Ақ Орда-Ноғайлы дәуіріндегі Қазақстан

14-15 ғғ. Орта Азия мен Қазақстан монғол шапқыншылығы зардабынан арыла бастады. Әлеуметтік-экономикалық жағдайлар түзеле бастады. Көптеген ұлыстар мен елдер тәуелсіз бола бастады. Осындай тәуелсіздікке ие болған мемлекеттердің бірі - Ақ Орда. Оның шекарасы Жайық өзенінен Ертіске, Батыс Сібір ойпатынан Сырдың орта шеніне дейін созылып жатты. Ақ Орданың негізгі халқы - қыпшақтар, арғындар Алтайдан осында қоныс аударған наймандар, қоңыраттар, керейттер, үйсіндер, қарлұқтар т.б. Ақ Орда хандары - орда Ежен, Сартақ, Қоныша, Баян, Сасық-Бұқа, Ерзен, Мүбарак, Шымтай, Орыс хан, Құйыршақ, Барақ т.б. Бұлар – кейінгі Қазақ хандарының тікелей арғы бабалары еді.
Ақ Орданың күшейген кезі 14 ғ. 2 жартысы. 1361 ж. Ақ Орданың билеушісі болған Орыс хан өз жағдайын біраз күшейтіп, енді Алтын Орда тағын иемденуге күш салды. Сөйтіп, 1374-1375 жж. Еділ бойымен жорыққа шыққан ол Сарайды өзіне қаратып, Хажы-Тарханды (Астраханьды) қоршауға алды. Кама бұлғарларының жерін бағындырды. Бірақ Орыс ханның үстемдігі ұзаққа созылмай, келесі жылы ол Еділ бойынан кетіп, Алтын Ордадағы билікті Мамайға беруге мәжбүр болды. 1377 ж. Орыс хан қайтыс болып, Ақ Орда иелігі оның баласы Темір Мәлікке көшті. Бірақ осы кезде Маңғыстау үстіртінің билеушісі - Жошы әулеті Түй хожа оғланның баласы Тоқтамыс Орта Азия әміршісі Ақсақ Темірге сүйеніп, Темір Мәліктің әскерін талқандайды. Өзін 1379 жылы Ақ Орда ханы етіп жариялайды. Ақ Орда әмірлерінің қолдауына ие болған ол, 1380 жылы Сарайды, хажы-Тарханды, Қырымды және Мамай Ордасын басып алды. Тоқтамыстың бұл табысы орыс жеріне басып кірген Алтын Орда ханы Мамайдың 1380 ж. Куликово даласында орыс әскерлерінен жеңілуі себебінен мүмкін болды. Тоқтамыс мұнымен тоқтапан жоқ. Атап айтқанда, Тоқтамыс Ақсақ Темірдің қамқорынан босануға тырысады. Бірақ, 1380, 1391, 1395 жж. Ақсақ Темірдің Тоқтамысқа қарсы жасаған аса
        
        Ақ Орда-Ноғайлы дәуіріндегі
Қазақстан
14-15 ғғ. Орта Азия мен Қазақстан монғол шапқыншылығы ... ... ... ... ... ... ... ұлыстар
мен елдер тәуелсіз бола бастады. Осындай тәуелсіздікке ие ... бірі - Ақ ... Оның ... ... ... Ертіске, Батыс
Сібір ойпатынан Сырдың орта шеніне дейін ... ... Ақ ... ... - ... арғындар Алтайдан осында қоныс ... ... ... ... қарлұқтар т.б. Ақ Орда хандары - орда
Ежен, Сартақ, Қоныша, ... ... ... ... ... Орыс хан,
Құйыршақ, Барақ т.б. Бұлар – кейінгі Қазақ хандарының ... арғы ... ... ... кезі 14 ғ. 2 жартысы. 1361 ж. Ақ Орданың билеушісі
болған Орыс хан өз жағдайын біраз күшейтіп, енді Алтын Орда ... ... ... Сөйтіп, 1374-1375 жж. Еділ бойымен жорыққа шыққан ол ... ... ... ... ... ... Кама
бұлғарларының жерін бағындырды. Бірақ Орыс ханның үстемдігі ... ... жылы ол Еділ ... ... ... ... ... Мамайға
беруге мәжбүр болды. 1377 ж. Орыс хан ... ... Ақ Орда ... ... ... ... ... Бірақ осы кезде Маңғыстау үстіртінің билеушісі
- Жошы әулеті Түй хожа ... ... ... Орта Азия ... ... ... ... Мәліктің әскерін талқандайды. Өзін 1379 жылы Ақ Орда
ханы етіп жариялайды. Ақ Орда әмірлерінің қолдауына ие ... ол, 1380 ... ... Қырымды және Мамай Ордасын басып алды. Тоқтамыстың
бұл табысы орыс жеріне басып ... ... Орда ханы ... 1380 ... ... орыс ... ... себебінен мүмкін болды.
Тоқтамыс мұнымен тоқтапан жоқ. Атап айтқанда, ... ... ... ... ... ... 1380, 1391, 1395 жж. Ақсақ Темірдің
Тоқтамысқа қарсы жасаған аса үлкен үш жорығынан кейін Алтын Орда ... ... ... басқыншылық соғыстарының нәтижесінде және ішкі
талас-тартыстан 14 ғ. соңы мен 15 ғ. бас ... Ақ Орда да ... ... жж. Орыс ... ... ... өзінің бақталастарын жеңіп
шығып, Ақ Орда да хандықты өз қолына ... ... Ақ ... ... ... т.б. ... орта ... аудандар Темір әулетінің қолында еді.
1425-1426 жж. Барақ Ақсақ ... ... ... ... ... Сығанақты және Сыр бойындағы басқа да қалаларды ... ... ... қаза тапқаннан кейін Шығыс Дешті Қыпшақтың билігі Шайбан
әулетіне көшті. Барақ ... соң олар Ақ ... ... ... ... алды.
Сөйтіп, 1227 жылы Жошы өліп, оның ұлысы екіге жіктелгенде пайда болған Ақ
Орда екі ғасыр өмір ... Ақ ... ... ... ... шартты
түрде иелену мен жеке меншіктің түрлері қалыптасты. Мал ... ... Жер ... ... ... ... ... түрлері және
тархандық сый тарту болған. Ақ Орданың еңбекші халқы хандар мен ... ... ... ... ... ... ... тұрды. Ақ Орданың
ресми тілі қыпшақ тілі болды.
15 ғ. алғашқы ширегінде Қазақстанның ... және ... екі ... ...... Ордасы мен Әбілхайыр хандығының пайда
болуына әкелді. Қазақстанның орталық, батыс және ... ... ... ... ... ... ... арасында билік үшін
күрес толассыз жүрді. Осындай жағдайда Жошы әулетіндегі ... ... ... ... Әбілхайыр саяси өмір сахнасына шықты. Яғни
Шайбани балалары уақытша үстемдік алды. Орталық және ... ... ... ... ... ... ол 1428 жылы Тура ... Сібір) хан болып жарияланды. Оның хандығының құрамына ... ... ... ... ... т.б. ... кірді.
Шығыс Дешті Қыпшақтың феодалдық бытыраңқы жерлерін біріктірген
"көшпелі өзбектер мемлекетінің" яғни ... ... ... ... орны бар. Оның иелігі Ноғай Ордасының шығыс ... ... ... ... ... оңтүстікте Арал теңізі мен Сырдың
төменгі ағысына, солтүстікте Тобыл мен ... орта ... ... ... ... басқарған 40 жылдай уақыт ішінде «Көшпелі Өзбектер»
елінің саяси жағдайында тұрақтылық пен ... ... Оның ... алу үшін күрескен әр түрлі топтармен күрес жүргізуге тура ... ... оның ... Ибақ хан, ... сұлтан, Орыс ханның ұрпақтары
Жәнібек, Керей Әбілхайырға үнемі қарсы шығып отырды. 1446 ж. оған ... ... ... ... бірі ... ... әскерлерін талқандады.
Сол жылы Әбілхайыр хан Сырдария мен ... ... ... ... ... ... ... алып, Сығанақты өз хандығының астанасына
айналдырды. 50-жж. Әбілхайыр Мәуереннахрдағы Темір ... ... ... ... пен ... жорық жасайды.
1456-1457 жж. ойраттармен болған шайқастарда жеңіліске ұшырапан
Әбілхайыр елдің ... ... ете ... Оған ... ... ... ұрпақтары Керей мен Жәнібек сұлтандар бастаған халықтың бір бөлігі
1458 жылы Моғолстанға қоныс аударып, Шу мен ... ... ... орнықты да 1465 жылы Қазақ Хандығын құрды. 1468 ж. Әбілхайыр ... ... ... ... болып, "Көшпелі өзбектер мемлекеті " ыдырап
кетті. Шайбани балалары халқын ертіп 1499 жылы Өзбекстанға кетті де ... ... ... мемлекеттерін талқандап, Шайбани әулеті билеген
мемлекеттің негізін қалады.
Алтын Орда ... Ақ Орда ... ... ... болған
мемлекеттің бірі Ноғай Ордасы болды. Ноғай ... 13 ғ. 2 ... ... Бұл ... әмір ... тұсында 14 ғасырда жалғасып, оның
баласы Нұраддин (1426-1440) кезінде ... Оның ... ... ... ... Егер ... ... Алтын Орданың Өзбек ханының
атын еншілесе, Ноғай Ордасы Ноғай сұлтанның атын ... ... ... Еділ мен ... арасындағы жерді мекендеді. Орталығы
Жайықтың төменгі саласындағы Сарайшық қаласы болды. Ноғай Ордасының негізін
қалаған ... ... жж. ... ... ... ... өз қолынан шығармай,
оны өзі тағайындаған хандар арқылы басқарды. Ол 1399 жылы ... мен ... ... ... ... ... күйрете соққы
беріп, 1408 ж. орыс әскерлерін талқандап, Мәскеуге дейінгі ... ... ... ... ... Оның ... қоңырат,
найман, арғын, қаңлы, алшын т.б. болды. Оның басшылары арасында ... ... ... ... ... Ноғай орасы құлап, орнына Қазан, Қырым,
Астрахан хандықтары құрылды. Көшпенді халқы Қазақ Ордасына ... ... ... ... ... шыққан Асан қайғы, Шалкиіз, Доспамбет,
Қазтуған жыраулар мен ... ... ... ана тәрізді ақылгөйлер,
сонымен бірге көп томнан құралатын «Қырымның Қырық батыры» туралы ұзақ ... ... ғ. орт. ... ... ... жерінде тағы бір хандық Моғолстан
мемлекеті құрылды. Ол Шағатай әулеті иеліктерінің ... ... Бұл ... ... ... Тоғлық Темір (1348-1362) болды.
Моғолстан атауы моңғол деген ... ... ... атауы болып табылады.
14-15 ғғ. Моғолстан құрамына Түркістан, оңтүстік-шығыс Қазақстан және
Орта Азияның кейбір облыстары ... Оған ... ... ... ... ... барластар кірді. Орталығы - Алмалық қаласы.
Кейін Моғолстанның да, Ноғай Ордасының да көшпелі халқы ... ... Әр ... тәуелді болған Алаш халқы алғаш рет жеке мемлекетке
жинақталды.
Бұрынғы Шағатай ұлысының жерін толық билеуді ... ... ... Шыңғыс әулеті Денішмендінің атынан билеп отырған Қазағанның
көзін құртуды, сол ... бұл ... ... ... ... ... ол 1358 ж. Қазаған әмірді өлтіртті. Бір жылдан кейін Қазағанның
мұрагері ... да қаза ... ... кейін Мәуереннахр тәуелсіз ұлыстарға
бөлінді. Оны пайдалану үшін Тоғлық Темір жанталасты. Ал Осы кезде Ақсақ
Темір ... ... ... Кеш ... ... қызмет етіп жүрді.
Тоғылық әскерлері Кешті алады. Темір Тоғылық ... ... ... ... ... ... рет ... аттанып, оны бағындырған Тоғылық темір
баласы Ілияс қожаны оған билеуші етіп қалдырды. Бұл жолы ол ... ... ... етіп ... 1362 ж. ... Темір қаза тауып,
Моғолстанда билік ... ... ... Мәуереннахрға билеуші болып
Қазағанның немересі Хұсайн тағайындалды.
Темір онымен бірге Моғолстанға қарсы шығып, Мәуереннахрды ... ... ... ... Ақсақ Темір мен хұсайн Моғолстан әскерлерін
талқандады. Енді ... мен ... ... ... ... үшін ... ... шайқастардың бірінде Темір Балқы қаласында ... ... ие ... Ол ... ... сүйенді. Билік басында болған 35
жыл ... ... ... Хорезмді, Персияны, Кавказды, Сирияны
жаулап алды. Әмір Темір ... ... ... ... себепші болды. Ақ
Орданың да ... ... ... ... ... ... ... да талқандады. Алайда 15 ғ. соңына қарай Әмір Темір ... ол ... ... ... Оның себебі - Темір ұрпақтарының билікке
таласы еді.
14-15 ғғ. Қазақстанды ... ... мал ... де ... ... ... ... Сүткент, Сауран,
Сарайшық қалалары дамыды. Архитектуралық ... бой ... ... мазары., Алаша хан, Жошы хан, Болған ана мазарлары болды. ... ... ... тілі ... ... айналды. Дешті Қыпшақ тілінде жазылып
бізге жеткен мұра 1245 ж. құрастырылған түрік-араб сөздігі.
Өзінің ... ... ... бұл ... ... ... тілі
ескерткіштерінің бірі - "Кодекс куманикустың" (13 ғ. соңы 14 ғ. ... ... ... ... ... тайшы (14 ғ.), Асан қайғы мен Қазтуған
(15-16 ғғ.) жыраулар шығармашылықтары дамыды. "Ер ... ... ... Алпамыс батыр", "Едіге батыр" жырлары пайда ... ... ... ... ... эпосы да осы кезде шықты.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жыраулар мұрасы және қазақ халқының елдік тарихы6 бет
Ноғай ордасы мен саяси тарихы16 бет
Жәңгір Хан өмірбаяны5 бет
Халқымыздың ұлы ұландары жыраулар шығармашылығында6 бет
Хақназар хан 5 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
«Қырымның қырық батыры» жырлар циклінің зерттелуі, тарихи орны55 бет
Асан Қайғы туралы аңыздар32 бет
Ноғайлы дәуіріндегі жырлардың тілдік ерекшеліктері150 бет
"Алтын орда."6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь