Қазақ хандары жайлы

Шыңғысұлы Жошы хан
Болатұлы Керей хан
Барақұлы Жәнібек хан
Жәнібекұлы Қасым хан
Шығайұлы Есім хан
Жәңгірұлы Тәуке хан
Әскен (Әжі) ұлы Әбілхайыр хан
Уәлиұлы Абылай хан
Бөкейұлы Жәңгір хан
Қасымұлы Кенесары хан
        
        Шыңғысұлы Жошы хан
(1187-1227)
Шыңғысұлы Жошы хан (1187-1227) - монғол шапқыншылығынан кейін Қыпшақ
даласында құрылған жаңа ... Жошы ... ... ... ... ... ... қызы Бөрте бәйбішесінен туған төрт ұлдың үлкені. Ол
ересен ... ер ... ... ... ... ... адам болған. Ол,
алдымен, монғолдардың басқыншылық әскери жорықтарының бәріне қатысқан ... ... ... ... ... ... ханның батысқа қарай ... бір ... ... басқарып, Оңтүстүк Сібірді, Алтайды, Жоңғар даласы мен Шығыс
Түркістанды мекендеген көптеген тайпаларды ... ... ... жылдары Қытайды жаулау жорығына қатысады.
Содан үш жыл өткен соң, Жошы ... ... ... ... ... ... ... шахтың алпыс мың әскерімен шайқасқа түседі. Күш ара
салмағының кемдігіне ... Жошы ... ... ... ... Хорезм шах әскері ашық шайқаста жеңіліп, қала қорғандарына барып
тығылады.
Бұдан кейін Жошы Сырдария бойындағы Отырар, ... ... ... ... қалаларын алып, арада жыл өткенде Хорезмді ... ... ... ... ... Жошы ... ... мен Таластың арасындағы Құланбасы жазығында өткен ... ... ... ... ... ... бәрі кері ... Жошы өзінің жаңа иелігінде қалады. Ол осында 1227 жылы қайтыс
болады.
Жошының өлімі ... әр ... ... бар. Оның бірі Жошы аң ... ... айғыры шайнап өлтірді десе, екіншісі аттан
құлап, мойны үзіліп өлді ... ... ... да, Жошы ... ... Ұлытауда өлгені анық. Соның куәсіндей болып, Жезқазған қаласынан
45 шақырымдай жерде Кеңгір өзенінің сол жағасында Жошының ... сол ... ... ... ... Керей хан (?-1473) - қазақ хандығының негізін қалаушы, Көк
Орданың ханы Өрістің (Орыстың) шөбересі.
Шайбан әулетінен шыққан Дәулет шейхтың ... ... ... көк ... шайқаста Үз Темір Тайшы басқарған ойрат әскерінен ойсырай
жеңілуі Барақ ханнан кейін биліктен ... Өріс хан ... ... ... жеке ... ... мүмкіндік туғызады. Осы мүмкіндікті дұрыс
пайдаланған Өріс ... ... ... ұлы ... мен ... ұлы Жәнібек
өздеріне қарайтын тайпаларды бастап, Әбілқайыр хандығынан бөлініп шығып,
Моғолстан жеріне ... Онда ... ... ханы Есен бұға аса ... өз ... ... жағынан Шу бойы мен Қозыбасы өңірін оларға
бөліп береді. Осы арада олар жаңа Қазақ хандығының ... ... ... ... ақ ... ... хан ... хан немере інісі Жәнібекпен біріге отырып жас мемлекеттің іргесін
бекітіп, шаңырағын биіктету үшін үлкен еңбек ... ... ... ... тайпаларына қарсы күреседі.
1468 жылы Әбілқайыр хан қайтыс болып, оның орнында таққа талас басталады.
Осы тақ ... ... мен ... ... ... ... оралып, мұндағы
күреске белсене араласуларына мүмкіндік береді. Әбілхайырдың ... Шейх ... ... ... ... ... қырғын табуы
ұлыстағы бар биліктің Керей ханның қолына көшуіне жағдай ... ... ... Қазақ хандығы іргелі мемелекетке айналуға бет алды.
Керей ханның ... ... ... ... деректерінде Бұрыш оғлан
деген сұлтанның ... ханы ... ... ... ... ... рет ... содан кейін еш жерде кездеспейді. Сондықтан
оның қашан және қандай ... ... ... ... қиын. Тек кейінгі
оқиғалардың даму барысына ... ол сол 1473 ... ... ... ... ... болған секілді.
Барақұлы Жәнібек хан
(?-1480)
Барақұлы Жәнібек хан (?-1480) – Қазақ хандығының шаңырағын көтерушілердің
бірі, Көк Орда ханы Өрістің (Орыстың) шөпшегі, ... ... ... ... ... ... аты, оның азан ... қойған есімі Әбусаид ... ... ... ... дерек жоқтың қасы. Сол ... ... ... оның есімі үнемі Керей ханмен бірге аталып отырылады. Оның
алғашқы белсенді қимылы ... ... ... ... ханы Есен бұғаға
көмектесіп, қалмақтарға қарсы шайқаста көрінеді. Ол Әбілқайыр ханның баласы
Шейх Хайдарға ... ... ... ел ... тіл ... ... ... етеді. Осы соғыста оның есімі Керей хансыз алғаш жеке
аталады.
Жәнібек Керей ханнан кейін жеті жылдай Қазақ ... ханы ... ... ... ... мол ... ... атақты тарихшы Мұхамед Қайдар
Дулати қазақтардың ... ... ... кезін баяндаған да,
үнемі Керейді хан, ал Жәнібекті сұлтан деп ажырата атап ... ... ... өліп, оның қарамағындағы ел ыдырап, бұрынғы көшпелі өзбек
тайпаларының дені ... ... ... өзбек қазақ атанған кезден,
яғни Қазақ хандығының елі көбейіп, жері кеңейген кезден бастап, ... ... де хан ... Осыған қарағанда, Жәнібек Керей ханның
тұсында “кіші хан” ... елді ... ... ... ол ... кейін
билікті тұтас өз қолына алған сияқты. Оны Қадырғали Жалайыридің: “ Оның
(Барақтың) ұлы - “ кіші ... хан ” деп ... Осы ... хан ... өзі ... ” деп ... ... түседі. Жәнібек өлгеннен соң билік
басына Керей ханның баласы Бұрындық келеді.
Жалпы Жәнібектің аты өзінің жеке істерінен көрі, оның ... бірі ... ... ... ... ... Бұрындық ханнан кейін Қазақ
хандығының тағын иеленушілердің біріңғай ... ... мен ... ... да осы ... ... бола алады.
Жәнібекұлы Қасым хан
(1445-1518)
Жәнібекұлы Қасым хан (1445-1518) - қазақтың ұлы ... ... ... ... ... ... ... ханның ортаншы баласы.
Шешесі Жаған бегім Шайбани әулетінің атақты ханы Мұхаммед Шайбанидің інісі
Махмұд сұлтанның ... ... ... ... кезінде Бұрындық ханның атты әскерін басқарады. Ол осылай
жүріп, қан майдандағы ерлігімен, ел басқаруға ... ... ... ... ... жол ... саясаткерлігімен, жұртты соңынан ертіп әкетер
шешендігімен ел ... ерте ... де, жеке ... ... ел ... ... ... ханның дегеніне көніп, оған қалтқысыз бағынады.
Қасым ханның тұсында ... ... ... дәуірлеу биігіне көтеріледі. Ол
қауіпті көршісі Мұхаммед Шайбаниді талқандап, оның мемелекетінің ... ... ... ханы Сұлтан Сайд ханмен достық ... ... ақ ол таяу ... ғана ... сырт ... ... ... терезесі тең дәрежеде дипломатиялық қатынас орнатып,
орыстың сол кездегі ... III ... ... ... ... ел ... ... қол астындағы халқының қамын
ойлар даналығына тәнті ... ... ... ... қақтығыстан мезі
болған ру тайпа көсемдері әр кезеңде ақырын жылысып, мұның қарамағына ... хан мен ... хан ... ... ... ... ... шаңырағын
көтеруімен ерекшеленсе, Қасым хан сол хандықты нығайтып, халқын көбейтіп,
жерін кеңейтіп, даңқын алысқа жоюымен, “ ... ... ... жолы ” ... ... ... сақталған қазақтың тұңғыш конститутциялық құжатының
негізін жасаумен әйгілі болған ұлы хан.
Ол қартайып барып, Сарайшық ... өз ... жылы (кей ... 1523-
1524ж.) қайтыс болады. ... ... ... ... XVII ... ... ... аман тұрғанын жазады.
Шығайұлы Есім хан
(1628-1645) 
 Шығайұлы Есім хан (1628-1645) - Қазақ хандығының ханы, ... ... ... ... ... ... інісі. Есім хан туралы ... ... аңыз ... ... ... көп. Оны ... бойлы ер
Есім деп ардақтайды.
Есім хан билік басына ағасы Тәуекел өлгеннен кейін келді. Бұл ... ... ... ... ... тұсындағыдан әлдеқайда күрделене
түскен еді. Мұндай ойрат тайпаларының бірігу процесі жүріп жатты.
Хандығының шекарасын кеңейте түсу саясатын мұнда да ... ... ... ... да ... ... ... бұл кезде қайтыс болған Бәки
Мұхаммед ханның ... оның ... Уәли ... пен ... ... ... баласы Иманқұл таласып жатқан еді. Осы қақтығысты өз
пайдасына асыруда Есім хан ... ... ... Ол ... Уәли ... деп уәде беріп, кейін Иманқұл жағына аунап түседі. Иманқұлмен
одақ жасасады да, сол жылы ... ... ... ... әскер
жөнелтеді.
Есім ханның билігі тұсында (1598-1645) халық жадында Есім салған ескі ... ... ... әдет ... ... ... ... болғаны белгілі. Мұны Есімнің заңы деп ұққан жөн. Бірақ оның ... өз ... ... мен ... ... Есім хан мен оның
кеңесшілері өңдеп, толықтырған баяғы Қасым ... ... ... бір ... де ... ... ... Жалпы көшпелілер мемелекетінің хандары
сияқты, Есім хан да тақ үсті мен ат үстінде бірдей танылған біртуар ... ... ... ... Ер Есім деп ... да содан.
Есім хан дүние салған соң қазақ хандығының тағына Жәңгір хан (1645-1652)
отырды. Халық оны ел үшін ... ... орай ... ... деп атаған.
Хан ордасын Түркістан қаласында ... ... хан ... ... ... хан
(1626-1718)
Жәңгірұлы Тәуке хан (1626-1718) Қазақ хандығының ханы, Салқам Жәңгір ханның
баласы. Шешесі ... ... ... ... Кунделен тайшының
қызы. Мұрагерлік жолмен Қазақ хандығының билік тізгінін қолға алған кезде
(1680ж.) Тәуке ел ... ... ... ақыл тоқтатқан, мемелекет ісіне
араласып, мол тәжірибе жинақтаған ... жан ... ... да ... отырып, әке ісін алға жалғап, оның саясатын жүргізгенімен, оны ... ... ... ... ... ... жаңа жолмен жүрді.
Тәуке ханның елі үшін сіңірген ерен еңбегі екі қырымен ... ... Бірі ... ... аман ... ... ... білгірлікпен
жүргізіп, анталаған көп дұшпанға бел ... ... ... ... ... ... құқықтық тәртіпті орнатуы. Ол төңірегіне топтап
торай шалдырмайтын, сыртқа сыңар ... жіп ... бір ауыз ... жатқызып өргізетін, беделімен елдің бірлік берекесін, кіргізетін
ақыл иелерін жинап, ... ... ... басқарады, ақыл ой, парасат
үстемдігін орнатты. Тарих дерегі сол ... ... ... Ұлы ... ... Орта жүз Келдібекұлы Қазыбек, Кіші жүз Байбекұлы Әйтеке,
қырғыз Қарашораұлы Көкім, ... ... би, ... Жайма секілді
халықтың ішінен уақыттың өзі екшеп ... ... ... әділетті
ісімен, қара қылды қақ жарған тура билігімен аттары бұл күнде ... ... ... ... айтады. Осындай алыптардың замана тынысын
тамыршыдай тап басып танып, халықтың басын қосып, елдің ... ... ішкі дау ... ... сырымтаны тиып, елді ынтымақта ұстау
мақсатында ой тоғыстырып, бір бағытта ... іс ... ... ... ... ... күрт ... сыртқа айбарын асырды. Жұрт елді ер
қолдаса мереке екенін көрді. Сол себепті де Тәуке хан ел ... кез ... қой ... ... жұмыртқалаған тыныш берекелі заман болып қалды.
Әскен (Әжі) ұлы Әбілхайыр хан
(1693-1748)
 Әскен (Әжі) ұлы ... ... ... Кіші ... ... шайқасындағы қазақ қолының бас сардары, қазақ сұлтандарының кіші
буыны ... ... ... хан өлгеннен кейін тақ ... ... ... атасына хандық әуелден бұйырмаған. Жеті
атасынан хан болып келе жатқан менің тұқымым, хан ... ... иесі ... де оның осы кіші ... екенін меңзейді.
Ол 1723 жылға дейін Түркістан ... ... одан ... ... ... соң, ... мен Хиуа ... шекарасындағы өзіне қарайтын
тайпалардың арасына кетеді.
Болат хан өлгеннен кейін қазақтың бас ханы болу жолы менікі деп ... ... жеме ... ... ... ... басқаның қолында
кеткенін көргенде шарт сынып, ашуланып, ... ... ... ... әлсіретіп, бүкіл Орта Азияға жол ашар қақпанның кілтін тезірек
қолға түсіру жөнінде патшасынан нұсқау алған ... ... ... бұл
оқшаулануды өз мүдделеріне пайдаланып қалуға жанталаса кіріседі. Бұл ретте
отарлаудың ежелден сыналған ... ... ... ... ... іске
қосады. Сөйтіп олар өздерінің бодандары Еділ қалмақтарын да, башқұрттарды
да, айдап салып, Кіші жүз қазақтарының ... ... ... Соның аяғы
Әбілқайырдың 1730 жылы өзін Ресей империясының қол астына ... ... ... ... әкеп ... Онда ... Ресей империясына
башқұрттар секілді қызмет етіп, солар сияқты алым төлейтінін айта келіп,
өздеріне Ресейдің өзге ... ... ... қиянат және шабуыл
болмауын талап етеді, патша тарапынан тиым ... ... ... ... тоқтатпайтынын айтады.
Уәлиұлы Абылай хан
(1711-1781)
 Уәлиұлы Абылайхан (1711-1781) - қазақ халқының әйгілі ханы. Шыңғыс ханның
тікелей ұрпағы, төре. Шежіре деректері ... ... хан ... хан - ... ұлы – ... - Қожа - Бадақұлан - Өріс хан - Құйыршық хан -
Барақ хан - Әз ... - ... - ... хан - Ер Есім хан - ... хан ... ... - ... Абылай сұлтан - Көркем Уәли - Абылай (Әбілмансұр) хан
болып тартылады.
Абылай хан, әкесі ... Уәли ... ... ... тұрған кезде дүниеге
келген. Бұл кезең қазақ халқы үшін жойылып кету қауіпі төніп ... ... өмір ... күн ... ... ... болатын. Батысында
отаршылдық дәмін татып, тәсілін меңгеріп ... ... ... кеуделеп
келе жатты. Шығысында өзін ... ... ... ... ... ... тұрған кез. Оңтүстігіндегі елдерді ислам фанатизмі
тұтастандырып, тәңірлік ... ... өмір ... ... ... ... ... ит көрген ешкідей ажырайып қарайтын. Осынау тарихи жағдайды сол кездің
дуалы ауыз ақыны бір ауыз ... ... ... ... ... ... әкең бар.
 Былай барсаң Қалмақ бар,
  Күшіңді еппен алмақ бар.
 Былай барсаң Қытай бар,
 Жапырағыңды ... ... ... орыс ... ... ... ... хан ауырып жатқанда Бұқар жырау былай деп көңілін сұрапты ... ... қыз ... ханым ай,
 Қайырусыз жылқы салдырған ханым ай.
 Үш жүздің боздағын жолыңа шалсам,
 Қаларма екен бір ... ... ай!” ... ... ... ... айтылар сөз осындай ақ болар еді.
Бөкейұлы Жәңгір хан
(1801-1845)
Бөкейұлы Жәңгір хан (1801-1845) - Кіші ... ... ... ... ... ... ... ханы, Әбілхайырдың шөбересі, Нұралының
немересі. Оның шын аты - Жиһангер.
Әкесі Бөкей Еділ мен ... ... елін ... ... дәрежеде
басқарады да, кейін орыстың қазақ ... ... ... ... орай 1812 жылы хан ... ... Бірақ ол хандықтың қызығын ... ... 1815 жылы ... болады. Хан тағы мұрагерлік жолмен Бөкейдің
артында ... үш ... ... ... бұйырады. Алайда Жәңгірдің жас
болуына, әрі ... ... ... ... ... ... ... ол ер жетіп, оң солын жете танығанша билікті Бөкейдің
інісі Шығай ... ... ... ... ... ... тәрбиеленіп, хандықта әкімшілік жағынан
басқару тәсілдерін үйреніп келген жас ... 1823 ... ... ... өз қолына алғаннан кейін, ... ... ... ... ... ... жүзеге асырушы қуыршақ ханның бірі болады.
Жәңгір билік ... ... ... ... ... мен ... ... жерлерді қазақ шаруаларының пайдалануына тиым ... бұл ... мал ... ... аулауға қақылары болмайды. Бұған
салықтың көбеюі мен жер бөлісінде шаруалар үлесінің ... ... ... ... бәрі жиылып келіп, Бөкей ордасында Исатай Тайманов пен ... ... ... ... ... әкеп ... хан өзі билік құрып тұрған кезде елді отырықшылыққа көшіру, мектеп
ашып балаларды оқыту мәселесіне ерекше көңіл ... Ол ... ... ... ... бірі - белгілі қазақ этнографы, Орыс география
қызметкер мүшесі Мұхаммед Салық Бабажанов бұл ... ... ... ... ... ... ... сезіне бастады.
Шәкірттер мұғалімдерді ынталандыру үшін марқұм хан ақшасында, өзінің
ынтасымен ... оқу ... ... жөнінде түсіндірмек болған
ынтасын да аямады. Өзінің сарайында мектеп ашып, онда 60 адам ... орыс ... және тілі ... дәріс алды. Бұл мектеп сарай маңында осы
күнге ... ... ... ... ... 30 бала ... қаржысы есебінен білім алуда» - деп жазады.
Жәңгір хан - бойында жақсылығы мен жамандығы жарыса өріліп, атқарған ... ... ... ... де ... ... ... күрделі тұлға. Жақсысын
көріп, асқақтатып, аспанға шығармай, жаманын көріп, жатқа санап, ... ... биік ... ... бағасын берер кез енді
келді деп білеміз. Қалайда Жәңгір ханның халқымыздың тарихында өзіндік орны
бар екені ... дау ... ... хан ... ... ... Бөкей ордасындағы хан өкіметі жойылып,
басқару жүйесі қайта ... ... хан ... ... ... соңғы ханы, ұлт
азаттық ... ... ... Ол өзінің тегі ... ... ... ... ... ханы Абылай. Арғы аталары Шыңғыс ханның
Жошы деген үлкен баласынан ... ... ... ... Хочу Мерге
ноянының қызы Топыштан Қасым сұлтан туады. Кенесары осы ... ... жылы ... ... Кіші жүз бен Орта ... хандық билікті жойып, аға
сұлтан мен әкімдер билігін енгізеді. Сөйтіп, Ресей ... ... ... ... ... ... өз үстемдіктерін жүргізе бастайды. Осыған
қарсы шыққан Кенесары хандық басқару жүйесін қалпына келтіруге күш ... ... жер ... ... көбейді. Өйткені патша
әкімшілігі қазақтардың жерін тартып ... ... ... сала ... ел ата ... айырылып, мал жаятын жаңа жер іздеуге мәжбүр
болды. ... ... ... ... ... итермеледі.
Көпшіліктің қолдауымен Кенесары 1841 жылы ... ... ханы ... ... ... ... мақсаты Тәуелсіз Қазақ хандығын құру
болады. Ол осы мақсатын ... ... үшін Орта Азия ... ... ... Хиуа ханы мен ... ... өз елшілерін жіберіп, байланыс
орнатады. Орта Азия мемлекеттерімен сауда көлемін ... ... ... қару жарақ, оқ дәрі алып тұрады.
Отты қарумен қаруланған патша әскеріне қарусыз халық жасақтарының ... еді. ... ... ... ... аса ... қолбасшысы
екендігін танытып, түрлі әскери тәсілдер арқылы оларға бірнеше рет ойсырата
соққы беріп, бірнеше ... ... ... ... ... ... ... жасаған шабуылы. Шабуылдың тұтқиылдан
болғандығы сондай, казактар, тіпті, қарсылық көрсете алмай ... Осы ... ... 18 ... 2 ... 18 қылыш, 27 найза қолға
түсіреді.
Көп жылға созылған ... ... ... әлсіреткен Кенесары патша әскерінің
қысымымен 1846 жылы Орта жүзден Ұлы жүз қазақтарының жеріне ... ... ... ол қырғыз манаптарына Қоқанға қарсы бірігіп соғысуға ұсыныс
жасайды. Бірақ ... мен ... ... ... оның бұл ... генерал губернаторы Капцевичке өздерінің Кенесарымен
соғысатынын хабарлап, одан көмек сұрайды.
Ресей ... ... дем ... болған Кекілік тауындағы қазақ қырғыз
арасындағы қақтығыста Кенесары қолға түсіп, қаза ... ... ... ... де және осы ... тек қана ... ... біріктіруі арқылы оң нәтиже күтіп, әрекет етуі де оның кең қарымды
саясаткер, ... ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі қазақ хандары мен билеушілері14 бет
Қазақ хандары9 бет
Қазақ хандары жайында мәліметтер28 бет
Қазақ хандарының дипломатиялық хаттарының тарихи маңызы83 бет
Қазақ хандарының негізгі заңдары қазақ тарихының дерек көзі65 бет
Қазақ хандығының құрылуы: қазақ хандары Жәнібек және Керей13 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
XIV-XV ғасырдағы Ақ Орда мемлекеті5 бет
Xvi ғасыдағы қазақ хандығының саяи әлеуметтік және экономикалық дамуы16 бет
XVI ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ мемлекеті29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь