Көз жетер болашақ және алыстағы көкжиек
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
ЖОСПАР
Көз жетер болашақ және алыстағы көкжиек 2
Аксиология. Ғылыми-техникалық прогресс және экология 3
Ғылыми–техникалық революция және болашақ проблемалары 6
Адам және адамзат ауқымды проблемалар алдында. Жаңаша ойлау. 7
Көз жетер болашақ және алыстағы көкжиек
Қайта құру кезеңінде философиясының алдында тұрған ең басты, күрделі
мәселе – ол қазіргі социализм концепциясына баға беру болып табылады.
Негізінде социализмді Маркс пен Энгельс коммунистік формациясының бірінші
сатысы деп есептеген. Ол шынында да солай. Бірақ олар жаңа қоғамдық,
мемлекеттік құрылыстың тек жалпы жобасын ғана жасады да, онда болуға тиіс
өзгерістер мен айырмашылықтарды жете суреттеп берген жоқ және беруі мүмкін
де емес еді. Маркс пен Энгельстің социализм туралы теориялық ілімін нақты
жағдайға байланысты байытып, оны ілгері дамытты.
Социализмнің жаңа бейнесі адам мақсатына бағытталуымен бірге,
ол іргеріден келе жатқан гуманизм, адамгершілік мәселесін қайтадан қарап,
жаңа мәселе етіп қоюда. Соцализмді орнату жүзеге асырудақоғамамыз әзгілік
принцптерінен жұрдай болып қала жаздаған еді, өйткені бұл кезкңде жазықсыз
адамдар, тіпті топтар жазаланып құрбандыққа шалынды. Ізгілік - адаиға
деген сүйіспеншілік идеясын бейнелейтін көзқарас. Бастапқыда бұл ағымның
қоғамдық ой – пікірде, әдебиетте, өнерде, ғылымда алдыңғы қатарлы
прогресшіл идеялар арқылы қалыптасқаны мәлім. Болашақты болжау, не оны
білуге тырысу адам баласының ежелгі арманы. Ертеңгі күнім қандай, мені не
күтіп тұр деп ойламайтын, уайымдамайтын адам дүниеде жоқ. Қоғамның, не
әрбір істің даму логикасын түсіне білмеушілік адам ойын әр саққа
жүгірткізіп, оның әр нәрсеге сыйынуға әкеледі. Осыдан келіп Айдың не Күннің
тұтылуын, Жердің сілкінуін әлі болмаған, бірақ төніп келе жатқан қолайсыз
жағдайлардың, қауіп – қатерлердің, қырғын соғыс, не елге келетін оба
ауруларының нышаны деп білген. Қазақтар ұлыған иттен, күн батқаннан кейін
шақырған әтештен, жапалақтың үйдің төбесіне қонуынан үрейленіп, қорқатын
болған. Мұндай жағдайларда адамдар тасаттық беріп, садақа жасап жататын.
Түрлі бал аштыру, құмалақ салдыру болар істің алдын ала болжап, соған
сәйкес іс-әрекет жасау үшін пайда болған. Адамдардың мұндай мақсат-
талаптарын неше түрлі арамза-айлакерлер кезінде пайдаланып келген.
Балгерлер арасында психологтар кездесіп, кейде істің логикасына, адамның
жан дүниесіне қарап, дөп келетін пікір айтатын да болған. Ондай адамдарды
көріпкел деп мадақтаған. Жақын уақытты болжап, үкіметке кім келеді, оның
саясаты қандай болмақ деген сұрауларға елдін пікірін аулап, болжам айтады,
кейде сол болжам арқылы елді өзінің болжамына қарай икемдеп, итермелейді.
Ал алыс болашақты болжау үшін футурология (лат.futurum - болашақ, гр.logos
- сөз, ілім) қолданылады.
Ең алғаш рет келешекке ғылыми болжаудың негізін салған К.Маркс пен
Ф.Энгельс. Олар қоғамға диалектикалық материалистік көзқарасты қолдану
арқылы қоғамның даму заңдылығын ашты.
Қазір ғалымда болашақты болжаудың бірнеше әдістері қолданылуда. Оған
жататындар экстраполяция, тарихи аналогия, компьютерлік модельдеу,
болашақты сценарийге салу, эксперттік баға т.т. Бұлар негізінде біріне-бірі
жақын ғалыми болжаудың әдістері. Мәселен, экстраполяция (лат. тіліндегі
extra - сырттай, жоғары, poli - өзгерту, бастау деген сөздерден туындаған)
қазіргі кезде көбірек қолданылып жүрген әдіс. Ол әдіс бойынша бір нәрсенің
құбылысына қарап басқа нәрсені болжау, оның келешегін, даму жолын кесіп
айту. Бұл әдіс кобінесе талдауда, диагноз жасауда қолданылады. Бізде
бүгінгі күнде қоғамдық болашақты болжай алатын бірден-бір ілім- ол маркстік-
лениндік теория. Сол ілімге сүйене отырып, адамдары болашаққа, зор сеніммен
қарайды, келешекке жетудің жолдарын іздестіреді, алыстағы болашақтың
бағдарын белгілейді. Ол тек ғылымдардың жетістіктеріне сүйену арқылы
жүргізіледі. Онсыз жүргізілген әрекет түрлі қиындықтарға, қолайсыз
жағдайларға әкеледі. Оған дәлел әкімшілік-әміршілдік әдіспен елді басқару
нәтижесінде экологиялық дағдарыс пен катострофаға тірелгндік. Арал теңізі
жойылды, Балқаш құруға айналды, Семейдегі атомдық жарылыс полигоны халықтың
тұрмыс тіршілігіне, денсаулығына, өніп-өсуіне қауіп-қатер туғызды. Бұларды
болдырмауға болар ма еді? Әрине, болар еді. Амал не, ендігі мәселе мұндай
сөкет жағдайларды елімізде де, дүниежүзінде де болдырмау, адамзатты
елімізде де, дүниежүзінде де болдырмау, адамзатты, жан-жануарларды, жалпы
табиғатты күйреуден аман сақтап қалу. Оның мүмкіндіктері бар.
Аксиология. Ғылыми-техникалық прогресс және экология
Аксиология (гр axia - құндылық және logos- ілім) - құндылықты зерттеу
ілімі және олардың нақты әлеммен қатынасы. Құндылық түсінігі алғашқы рет
Канттың философиясында пайда болды. Ол үшін құндылық өзінше болмыс
болмайды, құндылықтың алғышартты болмыс пен міндеттенуді ажырату болады.
ХІХ–ХХ ғасыр философиясындағы ағымдар адамның жоғарғы рухани қабілетін ерік
деп, құндылық мәселесін әлеуметтен тыс феномен ретінде қарайды. Объективті-
идеалистік философия ағымдары, неотомизм, интуитивизм құндылықты кеңістік
пен уақыттан тыс тұрған о дүниелік нәрсе ретінде түсіндіреді. Логикалық
позитивизм құндылықты сананың құбылысы, адамның бағалайтын объектіге
субъективтік қатынасы деп санайды. Құндылықтың натуралистік теориясында
адамның табиғи қажеттіліктерінің немесе жалпы табиғат заңдарының көрінісі
ретінде таниды.
Құндылықтың маркстік ұғымы басқа философиялық ағымдардан принципті
түрде өзгеше. Ғылыми түсіндіруде құндылық мәселесі универсалдықтан арылған.
Бұл мәселенің астарында ғылыми жолмен шешілетін алуан түрлі философиялық
мәселелер жатыр. Шындығында табиғаттан тыс немесе таза табиғи қасиет
болмайды, құндылық өзінше ерекше әлеуметтік құбылыс. Табиғаттың адамнан тыс
ешқандай өзіндік құндылығы жоқ, ал бағалау болса қоғамға тән әлеуметтік
қатынасты білдіреді.
Құндылықты жалпыадамзаттық, ұлттық, әлеуметтік таптық, топтық және
адамдық деп ажыратуға болады, осыған байланысты олардың мән-мазмұны,
ауқымы, өзгешелігі әрқилы болып келеді. Оның әр қоғамда, әр халықта әртүрлі
болуы заңды. Себебі оларға табиғи және әлеуметтік орта, тарихи ерекше даму,
көрнекті тұлғалардың өсиеттері, діни көзқарастар, алдына қойған мақсаттары
т.б. әсер етеді. Құндылық өз тарапынан елдердің білімдерінің деңгейіне,
салалық бағытталуына, іздестіру тәсілдеріне, басқаларға жеткізу әдістеріне
көп әсерін тигізеді. Өмірдегі маңызы үлкен зат пен құбылыс терең зерттеліп,
оның әр күйі жекеленіп, арнайы атауға (сөз, термин) ие болады. Мысалы, түйе
малы көшпелі қазаққа өте құнды болды, сондықтан оны 20-30 шақты атаумен
нақтылайды, еуропа халықтары оның ұрғашы немесе еркегі екенін де ажырата
алмай ересек және бала түйе деген атаулармен шектеледі.
Құндылықтар тарихи дамып, заман талабына сәйкес өзгеріп отырады.
Құндылыққа тек материалдық нәрсе емес, рухани құбылыстар да жатады:
этикалық, эстетикалық принциптер мен нормалар, діни және ғылыми қағидалар
т.б. Қазіргі кезде барлық адамзат үшін ерекше бір құндылыққа техниканы
жатқызу қажеттілігі туды.
Шығыс елдері табиғатқа қатысты көзқарасына сай жаратылыстанудан гөрі
қоғамдық ғылымдарға көп көңіл бөліп, руханилыққа шақырып отырған.
Техника түсінігі гректің (techne) - өнер, шеберлік, іскерлік деген
сөзінен пайда болған. Антика заманында техника түсінігі адамның жасампаз
іскерлігі мен ішкі қабілетін, осы іскерліктің өзіндік заңдарын, сонымен
бірге адам әрекетінің жемісті болуындағы көмегін айтады.
Техниканың әлеуметтік мәні және сипаты:
- жеке еңбек қаруын техникаға жатқызуға болмайды,
- techne - антикада жерді өңдеу, аң аулау, теңізде жүзу, дәрігерлік,
тоқыма, қару жасау және театр өнерін айтады.
- техникалық білім өндіріс процесінде ой арқылы объектіні құрастырады,
проекті жасайды. Оны мақсатты орындаудағы құрал ретінде көру қажет.
Техниканың – даму барысын табиғаттың өзгерту мүмкіндігі бар. Бір
жағынан техника мен табиғат ұқсас қимылдайды, ал екінші жағынан ол
табиғатты адамның керегіне қарай өзгертеді.
XVII-XVIII ғ. ғылыми революция дәуірінде батыс европа елдеріндегі
өндірістегі өзгерістер, латын тіліндегі technica ars (өндірістегі өнер
әдісі) француз тіліне tehnigac содан кейін неміс тіліне technic болып
ауысты. Сөйтіп термин арнайы мамандық бола бастайды. Жаңа дәуірде ол
күрделі құралдардың бірлігін, әрекетін, өндірістегі шебер жасалуын, ең
алдымен еңбек қаруы және машина ретінде қарастырылды. Сондықтан бұл сөздің
түсінігінің мәні өзгереді.
Азық түлік, әртүрлі тұрмыстың, өндірістік заттар шығару үшін
механизмдерді ойлап табу мүмкіндігі пайда болды. Техника дамуының өзгеріс
нүктесі болып - бірінші двигатель (1776 ж), соңынан әмбебаптық двигатель-
электромотор (динамомашина-1867) - саналады. Қазіргі кезде техника
термині көп ретте оның классикалық түсінігіне байланысты. Ғылыми -
техникалық прогресс бұл түсінікті толықтырды және кеңейтті. Бүгінде техника
органикалық және органикалық емес табиғатқа әсерін тигізіп отыр.
Органикалық емес материяда - құрылыс техникасы, электротехника,
теплотехника, физико - химиялық техника, энергетикалық техника, органикалық
табиғат саласында ауыл шаруашылық, техника биотехнология т.б. пайда болды.
Сонымен бірге техникаға ойлау, айтысу өнерлері жатады: ес (мнемотехника),
сурет салу, музыка аспабында ойнау; техникасы т.б адамдарды, өндірісті,
мемлекетті басқару техникасы түсініктері кең түрде қолданыла бастады.
Сонымен, қазіргі замандағы техника түсінігі мынадай деуге болады:
- білім саласында эмпириялық пен теориялық білімді байланыстырушы жүйе
саласында көрінеді;
- адам әрекеті саласында: барлық құралдар мен іс-қимыл мүмкіндіктері және
қажеттігіне сәйкес табиғатты өзгерту және үстемдігін орнатудың амал-
тәсілдерінің жиынтығы;
- шеберлік пен дағдылықтың бірлігі, кәсіп ерекшелігіне байланысты
адамдардың әрекетінің түрі. Дағдылықты толық игеру, шұғылданатын ісінің
өнерлігі мен шеберлігі.
Қазіргі замандағы ғылыми-техникалық прогресс (ҒТП) кезінде адамдар өте
жоғары дәрежеде білімді болуы ... жалғасы
Көз жетер болашақ және алыстағы көкжиек 2
Аксиология. Ғылыми-техникалық прогресс және экология 3
Ғылыми–техникалық революция және болашақ проблемалары 6
Адам және адамзат ауқымды проблемалар алдында. Жаңаша ойлау. 7
Көз жетер болашақ және алыстағы көкжиек
Қайта құру кезеңінде философиясының алдында тұрған ең басты, күрделі
мәселе – ол қазіргі социализм концепциясына баға беру болып табылады.
Негізінде социализмді Маркс пен Энгельс коммунистік формациясының бірінші
сатысы деп есептеген. Ол шынында да солай. Бірақ олар жаңа қоғамдық,
мемлекеттік құрылыстың тек жалпы жобасын ғана жасады да, онда болуға тиіс
өзгерістер мен айырмашылықтарды жете суреттеп берген жоқ және беруі мүмкін
де емес еді. Маркс пен Энгельстің социализм туралы теориялық ілімін нақты
жағдайға байланысты байытып, оны ілгері дамытты.
Социализмнің жаңа бейнесі адам мақсатына бағытталуымен бірге,
ол іргеріден келе жатқан гуманизм, адамгершілік мәселесін қайтадан қарап,
жаңа мәселе етіп қоюда. Соцализмді орнату жүзеге асырудақоғамамыз әзгілік
принцптерінен жұрдай болып қала жаздаған еді, өйткені бұл кезкңде жазықсыз
адамдар, тіпті топтар жазаланып құрбандыққа шалынды. Ізгілік - адаиға
деген сүйіспеншілік идеясын бейнелейтін көзқарас. Бастапқыда бұл ағымның
қоғамдық ой – пікірде, әдебиетте, өнерде, ғылымда алдыңғы қатарлы
прогресшіл идеялар арқылы қалыптасқаны мәлім. Болашақты болжау, не оны
білуге тырысу адам баласының ежелгі арманы. Ертеңгі күнім қандай, мені не
күтіп тұр деп ойламайтын, уайымдамайтын адам дүниеде жоқ. Қоғамның, не
әрбір істің даму логикасын түсіне білмеушілік адам ойын әр саққа
жүгірткізіп, оның әр нәрсеге сыйынуға әкеледі. Осыдан келіп Айдың не Күннің
тұтылуын, Жердің сілкінуін әлі болмаған, бірақ төніп келе жатқан қолайсыз
жағдайлардың, қауіп – қатерлердің, қырғын соғыс, не елге келетін оба
ауруларының нышаны деп білген. Қазақтар ұлыған иттен, күн батқаннан кейін
шақырған әтештен, жапалақтың үйдің төбесіне қонуынан үрейленіп, қорқатын
болған. Мұндай жағдайларда адамдар тасаттық беріп, садақа жасап жататын.
Түрлі бал аштыру, құмалақ салдыру болар істің алдын ала болжап, соған
сәйкес іс-әрекет жасау үшін пайда болған. Адамдардың мұндай мақсат-
талаптарын неше түрлі арамза-айлакерлер кезінде пайдаланып келген.
Балгерлер арасында психологтар кездесіп, кейде істің логикасына, адамның
жан дүниесіне қарап, дөп келетін пікір айтатын да болған. Ондай адамдарды
көріпкел деп мадақтаған. Жақын уақытты болжап, үкіметке кім келеді, оның
саясаты қандай болмақ деген сұрауларға елдін пікірін аулап, болжам айтады,
кейде сол болжам арқылы елді өзінің болжамына қарай икемдеп, итермелейді.
Ал алыс болашақты болжау үшін футурология (лат.futurum - болашақ, гр.logos
- сөз, ілім) қолданылады.
Ең алғаш рет келешекке ғылыми болжаудың негізін салған К.Маркс пен
Ф.Энгельс. Олар қоғамға диалектикалық материалистік көзқарасты қолдану
арқылы қоғамның даму заңдылығын ашты.
Қазір ғалымда болашақты болжаудың бірнеше әдістері қолданылуда. Оған
жататындар экстраполяция, тарихи аналогия, компьютерлік модельдеу,
болашақты сценарийге салу, эксперттік баға т.т. Бұлар негізінде біріне-бірі
жақын ғалыми болжаудың әдістері. Мәселен, экстраполяция (лат. тіліндегі
extra - сырттай, жоғары, poli - өзгерту, бастау деген сөздерден туындаған)
қазіргі кезде көбірек қолданылып жүрген әдіс. Ол әдіс бойынша бір нәрсенің
құбылысына қарап басқа нәрсені болжау, оның келешегін, даму жолын кесіп
айту. Бұл әдіс кобінесе талдауда, диагноз жасауда қолданылады. Бізде
бүгінгі күнде қоғамдық болашақты болжай алатын бірден-бір ілім- ол маркстік-
лениндік теория. Сол ілімге сүйене отырып, адамдары болашаққа, зор сеніммен
қарайды, келешекке жетудің жолдарын іздестіреді, алыстағы болашақтың
бағдарын белгілейді. Ол тек ғылымдардың жетістіктеріне сүйену арқылы
жүргізіледі. Онсыз жүргізілген әрекет түрлі қиындықтарға, қолайсыз
жағдайларға әкеледі. Оған дәлел әкімшілік-әміршілдік әдіспен елді басқару
нәтижесінде экологиялық дағдарыс пен катострофаға тірелгндік. Арал теңізі
жойылды, Балқаш құруға айналды, Семейдегі атомдық жарылыс полигоны халықтың
тұрмыс тіршілігіне, денсаулығына, өніп-өсуіне қауіп-қатер туғызды. Бұларды
болдырмауға болар ма еді? Әрине, болар еді. Амал не, ендігі мәселе мұндай
сөкет жағдайларды елімізде де, дүниежүзінде де болдырмау, адамзатты
елімізде де, дүниежүзінде де болдырмау, адамзатты, жан-жануарларды, жалпы
табиғатты күйреуден аман сақтап қалу. Оның мүмкіндіктері бар.
Аксиология. Ғылыми-техникалық прогресс және экология
Аксиология (гр axia - құндылық және logos- ілім) - құндылықты зерттеу
ілімі және олардың нақты әлеммен қатынасы. Құндылық түсінігі алғашқы рет
Канттың философиясында пайда болды. Ол үшін құндылық өзінше болмыс
болмайды, құндылықтың алғышартты болмыс пен міндеттенуді ажырату болады.
ХІХ–ХХ ғасыр философиясындағы ағымдар адамның жоғарғы рухани қабілетін ерік
деп, құндылық мәселесін әлеуметтен тыс феномен ретінде қарайды. Объективті-
идеалистік философия ағымдары, неотомизм, интуитивизм құндылықты кеңістік
пен уақыттан тыс тұрған о дүниелік нәрсе ретінде түсіндіреді. Логикалық
позитивизм құндылықты сананың құбылысы, адамның бағалайтын объектіге
субъективтік қатынасы деп санайды. Құндылықтың натуралистік теориясында
адамның табиғи қажеттіліктерінің немесе жалпы табиғат заңдарының көрінісі
ретінде таниды.
Құндылықтың маркстік ұғымы басқа философиялық ағымдардан принципті
түрде өзгеше. Ғылыми түсіндіруде құндылық мәселесі универсалдықтан арылған.
Бұл мәселенің астарында ғылыми жолмен шешілетін алуан түрлі философиялық
мәселелер жатыр. Шындығында табиғаттан тыс немесе таза табиғи қасиет
болмайды, құндылық өзінше ерекше әлеуметтік құбылыс. Табиғаттың адамнан тыс
ешқандай өзіндік құндылығы жоқ, ал бағалау болса қоғамға тән әлеуметтік
қатынасты білдіреді.
Құндылықты жалпыадамзаттық, ұлттық, әлеуметтік таптық, топтық және
адамдық деп ажыратуға болады, осыған байланысты олардың мән-мазмұны,
ауқымы, өзгешелігі әрқилы болып келеді. Оның әр қоғамда, әр халықта әртүрлі
болуы заңды. Себебі оларға табиғи және әлеуметтік орта, тарихи ерекше даму,
көрнекті тұлғалардың өсиеттері, діни көзқарастар, алдына қойған мақсаттары
т.б. әсер етеді. Құндылық өз тарапынан елдердің білімдерінің деңгейіне,
салалық бағытталуына, іздестіру тәсілдеріне, басқаларға жеткізу әдістеріне
көп әсерін тигізеді. Өмірдегі маңызы үлкен зат пен құбылыс терең зерттеліп,
оның әр күйі жекеленіп, арнайы атауға (сөз, термин) ие болады. Мысалы, түйе
малы көшпелі қазаққа өте құнды болды, сондықтан оны 20-30 шақты атаумен
нақтылайды, еуропа халықтары оның ұрғашы немесе еркегі екенін де ажырата
алмай ересек және бала түйе деген атаулармен шектеледі.
Құндылықтар тарихи дамып, заман талабына сәйкес өзгеріп отырады.
Құндылыққа тек материалдық нәрсе емес, рухани құбылыстар да жатады:
этикалық, эстетикалық принциптер мен нормалар, діни және ғылыми қағидалар
т.б. Қазіргі кезде барлық адамзат үшін ерекше бір құндылыққа техниканы
жатқызу қажеттілігі туды.
Шығыс елдері табиғатқа қатысты көзқарасына сай жаратылыстанудан гөрі
қоғамдық ғылымдарға көп көңіл бөліп, руханилыққа шақырып отырған.
Техника түсінігі гректің (techne) - өнер, шеберлік, іскерлік деген
сөзінен пайда болған. Антика заманында техника түсінігі адамның жасампаз
іскерлігі мен ішкі қабілетін, осы іскерліктің өзіндік заңдарын, сонымен
бірге адам әрекетінің жемісті болуындағы көмегін айтады.
Техниканың әлеуметтік мәні және сипаты:
- жеке еңбек қаруын техникаға жатқызуға болмайды,
- techne - антикада жерді өңдеу, аң аулау, теңізде жүзу, дәрігерлік,
тоқыма, қару жасау және театр өнерін айтады.
- техникалық білім өндіріс процесінде ой арқылы объектіні құрастырады,
проекті жасайды. Оны мақсатты орындаудағы құрал ретінде көру қажет.
Техниканың – даму барысын табиғаттың өзгерту мүмкіндігі бар. Бір
жағынан техника мен табиғат ұқсас қимылдайды, ал екінші жағынан ол
табиғатты адамның керегіне қарай өзгертеді.
XVII-XVIII ғ. ғылыми революция дәуірінде батыс европа елдеріндегі
өндірістегі өзгерістер, латын тіліндегі technica ars (өндірістегі өнер
әдісі) француз тіліне tehnigac содан кейін неміс тіліне technic болып
ауысты. Сөйтіп термин арнайы мамандық бола бастайды. Жаңа дәуірде ол
күрделі құралдардың бірлігін, әрекетін, өндірістегі шебер жасалуын, ең
алдымен еңбек қаруы және машина ретінде қарастырылды. Сондықтан бұл сөздің
түсінігінің мәні өзгереді.
Азық түлік, әртүрлі тұрмыстың, өндірістік заттар шығару үшін
механизмдерді ойлап табу мүмкіндігі пайда болды. Техника дамуының өзгеріс
нүктесі болып - бірінші двигатель (1776 ж), соңынан әмбебаптық двигатель-
электромотор (динамомашина-1867) - саналады. Қазіргі кезде техника
термині көп ретте оның классикалық түсінігіне байланысты. Ғылыми -
техникалық прогресс бұл түсінікті толықтырды және кеңейтті. Бүгінде техника
органикалық және органикалық емес табиғатқа әсерін тигізіп отыр.
Органикалық емес материяда - құрылыс техникасы, электротехника,
теплотехника, физико - химиялық техника, энергетикалық техника, органикалық
табиғат саласында ауыл шаруашылық, техника биотехнология т.б. пайда болды.
Сонымен бірге техникаға ойлау, айтысу өнерлері жатады: ес (мнемотехника),
сурет салу, музыка аспабында ойнау; техникасы т.б адамдарды, өндірісті,
мемлекетті басқару техникасы түсініктері кең түрде қолданыла бастады.
Сонымен, қазіргі замандағы техника түсінігі мынадай деуге болады:
- білім саласында эмпириялық пен теориялық білімді байланыстырушы жүйе
саласында көрінеді;
- адам әрекеті саласында: барлық құралдар мен іс-қимыл мүмкіндіктері және
қажеттігіне сәйкес табиғатты өзгерту және үстемдігін орнатудың амал-
тәсілдерінің жиынтығы;
- шеберлік пен дағдылықтың бірлігі, кәсіп ерекшелігіне байланысты
адамдардың әрекетінің түрі. Дағдылықты толық игеру, шұғылданатын ісінің
өнерлігі мен шеберлігі.
Қазіргі замандағы ғылыми-техникалық прогресс (ҒТП) кезінде адамдар өте
жоғары дәрежеде білімді болуы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz