Қожа Ахмет Яссауидің кесенесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.5


I.тарау: Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің тарихы

1.1. Қожа Ахмет Яссауи кесенесі . Түркістанда ... ... ... ... ... ... ... ... ...6.9
1.2. Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің тарихи маңызы мен құрылысының сырлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10.11

II.тарау: Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің тарихтағы орны

2.1. Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде кімдер жерленген? ... ... ... ... ... 12.16
2.2. Қожа Ахмет Яссауи кесенесіндегі жазулар сыры ... ... ... ... ... ... .17.19

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20.23
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
        
        Тақырып: Қожа Ахмет Яссауидің кесенесі
Жоспар:
Кіріспе---------------------------------------------------------------------
-----------------3-5
I-тарау: Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің тарихы
1.1. Қожа ... ... ...... Қожа ... Яссауи кесенесінің тарихи маңызы мен құрылысының сырлары----
----------------------------------------------------------------------------
--10-11
II-тарау: Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің ... ... Қожа ... Яссауи кесенесінде кімдер жерленген? --------------------12-
16
2.2. Қожа Ахмет Яссауи кесенесіндегі жазулар сыры-------------------------
17-19
Қорытынды-------------------------------------------------------------------
---------20-23
Қолданылған әдебиеттер------------------------------------------------------
---------24
Кіріспе
Қожа ... ... (? – 1166 ж) – ... ... ... ... ... орыны бар мұсылман дінін таратып, уағыздаушылық қызметіне
орай берілген атау, ал соңындағы «Йасауи» ... қай ... ... Бірақ нақтылық үшін айтсақ, Йасы қаласы оның туған жері емес,
жастайынан жетім қалып, ағайын-туыстарының қолына келіп, бала ... ... ... туған жері – қазіргі Оңтүстік ... ... ... ... ... ... сауаты бар, сөз қадірін білетін білікті
адам болған. Шешесінің аты Қарашаш.
Ахмет ... ... Юсуф ... діни ... ... ... ... сол кезде Орталық Азияда кең тараған сопылық, діни-
мифологиялық идеялардың ірі ... ... ... Қожа ... ... кесенесінің тарихын ашып,
оның ... мәні мен ... ... ... ... ... ашып
көрсету.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері: Қожа Ахмет Яссауи кесенесі жөнінде
зерттей келе, оның атқаратын қызметін ашып ... ... ... ... ... ... жұмыс кіріспе, екі тарау және қорытынды мен
қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
XI – XII ғасырлардағы жасаған атақты сопы, философ, ғұлама ғалым, ... ... ... ... сопы ... Баб ... болған. Ахмат жеті жасқа
толғанда, жетімдік тауқыметін ... ... ... ... ... ... оның ... білім сапарындағы жетекшісі ғана емес, сондай-ақ әке
орнына әке болып, ... ... ... ... – тәрбие беруші, қамқоршысы
ретінде кеңінен ... ... ... ... ... 1083 жылы ... онда Мұхамедтің
өлімінен кейінгі уақыт – 458 жылға тең), Алла ... ... ... Баб
Арыстан Бабқа тапсыру шамамен ислам діні ... ала ... ... 630 ... ... деп ... онда аралық уақыт 470 жылға тура.
Бұдан байқалатыны жетпіс жасында Арыстан Баб ... ... ... ... 300 жүз жыл ... Ахметке сақтап, жеткізу үшін берілген
қосымша ғұмыр.
Арыстан Баб Қазақстан территориясындағы сопылардың алғашқы ... Ол ... ... ... ... ... ... тарихи
сахнаға шығуына алғы шарт жасаушы екені сөзсіз. Тіпті шежіреде, аңыздарда
400 жыл аралығында өмір сүрген сопыларды ... Баб ... ... ... ... ... аяқтандыру қызметін ерекшелеуден туған сияқты. Сондай-
ақ ... ... ... ... 400 жыл ... ... ... Мұхаммед
пайғамбар мен яссауи жалғастығын аралық бір адамның – арыстан Баб есіміне
жинақтауда ауыз ... ... ... ... бір ... «Мұхаммед
пайғамбар – Арыстан Баб – Қожа Ахмет Яссауи» байланысындағы Арыстан Бабтың
тікелей дәнекершілігін көрсету арқылы оның үлкен рөліне мән ... ... ... үзбе тек ... ... ... ... Алла елшісі
Мұхаммедтің тікелей ізбасары екенін, яғни екеуінің құдай алдында тең, бір
дәрежеде екенін таныту мәні жатыр.
Арыстан Баб ... ... оның ... ... ... ... алғашқы ұстазы болумен қатар, араб, парсы тілдерін жетік біліп,
шәкіртіне үйреткен. ... – ақ ... ... ... ... ашып дамытуда, жетілдіруде де өз үлесін қосқанын атап көрсету керек:
Сегізімде ... ... жол ... айт» деп, бұ ... нұр ... ... жастайынан зікір, жад сияқты өлең формаларын айтуда,
өзінің ақындық дарынын уағыз – ... ... ... әр ... нақыштауда Арыстан Бабтың тікелей ықпалы болғаны даусыз.
Қожа Ахмет яссауи пайғамбар жасына келгенде, бар ... ... ... ... ... бел ... Сөйтіп, «Өлмес бұрын жан
бермектің дертін таптым» (19-х) деген бір қағидасын негіздейді /1, 16-б/.
Халық ... ... ... Қожа ... ... туралы әңгімелер көп.
Соны бірінде оның 63 жасқа келгеннен кейін, өзінің пайғамбар жасынан ... ... ... ... ... санап, жер астынан мекен жасатып, қалған
ғұмырын қылуетте ... ... ... ... ... ... ... деуге болады, сесебі
Түркістан қаласында жерленген Қожа ... ... ... ... ... XIV ... аяғында атақты Ақсақ Темір кесене орнаттырады. Бертінде
Қожа Ахмет Яссауидің өзі ... ... ... атасына, ал күмбезі
түрік дүниесі табынатын кіші Меккеге айналады.
Сонымен Қожа Ахмет Яссауи сынды ұлы тұлғаның түркі ... ... ... орны бар ... оның есімі түркі халықтарының жадынан
ерекше орын алғанына күмән жоқ. Ахмет Яссауи дәуірінен кейінгі 800 ... ... ... ... бар. Бірақ жазба деректері жоққа тән,
тек «Диуани ... жаңа ... ... ... ... ізденістер
нітижесінде Қожа Ахметтің «Диуани Хикметтен» өзге шығармалары бар екені
белгілі. Мәселен: Шайх ... ибн ... ... ... ... ... атты шығармада, Қожа Ахмет ... ...... атты шығармасы болғаны туралы деректер бар. ... ... мен ... Х11 ... басы ... халықтарының тарихи тағдырына
шешуші рөл атқарған рухани күшке ... /2, ... Қожа ... Яссауи кесенесінің тарихы
1.1. Қожа Ахмет Яссауи кесенесі – Түркістанда
Қожа Ахмет ... ... ... өте ... Йасылық шайыр, 1167
жылы 73 жасында қайтыс болады. Жергілікті халық және оның ... ақын ... ... ... тұрған жерге жерлеген. Оның басына
әуелде кіші-гірім әсем күмбез орнатылғанымен, ол құлап қалған.
XIV ғасырдың ... ... ... ... өлкесін әлемге
Темірлан (Әмір Темір) деген атпен белгілі болған, орта Азиялық ... 1370 жылы ол ... ... мен негізгі қарсыластарын күйрете
жеңгеннен кейін Мәуереннахр жұртына билік жүргізді. Астана етіп ... ... ... ... ғылым мен мәдениеттің өсуіне, ... көп ... ... әскери жорықтарда қолға түскен шеберлерге ... мен ... ... ... ... кесене ғимараттар
салдырды. Соның куәсі – ... ... ... ... күні ... сақталған Түркістандағы ӘзіретСұлтан қорығындағы Қожа ... ... ... біз ... қайтыс болған соң ақын зиратының басына
орнатылған күмбез құлап қалған дегенбіз.
Міне Әмір ... ... ... ... ... ... ... ұстау мақсатымен 1395 жылдан бастап Түркістанда Қожа Ахмет
Яссауидің басына ... ... ... рет кесене тұрғызуға бұйрық
берген.
Қожа Ахмет өлерінде маған келетін адам ең алдымен Арыстан ... ... ... деп ... ... ... Бабқа түне, Т.ркістандағы
Әзірет Сұлтаннан тіле» ... сөз ... ... ... ... ... ... басына үлкен мазар тұрғызуға әмір етеді.
Мазар қабырғасын қалай бастағанда ойда жоқта көк өгіз ... ... ... әмір ... ... ... ... қайта
бастауға пәрмен қылады. Мазарды көк өгіз тағы да ... ... соң ... көреді, түсінде ақ сақалды шал аян береді:
-Әуелі мазарды ... ... ... тұрғыз. Ол менің ұстазым. ... ... Қожа ... екенін сезген әмір мазарды алдымен Арыстан бабқа
салдырған екен.
1395 жылдан бастаудың да көп сыры бар ... ... ... ол сол жылы ... ... өнерімен аты шыққан Иран еліндегі Исфаһан,
Шираз қалаларын жаулап алып, өзіне бағындырған соң ондағы ... ... ... ... хас ... Самарқан, Бұқара, түркістанға
қаптатқан.
Бұған екі ... бар: бірі – ... ... ... ... араб ... ... «бұл ескерткіштің шебері, сәулеткері –
Худжа Хасан Ширази» деген жазу. Екіншісі – ақынның ... ... ... ... ... ... бір, бір ... метр келетін екі
қола шырағдандағы араб тіліндегі жазулар. Онда «бұл шамдарды жасаушы Из ... бин Тадж ... ... 73-99 жыл» деп ... /3, ... 799 жылы ... жыл ... бойынша 1396 жылға сәйкес
келеді, яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... Қожа
Ахмет күмбезіне арнап шырағдан жасатқан деген ойымызды қуаттай түседі.
Бірақ Әмір теміздің өмірі мен жорықтары жайлы 1429 жылы ... ... Әли ... ... ... «Зафар наме» («Жеңіс нама») атты
жылнамасы Қожа ... ... ... ... тарихын мына жәйітпен
байланыстырады:
«Һиджраның 799 (1396) ... ... ... ... Хызыр Қожа
Ханның қызы Түкелі ханымға үйлену мақсатымен Әмір ... ... ... ... ... деп ... мәуелі бақтың құрылысын аяқтатқан
соң, болашақ жарын күншілік жерден күтіп алу үшін ... ... қар ... ... ... ... ... төңірегіндегі
Шыназ қыстағына шатыр тіккен. Ал Әмір темірдің өзі Йасы шаһарындағы Қожа
Ахметтің ... ... бас иіп ... ... ... кетеді. Мұнда
келген соң тәубә рәсімін бітіріп, мазараттың күтушілері мен қамқоршыларына
сый-сияпатын үлестіреді. ... ... өз ... ... жерде оған
Түкелі ханым керуенінің жақындап қалғандығы жайлы хабар жетеді», - /4, 5-б/
дей келе ... өз ... ... ... ... ... дәл осы
сапарында Қожа Ахмет мүрдесінің үстінен күмбез тұрғызуға жарлық беріп еді,
бұл ғимарат содан бір ... ... ... ... /5, 6-б/ - деп аяқтайды.
Бірақ М.Е.Массон «Зафар наме» ... ... бір ... ... ... шүбә ... оған үзілді-кесілді қарсы шығады. Әмір
Темір Йасыға 1397 жылы ... ... ... ... ... ... жылда
емес, араға көптеген жылдар салып барып біткен деген жорамал ұсынады /6, 7-
б/.
Массон пікірінің жаны бар. ... ... ... «1396 жыл» ... та ... ... қуаттайды. Себебі, ескерткіш салынбай тұрып, оған
шырағдан жасатты деу қисынсыз.
Асылы Әмір ... ... ... 1395 жылы ... Ал 1396 ... арқылы Йасыға осы құрылыстың қарқынын біліп қайту үшін ... ... ... ... Имам сығынақи «Аусаф Хамид Сұлтан» («Хамид ... ... ... деген еңбегінде Қожа Ахмет күмбезі жайлы мына
бір деректерді ... ... ... ... ханы ... ... жасаған кезекті бір шапқыншылығында ақынның мазары мен онда
тұратын ... ... ... алып кетті. әулиені
қорлағаны үшін Темір ... су» ... ... қуып ... Қазына, дүниелерді қайтарды. Осы жорықта қолға түскен ... ... Қожа ... ... ... ... ... бастады. Әміршінің сондай –ақ медресе де салдырмақ ойы бар ... ... ... ажал оған оны ... ... ... - /7,
83-б/. дейді. әмір Темір Тоқтамыспен 1395 жылы ... Олай ... ... ... ... де ... бір шындық бар деуге
болады. Дегенмен бұл сияқты аңызы мен шындығы ... ... ... ... үшін де ұзақ іздену мен зерделі зерттеу ... ... Қожа ... ... ... тарихи маңызы мен құрылысының сырлары
Бүгінгі күнге дейін өзінің жұмбақ сырларымен ... ... ... – бір ... ... ішіне бүккен сыры әлі де шексіз.
«Құрылысты салушы сәулеткер жергілікті халықтың тұрмысын, ... ... ... ... ... қабырғалардың оюы қазақтың
киіз үйінің керегелерін, басқұрларының ... ... ... ... еліктегендікті білдіреді... Құран аяттарын қабырғаларға әсем
оймыштар арқылы сиыстырып, оны ... гөрі оюға ... ... ... ... ... өнерін жергілікті халық өнерімен тамаша ұштастырған.
Даланың табиғаты, өсімдік, гүл, ... ... де ... ... орын ... ... көк жасыл көктемін, ... ... /8, ... ... ... ... бар. Мысалы, «қазандық». Бұл
ғимараттағы ең ... зал. Оның ... ... осы ... ... ... метрге жуық, жеті түрлі бағалы, жартылай бағалы ... Әмір ... ... ... ... ... болған.
Бір қызығы «Қазақдықтың» күмбезі Орта Азия мен ... ... ... ... ... айтқанда диаметрі 18,2
метр. Жалпы көлемі 330 шаршы метр де, биіктігі 39 мерт ... осы ... ... құжылалардан 14 есік шығады. Күмбездің ауа алмастырып
тұратын төрт ... ... ... ... жалғасып жатқан залдардың бірі – «Асхана».
Мұның құрылысы да Орта азия ... ... ... ... бұқтырылған бидай мен жас еттен арнайы ... ... ... ... ... үлкен астауларға қотарып, «Қазандықта»
күтіп отырған жұртқа таратып теретін болған.
Ғимараттың оңтүстік жағына орналасқан бұл бөлме ХVIII - XIX ғғ. ... ... ... соғыстарда біраз зақымданған.
«Кітапхана» - кішігірім бөлме. Мұнда ертеректе ескі қолжазбалар мен
кітаптар сақталған. Іс қағаздары да осында ... ... ... ... ішінен XII ғасырға жататын екі Құран мен Қожа ... ... ... ... ... ... ... Мұнда Қожа
Ахметтің өзі жерленген. Бір ғажабы ақын қабірінің үстіне қойылған құлпытас
өте қарапайым. Тіпті жазулары да жоқ.
«Үлкен Ақсарай» және ... ... атты ... ... ... залда да «Қазандықпен» дәліз арқылы жалғасып жатыр. Бұл залдар о
баста дәруіштердің ... ... ... ... қазақ хандығының
резиденциясы орналасқан. Шетелдік елшіліктер де осында қабылданған, ... ... ... келіссөздер де осы залдарда жүргізілген дейді
зерттеушілер. Соңынан мұнда да өлік ... ... - бұл да ... ... ... жалғасып жатқан
залдардың бірі. Мұнда 18 ғ. ... ... ... ... ... ... құдық бар.
Сөйтіп, орта ғасырлардағы сәулет өнерінің биік шоқтығынан ... бір ... ... ... 1395 жылы қаланып, ... 1405 жылы ... ... жорыққа дайындалып жатқан кезде
Әмір Темірдің ... ... ... ... ... ... ... порталдың үстіне тұрғызылатын тимпанның жоқтығынан, негізгі екі
мұнараның портал деңгейінде қалғанынан, тіптен күнгей ... ... ... қалғаныныан да аңғаруға болады.
Бір қызығы –құрылысқа қажетті қыш құюға пайдаланылған топырақтың
Түркістаннан теріскейге қарай қырық ... ... ... ... ... ... қышының құрамын зерттеген ғалымдар да мұны растайды.
II-тарау: Қожа ... ... ... ... ... Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде кімдер жерленген?
Құлпытас иелерінің есімдері: ... ... ... ... - ... ... әли - ... ... ... ... - ... Аман бике ... - ... ... ... - ... ... шах Сұлтан - ... Құл ... ... - ... ... Қожа хан - ... Хадиша Сұлтан - 16 ғ. ... Қожа ... ... - ... ... ... ... ... ... ... ... Шуджа ад-дин Хинал Мырза - ... ... әмір хан - ... ... ... - ... Тоқтамыс - ... ... - ... ... ... - ... ... ... ... ... ... Дана бибі Мір ... - ... Бақи ... Мір ... - 16 ғ. ... ... қожа Шайх ұл ... - 17 ... Насыр Ата - ... ... Бибі - ... ... Ата - ХVIII ... ... Қожа Нақып - ... ... ... би ... - ... Әли ... Қожа Нақып - ... ... ... төре - ... Имам ... Қожа Қади - ... Молла Қожа ибн Молла - ... ... ... - ... ... Шыны би - ... ... Уайыс - ... ... ... - ... ... ұлы ... би - ... ... ... ... Қамбар - ... ... ... Биған мырза Құрасбайұлы
- - -
1. Есім хан – 1627-28
2. ... хан ... ... хан - ... ... хан – ... Қайып хан – 1718.
6. Сәмеке хан – 1738.
7. Жолбарыс хан 1740
8. Сейіт хан ... ... хан – ... ... хан - 1750
11. Әбілмәмбет хан - 1771
12. Абылай хан - 1781
13. Әбілпейіз хан - ... ... хан - ... Есім хан - ... ... хан - 1798
17. Тоғай хан - 1816
18. Әликен хан - 1860
19. Қасым Сұлтан -
20. байтемір Сұлтан -
21. Қазыбек би – ... ... би - ХVIII ғ. ... ... би ... Үсен би -
25. Шоң би -
26. Шаштығұл би -
27. Қараменді би ... ... ... би ... ... Дүйсен би сауранбайұлы -
30. Жетімдер Байзақ датқа -
31. ... ... ... ... ... ... датқа -
33. Жаппас Қолшабай ұлы-
34. Қонысбай балыс –
35. Жетімдер Атығайұлы Битабар болыс -
36. Божбан Қандауылұлы ... ... ... ... ... ...
38. Қосдәулет Нұрби абыз – XVI
39. Ақтан абыз - XVI
40. Жалайыр нарынбай әулие –
41. ... ... ...... Қанжығалы Бөгенбай батыр – 1690-1775
43. шақшақ Жәнібек – 1693
44. матай Бөрібай батыр – 1694-1756-60
45. Қойгелді батыр – ... ... ... ... – XVIII ғ. басы 1810 ... ... Жауғаш батыр Қырбасұлы-1738-1787
48. Қаракесек Жарылқап батыр – 1733-84-86.
49. Сейдалы Нияз ... -XVIII ... ... ... ... Ниязұлы –
51. Қарпықұлы Төкей батыр –
52. Мәнжіғұл батыр –
53. Сіргелі Тілеуке батыр –
54. ... ... ... батыр -1672-1752.
55. Тарақты Наймантай батыр – 1745.
56. Есіркеп батыр-
57. Есей батыр ... ... ... ... ... ... батыр –
60. Тарғын Күлеке батыр Таңірбердіұлы 1750-60
61. Есенқұл қырғыз манабы – ... ... ... ... Көшек Тәтімұлы –
64. Байкісі Тәтімырзаұлы –
65. Жанкісі Тәтімырзаұлы –
66. Қаракесек шаншар Жарылғап –
67. Күлік Айбасбек –
68. Айдабол Ақпан бай –
69. ... ... ...
70. Жауғашты Құдас Келтайұлы –
71. Қараша Айтбай Сырғақұлы –
72. Қыпшақ Тоқпанұлы Жантас –
73. Ахмет Пайзулла Кіші жүз ... ... ... Шораұлы –
75. Арғын Махамбет – 1897-98.
76. Арғын Қойлыбай Малайұлы ... ... ... ... бике ... Бек –Шайқым қожа –
79. Әжі қожа – XVII ғ. аяғы.
80. ... ... қажы –XIX ... ... ... ... ... Алдиярұлы – /9, 29-б/.
«Кіші Ақсарай» мен «Үлкен Ақсарай» атты ғимаратта ... ... ... ... мен ... жиналатын орынға айналғаны
белгілі. XV – XVIII ғасырларда осы екі ғимараттта қазақ хандарының қаршысы
(резиденция) орналасқан. Соңғы кездері бұл жерге көптеген ... ... ... ... Қожа Ахмет Яссауи кесенесіндегі жазулар сыры
Х1Х ғасырдың соңынан бастап Қожа Ахмет ... ... ... ... ... ... ... түскен. Бұл ғимаратты орыстың
белгілі шығыс зерттеушісі ... ... ... С.Е.Малов,
А.А.Семенов, Н.Г.маллицкий, М.бекчурин, Г.Н.Ахмеров, М.Е.Массон және швед
саяхатшысы, белгілі ғалым Генрих ... ... ... ... ... 1889 жылы ... шыққан бір еңбегінде бұл зәулім ғимараттың қырық-
елу шақырымнан «мен мұндалап» көрінетінін таң қала ... ... ... кететін жайт – ғимараттағы эпиграфикалық басқұр
(фриз) ... еді. ... ... ... ... – белгілі
филолог, шығыстанушы ғалым Әбубәкір Диваев. 1894 жылы ... ... ... ... эпиграфиканың бірқатар жерлерін көгіртіп
алған ғалым Қазан университеті ... ... ... ... ... ... ... орысшаға аудару Г.Н.Ахмеровқа
тапсырылған. Бірақ басқұрды зерттеушілер оның аудармасында қателер барын
айтады. Әтсе де, ол ... ... ... ... оны ... қатесінен болуы мүмкін екендігін есте ұстаған жөн. Өзі
көрмесе де, қолжазба бойынша тәржіма жасап ... өзі сол кез үшін ... еді. ... ... ... ... қазір де
Г.Н.Ахмеровке соқпай кете алмайды.
Қабырханаға кіре берістегі зиратхананың сол жағындағы қабырғада
жерден үш, үш ... метр ... ... ... араб ... ... ... «Ла иллаһи илла Алла, Мухаммадан расул ... ... ... ... жоқ, мұхаммед оның елшісі...». Бұл жазулардағы
әріптердің биіктігі елу ... ... Ал одан ... диаметрі
екі-үш сантиметрдей етіп ұсақ әріптермен тағы да сол ... ... ... Мұхаммад Нияз бин ұста Мухаммад Назар ... 1303 жыл» ... да ... бірінші сөйлем ертеректе 15 ғ., яғни ғимарат
салынған кезде жазылған ... ал ... ... ... кісі ... яғни 1885 жылы ... жаңа өң ... адам. Осы «Қабырхана» есігінің
оң жағындағы қабырғаға да ойылып тұрт бұрыш салынған. Оның ... ... жазу ... ... ... ... ... есігі де
қазақтың «төрт айшық» оюының желісіне құрылған шекпесімен ... ... ... ... ... ... қолынан шыққан дүние. Есіктің
өне бойы бірнеше бөліктен тұрады. Мысалы, жоғары ... ойып ... ... ... ... «Йа ... «Йа ... яғни алла-тағаланың
тоқсан тоғыз атының эпитетінің алтауы жазылған. Бұл есік те ... ... ... мұнда да осы есікті істеген «Из ад-Дин бин Тадж ал-
Дин Исфаһани» ... ... аты ... ... есімін тағы кездестіреміз.
Сондай-ақ онда «Һиджраның 799/1396 ... ... ... та қоса ... ... осы есікте араб тілінде мынадай сөздер жазылған («Бұл есік»)
жаратушы алланың сыйы, соның әмірі бойынша ... ... ең ... (әлі) ... Бұл ... «Осы есікті жасаушы шебер, бұл ... ... ол тағы да ... ... ұнайтын басқа да есіктер жасау
үшін ізденеді» ... ойды ... ... ... кезінде Қожа Ахмет Яссауи ғимаратын ... ... орын деп ... ... Меккеге зиярат ету үшін мыңдаған
шақырым жол жүріп, бар дүниесін шығындап, арып-ашып баратын Орта Азия ... ... енді ... ... ... Түркістанға келсе,
ниеті қабыл болатын болғанын һәм әулиеге сыйынуға келгендердің де шығындары
Темірдің ... ... ... ... бұл алып ... ... ... абырой келетінін Темір білген. Сондықтан ол «Қабырхананың»
қақ маңдайшасына, жиырма-отыз метр ... анық ... етіп ... араб ... төмендегі сөздерді жаздырған: «Бұл қасиетті
қабырхананы салдырған ұлы ... ... ... ... ... ... болған Әмир таймур гураган (көреген) бин тарагай бин Әмир Барқал бин
Әмир Әйланкар бин Әмир әл-Джалил бин Әмир ... Алла ... оның ... патшалығын мәңгілік етсін» /10, 87-б/.
Қабырхана есігінің жақтауларына жапсырылған қаңылтырда да алтынмен
сырланған жазулар бары ... ... ... ... ... тезіне
төтеп бере алмай, өшіріліп қалған. Дегенмен ... ... ... Мысалы, «Мәңгілік тыныштыққа бөленгір пайғамбар ... деп ... ... ... мұсылманның борышы. Алланың елшісі дұрыс айтады».
Тағы бір сөйлем былай тәржімаланады: «Мезгілін ... ... ... өлім қуып ... ... ... Алланың өкілі дұрыс
айтады». Сондай-ақ бір ... тағы бір ... ... өтіп бара ... ... ... оны дұрыс пайдалан. «алланың өкілі дұрыс айтады»
деп аударған, ал енді бір жазулар: «Бұл өмірде даңқ байлық ... ... о ... даңқ ... ... ... Алланың өкілі дұрыс айтады»
деген мағына алды.
Ғимарат шығыс жаққа қаратып салынған. Оның осы шығыс жағындағы негізгі
қаақпаның ... де ... бар боп ... Онда ... деп ... ... есігі – бақыттың кені. Ұлы адамдардың мейірімділігі – бақыттың
кілті. Жігіттің күш-қуаты – байлықтың желі»
Күмбездің ішкі ... мен ... ... сыры міне ... ... қабырғаларына Құранның 6 сүресінің 58 аяты ... Ол ... ... ... бояумен көмкерілген.
Ғимаратта XIV – XX ғасыр аралығын ... ... ... ... ... ... қайсыбіреулері ғана сақталған.
Олардың да жазуларының барлығы араб тілінде. Бұл тастардың ... ... ... ... ал ... далада тозып кетпес үшін мавзолей ... ... ... ... ... кесенесі» атты тақырыпқа орындалып,
оның бірінші тарауы «Қожа ... ... ... ... делініп, ол
«Қожа Ахмет ... ...... және
«Қожа Ахмет Яссауи ... ... деп ... тарау «Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің тарихтағы орны»
делініп, ол «Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде кімдер жерленген?» және ... ... ... ... ... ... ... қамтиды.
Ұлы бабамыз Қожа Ахмет Яссауи мекендеген Түркістан қаласы Яссауи
тарихымен тағдырлас еді. Сол Кесене Түркістан қаласының жүрегі іспеттес.
Ежелгі ... ... ... тек діни ... қана емес, қазақ
хандығының негізгі астанасы ретінде де ... ... Сол ... ... ... ... және оның төңірегіне қазақтың белгілі мемлекет
қайраткерлері Есім хан, Тәуке хан, ... хан, Қаз ... ... би ,
Бөгенбай батыр. Шақшақұлы Жәнібек т.б. белгілі адамдар жерленген.
Қожа Ахмет Яссауи өзі салдырған қылуетінде он жыл ... ... Сол ... ішінде Қожа ахмет өзінің атақты «Диуани Хикмет» («Даналық сөздер») деп
аталатын циклді өлеңдерін жазған. Ақын өз ... қожа ... ... сөзің дертке дәрмен,
Тәліптерге баян етсем қалмас арман.
Тқрт мың тқрт жүз хикмет айт хақ пәрменімен,
Пәрмен болса өлгенше жырласам мен, - деп, ... ... 4 мың ... ... ... ... ... халқының ертедегі мәдениетіне, әдебиетіне,
тарихына, этнографиясына, экономикасына қатысты бағалы ... ... ... ... Қожа ... Яссауи туралы аңызға айналған әңгімелер
көп. Соның бірінде оның 63 жасқа келгеннен кейін, өзінің пайғамбар жасынан
асып, мына ... ... ... ... ... жер ... ... жасатып,
қалған ғұмырын қылуетте өткізді делінеді.
Түркістан қаласында жерленген Қожа ... ... ... ... аталып,
басына XIV ғ. аяғында атақты Ақсақ Темір күмбез ... ... ... ... өзі ... ... рухани атасына, ал күмбезі түрік
дүниесі табынатын кіші Меккеге айналады.
Халқымыз ертеден-ақ Қожа ... ... кие ... оның ... тәу ... барумен пара-пар деп санаған, сондықтан «Мекке-Мединада-Мұхаммед;
Түркістанда ... ... ... сөздің шығуы да жай болмаса керек. Қысқасы,
Қожа Ахмет жайлы хикаяттар ... мұра ғана ... ұлы ... зерттеудегі бағалы дерек көзі және халық арасында емдеуші, әрі
тұлға ретінде ... ... араб ... ... ... ... ... білетін болған. Егер ныспысы неғұрлым ұзақ болса, ол адамның тегі ... ... ... ... ұзақ фамилиялар да соның куәсі
іспеттес.
Мұсылман шығысы халықтарының әдетінде егер қайтыс болған кісі ... ... ... онда ол о ... ... ... жақын бола
алады деген сенім-наным кең етек алған-ды. Ал, Қожа ... ... ... осы ... ... дейін өз ойларын жүзеге асыра алған.
Ол үшін ғимараттың шарақшы шайқыларына дүние береді. Ал, тіпті түн ... ... ізін де ... ... ... де ... ... Х1Х және ХХ ғасырдың бас кезін қамтитын бірқатар
құлпытастар бар. Олардағы ... ... ... ... ... мен мезгілін ғана келтіре кетейік.
Қазір ғимаратта Х1Х және ХХ ... бас ... ... ... ... Ахмет Яссауи кесенесі – Түркістан қаласында XIVғасырдың ... ... ... Қожа ... ... ... ... кейін
халықтың көп жиылуымен өзіне арнап соғылған кішкене мазарға жерленді. Кейін
бұл ... ... ... тәуіп ету орнына айналды. Қожа ... ескі ... ... ... зор ... ... ... Мұны
Әмір Темір Мәулен Убайдуула Садырға жүктейді.
Қожа Ахмет Яссауи кесенесі – аса үлкен порталды – ... ... ені – 46,5 ... ал ... – 65 ... Оның ... залының
төңірегіне түрлі мақсатқа арналған 35 бөлме салынған.
Жамағатхана күмбезінің ұшар ... ... ... ғимараттың
биіктігі – 37,5 метр. Сыртқы қабырғалардың қалыңдығы – 1,8 – 2 ... ... ... – 3 ... ... адам ... ... бас
порталдың сәнді есігі арқылы кіреді. Қазандық ... мен Орта ... ... ... ішіндегі ең үлкені, диамерті – 18,3 ... ... Бұл ... ... соң ... өрнектелген ағаш есік
арқылы Қожа Ахмет ... ... ... ... кіруге болады. Онда Қожа
Ахмет Яссауидің сағана – құлыптасы орнатылған. XVI ... ... ... ... ... ... сүйектері қойыла бастады.
Кесене – ЮНЕСКО – ның Қызыл кітабына енгізілген /11, ... ... ... ... ... надандарға сөзіңді қор етпе,
мейірімсізден қайырым күтпе, кісі ақысын жеме, арамдықпен мал ... ... ... ... оның бәрі ... ... ештеңе жоқ,
дүние жалған ешкімге де опа болған емес, дүниеқоңыздықпен ... ... ... ... ... түсінігіндегі Қарынбай), перғауындар
заманындағы Хоман, немесе ... ... ... ... ... олар неге мәңгілік ғұмыр кешпеді, Алланың қаһары түссе, бәрі
де бір сәтте-ақ жермен-жексен болады /12, 161-б/ дей ... ... ... ... ... ... түскен ауыртпалықты мойымай
көтеруге шақырады. Һәм қолына тәспі ... ... ... ... ... қазы, имам, арам әмірші, қиянатшыл бастық, дәруішпін деп елді
алдаған ашкөздерге /13, 196-б/ күндердің күнінде зауал болмай ... ... ... ... ... ... ... жоқ дүниенің
бүгінгі ұлттық тәрбиеге де берері мол. «Диуани Хикмет» еңбегі арқылы бүкіл
елге мәшкүр ... ... ... ... ... ... ... таңда
бала тәрбиесі мәселелеріне енсе ... ... ... ... ... сипатта келеді.
Қолданылған әдебиеттер
1. Ибраһим Һақұлы. Ахмет Иассауи. ... ... ... Жолдасбекұлы М, Салғара Қ, Сейдімбек А. Елтұтқа. Астана -2001. 60-
б.
3. Дербісәлиев ... ... ... ... 1995.82-б.
4. Массон М. Мавзолей Ходжа Ахмеда Ясеви. Т., 1930, 5-б.
5. Сонда., ... ... ... ... ... ... ... Алматы, 1995.83-б.
8. Сүйіншәлиев Х. 1Х-Х11 ғасырлардағы әдебиет ескерткіштері. А., 1977,
27-б.
9. Парасат. №2 /524/, 2002 жыл, Ақпан. 29-б.
10. Дербісәлиев ... ... ... ... ... Қазақ ССР қысқаша энциклопедиясы. Алматы-1989 ж, 315-б
12. Ходжа ... ... ... ... ... 1991, ... Сонда., 196-б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қожа Ахмет Йассауи кесенесі9 бет
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі12 бет
Қожа Ахмет Яссауидің қызметі14 бет
Қожа Ахмет Яссауидің өмірі19 бет
Қожа Ахмет Яссауидің өмірбаяны12 бет
Қожа Ахмет Яссауи өмірі мен шығармашылығы19 бет
Ақсақ Темір 8 бет
Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани білімін дамыту46 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының көрікті жерлері87 бет
Қазақстан Республикасында зиярат ету діни туризмнің дамуы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь