Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының тәрбиелік мәні

Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір саясаты — қазақ халқының салт.дәстүрлері болып табылады. Халықтың игі әдеттері дағдылана келе әдет.ғұрыпқа, әсерлі әдет.ғұрыптар салт.дәстүрлерге, халықтың өмірінде қалыптасқан салт.дәстүрлер салт.сана болып қалыптасқан. Халықтың салт.дәстүрлері рәсімдер мен жөн.жоралғылар, рәміздер, ырымдар меи тыйымдар, түрлі сенімдер арқылы өмірде қолданыс тауып келеді. Оның бәрі дамып, толысып, жаңарып отырады.
Халықтың игі мәдени дәстүрлері; ізеттілік, қайырымдылық, мейірімділік, қонақ жайлылық, имандылық, иманжүзділік — барлык мәдени үлгі.өнегелі іс.әрекеттердің көрінісі — деп деп аталады. Қазақ халқының осы игі дәстүрлерін айқындап, дәлелдей келе, халықты рухани тазалығы жағынан альт, қазақ халқын әдепті, яғни қайырымды, мейірімді халық деп атауға әбден болады. Бұл — ұлт мәдениетінің ең озық көріністері. Халықтың әдеп — ұрпақ тәрбиесінің өзекті арқауы.
Игі әдеттердің өмір қолданысына айналуы — әдет.ғұрып, оның біржола өмір заңдылығына айналуы — салт.дәстүр деп аталады. Яғни дәстүр — қолданылмалы іс.әрекет. Ол қалыптасқан іс.әрекет ешкімнің "нұсқауынсыз" еркін мәжбүрлікпен орындалады. Өмірдің өркениетті дамуы дәстүрлердің толысып, не жаңарып отыруына себепші болады. Мысалы қыз ұзату, үйлену тойлары толысып, жаңарды да, ал "әменгерлік", "атастыру" салты бірте.бірте өмірге қолданылудан қалды.
Этнопедагогикадағы салт.дәстурлердің ұлттык санага сіңіп, біржола заңдандырылуы — салт.сана деп аталынады. Ұлттык санаға сіңіп, қалыптасқан салт.дәстүрлер сол ұлттың ой.санасының дәрежесін көрсетеді Ұлттық сананың қозғаушы күші — ұлттық намыс, ұлттық абырой. Ол жеке тұлғалардың перзенттік борышты өтеу дәрежесіне сап өмірден өз көріністерін байқатады. Сондықтан әрбір әдет.ғұрыптың, салт.дәстүрдің салт.санаға әсер ететін тәрбиелік мәні зор.
        
        II. ҚАЗАҚТЫҢ САЛТ-ДӘСТҮРЛЕРІ МЕН ӘДЕТ-ҒҰРЫПТАРЫНЫҢ ТӘРБИЕЛІК МӘНІ
Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір саясаты — қазақ халқының салт-
дәстүрлері болып ... ... игі ... ... келе әдет-
ғұрыпқа, әсерлі ... ... ... өмірінде
қалыптасқан салт-дәстүрлер салт-сана болып қалыптасқан. Халықтың салт-
дәстүрлері рәсімдер мен ... ... ... меи ... сенімдер арқылы өмірде қолданыс ... ... Оның бәрі ... жаңарып отырады.
Халықтың игі мәдени дәстүрлері; ізеттілік, қайырымдылық, мейірімділік,
қонақ жайлылық, имандылық, иманжүзділік — барлык ... ... ... ... — деп деп аталады. Қазақ халқының осы игі дәстүрлерін
айқындап, дәлелдей келе, халықты рухани тазалығы ... ... ... ... яғни ... мейірімді халық деп атауға әбден болады. Бұл — ұлт
мәдениетінің ең озық көріністері. Халықтың әдеп — ұрпақ ... ... ... өмір ... айналуы — әдет-ғұрып, оның біржола өмір
заңдылығына айналуы — салт-дәстүр деп аталады. Яғни дәстүр — ... Ол ... ... ... ... ... ... Өмірдің өркениетті дамуы дәстүрлердің толысып, не
жаңарып ... ... ... ... қыз ұзату, үйлену тойлары толысып,
жаңарды да, ал ... ... ... ... өмірге
қолданылудан қалды.
Этнопедагогикадағы салт-дәстурлердің ұлттык ... ... ...... деп ... ... санаға сіңіп, қалыптасқан
салт-дәстүрлер сол ұлттың ой-санасының дәрежесін көрсетеді Ұлттық сананың
қозғаушы күші — ұлттық намыс, ... ... Ол жеке ... перзенттік
борышты өтеу дәрежесіне сап өмірден өз ... ... ... ... ... салт-санаға әсер ететін тәрбиелік мәні
зор.
БЕСІК - ... ... болу ... ... ... (М.Әуезов) деген сөздің мән-мағынасына
ой салсақ, ол — ... ... ... ... ... сол тәрбиенің
дәстүрлік, салт-саналық бастаулары мен бағдарларын жан-жақты пайдаланып,
даналықпен дамыта білу ... ... ... ... ... Нәрестелік
кезінен басталатын тәрбиенің қалыптасқан ұлттық рәсімдері мен төлімдік
тәсілдері ... ... ... жан ... ... әсер ... РӘСІМІНІҢ ӘДЕПТІЛІК МӘНІ
Шілдехана. Нәресте туған күннен бастап, үш ... ... ... ... әрі ... қуаныш-шаттыққа бөлеп, ойын-сауық өткізу рәсімі. Ертеде
нәрестені үш күнге дейін жын-періден қорғап күзету" секілді діни ... ... ... ... ... ... бұл ... өзіндік
әдептік және жанжүйелік мәні бар.
Жарық дүниеге жаңа келген нәрестенің әсем әуен, күмбір күй, ... ... ... ... ... ... онда түседі.
Шілдеханадағы шаттық ойын-сауық нәрестені қоршаған балалар мен ересек
адамдардың ... ... ... ... өнерін өркендетіп,
дарынын дамыта түседі.
Шілдехана жыры құтты болсын айту, бата беру рәсімінде жырланады:
Бөбектің бауы берік болсын:
Өскең сайын ... ... ... жарық күн болсын,
Жасы ұзақ, мың болсың!
Соңғы кезде "Шілдехана" тойы бала туған соң жеті күннен кейін, немесе
бала қырқынан шыққан соң ... жүр. ... ... шілдехана тойында
ішімдікке жол беру — әрі обал, әрі күнә, әрі қылмыс болып табылады.
Кіндік шеше — босану кезінде ... ... ... нәрестенің кіндігін
кесетін әйел. Кіндік шешені ана және оның жанашырлары (анасы, ата-енесі,
т.б.) күні ... ... ... мейірманды, жанашыр адамнан сайлайды. Ол,
көбінесе, өмірден көргені мол тәжірибелі адам болу керек.
Ана ... ... ... шеше дәрет алып, жуынып-шайынып, таза
киініп, кіндік кесуге дайындалады және ... кесу ... ... ... ... дәрігерлік, гигиеналық салтын сақтап, өз ісін
абыроймен орындауға жаүапкершілікпен қарайды.
Кіндік шеше бала жарық дүниеге ... ... оның ... кесіп,
жөргекке орап алады. Қазақ халқының ырымында "бала кіндік шешесіне тартады"
деген сөз бар, Кіндік шеше — ... ... ... сондықтан ол баланың
"ит жейдесін" кигізуден бастап, оның бесігін түзеп, киімінің бүтін, ... ... ... Нәрестенің ата-анасы кіндік шешені жақын да
жаңашыр ана ... ... оған ... ... ... ... ... жылына шыққанда киіндіру) бөбектің ата-анасының кіндік шеше
алдындағы парызы (оған сыйлық беру, құрмет ... ... ... ... рәсімдерімен өтеледі.
Кіндік шеше рәсімдері адам қоғамының алғашқы даму кезеңінен белгілі. Ол
өз ... ... ... ... ... ... ... ұрпақ тәрбиелеуге уәделі үлестерін қосады.
БӨБЕКТІ ҚЫРҚЫНАН ШЫҒАРУ РӘСІМІ
Бөбекті ... ...... туған соң, көбінесе, қырық күн
толғанда, оның ... ... ... салу ... ... қырқынан шығару
рәсімі ананың «бой ... ... ... ... ... (қыз бала, көбіне, ер баладан ... ... ... ... ... ... ана қалжаланып, денсаулығын түзейді,
емшекке уыз ... ... ... ... мол болуы үшін ... ... ... ... қамқорлық жасайтын жаңашырлар (кіндік ана,
әже, абысын, т.б.) болуға ... ... ... ... ол ... ... ... да
мүмкін. Қырқынан шыққан бөбектің ұйқысы тыньш, жан сезімі ... ... ... ... бесікке салу рәсімшен бірге
өткізіледі. Бебекті ... ... ... ... оны ... ... ол шомылатын суға күміс теңгелер салу ырымының ... ... ... ... оның қырқым шашын алу салтанаты ең сыйлы,
тәжірибелі, ... әйел ... Бұл ... жанашыр жақын әйелдер
шақырылады. Оларға, бүл ... той ... ... ... ... сыланған соң бесікке бөленіп, бесік жыры айтылады.
БАЛАҒА АТ ҚОЮ РӘСІМІ
Балаға ат қою ... ... ... ойын-сауық кешінде
орындалады. Ертеде нәрестеге ат қою рәсімін, негізінен, жануадағы ең үлкен
ұлағатты кісі ... ... ... рәсімі бойынша балаға "азан
шақырып ат қою" рәсімін қарт ... ... ... ... ... ... кәміл, адал жанды, ардақты адам орындайды. Тұрмыстық және әлеуметтік
жағдайға байланысты, балаға ат қою рәсімін ата дәстүрінен аумай, ... ... мәні зор. ... ... ат қою ... орындаушылар
кезегі: баба, ата, өке, аға, ана, т.б. Егер баланың бабасы бар болса, ол —
үлкен ... ... ... ... ат ... ... ... бабасын
мақтанышпен еске алады, оның бауырмашылдығы, үлкен адамды ... ... ... ат ... қазақ халқы, көбінесе, атақты адамдардын атын ... ... ... елін ... ... ... деп халық ұл
балаларын: Алпамыс, Төлеген, Бауыржан, Тоқтар деп ... қыз ... Әлия деп ... ... ... пен ... сұлулықты қастерлеген
халық қыз балаларын көбінесе: Баян, Жібек, ... ... ... деп атайды.
Ертеде баласы тұрмай, шетіней берген соң ата-ана ырым етіп, ... ... ... ... ... т.б. ат ... атау кезінде жан жүйеге әсер ететін, әдептілікке бейімдейтін
қасиеттері сол аттың өз мәніне ... ... ат ... ... пен ... қажет. Кейде баланың
бастапқы аты ол осе келе түрлі себептерден "дуалы" ... ... ... өзгеріп отырады (Әбілмәмбет — Сабалақ — Абылай, Ыбраһим
— Абай, ...... ... ... ... - нысанды ақикат заңдылықтарын бейнелейтін,
дәлелді теориялық жүйеде түзілген ілімдердің философиялык қисынды құрылымын
көрсететін, яғни қазақ ... ... мен ... ... ... ... ғылым.
Қазақ этнопедагогикасының ... ... ... ... ... ... халкының этникалык болмысының тарихи
қалыптасуына, халык педагогикасының ұлттық ерекшеліктеріне байланысты
жүйеленіп тұжырымдалды.
"Этнос" (ру, тайпа, ұлт) және ... ... ... ... ... екі ... құралып, этнопедагогика деп аталған бұл ... ... ... түп ... ғылыми зерттеу жүйесіндегі бір
саласы. Әрбір ұлттың этнопедагогикасы сол ... өз ... ... ... ... ол ... ғылыми қалыптасқан алғышарттары болады,
Қазақ этнопедагогикасының ғылыми алғышарттары, біздіңше, мынадай:
1. Қазак этнопедагогикасы қазақ ... ... ... оның өмір ... ... ... дүниетанымдык құралы
ретінде қалыптасқан ғылым. Яғни әрбір ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан. Ол "қалыпты" ешбір
"ғаламдастыру" бұза алмайды. Ықлым замандардан бері ... ... ... ерекшеліктері: ақынжандылық, өнерпаздык, шешендік, жадына
сақтау қасиеті, имандылық, ... ... ... ... халқының ақындық қасиеттері этнопедагогиканың ... ауыз ... ... дамытуға түрткі болғандығы айдан ... тұр. Ал ... ... ән, би, ... өнер т.б. ... ... игеріп, оны дамыта білген халықтың өнерпаздығы өткен ғасырдан бері
дүниежүзіне танылып келеді. Қазақ ... ... ... ... ... ... тең ... Қазақ халқының жадында сақтау қабілетінің арқасында
ауыз әдебиетінің бай қазынасы ел аузында сақталған. ... ... ... ... атап ... ұлы ақын ... жадындағы алты
миллион тармаққа жуық (60 томдық) жырлардың тек екі томдығын ғана ... ... ... ... (ол ... ұнтаспаға жазып алу техникасы
дамымаған ... ... ... мен қайырымдылығы, меймандостығы туралы В.В.
Радлов т.б. шығыстанушылар XIX ғасырда-ақ жан-жақты ... ... ... ... ... дүниежүзіндегі барлық
халықтар мен ұлттарға тән ғылымның атауы болғанмен, ол жеке бір ... ... ... тән ... ... айқындап көрсетеді. Ол ерекшеліктер әрбір халықтың ауыз
әдебиетінен, ... ... ... ... ... туралы "жалпылық" ... ... бұл ... ... мәні туралы жалпылау ұғымның аты ғана, ал
этнопедагогика (этностың педагогикасы) жеке этностың (ұлттың, халықтың,
тайпаның) педагогикасы ... оның ... сол ... ... ... Ол үшін сол ... ... қалыптасқан ұлттық, халықтық педагогикасы
болу керек. Ал, қазақ ... ... ... ... бойы ... Яғни ... халық педагогикасының негіздері; ауыз әдебиеті,
салт-дәстүрлер, ұлттық тіл, ... ... ... ... Жеке халықтың немесе ұлттың (этностың) этаопедагогикасын ... ... ... ... дәлелдеу үшін, біз ең әуелі сол
халықтың, негізгі ұлттық этностың ... ... ... ... ... ... айқындап, содан кейін бұл
этнопедагогика сол ұлттың өзіне тән ғылым екендігін ... өз ... ... халқының этностық болмысы ерте замалпан белгілі. Қазақ халқы
түркі ... ... ... ... бірлігімен,
талапкерлігімен ерекшеленген халық. Ақын, педагог Мағжан Жұмабаев айтқандай
қазақ тілі "түркі ... ... ең бай тіл". ... ... ... ... ... қазақ тілінің қолдану
ауқымы, даму ... ... ... ... талданып, оның
этнопедагогикалық мәні ... ... ... ... ... бастап зерттеліп, ғылыми
жағынан дәлелденген ... ... ... ... қалыптасты да, пән
ретінде оқу-тәрбие ісінде қолданылмалы құндылыққа айналды.
5. Қазақ этнопедагогикасы ғаламдағы барлық ... ... ... ... ... өз ... айқындалып, дами беретін ұлттық тәлім-тәрбие туралы ғылым.
6. Қазақ этнопедагогикасы - С.Қалиев, Қ.Жарықбаев, ... ... т.б. ... ... ... ... ... практикамен ұштасқан ғылым.
7. Қазақ этнопедагогикасы оқу-тәрбие ісіндегі қолданбалы ғылым. Осындай
ғылыми-теориялык ... ... ... ... ғана ... ... халықтық педагогикасы (этнопедагогикасы) ... ... ие бола ... Қазақ этнопедағогикасы ғылыми ұлттық мәні
айқындаған иедагогикалық мазмұны дәлелденген ғылым.
1.Қазақ халқының тарихи ... ... мал ... аң ... ел қорғаумен байланысты болды. Оның үстіне қазақ
жерінде Түркістан, Тараз, Сайрам, Отырар сияқты ең ірі ... ... жолы ... ... ... орындары (қалалар) болғандығын тарих
дәлелдеп отыр.
2. ... ... ... ұлттық тәрбиенің (халық
педагогикасының) негіздері ұлттың тұрмыс-тіршілігіне байланысты ... ... ... ... ұлттық тәрбие теориялары түзіліл,
оның дәлелдемелері, анықтамалары ... ... ... ... ... ... әулеттік, халықтық, ұлттық
кәсіптерге байланысты болды. Соған ... ... ... игі әдет-
ғұрыптары, әдебі қалыптасып, дәстүрлері мен ... ... ... өнер - ... ... бір ... Кең ... тау, тамаша табиғат қазақ ұрпағының өнерпаз болуына әсерін тигізген.
Қазак халқы, әсіресе, қол өнері мен сәулет өнерін жоғары ... ... ... ... ол ... ... мысалдар келтіріліп,
дәлелдер айтылған). Қазақ - ... ... ... ... ... өнер кең ... керемет өріс тауып, ұрпақтан-ұрпаққа өнерпаздық
дәстүр эстетикалық тәрбиенің негізі болған. Бұл қасиетті үрдіс одан ... ... ... көрсетіп келеді.
4. Қазақ халқының бай ұлттық тілі – дүниетанымдық, тәрбиелік ... ... ... тіл. Ол ... ... ... ... Ұлттык
тәрбиенің көркем құралы - ауыз ... ... ... және ... ... өнегелері - казақ этнопедагогикасының методологиялық
(әдіснамалык) негіздері екендігі айқын көрсетілді.
5. Қазақ халқының ұлттық болмысы ... ... ... ... ... - оның ауыз ... ... әдебиеті).
Ауыз әдебиеті жазу әдебиетімен ұштасып, ұлттық әдебиет дами берді де, оның
тәрбиелік мәні ... ... ... (Сурет 1). Халықтың тұрмыс-
тіршілікке байланысты жыраулар, дарын иелері әдеби шығармалар ... мен ... ... ... ... нұсқаларды
пайдаланып, ұлттық ... ... ... ... ... ... асыл ... тәрбие ісіне жан-жақты пайдалана
білгендігі зерттеуде сараланып көрсетілді.
Баланың бес жасқа ... ... ... негіздерін қалыптастыруда
халық сан үйрету үшін санамақтарды, тілін ширату үшін ... ояту үшін ... ойын ... үшін ... мен мақал-
мәтелдерді, тақпақтарды ойлап шығарып, ... ... ... ... ... мәні ... жан-жақты баяндалды.
Халық жас ұрпақты ерлікке, бірлікке тәрбиелеу үшін батырлық жырларды
уағыздап, оның ғасырлар бойы қалыптасып, дамуына өз ... ... ... әдебиетте батырлық жырлары ең мол ел - ... елі. ... "Ер ... "Ер ... ... ... "Қырымның қырық
батырын" қамтитын бұл жанрдың тәрбиелік мәні ... оны ... ... мен ... ... ... оқу ... тәрбие ісіне
пайдаланудың әдістемелік жүйелерін біз ғылыми еңбектерімізде кеңінен, ... ... ... сияқты "Қозы Көрпеш - Баян сұлу", "Қыз Жібек" ... ... да ... ... ... ... ... ондай жырларды тәрбие
ісіне аудиториядан тыс жағдайда жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... ... ... (үзінді жаттау, үзінді қойылым көрсету, театрлық көріністерді
ұйымдастыру, кештер, кездесулер т.б. үрдістер)
Халықтың ... ... ... ауыз ... ... ... (төрт түлік мал туралы, беташар,
тойбастар, қоштасу, жоқтау, толғау т.б.) ... мәні ... ... ойын өлеңдер, өтірік өлеңдер, айтыс өлеңдер, термелер мен
жыраулардың ... ... - ... ... ... өзекті көркем (эстетикалық) құралдары екендігі дәлелденді.
Ғылыми зерттеуде осы ... ... ... ... ... тұжырымдар жасалынды.
Қазак ертегілерінің түрлері (тұрмыс-салт ертегілері, қиял ғажайып
ертегілер, аңыздар мен күлдіргі ертегілер т.б.) көп және ... ... ... Біз ертегілердің тәрбиелік мәнін талдап ашып, оны ... ... ... ... этнопедагогикасы" пәні бойынша аудиториядан
тыс уақытта тәрбие жұмыстарына ... ... ... ... ... Дала даналарының тәлімдік, өнегелік, философиялық ойлары - ұлттық
тәрбиенің құнды ... ... ... дала ... өсиет-өнегелері,
жырлары мен шешендік сөздері, үлгі-насихаттары ұрпақ тәрбиесіне ерекше әсер
еткенін ұлт ... ... ... ... ... дәлелдедік.
Қазақ халқының тәлімдік (этнопедагогикалық) мұраларын шешендік сөздер,
жырлар, өнеге-өсиеттер деп топтауға болады. Ол мұраларды ... ... ... ... ... мен күйшілер, ел ағалары - дала даналары
- нағыз ... ... ... ... ... ой тұжырымдадық.
Қазак халқы - шешен халық. Шешендіктің үлгісін Жиренше, Сырым ... Төле би, Қаз ... ... бидің шешендік сөздері, Әйтеке бидің
әділ сөздері, Досбол шешен, Бөлтірік шешен, Бала би, ... би, ... ... би, Қылышбай шешен, Саққұлақ т.б. шешендермен қатар Абайдың
шешендік сөздерінен мысалдар келтіріп, шешендік ... ... ... этнопедагогикалык құндылықтарын баяндадық.
Қазақ халқының бірлігін қорғап, тірлігін біріктіріп, ... ... ұлы ... ұлы ... Төле би (1663-1756), орта ... би ... кіші ... ... би ... халық даналығының
қалтқысыз қасиеттерін шешендік сөзбен жеткізіп, ұрпақты, елді, бүкіл ұлтты
тәрбиелегендігін ... ... жазу ... ... ойлар тарихын
жүйелеп: Күлтегін, Қорқыт ата, әл-Фараби, Жүсіп ... М.Х. ... ... ... Тілеуқабылұлы, Абай Құнанбаев, Ыбырай Алтынсарин, Шокан
Уәлиханов, Ахмет Байтұрсынов, Мағжан Жұмабаев, Жүсіпбек Аймауытов, Мыржақып
Дулатов, Шәкәрім ... ... ... ... ... ... Нәзипа Құлжанова және соңғы ғылымдардың этнопедагогикалық
ойларын сараптап, ғылыми тұжырымдар ... ... ... ... этнопедагогикасының тәрбиелік өзегі - ұлттық салт-дәстүрлері
мен дәстүрлік тәрбиелер болып табылады.
Біз ең ... ... ... ... ... былай сараладық: игі әдет көппен қайтатанып, ол әдет-ғұрыпқа
(қолданысқа) айналады, ... ... ... әдеп ... ... ... мәдениет белгісін көрсетеді, ұлттык мәдениет белгісі (әдеп)
жалпы ұлттық қолданыста дәстүр деп ... ... ... заңға айналса ол
- салт болады, салттың ... ... ... көрінісін салт-сана
дейміз. Мысалы, казақтың қайырымдылық дәстүрі әуелі игі әдет болған, ... ... ... ... ... халықтың санасына сіңіп,
салт-сана болып қалыптасканын, оның ... ... ... ... ... ... ұлттық тәрбиенің өзекті арқауы болып табылады.
Әдет-ғұрып, әдеп, дәстүр, салттың іс жүзінде орындалуы: рәсім, рәміз, кәде,
жол-жоралғы (жөн-жоралғы) деп аталады. ... мен ... ... көп. Бәрінің де өз алдына тәрбиелік мәні бар. Бұл ... ... ... ... ... сыйласым - дәстүрлік тәрбиенің негізі болып табылады.
Отбасындағы сыйласым дәстүрі; ата-ананы сыйлау, туыстык, ... ... ... ... ... ... атасын білмеген -жетесіздік",
"әке отбасының пірі", "аға бордан, іні ... ... ... ... ... халқының имандылық дәстүрлері мен әдеп негіздерінің этнопедагогикалық
мәндерін ашып көрсеттік.
Ұлттық ... ... ... ... борыш - дәстүрлік
тәрбиелердің алтын арқаулары. Ұлағатты ... ... ... бола ... имандылық, мейірімділік, қайырымдылық дәстүрлері, қасиетті туған
жерді қастерлеу дәстүрі, ер ... қыз ... ... ... ... ... ... дәстүрлі еңбек тәрбиесі, дәстүрлі ... ... дене ... ... ... тәрбиесі, тілашар дәстүрі,
дәстүрлі мал күту рәсімдері, кәсіптік мұрагерлік дәстүр, перзенттік парызды
өтеу дәстүрі, ... ... ... дәстүрі, әдеппен сөйлеу
дәстүрі, ойындағы әдептілік дәстүрі, табиғатты қорғау дәстүрі, ата тегін
ардақтау дәстүрі, бата ... ... ... ... айту ... қазақ
халкының айтыс өнерінің дәстүрлік мәні, төрт құдіретті (күн, жер, ауа, ... тұту ... ... ... ... сыйлау дәстүрлері, ел
белгілері мен рәсімдерін қастерлеу ... ... ... ... ... ... дәстүрі т.б. дәстүрлік тәрбиелердің мәні
ашылып, қазақ этнопедагогикасының методологиялық (зерттеу әдіснамасының)
өзекті арқауын жан-жақты ашуды ... ... Бұл ... зерттеу барысында
толық дерлік орындалды.
8. Қазақ халқының жазу мәдениеті ертеден басталады, ал ұлттық ... түп ... VІ-ІХ ... көне ... ... ... руна жазуымен тасқа қашалып жазылған "Күлтегін", "Білге
Қаған", "Тоныкек" ... ... ... ... ... тәрбиелейді. "Жұқаны бүктеу - оңай, жіңішкені ұзу - оңай" деген,
тас жазуындағы даналық тұжырымдар сергектікке, ... ... ... ... ... атты ... және диссертациялық еңбекте осы
тас жазуларынан бастап, қазақ жеріндегі этнопедагогикалық ойлар ... ... ... 3.) ... ... ... теориялық негіздерін айқындауда біз
қазақ халқының ... ... ... тұлғаның калыптасуын
негізге алғанда, біз ... ... ... ... ... ... ... С.А.Ұзақбаева, Қ.Б.Жарықбаев, т.б.) зерттеулері мен ғылыми
тұжырымдарына сүйендік {ол туралы диссертацияда ... ... оқу ... ... ... ... ... диссертацияның үшінші бөлімінде, біз оқыту әдістемесін іске асырудың
жолдарын көрсеттік.
Дидактикада ... ... ... арнайы, жеке пәндік салалары
бар. Біз қазақ этнопедагогикасын оқытуда оқыту технологиясының жеке ... ... оны ... ... ... ... ... Жоғары оқу орындарында казақ этнопедагогикасын оқытудың
технологиясын жан-жақты ... ... біз ең ... қазақ
этнопедагогикасын оқытудың дидактикасы және дидактикалық
мақсаттары (көрінекілік, саналылық пен белсенділік, ... ... ... пен ... ... берік меңгеру,
өмірмен байланыстыру, ғылымилық, әдістерді сабақтастыру, жағдай
жасау) туралы түсініктер беріп, ол дидактикалық мақсаттардың
оқыту ... ... ... ... Бұл ... әдістемелік негіздерін айқындап, технологиясын
саралаған Р. Дүйсенбинованың, Қ. ... ... т.б. ... ... зерттеп,
өз пәнімізге лайықты үрдістерін пайдаланып, дамыттық.
2. ... ... ... ... классификациясы
жасалынып (ауызша баяндау әдістері; индуктивтік және дедуктивтік
әдістер; репродуктивтік ... ... ... ... ... төрт ... ... және ол әдістерді іске асырудың
екі түрлі жолы (жағдай жасау мен дәлелдеу, ... мен ... бар ... дәлелдедік.
3. Қазақ этнопедагогикасын оқытудың әдістері (әңгіме өдісі, лекция
әдісі, баяндау әдісі, көрінекілік әдісі, салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... әдістері, жаңа технологиялық әдістер,
индуктивтік-дедуктивтік әдістер, проблемалық іздену ... ол ... ... ... іске ... ... (Кесте 4.).
4. Оқыту әдістерінің жаңа технологиясы бойынша қолданылатын түрлі
әдіс-тәсілдерді (пікірлесу, пікірталас, дидактикалық ... ... ... пайдалану т.б.) қолданудың
жолдары көрсетіліп, оқытудағы жаңа технологияны пайдаланудың
мақсаттары айқындалды; ... ... ... ... жолдарын бейнеұнтаспа арқылы кешенді басқару ісін,
бағдарламалап, модельдеп оқытудын ... ... ... ... ... онын әдіс-тәсілдері ұсынылды,
қазақ этнопедагогикасы бойынша студенттердің білімін бақылап,
бағдарлап отыру үшін тест ... ... ... ... ... ... ... курстармен интеграциялық
жүйесін жетілдірудің ғылыми-әдістемелік жүйесі жасалынып, оны
іске асырудың әдістері көрсетілді. ... ... ... ... сабақтас бөлігі екендігі
дәлелденіп, оның ... ... ... ... ... тікелей байланыс
тұстары айқындалып, қазақ этнопедагогикасының ... ... ... жетілдіру мақсаттарын іске
асырудың әдістәсілдері баяндалды.
6. Студенттердің ... ... мен ... құралдары ... ... ... этнопедагогикалық шығармаларды сахналау, оған студенттерді
қатыстыру, студенттердің актерлік ... ... ... ... ... ... ... баяндалды.
7.Жоғары оқу орындарында ... ... ... сөз ... біз ... ... ... ғылыми
салаларына сүйенеміз (Кесте 4).
Кесте-4 Қазақ этнопедагогикасын оқыту әдістері.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала тәрбиесі - бесіктен53 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
Қазақ халқының дәстүрлі әдет - ғұрыптары, салт дәстүрлері51 бет
Қазақтың әдет-ғұрып салт дәстүрі21 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы5 бет
Батырлар жырындағы тарихи сөздер49 бет
Жеткіншектерде этномәдени құндылықтарды қалыптастыру8 бет
Жылқыға байланысты әдет-ғұрыптар мен наным-сенімдер27 бет
Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу біліг» дастанындағы халықтық педагогика негіздері136 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь