелер – жұмыс істеп тұрған банкаралық ақшалық нарықтың пайда ... ... ақша – ... ... ... ... болып табылады.
Банктерге ломбардтық несие беру, тек ақша массасына бақылау міндетін
туындайтын Ұлттық банкінің лимитімен ... ... ... ... ... ... ... алған, өз активтерінің құрылымында
мемлекеттік бағалы қағаздары және олардың кепілдігі бар барлық ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру
мөлшерлемесінен жоғары белгіленеді, ... ... ... төмен болмайды.
РЕПО операциясы – екі ... ... ... операция: бірінші
бөлімде (РЕПО ашу) Ұлттық банк бастапқы дилерге (тек арнайы лицензия бар
банктер ... ... бола ... ... ... ... сонымен қатар
бір уақытта Ұлттық банкіге ... ... ... ... жабу)
қатысушыларға ол бағалы қағаздарды ... алу ... ... ... ... ... РЕПО келісімі белгіленген мерзімді Ұлттық банкіге
ақша қаражаттарына айырбастау үшін ... ... Кері ... РЕПО ... ...... ... жабу кезінде
оларды қайта сатып алады.
Бұл операция ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарын алу (егер ақша массасын реттеу мәселесі қажет болған
жағдайда) үшін қолданылады.
Ұлттық (Орталық) банк ... ...... есеп айырысуларды
жүргізеді.
Ұлттық банк банкіаралық есеп айырысу ... ... ... ... ... негізгі ұйымдастырушысы болып табылады. Осыған
байланысты ол келесі қызметтерді атқарады:
- қолма – қолсыз және қолма – қол ... ... ... ... ... ... бірыңғай әдістемелік негіздегі елдің ... ... есеп ... есеп ... және есеп беру ... орнату және
үйлестіру.
Елімізде қолма – қолсыз есеп айырысудың екі ішкі ... бар. ... ... ... арасында тікелей есеп айырысу, екіншісі – ... ... ... ... арқылы жасалатын
орталықтандырылған есеп айырысулар.
Тұрақты байланыстары бар клиенттердің ... ... ... есеп ... үшін LORO – ... ... ... бойынша – коммерциялық
банктер өзара есеп айырысуларды жүзеге асыра ... банк пен ... ... ... ... кассалық
орталығы (ЕКО) клирингтік (қарама – ... ... ... ... ашылған бюджеттің кассалық орындалуын бюджеттік банкіге беру және
төлем ... ... ... ... ... есеп млшері
міндетті қорлар (резервтер) ... ... келу ... АҚШ – ... резервтік жүйесі банкаралық есеп айырысуларды міндетті резервтер
сомасын реттеу арқылы жүзеге асырады. ... ... ... ... ... жылы ... жүйені қайта ұйымдастыру алдында банктік мекемелер
арасында бір ... – КСРО ... ... ... ... жүйесі арқылы жасалынатын ақша қаражаттары, КСРО Мемлекеттік банкінің
бір мекемесінен ... ... ... есеп ... ... ... ... аулару операциялары тармақты ... ... ... Олар бір ... ... ... ... жүргізлген есеп айырысуларды, әртүрлі тармақтардың
мекемелерінің ағысындағы есеп айырысуларды КСРО Мемлекеттік банкінің ... ... )БЕО) ... ... ьанк халық шаруашылығындағы есеп айырысулардың жетекшісі
КСРО ... ... ... ... ... ... бірыңғай
әдістемесі әрекет етті.
1988 жылдан кейін арнайы банктер пайда ... ... ФАА ... ... тәртібі негізінен сақталды. Банктің бір ... ... ... ведомоствалық бағыныштылыққа байланыссыз орындалды.
ФАА бақылау банкілік ... ... бір ... ... ... ... ... есеп айрысулардың бір орталықтандырылған
реттеуі жойылды. Филиаларалық есеп айырысуларды КСРО Мемлекеттік ... ... ... ... ... жасалатын операциялаын өзіндік баланыстарында бейнелейтін
банктердің ФАА ... ... ... ... ... ... қаражаттарға кедергісіз қол жеткізуді қамтамасыз етті. Осындай
нақты ақша қаражаттардың ... ... ... ... ... ... ... банкіде «Несиелік ресурстарды реттеу қорына
арнайы банктердің аударған қаражаттары» 816 шоттың ... ... ... ... ... «ФАА» шотының дебетінде «Банктің жүйенің несиелік
ресурстарын реттеу ... 815 ... ... ... шоттар жүйесінің көмегімен банктер арасындағы есеп айырысудың
формалдығы, ... ... ... ... ... ... ... туғызады.
Республикамызда банктік реформаның жүзеге асырылуы барысында есеп
айырысудың бұл тәртібі өзгертілді.
Тлем құжаттарының ... ... ... ... ... ... аумағында есеп айырысуды іске асыруды амтамасыз ететін
Ұлттық банкінің облыстық ... ... ... ... жүйесін 1995 жылы ендіру аяқталды.
Ірі және ұсақ сомалардағы төлемдер үшін пайдаланылатын гросс – есеп
айырысу жүесі 1995 ... 15 ... ... ... Бұл ... ... ... барлық банктер және олардың Алматы,
Талдықорған, Жамбыл ... ... ... ... ... ... кез – ... уақытта корреспонденттік шоттың жағдайы туралы
ақпараты, күнделкті ... ... ... ... алу үшін, басқа
коммерциялық ... оның ... ... ... ... үшін ... да
мүмкін. Жүйенің қатысуларына өздерінің төлемдерінің кезектілігін ... ... Есеп ... ... ... төлемдер қатысушыға қабыл
алмаған, қамсыздандырылмаған төлемдер құны түрінде қайтарылады.
Төлем ... ... ... ... ... банктер операциондық
күнді және біртұтас корреспонденттік шотты ... ... ... ... өту екі ... жүреді. Бірінші кезеңде біртұтас
корреспонденттік шотқа өту облыс деңгейінде, ал екінші кезеңде – республика
дейгейінде өту қарастырылған.
Қазақстан ... ... ... – Үкіметтің бас банкирі, қаржы
кеңесшісі және агенті. ... ... ... банк ... ... ... Қазақстан Республикасның әрі агенті ретінде және
басқа да мемлекет органдарымен өзара мәмілеге келуі ... ... ... банк ... ... ... және ... да мемлекеттік
органдардың депозитари – банкі болып ... Ол ... ... ... және операциялар жүргізеді, сондай – ақ оларға
қаржылық ... ... Ол үшін ... ... мен ведомоствалардың
шотын жүргізеді, салықтар мен басқа түсімдерді ... және ... ... ... ... жасайды.
Ұлттық банк бюджеттің кассалық орындалуы мен мемлекеттік қарызға қызмет
көрсетуі жағынан Үкіметтің ... ... және ... ... ... банк ... кассалық қызмет көрсету функциясын, барлық
меншік нысанын кәсіпорындар мен азаматтардан ... ... ... ... ... ақша ... ... жүргізужолымен
атқарды. Бюджет кірісіне түскен ақша қаражаттарының ... ... және оның ... мекемелері Қаржы министрлігінің органдарына хабар
береді.
Қаржы министрлігі қарамағында қазыналық институттың құрылуымен
байланысты мемлекеттік ... пен ... ... ... ... аталған
құрылымға беріледі.
Қаржы министрлігінің келісуімен Ұлттық банк мемлекеттік ... ... ... ... ... және кепілденген бағалы қағаздар
айналымын реттеуге қатысуға құқы бар, яғни ол ... ... ... және эмиссиясы бойынша операциялар жасайды.
Мемлекеттік ақша – несие саясатының және қаржы ... ... ... ету мақсатында Ұлттық банкіге ... ... ... ... ... 6 айдан аспайтын мерзімге
бюджеттің ағымдағы кірістері мен шығыстары арасында ... ... ... яғни ... ... жабу үшін ... мерзімді несие
береді.
Бұл несиенің мөлшері шектеулі, оған қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... несие бойынша, несие сомасы, оны
төлеу ... және ... ... ... келісімдерге қол
қойылуы тиіс. Қазақстан Республикасының Парламентімен бекітілген несиелік
лимит негізінде ... ... ... ... ... банк ... бағалы қағаздарды, оларды бірінші орналастырған кезде
(қазыналық міндеттеме) сатып алады.
Шамамен осы ... ... ... ... банк ... ... ... ақы төлеуге, қайтару, көздеген мақсатқа жұмсау
шартымен несиелер береді. Ол үкіметтік ... ... ... бақылайды
және келісімде көрсетліген мерзімде оларды пайдалануын қамтамасыз етеді.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... пайыз бойынша олардың мемлекеттік қарызға қызмет көрсетуіне
қатысады.
Қаржы ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарды біршама тез жұмылдыруды қамтамасыз ету
мүмкіндігі, республикадағы бағалы қағаздар ... ... ... өз ... ... ... ... нарығының толығымен
қалыптасуының болашағы екі деңгейлі банк ... ... ... ... ... ... ... дамуына және басқаларға тәуелді. Бірақ, республикамызда бұл
жағдайлар жасалған жоқ және қалыптасқан бағалы қағаздар нарығы да ... банк ... және ... ... ... ... және басқа да мемлекеттік органдардың кеңесшісі болып табылады.
өйткені, болашақта ақша ... ... және ... да макроэкономикалық
көрсеткіштер туралы жаппай дәл және жедел көпшілік ақпараттарды иеленетін,
ірі экономикалық, ғылыми және ... ... бола ... ... ... ... ... Заңға сейкес Ұлттық
банкінің құзырлығына сыртқы экономикалық ... ... ... және ... ... тәжірибеде қолданып жүрген
заңдарға сәйкес шетел валютасымен кез ... ... ... ... ... ... бар.
Орталық банктер деңгейінде мемлекетаралық ... ... ... яғни ... ... ... банктерінде және халықаралық қаржы –
несие институттарында қазақстан Ұлттық банкісінің мүддесі ескеріледі.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... сондай-ақ шетел банктерінің өкілеттіктерінің ашылуына ... ... ... валютасына қатысты Ұлттық валютаның бағамын ... ... ... ... және ... ... шетел
валютасындағы айналым тәртібін анықтайды.
Валюталық операциялар бойынша шетел валютасымен есеп ... ... ... және ... құндылықтармен жасалатын банктік
операцияларды жүргізуге лицензия беру туралы ережелерді белгілейді, сондай
ақ ... ... ... ... ... ... ... саны анықталады.
Мұндай жағдайда банктер тарапынан заңдылықты бұзған фактілер
анықталған уақытта ... банк ... ... ... ... банк алтын валюта резервтерін құрып, олармен операциялар жасайды.
Ол статистикалық валюталық операцияларды және ... да ... ... және есеп беру ... жасайды, сондай –ақ оларды беру
тәртібі мен мерзімін анықтайды, әрі валюталық операциялар ... ... ... банк ... құндылықтармен төмендегідей операцияларды жүзеге
асыруға құқылы:
- шетел валютасын сату мен сатып алу;
- қазыналық ... мен және т.б. ... ... ... ... қаржы ұйымдарымен, шығарылған
бағалы қағаздармен операциялар жүргізуге ... ... ... ... ... және басқа да қымбат бағалы ... мен ... сай ... табиғи асыл тастарды ... ... ... ... алтынды және басқа да қымбат бағалы металдардың ... ... –ақ ... асыл ... ... және өңделмеген түрінде сату,
сатып алу операцияларын Қазақстан ... ... және ... ... асыруға.
Қазақстан Республикасы заңдарында көрсетілген валюталық ... ... ... ... ... да ... ... банкінің құқығы бар.
Ұлттық банк мынадай алтын влюталық резервтерді құру мен ... ... ... және ... да ... ... металдар;
- шетелде сақтандырылатын банкноталар, монета, банк ... ... ... ... ... сақаталатын валюталық құндылықтар;
- Кез – келген халықаралық ... ... ... активтер;
- Аудармалы вексельдер, жай және қазыналық вексельдер, яғни оларды шетел
үкіметінің, немесе халықаралық ... ... ... ... ... ... да ... егер ол активтердің өтімділігі мен қауіпсіздігі
қамтамасыз етілген ... және ... ... ... ... мен қымбат бағалы металдарды сатып алу қуатын ... ... және ... ... ... ... ... қоры
пайдаланылады. Бұдан да басқа Ұлттық банк валюталық нарықтағы интервенция
көмегімен өз валютамыздың сыртқы ... ... үшін ... ... ... банк міндетті түрде активтердің өтімділігі мен қауіпсіздігін және
сыртқа валюта резервтерінің төлем қабілеттілігін сақталуын ... ... ... ... ... ... ... валютаның
тұрақтылығын қамтамасыз ету және айырбас бағамын қолдау үшін, сондай ... ... ... жасау тәртібін сақатуы қажет. 12
ай ішінде сыртқа ... ... 15 % - дан ... үшін ... ... шараларды үкіметпен келісіп жасайды.
Ұлттық банкінің халықаралық, телекоммуникациялық жүйелерге қосылуы,
сондай – ақ Ұлттық банкінің ... ... ... ... ... ... активтерін диверсификацилауды жоспарлы түрде
жүргізуге, ... ... ... тиімді реттеуге және оларды
орналастыраудан түскен табыс деңгейінің жоғарылауына мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... ... нарықтағы
конъектурасынның және оған ... ... ... ... ... жүргізіліп отыруын талап етеді. Сондай – ақ жасалған
келісімдерді жедел қамтамасыз ету барысында оларға ... ... ... ... ... ... резервтерменжүргізетін операциялардан түсетін табыстың
негізгі көздерінің бірі ... ... жылы ... ... 37 ... ... ... ал 1995 жылы – 399 – ға жетті.
«REUTER» жүйесінде ... ... ... ... ... кластық шетел банктері болды. Ұлттық банкнің 1995 жылы
бағалы қағаздармен жүргізген операциялары тек қана АҚШ – тың ... ... ... және ... келісімдерден құралды. Бұл
операциялар АҚШ үкіметінің бағалы қағаздарын автоматты түрде инвестициялау
бағдарламасын ... ... ... банкісі (Нью – Йорк) арқылы ... жылы ... ... ... ... ... Лондондық Ассоциация
өткізген аттестация нәтижесінде (LRMA). ... ... – цинк ... ... ... ... сапалы жабдықтау «GOOD DELIVERY»
мәртебесіне ие. Бұл қазақстандық өндірушілердің ... ... ... танылғандығын білдіреді және де күмістен жасалатын
операциялардың тиімділігін жоғарлатуға мүмкіндік береді. ... ... ... ... 1996 жылы жасалынды.
Халықаралық валюталық қордың стандарттарына сәйкес күмістің орталық
банктердің алтын валюталық резервнің ... ... ... ... банк 1994 – 1995 ... өз ... шоттарынан шетел банктеріне
анағұрлым тиімді бағаммен шығарылған күмісті бірте – ... сату ... ... , Ұлттық банк алтын қорларын басқару бойынша консервативті
көзқарас ... ... ... ... ... ... көлемін
ұлғайту процесі жүргізіледі, ал дүниежүзілік нарықта алтынмен жүргізілетін
операциялар депозиттерге орналастырумен шектеледі.
Қазасқтан Республикасының Ұлттық банк ... ...... банктердің қызметтерін қадағалау және ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсатының бірі – бұл
банктік қызметті макроэкономикалық деңгейде ... ... ... ... және басқа да қаржы – ... ... ... банктік және ақша жүйелерінің қызмет етуінің
тұарқтылығын ... ... ... табылады.
Ұлттық банк банктік қызметтерді қадағалау және реттеу ... ... және ... ... ... ... ... қатарына жататындар:
- пруденциалдық нормативтерді және басқа да банктердің орындауы міндетті
нормалар мен лимиттерді қою, резервтік талаптар нормалары, оған қоса
күмәнді және ... ... ... ... нормалары;
- банктердің орындалуы міндетті ережелер мен басқа да ... ... банк ... ... ... қаржылық жағдайын сауықтыру жөніндегі ұсыныстар беру;
- бар кемшіліктерді жою жөніндегі міндеттеме хатты ... ету, ... ... хаты және т.б. ... ... ... ... қызметтерді реттеудің экономикалық әдістеріне Ұлттық банкінің
айналыстағы ақша массасын ... үшін ... ... ... беру және бағады қағаздармен жүргізілетін операциялар). Банктік
қызметтерге әсер етудің мұндай ... ... ... және тезірек болып
келеді.
Бір деңгейлі жоспарлы – орталықтандырылған банктік жүйе ... ... ... және ... ... ... ... болады. Ал, екі
деңгейлі нарықтық типтегі жүйелерге экономикалық әдістердің басым болуы
тән. нарықтық ... ... ... ... да ... ... сүйенеді. Ұлттық банкінің екінші деңгейдегі банктермен қарым –
қатынастары келесі ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуіне жалпы жағдай ... және ... ... ... ... өз септігін тигізеді;
- банк қызметтерін заңға сәйкес реттейді (әкімшілік және экономикалық
әдістемелері ... ақша – ... ... тұрақтылығын ұыстап тұру мақсатында банк
қызметтерін қадағалайды;
- банктердің шұғыл қызметтеріне араласпайды.
Коммерциялық банктер өз ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк және коммерциялық банктер бір – бірінің
міндеттемелері бойынша жауап бермейді.
Ұлттық банк міндеттемелеріне лицензиялау және ... ... ... ... және ... ... жүргізу, сонымен қатар «Қазақстан
Республикасы банктері және ... ... ... Заңға сәйкес банктерді
қадағалау кіреді. Осы мақсатта Ұлттық банк:
- банктің құрылтайшыларын (акционерлерін) олардың бекіткен шектенасқан
акциялар көлемін иемденуіне, ... ... ... ... ... ... ... органдарына кандидаттардың іскерлік жарамдылығын
анықтауға;
- ... және ... ... ... соның ішінде, орнында
немесе аудиторлық ұйымды шақыру арқылы, өзінің бақылау және қадағалау
қызметтерін дұрыс жүзеге асыру үшін керекті ... ... ... ... ... шешімдерін орындамаған жағайында, оларға айыппұлдық
жазалау шаралары қолдануы мүмкін.
Банк қызметтерін реттеу, сонымен қатар коммерциялық ... ... ... ету әне ... ... ... мен ... қорғау мақсатында Ұлттық банк банктер үшін келесі пруденциялдық
нормативтерді белгілейді:
- жарғалық қордың ең ... ... ... ... ... ... баланстың өтімділік көрсеткіштері;
- Ұлттық банкіде орналастырылған міндетті резервтер мөлшері;
- Бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғарғы мөлшері;
- Банктің құрылтайшыларына, акционерлеріне, ... ... ... заңды тұлғаларға келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері;
- Ашық валюталық ... ... банк ... ... ... ... банктерге, банктік
бірлестіктерге және өзінің күнделікті балансы бар олардың филиалдарына да
қолданады.
Қазасқтан Республикасында инфляция процестерін ақша – ... ... ... ... емес ... Ұлттық банкіге коммерциялық
банктердің несиелік салымдарына шек қою және сол ... ... ... ... ... банк ... ... яғни барлық коммерциялық ... ... ... және ... ... мен қаржылық
жағдайын иалдайтын бағалау нормативтерін қолданады.
Кейбір нормативтерге толығырақ ... ... Банк ... ... ... ... активтері мен
міндеттемелерінің нормативтік қатынасы түрінде, міндеттеменің өтелу
мерзімі мен активтердің іске асу ... ... ... ... төмендегідей қатынастар жатқызылады:
- банк капиталы эжәне оның міндеттемелері;
- несие сомалары мен есеп айырысу, ағымдағы шоттар, салымдар, ... ... ... ... және ... ... ... және т.б.
2. Міндетті резервтер мөлшерін, Ұлттық банктің резерв шоттарындағы
белгіленген мөлшердегі қаражаттар қалдықтарын ұстап ... ... ... қатынаста берлгілейді; резервтік қордың
қаражаттары банкте тартылған ресурстардың бір бөлігін резервтеу
жолымен ... Бір ... ... ... ... ең жоғары млшері, банк
капиталының жалпы сомасының белгілі бір ... ... ... қарыз алушыға келетін тәуекелдік есептеу кезінде, тәуекел сөзінің
ұғымына қарыз алушыға берілен несиенің барлық ... , ... ... оның
тапсырмасы бойынша берілген міндеттемесі кіреді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банк банктік қызметті ... ... ... ... мүмкін болатын шығындарын жабуға арналған
міндетті сақтандыру қорларын құру тәртібін ... ... ... табыстары есебінен қалыптасады.
Ұлттық банктің реттеуц қызметі негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің
(ЖҰӨ, ҰТ, баға ... ... ... ... ... ... ... нормативтік және бағалау көрсеткіштеріне,
есеп пен есеп беру ... ... банк ... есеп беру ... төмендегідей түрлерін
белгілейді:
- айдың бірінші күніне баланс;
- тоқсандық айналым ведомосы;
- «Басқадай дебиторлар мен кредиторлар»шоттары бойынша ... ... ... және ... табыстар мен шығыстар (№2 форма) бойынша
тоқсан ... ... ... қоса ... ... ... ... дифференциалданған мерзімдерін белгілеу және
банктердің ... ... мен ... ... ... ... түрлі категориялары үшін есеп беру формаларын беру тәжірибесі
қолданылуда. Ірі банктер шағын банктерге ... жиі ... ... ... ... есеп беру формаларын ай сайын тапсырады. Орташа
банктер – тоқсан сайын, шағын ...... ... бір рет ... ... Үкіметінің Ұлттық банкінің Қаржы нарығын және
қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау ... 2009 ... ... саясатының негізгі бағыттары туралы мәлімдемесі.
2008 жылы жаһандық қаржы дағдарысы әлемдік экономиканың өсу қарқынының
тежелуіне ... әсер ... ... ... экономикалық рецессия байқалып
отыр. әлемдік қаржы және тауар нарықтарындағы тұрақсыздық Қазақстанның
экономикалық өсу қарқынына ... ... ... ала ... бойынша 2008 жылы
экономикалық өсу – 3,1 % ды, жұмыссыздық деңгейі шамамен – 7 %. ... ... – 9,5 % ... жағдайларда 2009 жылы экономикалық саясат ... ... ... ... ... ... ... салдарын жұмсартуға
бағытталады. Үкімет пен ... банк ... ... ... ... ... ету және ... теңгерімді қолдау,
сондай – ақ экономикалық өсім мен ... ... ... 2009 жылы ЖҰӨ - нің ... өсуі ... ... ... 2% - ды
құрайды, жұмыссыздық деңгейі 8-%-дан аспайды инфляция 2009 жылдың ... ... деп ... Қазақстан Республикасы Үкіметі, Қазақстан
РеспубликасыҰлттық банкі және ... ... ... ... ... 2009 – 2010 ... ... бірлескен іс – қимыл
жоспарын іске асыру көрсетілген мақсаттарға ... ... ... ... іс – ... ... шеңберінде қаржы секторын тұрақтандыру,
шағын және орта бизнесті қолдау, ... ... ... ... ... ... одан әрі әртараптандыру, жұмыспен қамтуды
қамтамасыз ету және халықтың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... банк пен КНРА ... қаржы жүйесінің тұрақты жұмыс
істеуін қамтамасыз етеді, және экономиканың нақты секторына кредит ... ... ... ... ... баға ... екінші деңгейдегі
банктерді қосымша капиталдандыруды ... ... ... жекелеген
екінші деңгейдегі банктер деңгейіндегі тұрақтандырушы шаралары, оның ішінде
екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... Көрсетілген инфляция деңгейіне қол жеткізу және елдің
қаржы жүйесін ... ... ету ... ... ... ақша – ... саясатын жүргізеді.
Қысқа мерзімді өтімділікті реттеу және оны барабар деңгейде ұыстап тұру
үшін Ұлттық банк екінші деңгейдегі банктерге ... ... ... ... – ақ РЕПО ... ... ... ету ретінде
қабылданатын құралдардың тізбесін одан әрі кеңейту, екінші ... ... ... ... ... ... банк ... мүмкіндігі қаралады.
Ұлттық банк екінші деңгейдегі банктердің әр түрлі кредиторлар ... ... ... беру жүйесін әзірлейді және енгізеді.
Бұл ... ... ... ... қайта бөлуге және қысқа мерзімді
құралдар ақша нарығындағы операцияларға қол ... ... ... ... өтімділікті және Ұлттық банк ... ... ... кепілдіктердің көлемі екінші деңгейдегі банктің
меншікті капиталы мөлшерінің 50 % ... ... ... ... КНРА ... ... секторын реттеуді күшейтеді. Қаржы
ұйымдарының өз капиталының жеткіліктігін бағалауға ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... арнайы провизияларды ... ... және ... ... ... ... ... күшейтіледі.
КНРА акционерлердің жауапкершілігін арттыру кағидаттарын ескере ... ... ... ... ... және салымшылардың мүддесін
қорғауды қамтамасыз етудің жаңа тетіктерін пысықтайтын болады. Ұлттық ... ... ... ... мен ... едәуір үдесі
шетелдік валютада болғанда, және қарыз алушылардың ... ... ... ... ... жоғары кредиттік тәуекел
болған жағдайда қаржы тұрақтылығы көрсеткіштерінің нашарлауын ... ... ... мен теңгенің айырбас бағамының жай – ... ... ... ... ... банктің іс – қимылы ұлттық ... ... ... ... ... ... ... валютасына
қатысты бақыланатын шекте қалқымалы өзгеруіне бағытталатын болады. Тұтастай
алғанда, үкіметтің қызметі экономиканы «сауықтыруға» және ... ... ... ... етуге бағдарланатын болады. Тұрақтандыру
шараларын іске ... ... ... ... ... ... дамыту және жобаларды экономиканың әлеуетті ... ... іске ... ... перспективалы даму үшін негіз
қаланатын болады.
Үкімет ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруды ... ... ... даытуды және «Қазақстанның 30
корпоративтік көшбасшысы» бағдарламасын серпінді іске ... ... 2009 жылы ... ... ... басымдық – жұмыспен қамтуды
қамтамасыз ету және халықтың әлеуметтік елсіз топтарын ... ... ... ... органдармен бірлесіп, ндіріс көлемінің ... ... ... ... ірі ... туралы қол қойылған меморандумдар шеңберінде толық көлемде
әрі уақытылы қаржыландырады.
Салық – бюджет саясатының ... ... ... ... ... ... белсенділікті ынталандыруға және ... ... ... ... ... болады.
Жаңа салық кодесін іске асыру, атап айтқанда: 2009 жылы корпорациялық
табыс салығының ставкасы 30 % - дан 20 -% - ға ... ҚҚС 13% -12% ... ... ... – ақ салық ... ... ... ... үшін нарықтардың қолайсыз конъектурасын жұмсартуға
және олардың инвестициялық мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ескере отырып, экономикаға мультипликативтік
әсер көрсететін жобаларды бірінші кезекте қаржыландыруға және халықтың
қажетті ... ... ... ... ... ... ... саясат жүргізілетін болады. Бұл ... ... ... және ... ... ... қысқарған жағдайда, кідіріссіз
шешуді талап етпейтін шығыстар ... ... ... ... ... болады.
2. Ақша – несие саясатының негізгі бағыттарына талдау.
2.1. Ақша – ... ... 2006 -2008 ... ... негізгі
бағыттары.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ақша – несие саясатының 2006
– 2008 жылдарға арналған ... ... ... ... ала ... ... жылдары Қазақстанның қаржы
секторы тұрақты дамуда. Бұған қолайлы сыртқы экономикалық конъектура және
соңғы жылдар бойы ... ... ... ... ... ... етуде. 2005 жылғы алдын ала бағалау ... ... ... ... ... сауда айналымы 33,8 % өісп, 55,4
млрд.долларға жетті, тауарлар мен ... ... ... – 34,5 % өісп,
30,4 млрд долларға жетті, ал ... мен ... ... ... – 32,9%
сіп, 25,0 млрд доллар болды.
Қазақстан Республикасының Статистика ... ... ... жылы ЖІӨ - нің нақты өсуі 2004 ... ... 9,4% ... ... ... өсуі ... ... салаларында байқалады.
Өнркәсіпте -4,6%, ауыл шаруашылығында – 7,3%, құрылыста -37,8%, ... ... ... – 7,0%, ... қызметі – 27,7%, сауда – ... 2005 жыл ... ... ... суі 2004 ... 35,7% ... жылы 2004 жылмен салыстырғанда халықтың ақшалай кірісінің өсуі
нақты көрсетуде 12,0% ... ... ... ... тауар айналымының
көлемі 2005 жылы 12,4% көбейді. 2005 жылы ... 7,5% - ға ... ... жылдар бойы өсіп отырған инфляциялық қысым жағдайында
инфляция салыстырмалы түрде алғанда жоғары емес. 2005 жылы азық – ... -8,1%, азық – ... ... ... – 5,9%, ақылы қызмет
көрсету – 8,0% қымбаттады. Баға газбен жабдықтауға – 34,5%, ... ... – 23,1%, ... беру ... ... көрсетулеріне -19,5%,
күрішке – 18,3%, сондай – ақ ет және ет өнімдеріне 12,5% ... ... ... ... оның ... экономикалық белсенділіктің
артуы 2005 жылы инфляциялық қысымның нығаюына ықпал етті. Жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... сақталды. 2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда Brent ... ... ... бағалар 40,8 %, табиғи газға -42,5% өсті. Бұл ішкі
нарықтағы ... ... ... ... ... ... келді.
2005 жылы мемлекеттік бюджет шығыстарының өсуі жалғасты. Егер олар ... ЖІӨ - ге 27,9% ... ... ... өзі экономикалық белсенділікті
ынталандырады, алайда инфляциялық қысымның ... ... ... 2005 ... ... ... туындаған инфляциялық күтулер қосымша
инфляциялық фактор болды.
2005 жылы өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі жүргізген ... ... ... ... іс – жүзінде 2005 жыл бойы бағаның
өсу үрдістерінің сақталғанын растайды. Тұтыну ... ... ... мен ... белсенділіктің артуымен көрінген ақшаға
сұраныстың өсуі белгілі бір дәрежеде әсер етті. Ақшаға сұраныстың өсуі ... ... ... ... 2005 жылы ақша ... 25,2% ... млрд теңгеге дейін көбеюі ішкі кредиттенудің өсуімен қамтамасыз
етілді. Экономикаға кредиттер 2005 жылы 74,7% ... ... ... – қол ақша 8,6% ... 411,8 млрд ... Ал 2004 ... ... кезеңінде өсу 59,0% құрады. 2005 жылы ақша
базасы 14,7%, 663,0 млрд теңгеге өсті.
2005 жылы ... ... ... ... үшін ақша – ... ... шаралар қабылданды. Ресми қайта қаржыландыру ставкасы 7%-дан 8%-ға
дейін бірте – ... ... Ең ... ... талаптарды есептеу
базасы кеңейтілді және резервтік активтердің тізбесі қысқартылды. ... ... ... ... ... ғана асып ... 2005 жылы
теңгенің АҚШ долларына қатынасы бойынша 2,9% номиналдық құнсыздануына алып
келді. Бұл Қазасқтан ... ... ... ... ... ... қысқартуға мүмкіндік берді.
Ақша – кредит саясатының инфляцияға әсерін күшейту үшін ақша – ... ... ... ... 2005 ... 1 – ... бастап
депозиттік және кредиттік операциялар қысқа мерзімді ноталарды шығару РЕПО
операциялары сияқты ақша – кредит ... ... ... өзгерістер
енгізілді. Бірігейлендіру нәтижелерін күшейту үшін «Овернайт», ... беру және ... РЕПО ... ... ... ... ... ноталар эмиссясының көлемі 3,5 есе ұлғайған кезде , олардың
айналыстағы көлемі 2005 жылғы 396 млрд ... 161 млрд ... ... Бұл ... ... айналыс мерзімдерінің айтарлықтай
қысқаруына байланысты. (2004 жылы орташа алғанда 243 ... 2005 ... ... 30 ... ... ... ... банкінің баға тұрақтылығына жету
жөніндегі қабылдаған шараларына ... ... бір ... ... алғанда 2005 жылға арналған мақсатты бағдардан (5,2 – 6,9 %) асып
түсіп, 7,6% құрады.
Осы жағдайларда Қазақстан ... ... ... ақша – ... 2006 – 2008 ... ... негізгі бағыттарын әзірледі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... бағытталған ақша – несие саясатын жүзеге асыруды ... ... ... деп ... инфляциялық тәркеттеу қағидаттарына көшу жөніндегі жұмыс
жалғастарылады. Бұл инфляция ... ... ... ... ... ақша – ... ... негізгі өлшемдерінің болжамдарын құруды
болжайды.
Негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің болжамы 2006 жылы іске асыруға
белгіленген шараларды нақтылай отырып, тұтастай ... 3 ... ... осы ... ... мерзімді бағытын атап көрсетеді. Келесі жылдарға
көрсеткіштер ағымдағы жылдың ... ... ... – 2008 жылдарға арналған ақша – несие ... ... ... ... Ұлттық банкі екі сценарилік нұсқаны қарастырды.
Сценарилік нұсқаларға бөлудің өлшемі мұнайға әлемдік ... ... ... ... ... әлемдік бағалардың сценарийін нарықта бағаның
күрт төмендеу ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі қарастырмайды.
Қарастырылып отырған сценарийлік ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылық және қолайлы сыртқы экономикалық
конъюктураның ... ... ... ... сыртқы қарыз алу көлемдерінің ақша – несие
саясатына айтарлықтай ықпалын көрсетіп ... Бұл ... ақша – ... ... ... ... факторлардың бірі болып қала береді. Мұның
өзі банктер мен кәсіпорындардың сыртқы қарыз алу ... ішкі ... ... ... ставкаларына қарамастан айтарлықтай болатынына
байланысты. Есептеу кезінде Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының ... ... ... ... ... олар 2006 ... ... жарты
жылдығында орын алады.
Болжамдарды дайындау кезінде Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ақша – ... ... ... ... үлгісінің
нәтижелері пайдаланылды.
Мұнайға қалыпты бағалар сценарийі 2006 – 2008 ... ... ... ... ... ... бір баррель үшін 45 – 60 доллар шегінде
қалғанда, әлемдік пайыздық ставкалар ... ... ... ... ... Осындай болжамдар кезінде 2006 – 2008 ... ... ... өсуі 8-9%, Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің халықаралық
резрвтері – 12 – 38 %, ақша массасы – 24-35%, ақша ... 20-42% ... ... ... ... 2006 ... 32%-дан 2008 жылғы
38-%-ға дейін өседі.
Мұнайға жоғары ... ... ... үш жылдық кезеңде мұнайдың
әлемдік бағасының одан әрі өсуін болжайды. Осы ... ... ... мұнайдың орташа әлемдік бағасы 1баррель үшін 65 ... ... деп ... ... ... ... ... салыстырғанда
әлемдік пайыздық ставкаларының неғұрлым төменгі деңгейіне жету болжанады.
Осындай болжамдар кезінде 2006 – 2008 ... ... ... ... ... ... ... жоғары орташа жылдық өсуі
күтілуде. Халықаралық резервтердің, ақша агрегаттарының өсу болжамы ... ... ... қарағанда орташа адғанда 7-12% тармаққа жоғары
болады.
Қазақстан Республикасының ... ... ақша – ... ... мақсаты мұнайға қалыпты бағалар сценарийін іске ... ... 5,7 -7,3 % ... және ... ... ... сценарийін
іске асыру кезінде - 6,9 -8,5 % шегінде ұстау болады. Екі ... ... ... ... ... мұнайға қалыпты бағалардың
сценарийін ... ... деп ... ... ... ... ... банкі бірқатар шараларды, оның ішінде ақша – несие
саясатын ... ... ... іске асыруды жоспарлап отыр. Бұл
сценарийге қарамастан шетелдік кпиталдың айтарлықтай ... ішкі ... ... ... ... ... ... шығыстарының өсуі
жағдайларында инфляциялық қысымның сақталуы болжанатынына байланысты.
Мұнайға жоғары ... ... іске ... ... ақша – ... ... көп ... қатаңдатылуы мүмкін.
Ақша – несие саясаты саласында Қазақстан ... ... ... – 2008 жылдары ақша – несие ... ... ... және ақша ... ... ... шаралардың әсерін одан
әрі күшейту жөніндегі жұмыстарды жалғастырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі ақша ... ... ... ... байланысты өз операциялары бойынша ставкаларды, ресми
қайта қаржыландыру ставкасын қоса алғанда, реттеп отырады. Неғұрлым ... ... ... ... ... ақша – несие саясаты
жөніндегі кеңесінің мәжілісінде қарастырылатын болады, оның ... ... ... ... ... органдардың,
акедемиялық топтардың сондай –ақ қаржы секторының өкілдері қатысады.
Қаржы нарығының сияқы ставкаларын реттеудің, сондай ақ ... ... ... ... ... ... ... банктердің
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкіндегі депозиттері және қысқа мерзімді
ноталарды шығару болып отыр.
Қазасқтан Республикасы Ұлттық банкі ... ... ... ... олар ... ставкаларды айқындайды. Қысқа мерзімді
ноталарды ... ... ... ... ... ... кірістілікті»
қалыптастыру және қаржы нарығының басқа құралдарын дамыту ... ... ... Ресбупликасының Ұлттық банкінің сияқының нарықтық
ставкаларына әсерін ставкалардың дәлізін белгілеу ... ... ... ... ... ... шеңберінде қайтарылуына
Қазақстанның жеке ... ... ... беру қоры кепілдік
беретін жеке тұлғалардың жаңадан тартылатын салымдары бойынша ... ... ... ... ... ... байланыстыру
мүмкіндігі қарастырылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ақша – ... ... ... үлгісі жетілдіріледі, ол ақша – ... ... ... ... ... атап айтқанда
инфляцияға әсерін бағалауға мүмкіндік береді.
Артық өтімділік ... ... ... үшін ... ... банкі банктердің нормативтерді сақтауға ... ... ... ең ... ... ... ... одан әрі жетілдіру жүзеге асыруды ниет етіп отыр.
Өтімділікті шектеу бойынша көздеген ... ... ақша ... ... ... ... қарқынын қамтамасыз ететін болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің валюта бағамының қысқа
мерзімді және алып – ... ... ... ... ... ғана
валюта бағамын қалыптастыруға араласуды жүзеге асыра отырып, қандай да бір
ұзақ ... ... ... ... өзгермелі айырма бағамы
саясатын ... ... ... ... ақшаға сұраныс пен
ұсыныстың арақатынасына байланысты болады. Шетел ... ... ... ... емес ... ... даму үрдістерін және бағыттарын,
қалыптасқан экономикалық конъюктураға және ... ... ... қабілеттілігі деңгейін және капитал тарту қажеттілігін,
кредиттік ресурстарға ... ... ... ... ... экономиканың нақты секторы кәсіпорындарының мониторинг
бойынша жұмыстар жалғастырылады.
Инфляцияны ұстау жөніндегі шаралар Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... ... іс - ... талар етеді.
Валюталық реттеу және валюталық бақылау саласында Қазақстанда ... одан әрі ... ... қозғалысына байланысты тәуекелдерді
реттеуге қолданылады. Жаңа тәсілдерді ... ... ... ... ... операциялар бойынша ақпараттық база
жетілдіріледі, бұл 2007 ... ... ... операцияларды жүргізудің
рұқсат етілген тәртібінен жүйелі ... және ... ... ... ... қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Төлем жүйелері саласында төлем ... ... ... ... тәуекелдерді басқару және төлем жүйелерін
қадағалаудың тиімді жүйесін құру ... одан әрі ... ... Осы ... техникалық және бағдарламалық қамтамсыз етудің
операторларын, ... ... ақ ... жүйелері пайдаланушыларын
бақылау және қадағалау жүйелері кіреді. Төлем жүйелерін жоғары ақпарат
технологияларынмен және ... ... ... ... ... ... реттеу және валюталық бақылау салаында Қазақстанда валюталық
режимді одан әрі ырықтандыруға, капитал қозғалысына ... ... ... жаңа тәсілдерді әзірлеуге ... ... ... ... ... ... ақпараттық база
жетілдіріледі, бұл 2007 ... ... ... ... ... ... ... жүйелі мониторинг және селективті бақылау
жүйесіне ... ... ... ... ... береді.
Төлем жүйелері саласында төлем жүйелерінің тиімділігін және
қауіпсіздігін ... ... ... және ... ... ... жүйесін құру бойынша одан әрі шаралар қабылданатын
болады. Осы жүйеге ... және ... ... ... ... сондай – ақ тлем жүйелері пайдаланушыларын
бақылау және қадағалау жүйелері ... Тлем ... ... ... және ... ... техникамен жабдықтауға айтарлықтай
көңіл бөлінеді.
Төлем жүйелеренің ... және ... ... істеуін қамтамасыз ету
және қауіпсіздік деңгейін арттыру мақсатында жаңа резервтік орталықты құру
жөніндегі жұмыс жүргізіледі.
Қолма – қол ақша ... 2006 жылы ... ... ... жаңа ... ... ... енгізеді, бұл
полиграфиялық және компьтерлік технологиялардың дамуына байланысты ... ... жаңа ... және машина оқитын элементтер болады.
Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету шеңберінде
Қазақстан ... ... ... өз ... Қазақстан
Республикасының Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және ... ... ...... ... ... нарығының тұрақтылығын сақтауға ықпал ... ... ... ... ... 2003- 2006 ... тұжырымдамасына сәйкес қаржы нарығының одан әрі дамыту оның ... ... ... ... бағытында жүргізіледі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі Қазақстан Республикасның Қаржы
нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігімен және ... ... ... ... ... экономиканың елсіз факторын ашатын
Қаржылық тұрақтылық есепті дайындау жұмысын жүргізеді.
Халықаралық қаржылық ұйымдармен белсенді ынтымақтастық жалғастарылады.
Интеграциялық бірлестіктер шеңдерінде ... ... ... ... төлем жүйесін ұйымдастыру, ЕурАзЭК –на мүше ... ... ... құру , ... – ақ ... экономикалық
кеңістікті , шанхай ... ... ... ... және ... топтардың жұмысына қатысу жөніндегі
жұмыстарды жалғастырады.
2. Ақша-несие саясатының ... ... ... ... алдын ала қорытындылары. 2006 жылы инфляциялық қысымның
күшею үрдісі жалғасты. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің ресми
деректері бойынша 2006 жылы ... 8,4 %, ... Ал 2005 жылы ол ... Азық – ... тауарлары 7,3%, ақылы қызмет көрсету 11,6% - ... Ең ... ... ...... 25,2%, ... – 21,5%, көлік
қызметі – 19,3%, қант – 16,4% ... ... ... ... ... ... негізгі
факторлардың күші бірнеше жыл бойы сақталып келе ... ... және ... ... ... отыр. 2006 жылы инфляцияның ... Ел ... ... ... ... ... ... ішінде мыналарды атап көрсетуге болады:
- жиынтық сұраныстың жоғары қарқынмен өсуі;
- шетел валютасының әкелінуі;
- жалақының жоғары өсуі;
- тауарлар және ... ... ... бәсеке деңгейінің
төмен болуы.
1. Жиынтық сұраныстың жоғары қарқынмен өсуі.
Бөлшек сауда айналысы, кәсіпорындардың инвестициялық ... ... ... сұраныстың негізгі көрсеткіштері болып табылады. Бөлшек
сауда айналысының ұлғаюына халық кірісінің өсуі себеп ... 2005 ... 2006 жылы ... номиналды ақшалай кірісі 20,2% - ға, нақты
көрсеткіште 10,7%-ға ұлғайды. Нәтижесінде бөлшек тауар айналымының көлемі
2006 жылы ... ... ... 14,4%-ға артты.
Кәсіпорындардың сұранысының өсуі инвестициялардың ... ... 2006 жылы ... ... инвестициялардың көлемі 10,6%-ға
өсті. Халықтың тұтыну сұранысы және кәсіпорындардың инвестициялық сұранысы
кредиттік ресурстарға қол ... ... ... ... ... ... көлемі 2005 жылмен салыстырғанда 2006 ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюынан
көрінеді.
Алайда Қазақстанның бюджет саясаты, әсіресе 2006 ... ... ... ... ... Ол ... аздап
өскендігіне қарамастан мемлекеттік бюджетке келіп түскен жоары түсімдермен,
сондай – ақ едәуір соманың ұлттық ... ... ... жылы мемлекеттік бюджеттің түсімдері 2005 жылдағы жағдайлармен
салыстырғанда, яғни Ұлттық қорға түсімдерді қоспағанда ІЖӨ ... ... ІЖӨ - нің ... өсуі ... ... ... ұсыныстың өсуі
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің деректері бойынша ... ... 2006 жылы 10,6 ... алғанда жиынтық сұраныстың кеңею ... ... ... асып ... ... 2006 ... ... кезеңдерінде
экономикадағы ахуал айтарлықтай бірқалыпты болған жоқ. Мысалы, 2006 жылдың
1 жартысында жиынтық ... өсуі ... ... ... ... кетсе, ал 2 жартысында ахуал керісінше өзгерді.
2. Шетел валютасының әкелінуі.
Шетел валютасы Қазақстан Республикасына үш ... ... ...... ... және ... ... банктердің заемдық
операцияларынан. 2006 жылдың қорытындысы бойынша сауда балансының салбдосы
оң болып, 14,6 ... АҚШ ... ... ... ... инвестициялардың
таза әкелінуі 6,6 млрд.АҚШ долларын құрады. ... ... ... ... шетелдік активтерінің өсуін қамтамасыз етті, 2006
жылы елдің ресми резервтері яғни ... ... ... Банкінің
халықаралық резервтері және Қазақстан республикасы Ұлттық ... ... есе ... 33,2 млрд АҚШ ... ... жетті. Ұлттық банктің таза
халықаралық резервтері 2006 жылы 2,7 есе ... 2006 ... ... ... АҚШ ... құрады.
Шетел валютасының біршама әкелінуінің нәтижесінде ақша агрегаттары
кеңейді. Ақша массасынынң 2006 жылы ... 3716 ... ... ... ... ... ішкі ... ұлғаюынан туындады. Алдын ала ... ... ... ІЖӨ- нің ... қарқынымен салыстырғанда ақша
массасы өсуінің ... ... ... экономиканы монеталандырудың 2005
жылдың аяғындағы 27,2 %-дан 2006 ... ... ... ... әкелді.
2006 жылы айналыстағы қолма – қол ақша 45,8 %-,а 601 ... ... 2005 жылы ол ... ... ... жылы ақша ... 2,3 есеге 1501 млрд.теңгеге дейін кеңейді. ... 2006 жылы ақша ... ... қарқынының ақша базасының
өсу қарқынымен салыстырғанда асып түсуінің нәтижесінде 3,12 –ден ... ... ... жоғары өсуі.
2006 жылдың қорытындысы 2005 жылмен салыстырғанда номиналды жалақы 19,7%-
ға, ал ... ... ... ... Еңбек өнімділігінің тиісінше
немесе басып озатын көтерілуімен бекімеген ... өсуі ... ... ... ... ... ... әкеп соғады. Алдын ала жасалған деректер бойынша 2005 жылмен
салыстырғанда еңбек ... ... ... ... ... ... ... шығасыларының жылдам өсуі.
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің ... ... ... ... үшін материалдық – техникалық ресурстардың бағалары
2006 жылы 9,7%-ға өсті. Нәтижесінде осы кәсіпорындардың тауарлары ... ... ... қымбаттады, оның ішінде аралық тұтыну өнімі
-15,9%-ға, өнеркәсіп кәсіпорындары ... ... ... ... ... – 8,7%-ға өсті.
Өндіріс шығасыларының жоғары өсуі ақырғы өнімнің, оның ішінде тұтыну
тауарлары мен көрсетілетін қызметтердің ... әкеп ... Бұл ... мен ... ... ... құралдары бағалары
өсуінен қалып коюына байланысты. Қазақстан Республикасының өнеркәсіп
кәсіпорындары өндірген энергия ... ... 2006 жылы 10,0% ... газ бағасы 3,5%-ға қымбаттады, нәтижесінде жанар – ... ... ... да ... нарығында ұлғайды. Атап айтқанда бензин
206 жылы 21,5%-ға, ... ...... ... ... ... мен ... қызметтер нарықтарындағы бәсекелестік
деңгейінің тмен болуы.
Жекелеген тауарлар және көрсетілген қызметтер ... ... ... ірі ... ... жұмыс істейді. Бл ретте
нарықтардың монополиялығы тұтас алғанда республика бойынша ... ал ... ... ... ... істейді. Нарыққа еркін
кіру ұсақ кәсіпорындар үшін не толығымен жабық, не едәуір қиындатылған.
Тауарлар мен ... ... ... нарықтарындағы
бәсекелестік деңгейінің төмен болуы нәтижесінде баға ... ... ... ... ... теріс ықпалын азайту мақсатында
Ұлттық банк 2006 жылы «Қатаң ақша – несие саясатын» ... ... ... қысымның төмендеуіне себепші болатын ... ... ... Ұлттық банктің операциялары бойынша ... ... ... ... ақша – ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің артық өтімділігін алуға бағытталған
шаралар;
3. айырбас бағамы саясаты жөніндегі ... ақша – ... ... ... ... бері қайта қаржыландырудың ресми ставкасы екі рет: 2006 жылдың
1 сәуірінен бастап 8%-дан 8,5%-ға дейін, ал 2006 ... 1- ... 9%-ға ... жоғарылатылды. Екінші деңгейдегі ... ... ... трт рет: 2006 ... 1-сәуірінен бастап 3,5%-дан
3,75%ға дейін, 3-шілдеден бастап ... 2006 ... ... ... 1 – ... бастап 4,5%-ға дейін жоғарылатылды. ... ... 2005 ... ... ... 2006 ... ... дейін өсті.
Ұлттық банктің операциялары бойынша ставкалардың әсері банкаралық
нарықтағы кірістілік ... ... ... ... ... нарықтық ставкаларға беріледі. Ақша – несие саясатының шараларын
қолдануың нәтижесінде Қақастан қор биржасындағы 7 ... ... ... ... ... 2005 ... ... орташа 1,54%-дан
2006 жылғы желтоқсанда орташа 5,15%-ға көтерілді. Бұдан басқа 2006 жылдың
маусымы мен ... ... ... ... ... ... ставкалар 3,77%дан 4,45% - ға дейін, долларлық депозиттер бойынша
5,08%-дан 5,35% - ға ... ... ... ... ... ... берілген кейбір лагты кредиттер бойынша ставкаларға
сәйкесінше әсер етеді, сондақтан бұл бағыттағы ... 2007 ... ... ... ... ... өтімділігін алыға бағытталған
шаралар.
Ұлттық банктің банк секторындағы ақшаны алу ... ... ... ... 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда депозиттер 3,1
есеартық тартылды, яғни көрсетілген кезең ішінде тартылған депозиттердің
көлемі 2,6 ... 8,1 ... ... ... Нәтижесінде
банктердің депозиттеріндегі қалдықтар 51,5%-ға 131,6 млрд.теңгеге ұлғайды.
2006 жылдың басынан бері ... ... ... ... ноталарын бір
аукционда ұсыну көлемі 31 млрд. теңгеден 150 млрд.теңгеге дейін біртіндеп
ұлғайды. 2006 жылы 3,8 трлн.теңге ... ... ... Бұл ... ... 2,0 есе көп. Айналыстағы ноталар көлемі 2006 жылы 3,3 ... ... ... ... ... 12 шілдеден бастап Ұлттық банк жаңа ең ... ... (ЕРТ) ... ... енгізді. Ол бойынша банктің ЕРТ нормативтеріне
кіретін міндеттемелерлің ... ... ... ... ... ... ... талаптардың мынадай жіктелген нормативтері ... ішкі ... үшін 6% және өзге ... үшін 8%. ... ... ... ... банктер алғашқы рет жаңа ереженің
талаптарына сәйкес ең төменгі резервтік талаптарды есептей ... ал ... ... ... ... қалыптастыра бастады. ... ... ең ... ... ... ұлғаюына әкеп
соқты, ол өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ЕРТ нормативтерін орындау үшін ... ... ... активтері 2006жылғы желтоқсанның аяғында
қажетті деңгейден 1,1 есе асып ... ал ... ... ... айының
ортасында ол 2,4 есе асып кеткен болатын.
Банк жүйесі өтімділігінің қысқаруы ... бос ... ... ... ... ... ол банктердің кредит беру
мүмкіндіктерінің едәуір қысқаруына әкеп ... ... ... бұл
инфляциялық қысымды сонымен қатар кейбір лагпен төмендетіп, банк ... ... ... ... ... етуі ... Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңының 29 – бабына
сәйкес Ұлттық банктің ақша – ... ... ... ... баға
тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады.
Ақша – несие саясатының негізгі бағыттары жыл ... ... 3 ... ... ... ... 3 ... арналған негізгі көрсетікштерінің болжамдарын
қоса және алдыңғы жылға арналған шараларды ... ... ...... саясатының 2007 – 2009 жылдарға арналған көрсеткіштерінің
болжамдарын әзірлеу кезінде трансмиссиялық механизм ... ... ... ... ... ... әлемдік экономиканың өсу қарқыны
және әлемдік тауар ... ... ... ... ... ... ... болады деген болжамдар пайдаланылды. Бұдан
басқа есептеулер мен ұсыныстар негізіне Елдің ... ... 2007 -2009 ... ... орта ... ... лшемдері
алынды. Сонымен бірге, республикалық бюджеттің 2007 жылға арналған ... ... ... 2007 ... ... ... ... деп болжанып отыр.
Инфляцияға болжам Филипс қисығы негізінде жасалды, ол ІЖӨ - нің ... ... ... және ... ... арасындағы
теориялық өзара байланысты көрсетеді. ... ... өз ... ... ... ... бағамы, ақша массасы және басқа да
көрсеткіштер арқылы айқындалады. Сыртқы борыш қарастырылатын ... ... – 2009 ... ... ... ... Р-star ... бойынша
жасалған болжам біршама шетел капиталының әкелініп, ішкі қаржы ... асып ... ... ... ... өсуі жағдайларында
орта мерзімді кезеңде инфляция динамикасының төмендеу үрдісі ... ... ... ... ... көрсетеді.
Инфляцияға орта мерзімді кезеңге болжам және 2007 – 2009 жылдарға
арналған негізгі бағыттар.
Ел экономикасы ... ... ... ... ... және ... капиталға үлкен тәуекелдігін ескере отырып, инфляцияның 2007-
2009 ... ... ... ... ... ... дамуының 3
сценарийі қарастырылды:
- капиталдың қалыпты ... ... ... ... баға
сценарийі (мұнай бағасы бір баррель үшін 60 АҚШ долларынан ... ... елге ... 2 ... ... ... ... төмен);
- капиталдың көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға қатысты қалыпты баға
сценарийі ... ... бір ... үшін 60 АҚШ ... төмен,
капиталдың әкелінуі елге соңғы 2 жылда әкелінген орташа ... ... ... ... баға сценарийі (мұнай бағасыбір баррель үшін 60 ... ... ш ... да ... ... ... болашақтағы динамикасы
Орта мерзімді жоспардың көрсеткіштеріне сәйкес келетіндігін көрсетеді.
Мсалы, ... ... ІЖӨ ... ... өсуі 9,6 % - ды, негізгі
капиталға инвестициялар - 18% - 20% - ды, ... ... - 8%-ды, ... тұлғаларға берілетін трансферттер жылына - 8%-ды құрайды деген болжам
бар.
Сонымен бірге бекітілген республикалық ... ... ... 2007 ... арналған шығыстары 2006 жылғы бюджеттің шығыстарымен
салыстырғанда 28,1%-ға артады деген болжам бар.
Сондай – ақ ... ... ... ... ... капиталдың
әкелінуін шектеу жніндегі жұмыстар шеңберінде Ұлттық банк пен ККА қолданып
отырған шаралар да ... Ақша – ... ... ... динамикасы
жеке әрбір сценарий үшін қалыптасқан ахуалға қарай айқындалады.
«Капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы ... ... ... ... ұзақ ... ... ... мұнай бағасының төмендеуін
бағалау және халықаралық капитал нарықтарындағы қарыз алу құнының ... ... ... ... ... ... және екінші
деңгейдегі банктердің таза сырттан қарыз алуының төмендеуін қаматамасыз
ететін болады.
Бір баррель үшін 60 АҚШ ... ... ... ... әлемдік
баға деңгейіндегі тауарларды және көрсетілген қызметтерді экспорттаудың өсу
қарқыны 2007 жылы ... 7% - ды, ал 2008 – 2009 ... ... ... мен халықаралық қызметтер балансының ... ... ... ... ... және ... шетелдік
инвесторларға төленетін төлемдердің өсуін ... ... ... ... ... 2007 жылы оңынан қалыптасып 2009 жылы ІЖӨ-ге
шаққанда 1 %-ға ... ... деп ... және газ кен ... ... көбірек капитал салынатын
жобаларының аяқталу ... ... ... 2007 жылдан кейін тікелей
шетелдік инвестициялар ... ... ... де ... ... қосымша көлемі республика банктері ... ... заем ... есебінен қамтамасыз етіледі.
Шетел капиталының және экспортық валюта ... ... ... ... ... ... сақталуына, сондай – ақ Ұлттық
қордың халықаралық резервтерінің және ... одан әрі ... ... ... бойынша банктердің активтері алдағы үш жылдық кезеде орташа
алғанда жылына 27%-ға өсетін болады. Банктердің резидент ... ... ... ... 9,5-10 ... долларына өсетін болады.
Ұлттық қордың халықаралық резервтері мен ... ... ... ... ... ... тиісінше 10% және 23%-ды құрайтын болады.
Осы сценарий үшін инфляция ... ... ... ... ... ... ақша – ... саясатының негізгі құралдарының 2007 – 2009
жылдарға арналған орташа жылдық мәндері ... ... ... ... ... аударылатын епозиттері – 790 млрд.теңге,
банктердің Ұлттық банктегі басқа ... – 320 ... ... ... – 270 ... теңге.
Капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға сценарийі
үшін нақты сектор және ақша – ... ... ... ... динамикасына қатысты жасалған болжамдарды орындау кезінде 2007-
2009 жылдарға мынадай болжамдар алында. ... ... ақша ... ... өсуі 18%, ақша ... банк ... ... берілетін кредиттердің өсуі 27-28%-ды құрайды. 2007 жылы орташа
жылдық инфляция 6,2%- 7,2%, 2008 жылы 6,0%-7,0%, 2009 жылы ... ... көп ... ... ... қалыпты баға сценарийі
қарыз алу құнының төмен деңгейде сақталып қалуының және мұнай бағасының
динамикасына ... ... және ... өндіру жобаларын қаржыландырудың
ұлғаюына себепші болатынын көздейді.
Тауарлар мен көрсетілетін ... ... өсу ... ... ... болмағандықтан олар алдыңғы сценарийдегідей бола
береді.
Банктердің активтері алдыңғы үш жылдық ... ... ... алғанда
32%-ға өсетін болады. Банктердің резидент еместер алдыңғы ... ... ... 10-12 млрд АҚШ ... ... ... қордың халықаралық резервтері мен активтерінің орташа жылдық өсу
қарқыны қаралатын кезеңде тиісінше 19% және 23 % ... Осы ... ... ... рұқсат етілген мәнін алуға мүмкіндік беретін ақша ... ... ... ... 2007 – 2009 жылдарға арналған орташа
жылдық мәндері мынадай деңгейде таңдалған ... ... ... ... – 860 млрд. теңге, банктердің Ұлттық банктегі басқа
депозиттері – 640 ... ... ... ... – 317 ... теңге.
Капиталдың көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға сценарийі үшін
нақты сектор және ақша – несие ... ... ... ... қатысты жасалған болжамдарды орындау кезінде 2007 –
2009 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ақша
базасының орташа жылдық өсуі 30%, ақша ... ... ... және банк жүйесіндегі депозиттердің өсуі 33%-34%-ды құрайды.
Инфляция 2007 жылы 7,3%, 2008 жылы ... 2009 жылы 6,9-7,9% ... ... баға ... ... ... және көрсетілетін
қызметтер экспортының өсу қарқыны жылына 15% ... ... ... ... қызметтер балансы профицитінің жыл сайынғы өсуі шетелдік
инвесторлар мен ... ... ... ... асып түсетін
болады. Ағымдағы шот профициті 2007 жылы ІЖӨ - ге ... ... ... ... жылы ІЖӨ -ге шаққанда 3%-ге жетуі мүмкін. Мұнай ... ... және ... ... ... тұрақты түрде жоғары болуы
мұнай – газ жобаларын қосымша қаржыландыруды және республика банктері ... ... ... алу ... ... ... ... еместер алдындағы міндеттемелері 2007 – 2008 жылдары
10-15%-ға өседі, 2009 жылы өсім ... ... деп ... ... ... ... мен активтерінің орташа жылдық өсу
қарқыны 25-26% болады. Бұл қалыпты баға сценарийімен салыстырғанда теңгенің
айырбас бағамына оның ... ... ... ... ... жасайтын болады. Осы
сценарий барасында Ұлттық қордың халықаралық резервтері мен активтерінің
өсу қарқыны қалыпты баға ... ... 3-6 ... ... ... ... мұнайға жоғары баға жағдайында банк активтерінің одан әрі
өсуі 2007 жылы одан ... ... жыл ... өсу ... 30-40% - ... бірітндеп баяулай отырып шамамен 50%-ды құрайды.
Осы сценарий үшін инфляция болжамдарының рұқсат етілген ... ... ... ақша – ... ... ... құралдарының 2007-2009
жылдарға арналған орташа жылдық мәндері мынадай таңдалған банктердің Ұлттық
банктегі аударылатын депозиттері – 990 ... ... ... ... ... ... – 860 млрд. теңге, айналыстағы ноталардың көлемі
– 530 млрд. теңге.
Мұнайға жоғары баға ... үшін ... ... және ақша – ... ... ... болашақтағы динамикасына жасалған
болжамдарды орындау кезінде 2007 - 2009 ... ... ... ... ... ... ақша базасынынң, ақша массасының,
экономикаға берілетін ... және ... ... ... ... өсуі -40 - 41%-ды ... ... 2007 жылы
8,2%-9,2%, 2008 жылы 8,0%-9,0%, 2009 жылы ... ... ... 2007 – 2009 ... ... ақша – несие саясатының
негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... ... «капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты ... іске ... ... 2007 жылы ... 2008 жылы -6,0%-7,0%,
2009 жылы 6,0%-7,0% шегінде; «капиталдың көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға
қалыпты бағасценарийін іске асыру кезінде 2007 жылы ... 2008 ... 2009 жылы ... шегінде; «мұнайға жоғары баға сценарийін
іске асыру кезінде 2007 жылы ... 2008 жылы ... 2009 жылы ... ... ... ... және орта ... жоспарда көзделген басқа
да көрсеткіштер ұлғайту жағына қарай ... ... ... ... да ... айта кету қажет. Сонымен қатар валюта жоғары
баға сценарийі көрсеткіштерінен қарқында асып әкелінген және ... Орта ... ... ... көрсеткіштерден жоғары өскен
жағдайда ақша ұсынысы инфляцияның мақсатты көрсеткіштеріне қол ... ... ... кетуі мүмкін.
Бұл құжатта мұнайға қалыпты баға сценарийі үшін, ... 2007 ... ақша – ... ... оның ... ақша – несие саясатын қатаңдату
шаралары атап көрсетілген. Одан кейінгі жылдарға ... ... ... ... ... ... Мұнайға жоғары баға сценарийі іске
асырылған жағдайда ақша – несие ... ... одан да ... ... ... баға ... іске асырылған жағдайда ақша – несие
саясатының 2007 жылға арналған шаралары. Ақша – ... ... ... жылы ... банк өз ... орташа жылдық инфляцияны төмен деңгейде
ұсытауға бағытталған ақша – несие саясатын ... ... ... бағыты
ретінде айқындайды.
Ақша – несие операцияларын пайдаланудың тиімділігін артыру және ... ... әсер ету үшін ... шараларды одан әрі күшейту,
ақша – несие саясаты құралдарынының әр түрлері бойынша ставкаларды келісу
жөніндегі ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді ставкалардың реттеу ролін көтеру жөніндегі ... ... ... арқылы жүргізіледі.
Қайта қаржыландырудың ресми ставкасын қосқанда Ұлттық банктің
операциялары ... ... ақша ... ... және инфляция
деңгейіне қарай реттеледі.
Екінші деңгейдегі банктердің Ұлттық банктегі қысқа мерзімді ноталары мен
депозиттері ... ... ... ставкаларын реттеудің сондай – ақ
банктердің артық өтімділігін жүйелеудің негізі құралдары болып қала береді.
Қажет болған жағдайда ... ... ... ... ... ноталарды айналысқа шығару мерзіміен ұзарту және ... ... ... ол ... ... ... шыындануын талап етеді. Ұлттық
банк мүмкіндікті зерттеп, қаржы нарығндағы ахуалға қарай тиісті ... Осы ... ... ... банк қисық кірістіліктің қалыптасу
мәселелерін шешу жөнінде ... ... ... ... ... ... ... деп санайды. Бұл проблеманың Ұлттық банкке теріс
ықпалы нарықта операциялар жүргізу мүмкіндіктерінің шектелуінен және ақша ... ... ... ... ... әсер ... көрінеді.
Банк жүйесінің артық өтімділігі мәселелерінің өткірлігі сақталған
жағдайда Ұлттық банк ақша – несие саясатын ... ... Банк ... ... ету үшін банктік заемдарды беру механизмі, РЕПО
операциялары және қайта есепке алу ... ... ... ... айтқанда кепіл құралдарынның өтімділікті беру құралын пайдаланудың
тиімділігін күшейту ... ... ... ... ... ... үшін шектеулі ақша – несие саясатын жүргізумен
қатар, әсіресе ... ... ... өсін ... ... бюджет саясатын қатаңдандыру, сондай – ақ отандық өндірушілер
тарапынан тауарлар мен ... ... ... ... Инфляциялық үрдістерге қысымды азайту мақсатында ... ... ... ... оның ішінде инвестициялық шығыстардың өуін
шектеу, мемлекеттің мұнайдан түскен кірістерді ... ... ... пайдалануын шектеу, сондай – ақ ... ... ... бас ... бағытында жүрізілуі қажет.
Экономиканың нақты секторы кәсіпорындардың мониторингі бойынша қаржылық
емес корпорациялар секторының қалыптасқан экономикалық конъюктураның ... ... ... даму ... және ... ... ... – ақ проценттік, валюталық саясатты
айқындау, ең төменгі резервтік ... ... ... ... ... ... ... кезінде Ұлттық банк қызметіндегі
мониторинг нәтижелерін іс жүзінде ... ... ... ... ... ... банк теңгенің ішкі валюта нарығындағы шетел
валютасына қатысты номиналды бағамының динамикасы осы ... ... пен ... ... белгіленеді, Ұлттық банк теңге бағамының
ауытқуына бағдарлар ... ... ... ... банк ішкі ... ... қатысуын қысқартуға ниетті.
Ұлттық банк валюта нарығындағы операцияларды, негізінен, ұлттық қор ... ... ... ... ... банк ұлттық қордың ... және ... ... жаңа ... ... ... қор үшін
Ұлттық банктің халықаралық резервтерінен шетел валютасын сатумен бірге ішкі
нарықтағы шетел валютасын да сатып ала алады.
Валюталық реттеу және ... ... ... ... және ... ... ... ҚР Заңына сәйкес 2007 жылы
1 қаңтардан бастап күрделі операциялар ... ... ... күші ... ... Сол сәттен бастап ағымдағы ... ... ... ... шектеулер болмаған жағдайда теңгенің
айырбасталуы толық қамтамасыз етіледі.
Валюталық шектеулердің болмауы ... ... ... ... ... ол ... және қаржы нарықтарындағы ахуалдың
тұрақсыздануына әлеуетті қауіп тудыруы мүмкін. Мұндай жағдайда ... ... ... банк капииталдың қозғалысымен байланысты валюталық
операциялардың және ішкі валюта нарықтарындағы сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... базасын жетілдіру жұмыстарын жалғастыра
береді.
Төлем ... ... ... ... әр ... арасында төлемдер мен аударымдарды жүргізудің қауіпсіз және
уақытылы болуын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... одан әрі ... көрсету жұмысы жалғастырылады.
Бұл жұмыс сондай – ақ қызмет ... ... және ... жүйесінің
пайдаланушыларын бақылау және қадағалау жүйелерінен тұратын болады. Сонымен
қатар орта мерзімді перспективада төлем ... ... ... Ұлттық
банк Төлем карточкаларының Ұлттық жүйесін одан әрі ... ... ... ... ... құру ... ... шлюзін»
жасауға, сондай – ақ төлем жүйелері үшін Резервтік орталық құруға ерекше
кңіл бөлінетін ... ... ... қамтамасыз ету саласында ұлттық банк з
қызметін ККА - мен ... ... ... Бұл ... ... ... ... одан әрі жетілдіру жұмыстарын жүргізетін болады. Ұлттық ... ... ... ... ... бірі – қаржы тұрақтылығы
индикаторларының жүйесін қалыптастыру, қаржы ... ... ... етуі ... жағдайларды анықтау және алдын алу. Дағдарыс жағдайларының
дамуын болдырмайтын құралдар ... ... ... ... халықтың тұрақты пайдалануын қамтамасыз ету ... ... ... сенімді күшейтуге себебін тигізетін осы жұмыстардың маңызды
бір ... ... ... тұрақтылығына төнген қауіпті уақтылы анықтау жніндегі өзара іс ... және ... ... ... ... ... ... ақ қаржылық қатынастар ... ... ... сәйкес реттеу жөніндегі үйлестірілген саясатты жүргізу үшін
Ұлттық банк ККА және ... ... 2007 жылы ... тұрақтылығы жөнінде
меморандум әзірдеп, қол қоятын ... Ол ... ... ... ... ... билігінде органдардың құзіретін, ақпараттық өзара іс –
қимыл жасау рәсімін, қаржы ... ... ... ... ... ... ... іс – қимылдардың келісілген
шараларын іске ... ... мен ... ... болады.
Қорытынды.
Сонымен, курстық жұмыста қарастырылған мәселелерді қорытындылай
келе мынадай тұжырымдарға ... ... ... банк ... ... ... ... банк (эмиссиялық) және коммерциялық (депозиттік)
банк. Орталық банк ұлттық валютаны айналымға ... ... ... ... коммерциялық банктердің міндетті резервтері банктер
арасындағы шот ... ... ... ... банк ... ақша
нарығындағы сатушы және сатып алушы қызметін орындайды және ... және ... ... ... ... мемлекеттерде
орталық банк ақша – несие саясатын қалыптастырады және ... ... ... іс - әрекетін қадағалайды және ... банк пен ... банк ... және ... ... шешімдері нәтижесінде экономикадағы ақша ұсынысының өзгеруіне
ықпалын тигізеді.
Ақша – ... ... – бұл ... ақша ... несие көлемін,
сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк ... ... ... ... жиынтығы. Ақша – несие саясатының ... ...... ... ... табылады. Ал ақша – несие
саясатының Ұлттық банк тарапынан реттеу объектілеріне экономикадағы ... ... және ... – қол ... ... жиынтығы жатады.
Ақша – несие саясатының мақсаты және құралдары.
Ақша – несие саясатының құралдарын төмендегідей топтастыруға болады:
Ақырғы мақсат:
- экономиканың өсуі;
- толық жұмысбастылық;
- ... ... ... ... ... ... ақша жиыны;
- пайыз мөлшерлемесі;
- айырбас курсы.
Құралдары:
5. несие берудің лимиті, пайыз мөлшерлемесін ... ... ... ... нормасының өзгеруі;
7. есептеу мөлшерлемесінің өзгерісі;
8. ашық нарықтағы операциялар.
ҚҰБ өзі жүргізетін операциялар ... ... ... ... сол сияқты басқа да мүдделендіру мөлшерін белгілейді. Ресми
қайта ... ... ақша ... ... ... ... ... пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты белгілейді. ҚҰБ
мүделендіру мөлшерлемесі саясатын мемлекеттік ақша – несие саясаты жүзеге
асырылатын ... ... ... мөлшерлемесіне әрекет ету үшін
пайдаланады.
ҚҰБ пайыз ... ... ...... ... ... ... несиеге деген сұранысты азайту, соның нәтижесінде ақша жиыны
және инфляцияның өсуін төмендетуді қамтамасыз ету болып ... ... ... шын ... ... үшін ... өз ... шығынның
көлемін құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты алдағы уақытта немесе белгілі
бір уақыт аралығында өзінің нәтижелеріне қол ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасның
Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау ... ... да ... ... ... бірлесіп экономиканың елсіз
факторын ашатын Қаржылық тұрақтылық ... ... ... жүргізеді.
Ақша – несие саясаты саласында Қазақстан Республикасының Ұлттық ... – 2008 ... ақша – ... ... ... ... және ақша ... жағдайына қабылданатын шаралардың әсерін одан
әрі күшейту жөніндегі жұмыстарды жалғастырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ақша ... ... инфляцияның дейгейіне байланысты өз операциялары бойынша ставкаларды,
ресми қайта қаржыландыру ставкасын қоса алғанда, реттеп отырады. Неғұрлым
маңызды ... ... ... ... ... ақша – ... жөніндегі кеңесінің мәжілісінде қарастырылатын болады, оның
жұмысына Қазақстан ... ... ... мемлекеттік
органдардың, акедемиялық топтардың сондай –ақ қаржы секторының ... ... ... ... ... ... ... өзара іс
– қимылдардың және жұмыстардың ұйымдастырудың ... ... ... – ақ қаржылық қатынастар субъектілерінің тәуекелдерін халықаралық
практикаға сәйкес реттеу жөніндегі үйлестірілген ... ... ... банк ККА және ... бірлесіп 2007 жылы Қаржы тұрақтылығы жөнінде
меморандум әзірдеп, қол қоятын болды. Ол ... ... ... ... ... ... органдардың құзіретін, ақпараттық өзара іс –
қимыл ... ... ... ... ... ... ... жүргізу тәртібін, реттеуші іс – ... ... іске ... ... мен қағидаттарын реттейтін болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә., «Макроэкономика» ... ... ... Л. ... Д. ... ... право Республики Казахстан» Жеті
Жарғы, Алматы 2004ж
3. Н.Н ... ... ісі» ... ... 2006 ... Қ.Р. Президентінің 1995ж 30 наурыздағы № 2155 ... ... ... туралы» Жарлығы
5. З.Д. Искаков «Банк ісі» ... ... ... 2006 ... А.Н. ... «Ақша,Несие,Банк» АтаМұра, Астана 2008 ж
7. «Ұлттық Банк - кемел келешек ... » ... ... ... ... ... қабілетті Қазақстан үшін, экономика үшін, халық үшін» Егемен
Қазақстан. №3. 19.03.2004ж. 10-бет
9. «Қазақстан Республикасы Ұттық ... ... ... ... ... ... ... - кредитня политика НацБанка» Kazakhstan.Today.kz

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Мемлекеттің ақша-несие саясаты."9 бет
1.Мемлекеттің ақша, несие саясаты. 2.ҚР бюджет- салық саясаты. 3.ҚР әлеуметтік саясаты5 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының ерекшеліктері85 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының құрамдас бөлігі28 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатың құрамдас бөлігі87 бет
Ақша-несие саясатының теориялық аспектіде толық ашу, Ұлттық банктің ақша-несие саясатын және ҚР екінші денгейдегі банктің қазіргі жағдайын талдау, мемлекеттің экономикасын реттеудегі ақша-несие саясатының перспективті бағыттарын көрсету40 бет
Мемлекеттің ақша несие саясаты31 бет
Мемлекеттің ақша, несие саясаты4 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты47 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь