СЫНЫҚТАР
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
СЫНЫҚТАР
Сүйектің бүтіндігінің бұзылуын сынықтар деп атайды. Сынықтарда көпшілік
жағдайларда сынықтардың орнынан қозғалуы пайда болады. Бірқатар жағдайларда
сүйек сынықтары орнынан қозғалмайды: бұлар көбінесе балаларда кездесетін
сүйек кабығы асты деп аталатын сынуларда сүйек кабығы өзінің бүтіндігін
сактайды немесе тістесіп қалған сынықтар деп аталатын сынуларда, бұнда
сүйектің сынған бастары өзара бір-бірінің арасына кіріп тұру жағдайлары
кездеседі. Балаларда сүйек пайда болу кезеңіне дейін эпифиз сызығында
көбінесе сынықтың орнына эпифиздік және диафиздік алшақтану (эпифизиолиз)
пайда болады.
Сынықтар туа және жүре болған сынықтар болып бөлінеді. Тумастан бұрын
әртүрлі себептердің әсерінен пайда болатын жарақаттардың бір түріне туа
болған сынықтар деп атайды. Үлкен адамдарда және балаларда ол немесе бұл
механикалык себептердің салдарынан пайда болатын сынулардың түрлерін жүре
болған сынықтар деп есептеледі. Анасынан туу процесінде пайда болған
сүйектің сынулары да туғаннан соң пайда болған сынық тобына жатады.
Сүйектердің ауруға байланысты сынулар (Цостеомиелит, ісіктер және т.б.)
патологиялык сынулар деп аталады.
Көбінесе сыныктар сүйектердің созылу касиетінін жоғалуы салдарынан
қартайған адамдарда жиі кездеседі.
Сынықтардың көп кездесетін жерлері төмендегіше бөлінеді: қолдарда-50
процент, аяқтарда — 31 процент, жамбас және омыртқаларда — 12 процент және
баста 6 процент болады.
Сынықтардың механизміне карай, олар төмендегідей болып бөлінеді: 1)
қысылудан болған сынулар. Бұндай жағдайларда сүйектің бір ұшы екіншісіне
кіруі мүмкін, сүйектің диафизі энифизіне кіреді (вколоченный перелом),
немесе тістесіп қалған сынықтар (сколоченный перелом) немесе сүйектің
жалпиып мыжылып қалуы (компрессиялык сынық); 2) иіліп бүгіліп сынулар. Бұл
сынықтар өмірде көп кездеседі. Сүйек иілген жағдайында сүйекте үшбұрыш
пайда болып кесе көлденең сынады; 3) бұранда тәрізді сынулар (торционвинт,
спираль тәрізді), бұдар сүйектің бір ұшы козғалмай, ал екінші ұшы бұралып
кеткен жағдайда пайда болады бұнда сүйектің сыну сызығы бұранда тәрізді
болады; 4) жұлынудан сынулар бұлшық еттердің қатты қысқаруынан пайда
болады. Бұнда бұлшық ет сіңірлерінің сүйекке жабысқан жеріңдегі сүйек
өскіні жұлынып кетеді. Кейде екі бірдей күштің — бұлшық еттердің қатты
тартылуынан қарама-карсы күшке байланысты тізе тобығының (надколенник)
екіге бөлініп кетуі мүмкін.
Сынған сүйектердің бір-бірінен ажырап, қозғалып кетуінің түрлері: I)
сыныктың бұрыштық қозғалуы, бұңда сынған сүйектер бір-біріне тік не доғал
бұрыш жасап тұрады; 2) іргелес козғалуы — сынықтар бір-бірінен
алшақтағанмен іргелес жатады; 3) перифериялық сынық козғалуы сынықтар бір-
біріне бұранда тәрізді тұрады; 4) созылмалы айрылу — сынық ұштары бір-
бірінен алыстап кетеді.
Жарақаттанған сүйектердің санына карай олар бір және көп сүйектердің
сынуы болып бөлінеді. Сынуда сүйек жарқыншақтарымен каңдай болмасын
мүшелердің жарақаттануы не жаракаттанбауына байланысты сынық асқынған және
аскынбаған болып бөлінеді. Терінің бүтіндігі сақталса, олар жабық сыну деп,
ал тері сүйек жарқыншақтарымен жарақаттанса, олар ашық сынық деп аталады.
Барлық уақытта сынуда сүйек бөлшектерінің орнынан козғалуы байқа-лады.
Егер сүйектің сынығының козғалуы сынықты пайда еткен механикалық
себептерден болса, онда ол біріншілік қозғалу деп аталады. Кейінірек бұлшық
еттердің тартылуынан немесе жарақаттанған аяқ-қолды пайдаланудан қозғалса,
бұндай қозғалуды екіншілік қозғалу деп атайды.
Сүйек сынуының біріншісіне түрі бар: 1) жай сынық; 2) күрделі сынық; 3)
жарылған сынық; 4) асқынған сынық; 5) жеке сынық; 6) көп жарыкшақтық сынық.
Жай сынықта сүйек қабығының жыртылмай ұсақ сүйектің сынуы, асқынған
сынықта айналасындағы тіндер жараланады. Сүйектің қан тамырлары, жүйке
жүйесі, көрші мүшелер жарақаттанады. Бұндай асқыну остеомиелитке т.б.
әкелуі мүмкін.
Клиникалық белгілері және синатгары – олар бұлтартпас (тек сынуларға
тән) және біржоба (баска жарақаттарда да байкалуы мүмкін) сынықтың
белгілеріне бөлінеді. Бұлтартпас белгілері: 1) аяқ-қолдың сынған жерінің
пішінінің өзгеруі; 2) қозғалғанда сынған жердегі сүйектердің бір-біріне
тиіп күтірлеуі (крепитация); 3) аяқ-қолдың білік бойы ығысуының нәтнжесінен
сынған мүшенің қысқаруы; 4) сынған жерде патологиялық козғалыс пайда болуы.
Бұл белгілердің тек біреуінің ғана болуы сынықтың диагнозын айқындайды.
Біржоба белгілері: сынык аймағынын ауыруы, сынған жерде қанды ісік
пайда болуы, жұмсақ ұлпалардың ісінуі, томпаюы, мүшелердін кызметінің
нашарлауы. Бұл белгілер тек бұлтартпас белгілері бар болғанда ғана мағына
береді. Диагнозын дәл білу үшін және сүйек сынықтарының бір-біріне калай
тұрғанын анықтауға алдынан және қапталынан рентгенге түсіріледі.
Жарақат алған науқастарда бірінші көмек көрсетіп, тасымалдау орта
медицина қызметкерлері ұйымдастырады. Науқасты жөнелтуде дененің
жарақаттанған жерін абайлап, карау кажет. Барлық жұмыс тез, ширақ, бірақ
онша асықпай орындалады. Санитарлар орта медицина қызметкерлерінің айтқанын
бұлжытпай орындауы тиіс.
Жарақаттанғандарды тасымалдаудын бірнеше түрлері бар.
Наукасты сүйеп жүргізу, онын жалпы жағдайы көтеретұғын жағдайда
науқастарды аяғымен жүргізуге болады. Жаракаттанғанның қолы жәрдем
көрсетуінің мойнынан асырылын оның саусақтарынан ұсталынады (закисть).
Қолда алып жүру. Жарақаттанған қолға көтеріліп алынады, бір қолымен
денесінен құшақтайды, екінші қолы тізесінің астынан өткізіліп, науқас
қолымен жәрдем көрсетуінің мойынан құшақтайды.
Арқалап алып жүру. Жаракаттанған жәрдем берушінің арқасына отырады және
колымен мойнынан ұстайды. Жәрдем көрсетуші өз қолдарымен науқастың тақымына
жақын жерден ұстайды, "Құлып" жәрдемінде екі адамның альш жүруі. I Үш, төрт
қол "құлып" түрінде айқастырылады. Әрбір санитар колынын алақанымен өзінің
оң білегінен, ал оң қолының саусақтарымен екінші санитардың білегімен қысып
ұстайды. Науқас осы "отырғышқа" отырады және санитарлардың мойындарынан
құшақтайды.
Науқасты шалқайтып отырғызу жағдайында алып жүру. Бір санитар артынан
жарақаттың колтығының астынан ұстайды, ал екінші санитар наукастың
аяқтарының арасында тұрып, қоладарымен оның жіліншіктерінен ұстайды.
Жарақаттанған мүшелерді, әртүрлі қолда бар кұралдарды пайдаланып,
қимылсыз жағдайға келтіру әдістерін иммобилизация деп атайды. Иммобилизация
әдісі негізінен екі түрге бөлінеді: I) көлікте бар құралдарды пайдалану; 2)
емдеу тәсілдері.
Сүйек сынғанда немесе қозғалыс-сүйеніш аппараттары (опорно-двигательный
аппарат) жаракаттанғанда науқасқа тасымалды иммобилизацияның маңызы өте
зор. Жарақаттанған науқастың мүшелерін қозғалтпай ауруханаға тезірек
жеткізу көліктік иммобилизацияның ең негізгі максаты. Науқастың
жарақаттанған жерінің ауырғанын азайтып, жарақат шегіне жеткізбеудің алдын
алу және сынған сүйектердің тері қабатын тесіп кетпейтін жүйке, кан
тамырларын, бұлшық ет т.б. тіндерді зақымдамайтындай етіп, жақсы
ұйымдастырылған жағдай, зақымдалған мүшеніңтез жазылуына көмектеседі.
Жарақаттанған мүшені қозғалтпай тасымалдау үшін колданылатын қол
құралдары көп-ақ: үш бұрышты жұмсақ орамал, дәке танғыштары, арнайы қолдан
жасалған кұрсаулар, фабрикада дайындалған ағаштан, сымнан, пластмассадан
істелген жақтаулар, тоқыма таңбалар, ішіне ауа толтырылатын құрсаулар бар.
Ішіне ауа толтырылған құрсаулар (пневматические шины) сынған қолға
кигізіліп сынған сүйектерді козғалтпады.
Осы жабдықтардын барлығы да жедел көмек машинасында, емханада
(поликлиника), дәріханаларда, тағы баска дәрігерлік мекемелерде болады.
Ортан жілік сынғанда Дитерихс тасымалдау құрсауы қолданылады. Дитерихс
құрсауы екі балдақтан тұрады. Жарақаттанған науқастың бойына қарай,
балдақты ұзартуға және қысқартуға болады, ол үшін жылжымалы тетігін қозғаса
болғаны. Бұл құрсау науқастың киімі сыртынан пайдаланылады.
Көліктік құрсаулардың ішінде аса көп тараған және жиі пайдалынатын
Крамер құрсауы. Оның көлденеңі 10 см, ұзындығы 1 м. Жұмсак сым темірден
жасалғандықтан мүшеге дәл етіп, буын бар жерді майыстыруға болады. Крамер
қүрсауын пайдаланар алдында ішкі жағына мақта салып оны таңғышпен ұстатады,
қол-аяққа бинттермен бекітеді. Темір — тор құрсауында осылай пайдаланылады.
Соңғы кезде, сынған мүшені козғалтпай тасымалдау үшін тез қататын
пластмассадан құрсау салу қолданылып жүр. Осы құрсаулар болмаған жағдайда
тақтай, тал, зонт т.б. заттарды пайдалануға болады. Кейде тіпті
жарақаттанған аяқты сау аяққа қатты таңып байлап қойғанда жөн.
Қозғалтпай емдеу жолдары. Сынған аяқ-қолды гипске салып таңу, орау.
Тәжірибеде ең көп қолданылатын жақтаулардың ішінде Белер жақтауы. Ол
жақтауға жарақат алған науқастың аяғын орналастырып, тізесін және ортан
жілікті бүгіп қолайлы жағдай (физиологическое положение) туғызуға болады.
Осындай жағдайда сынған сүйектер осылай тартылудын арқасында олардың ұштары
бір-біріне дұрыс келеді. Сынықтарды қысып және тартып емдейтін Илизаров,
Гудушаури, Волков-Огонесян т.б. аспаптары да бар. Науқастың зақымданған
жерін: мүшесін қозғалтпастан тасымалдау -дәрігерлік кызметтің басты
мақсаты болып есептеледі.
Медициналық зембілдер (носилки). Зақымданған науқастарды кауыпсыз және
ыңғайлы тасымалдау үшін пайдаланылатын құралды — медициналық зембілдер деп
атайды. Бұндай зембілдерді 2—4 адам алып жүре алады. ... жалғасы
Сүйектің бүтіндігінің бұзылуын сынықтар деп атайды. Сынықтарда көпшілік
жағдайларда сынықтардың орнынан қозғалуы пайда болады. Бірқатар жағдайларда
сүйек сынықтары орнынан қозғалмайды: бұлар көбінесе балаларда кездесетін
сүйек кабығы асты деп аталатын сынуларда сүйек кабығы өзінің бүтіндігін
сактайды немесе тістесіп қалған сынықтар деп аталатын сынуларда, бұнда
сүйектің сынған бастары өзара бір-бірінің арасына кіріп тұру жағдайлары
кездеседі. Балаларда сүйек пайда болу кезеңіне дейін эпифиз сызығында
көбінесе сынықтың орнына эпифиздік және диафиздік алшақтану (эпифизиолиз)
пайда болады.
Сынықтар туа және жүре болған сынықтар болып бөлінеді. Тумастан бұрын
әртүрлі себептердің әсерінен пайда болатын жарақаттардың бір түріне туа
болған сынықтар деп атайды. Үлкен адамдарда және балаларда ол немесе бұл
механикалык себептердің салдарынан пайда болатын сынулардың түрлерін жүре
болған сынықтар деп есептеледі. Анасынан туу процесінде пайда болған
сүйектің сынулары да туғаннан соң пайда болған сынық тобына жатады.
Сүйектердің ауруға байланысты сынулар (Цостеомиелит, ісіктер және т.б.)
патологиялык сынулар деп аталады.
Көбінесе сыныктар сүйектердің созылу касиетінін жоғалуы салдарынан
қартайған адамдарда жиі кездеседі.
Сынықтардың көп кездесетін жерлері төмендегіше бөлінеді: қолдарда-50
процент, аяқтарда — 31 процент, жамбас және омыртқаларда — 12 процент және
баста 6 процент болады.
Сынықтардың механизміне карай, олар төмендегідей болып бөлінеді: 1)
қысылудан болған сынулар. Бұндай жағдайларда сүйектің бір ұшы екіншісіне
кіруі мүмкін, сүйектің диафизі энифизіне кіреді (вколоченный перелом),
немесе тістесіп қалған сынықтар (сколоченный перелом) немесе сүйектің
жалпиып мыжылып қалуы (компрессиялык сынық); 2) иіліп бүгіліп сынулар. Бұл
сынықтар өмірде көп кездеседі. Сүйек иілген жағдайында сүйекте үшбұрыш
пайда болып кесе көлденең сынады; 3) бұранда тәрізді сынулар (торционвинт,
спираль тәрізді), бұдар сүйектің бір ұшы козғалмай, ал екінші ұшы бұралып
кеткен жағдайда пайда болады бұнда сүйектің сыну сызығы бұранда тәрізді
болады; 4) жұлынудан сынулар бұлшық еттердің қатты қысқаруынан пайда
болады. Бұнда бұлшық ет сіңірлерінің сүйекке жабысқан жеріңдегі сүйек
өскіні жұлынып кетеді. Кейде екі бірдей күштің — бұлшық еттердің қатты
тартылуынан қарама-карсы күшке байланысты тізе тобығының (надколенник)
екіге бөлініп кетуі мүмкін.
Сынған сүйектердің бір-бірінен ажырап, қозғалып кетуінің түрлері: I)
сыныктың бұрыштық қозғалуы, бұңда сынған сүйектер бір-біріне тік не доғал
бұрыш жасап тұрады; 2) іргелес козғалуы — сынықтар бір-бірінен
алшақтағанмен іргелес жатады; 3) перифериялық сынық козғалуы сынықтар бір-
біріне бұранда тәрізді тұрады; 4) созылмалы айрылу — сынық ұштары бір-
бірінен алыстап кетеді.
Жарақаттанған сүйектердің санына карай олар бір және көп сүйектердің
сынуы болып бөлінеді. Сынуда сүйек жарқыншақтарымен каңдай болмасын
мүшелердің жарақаттануы не жаракаттанбауына байланысты сынық асқынған және
аскынбаған болып бөлінеді. Терінің бүтіндігі сақталса, олар жабық сыну деп,
ал тері сүйек жарқыншақтарымен жарақаттанса, олар ашық сынық деп аталады.
Барлық уақытта сынуда сүйек бөлшектерінің орнынан козғалуы байқа-лады.
Егер сүйектің сынығының козғалуы сынықты пайда еткен механикалық
себептерден болса, онда ол біріншілік қозғалу деп аталады. Кейінірек бұлшық
еттердің тартылуынан немесе жарақаттанған аяқ-қолды пайдаланудан қозғалса,
бұндай қозғалуды екіншілік қозғалу деп атайды.
Сүйек сынуының біріншісіне түрі бар: 1) жай сынық; 2) күрделі сынық; 3)
жарылған сынық; 4) асқынған сынық; 5) жеке сынық; 6) көп жарыкшақтық сынық.
Жай сынықта сүйек қабығының жыртылмай ұсақ сүйектің сынуы, асқынған
сынықта айналасындағы тіндер жараланады. Сүйектің қан тамырлары, жүйке
жүйесі, көрші мүшелер жарақаттанады. Бұндай асқыну остеомиелитке т.б.
әкелуі мүмкін.
Клиникалық белгілері және синатгары – олар бұлтартпас (тек сынуларға
тән) және біржоба (баска жарақаттарда да байкалуы мүмкін) сынықтың
белгілеріне бөлінеді. Бұлтартпас белгілері: 1) аяқ-қолдың сынған жерінің
пішінінің өзгеруі; 2) қозғалғанда сынған жердегі сүйектердің бір-біріне
тиіп күтірлеуі (крепитация); 3) аяқ-қолдың білік бойы ығысуының нәтнжесінен
сынған мүшенің қысқаруы; 4) сынған жерде патологиялық козғалыс пайда болуы.
Бұл белгілердің тек біреуінің ғана болуы сынықтың диагнозын айқындайды.
Біржоба белгілері: сынык аймағынын ауыруы, сынған жерде қанды ісік
пайда болуы, жұмсақ ұлпалардың ісінуі, томпаюы, мүшелердін кызметінің
нашарлауы. Бұл белгілер тек бұлтартпас белгілері бар болғанда ғана мағына
береді. Диагнозын дәл білу үшін және сүйек сынықтарының бір-біріне калай
тұрғанын анықтауға алдынан және қапталынан рентгенге түсіріледі.
Жарақат алған науқастарда бірінші көмек көрсетіп, тасымалдау орта
медицина қызметкерлері ұйымдастырады. Науқасты жөнелтуде дененің
жарақаттанған жерін абайлап, карау кажет. Барлық жұмыс тез, ширақ, бірақ
онша асықпай орындалады. Санитарлар орта медицина қызметкерлерінің айтқанын
бұлжытпай орындауы тиіс.
Жарақаттанғандарды тасымалдаудын бірнеше түрлері бар.
Наукасты сүйеп жүргізу, онын жалпы жағдайы көтеретұғын жағдайда
науқастарды аяғымен жүргізуге болады. Жаракаттанғанның қолы жәрдем
көрсетуінің мойнынан асырылын оның саусақтарынан ұсталынады (закисть).
Қолда алып жүру. Жарақаттанған қолға көтеріліп алынады, бір қолымен
денесінен құшақтайды, екінші қолы тізесінің астынан өткізіліп, науқас
қолымен жәрдем көрсетуінің мойынан құшақтайды.
Арқалап алып жүру. Жаракаттанған жәрдем берушінің арқасына отырады және
колымен мойнынан ұстайды. Жәрдем көрсетуші өз қолдарымен науқастың тақымына
жақын жерден ұстайды, "Құлып" жәрдемінде екі адамның альш жүруі. I Үш, төрт
қол "құлып" түрінде айқастырылады. Әрбір санитар колынын алақанымен өзінің
оң білегінен, ал оң қолының саусақтарымен екінші санитардың білегімен қысып
ұстайды. Науқас осы "отырғышқа" отырады және санитарлардың мойындарынан
құшақтайды.
Науқасты шалқайтып отырғызу жағдайында алып жүру. Бір санитар артынан
жарақаттың колтығының астынан ұстайды, ал екінші санитар наукастың
аяқтарының арасында тұрып, қоладарымен оның жіліншіктерінен ұстайды.
Жарақаттанған мүшелерді, әртүрлі қолда бар кұралдарды пайдаланып,
қимылсыз жағдайға келтіру әдістерін иммобилизация деп атайды. Иммобилизация
әдісі негізінен екі түрге бөлінеді: I) көлікте бар құралдарды пайдалану; 2)
емдеу тәсілдері.
Сүйек сынғанда немесе қозғалыс-сүйеніш аппараттары (опорно-двигательный
аппарат) жаракаттанғанда науқасқа тасымалды иммобилизацияның маңызы өте
зор. Жарақаттанған науқастың мүшелерін қозғалтпай ауруханаға тезірек
жеткізу көліктік иммобилизацияның ең негізгі максаты. Науқастың
жарақаттанған жерінің ауырғанын азайтып, жарақат шегіне жеткізбеудің алдын
алу және сынған сүйектердің тері қабатын тесіп кетпейтін жүйке, кан
тамырларын, бұлшық ет т.б. тіндерді зақымдамайтындай етіп, жақсы
ұйымдастырылған жағдай, зақымдалған мүшеніңтез жазылуына көмектеседі.
Жарақаттанған мүшені қозғалтпай тасымалдау үшін колданылатын қол
құралдары көп-ақ: үш бұрышты жұмсақ орамал, дәке танғыштары, арнайы қолдан
жасалған кұрсаулар, фабрикада дайындалған ағаштан, сымнан, пластмассадан
істелген жақтаулар, тоқыма таңбалар, ішіне ауа толтырылатын құрсаулар бар.
Ішіне ауа толтырылған құрсаулар (пневматические шины) сынған қолға
кигізіліп сынған сүйектерді козғалтпады.
Осы жабдықтардын барлығы да жедел көмек машинасында, емханада
(поликлиника), дәріханаларда, тағы баска дәрігерлік мекемелерде болады.
Ортан жілік сынғанда Дитерихс тасымалдау құрсауы қолданылады. Дитерихс
құрсауы екі балдақтан тұрады. Жарақаттанған науқастың бойына қарай,
балдақты ұзартуға және қысқартуға болады, ол үшін жылжымалы тетігін қозғаса
болғаны. Бұл құрсау науқастың киімі сыртынан пайдаланылады.
Көліктік құрсаулардың ішінде аса көп тараған және жиі пайдалынатын
Крамер құрсауы. Оның көлденеңі 10 см, ұзындығы 1 м. Жұмсак сым темірден
жасалғандықтан мүшеге дәл етіп, буын бар жерді майыстыруға болады. Крамер
қүрсауын пайдаланар алдында ішкі жағына мақта салып оны таңғышпен ұстатады,
қол-аяққа бинттермен бекітеді. Темір — тор құрсауында осылай пайдаланылады.
Соңғы кезде, сынған мүшені козғалтпай тасымалдау үшін тез қататын
пластмассадан құрсау салу қолданылып жүр. Осы құрсаулар болмаған жағдайда
тақтай, тал, зонт т.б. заттарды пайдалануға болады. Кейде тіпті
жарақаттанған аяқты сау аяққа қатты таңып байлап қойғанда жөн.
Қозғалтпай емдеу жолдары. Сынған аяқ-қолды гипске салып таңу, орау.
Тәжірибеде ең көп қолданылатын жақтаулардың ішінде Белер жақтауы. Ол
жақтауға жарақат алған науқастың аяғын орналастырып, тізесін және ортан
жілікті бүгіп қолайлы жағдай (физиологическое положение) туғызуға болады.
Осындай жағдайда сынған сүйектер осылай тартылудын арқасында олардың ұштары
бір-біріне дұрыс келеді. Сынықтарды қысып және тартып емдейтін Илизаров,
Гудушаури, Волков-Огонесян т.б. аспаптары да бар. Науқастың зақымданған
жерін: мүшесін қозғалтпастан тасымалдау -дәрігерлік кызметтің басты
мақсаты болып есептеледі.
Медициналық зембілдер (носилки). Зақымданған науқастарды кауыпсыз және
ыңғайлы тасымалдау үшін пайдаланылатын құралды — медициналық зембілдер деп
атайды. Бұндай зембілдерді 2—4 адам алып жүре алады. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz