Компьютердің құрылғылары

КОМПЬЮТЕРДІҢ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫ

2.1. Тарихи деректерден
Адамзат баласы дамудың барлық тарихи кезеңдерінде
есептеу жұмыстарын жүргізіп отыруға әрқашанда мүқтаж
болды. Алғашқы кезеңдерде оған, аяқ-кол саусақтары секілді
қарапайым қүралдар жеткілікті болды. Рылым мен техника
дамуына байланысты есептеу жүмыстарының қажеттілігі
артып, оны жеңілдету үшін арнайы құралдар - абак, есепшот,
арифмометр, арнаулы математикалык кестелер шығарыла
бастады. Бірақ үстіміздегі ғасырдың 40 жылдарында, ядролық
физиканьщ даму ерекшеліктеріне байланысты, қолмеи есептеу
істері көптеген материалдық ресурстарды жәнг адамның тікелей
араласуын талап ете бастады. Мысалы, "Манхеттен жобасын"
(АҚШ-тағы атом бомбасын жасау) іске асыру кезінде есептеу
жүмыстарына 600 адам қатысты, олардың бірсыпырасы тікелей
есептеумен айналысып, қалғандары сол жұмыстың дұрыстығын
тексеріп отырды.

XX ғасырдың ортасында информацияны өңдеуді
автоматтандыру ісінің қажеттілігі (көбінесе әскери талаптарға
сай) электрондық техника мен технологияның қарқынды
дамуына себепші болды.

Электроника табыстары нәтижесінде жасалынған
техникалық аспаптар электрондық есептеуіш машиналар
(ЭЕМ) деп атала бастады.

1946 жылы алғаш пайда болған ЭЕМ-дер электрондық
шамдар негізінде жүмыс істейтін, үлкен залдарда орналасқан,
көлемді электрондық жабдықтар болатын. Бірак 1948 жылдың
өзінде-ақ электрондық шамдар шағын электрондық аспаптармен
- транзисторлармен алмастырылып, компьютерлердің бұрынғы
жүмыс өнімділігі сақталынғанмен, көлемі жүз есеге дейін
төмендеді.
        
        КОМПЬЮТЕРДІҢ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫ
2.1. Тарихи деректерден
Адамзат баласы дамудың барлық тарихи кезеңдерінде
есептеу жұмыстарын жүргізіп отыруға әрқашанда мүқтаж
болды. Алғашқы кезеңдерде ... ... ... ... ... ... болды. Рылым мен техника
дамуына байланысты есептеу жүмыстарының қажеттілігі
артып, оны жеңілдету үшін арнайы құралдар - ... ... ... ... ... ... ... үстіміздегі ғасырдың 40 жылдарында, ядролық
физиканьщ даму ерекшеліктеріне байланысты, қолмеи есептеу
істері көптеген материалдық ресурстарды жәнг адамның ... ... ете ... ... ... жобасын"
(АҚШ-тағы атом бомбасын жасау) іске асыру кезінде есептеу
жүмыстарына 600 адам ... ... ... тікелей
есептеумен айналысып, қалғандары сол жұмыстың дұрыстығын
тексеріп отырды.
XX ғасырдың ... ... ... ... ... ... әскери талаптарға
сай) электрондық техника мен технологияның қарқынды
дамуына ... ... ... ... жасалынған
техникалық аспаптар электрондық есептеуіш машиналар
(ЭЕМ) деп атала бастады.
1946 жылы алғаш пайда болған ЭЕМ-дер электрондық
шамдар негізінде жүмыс істейтін, үлкен залдарда ... ... ... ... ... 1948 ... ... шамдар шағын электрондық аспаптармен
- транзисторлармен алмастырылып, компьютерлердің бұрынғы
жүмыс өнімділігі сақталынғанмен, көлемі жүз есеге дейін
төмендеді.
70 жылдар соңында ... ... ... жасалған мини-ЭЕМ-дер шыға бастады
(транзисторлар мен олардың арасындағы қажетті байланыстар
бір пластинада орналасқан). Осындай микропроцессорлардың
(біріктірілген интегралдық схемадан - БИС ... ... ... компьютерлер заманының
басталғанының алғашқы белгісі болды.
Алғашқы есептеу жұмыстарын автоматтандыруға арналған
ЭЕМ-дер күннзн күнге артып келе жатқан информация ағынымен
жұмыс істеуде өте ... ... ... шықты.
Бастапқы кезеңдерде ЭЕМ-дерде тек арнайы үйретілген
адамдар ғана жұмыс істеді, бірақ онша дайындығы жоқ
адамдардың ... ... ... ... ... машина жасау қажеттілігін тудырды.
70 жылдар басында "тұрмыстық" (үйдегі) компьютерлер
деп аталған микрокомпьютерлер шықты. Олардың
мүмкіндіктері ... ... тек ... үшін және ... теру үшін ғана ... 70 ... ... компьютерлердің етек алғаны сондай, оларды сусын
шығаратын фирмалар да (Coca Cola) ... ... ... дамуындағы ең ел^лі оқиға
болып 1981 жылы IBM фирмасы жасаған, кейіннен "дербес
компьютер" деп аталған шағын ... ... ... ... ... осы атау ... компьютерлер
тобының жалпы аты есебінде түрақталынып қалды.
2.2. Компьютерлік жүйелер
IBM фирмасының анықтамасы бойынша компьютерлік
(есептеу) жүйелер төрт негізгі құрамнан түрады:
1) ... ... ... ... мәселе
ретінде қойып, сонЬІй нәтижесін алатын адам;
2) аппараттық жасақтама (Hardware);
3) мәліметтер файлы;
4) компьютерді программалық жасақтамасы (Software).
Компьютерлік жүйелер үғымын немесе мәліметтерді өңдеу
жүйелерін осы төрт ... - ... ... және ... - ... кезінде қолданады.
2.2.1. Компьютерлік жүйелерді пайдалану
Жұмыс өнімділігі. Басқа құралдар мен машиналарды
қолданғандағы сияқты, компьютерді ... ең ... - ... өнімділігін арттыру болып саналады.
Егер компьютерді есеп-қисап жасау, мәліметтерді өндеу
немесе құжаттарды қағазға басып алу істеріне пайдапансаңыз,
сіз бір сағатта ... ... ... Мысалы,
машинкада мәтін басатын шебер адам бір минутта 60-тан 80
сөзге дейін жмесе 6-8 жолға дейін мәтін басатын болса, ... ... ... 1200 жол баса ... ... ... 150-200 адамды алмастыра алады деген сөз.
Мәліметтерді өңдеу жылдамдығы. Компьютерді
пайдаланудағы екінші себеп - мәліметтерді үлкен жылдамдықпен
өңдеу болып саналады. Дайындығы мол ... адам ... сөз оқып шыға ... болса, компьютер 1000 000 сөз оқи
алады екен. Мысалы, Чикаго каласының телефон аньщтамалығы
788 000 ... ... ал ... мен ... нөмірлерін
коссақ, 32 000 000 жол информациядан тұрады екеа ... сөз ... адам осы ... оқып шығу үшін 250
сағат уақыт жібереді. Ал, орта мүмкіндікті компьютер оны ... ... ... оқып шыға ... Сол себепті
телефон станцияларында, анықтамалық іздеу қызметтерінде
ЭЕМ кеңінен қолданылады.
Дәлдік пен ұкьштылық. Компьютерлік жүйелерді
пайдаланудағы үшінші ... - ... ... ... ... Егер біз ... ... мәліметтер
беріп, оларды өңдеудің дүрыс жолдарын көрсетсек, ол
әрқашанда қатесіз ... ... ... ... ... ... ... деп айтылады. Мүндайда компьютердің
қателеспейтінін, қатенің себебі мәліметтердің оған дұрыс
берілмегендігінен, немесе осы мақсатқа арналған мәлімет-
терді өңдеу ... қате ... ... ашып ... ... ... үлкен ЭЕМ-ді нзмесе дербес компьютерді алсақ та, олар
бір-біріне үқсас принципте ... ... ... ... орталық процессор;
2. енгізу құрылғысы;
3. есте сақтау құрылғысы;
4. шығару құрылғысы.
Орталық процессор барлық, есептеу және информация
өңдірістерін орындайды. Бір интегралдық схемадан ... ... деп ... ... ... бір-бірімен өзара байланысты бірнеше интегралдық
схемалар жиынынан тұрады.
Енгізу қүрылғысы информацияны компьютерге енгізу
қызметін атқарады.
Есте сақтау құрылғысы программаларды, мәліметтерді
және жұмыс нәтижелерін компыбтер ... ... ... ... ... ... нәтижесін
адамдарға жеткізу үшін қолданылады.
2.3. Дербес ЭЕМ
2.3.1. Дербес ЭЕМ-нің элементтік базасы
Дербес __________ЭЕМ-нің (ДЭЕМ) элементтік базасы болатын
электрондық компоншттері ... ... ... ... ... оны ... ісін аткарады. Мұндай
компоненттер интегралдык схемалар деп аталады.
Интегралдық схема металдан не пластмассадан жасалған
қорапқа салынған ... ... ... ... жіп ... ... сымдар осы кристалды қораптың
шеткі тақшаларымен жалғастырады.
Жартылай өткізгішті ... ... өте таза ... оны жасауда вакуумдық бүрку, тырналау,
қоспаларды иондық түрде енгізу, дәлме-дәл фотолитография
тәрізді және де басқа жоғары сапалы ... ... ... ... ... электр
схемасына біріктірілгш "электрондық молекулалар" жасалады.
Олар бір кристалл көлемінде (5x5 мм) жүз мыңнан аса бір-
бірімен ... ... ... өте ... информацияны түрлендіру
жүмыстарын орындай алады. Мүмкін болашақта осындай
схемалар элементтері рөлін тікелей ұғымдағы заттардьщ
молекулалары атқаратын шығар.
Интегралдық схемаларды жасау, тексеру, ... ... - ... да ... ... ... ... түрде шығару да меңгерілген.
Интегралдық схемаларды шығаруды баспаханалардағы кітапты
көбейтіп шығарумен салыстыруға болады. Олар өздерінің
атқаратын функцияларына қарай ЭЕМ-нің әртүрлі ... ... ... күшейткіштердің
түрлеріне байланысты бөлек-бөлек топтарға жіктеліп, ]
серияларға бөлініп ... ... ... ... деп ... ... бір ... күрделі логикалық функциялардың
белгілі біреуін орындай алады, сосын олардан транзисторлар
м е н д и о д т а р д а н к ү р а с т ы р ы л а т ы н с и я қ т ы м а ш и ... оңай ... ... ... ... ... техникалық
электрондық қүрылғылар жиынынан түрады. ДЭЕМ қүрамына
кіретін барлық ... ... ... қарай екіге бөлу қалыптасқан, олар: жүйелік блок
және сыртқы қүрылғылар.
Жүйелік блок мыналардан түрады:
- микропроцессор;
- оперативті есте сақтаушы қүрылғы немесе жедел жады;
- ... есте ... ... ... ... мен ... ... порттары.
Ал, сыртқы қүрылғылар былайша бөлінеді:
- информация енгізу қүрылғылары;
- информация шығару құрылғылары;
- информация ... ... ең аз ... ... блок, бір-бірден
еягізу, шығару қүрылғылары және ең аз дегенде бір информация
жинақтауыш ... ... ... шешілетін мәселеге
байланысты пайдаланушы адам оның минималды
конфигурациясына қосымша шеткері құрылғыларды қосу
арқылы кеңейтуіне болады.
Информация мен басқару командаларын енгізетін негізгі
құрылғыларға пернетақта (клавиатура), "тышқан" ... және ... (із ... ... ... ... өзге ... қаламұштары, жарық сезгіш планшеттер,
джойстиктер (ұршық тәріздес тетік) және ... да ... ... ... ... Мысалы,
осылардың кейбіреуін жобалау жұмыстарын автоматтандыруда
қолдануға болады.
2.3.2. IBM дербес компьютерінің негізгі блоктары
Әдетте IBM ... ... 2.1 ... ... ... ... ... блок (тік немесе жатық қорапқа орналасқан) - 1-
блок;
-мәтіндік және графикалық информацияны кескіндеуге
арналған монитор немесе дисплей - ... ... ... ... ... ... ... пернелік - 3-блок;
Компьютердегі ең негізгі құрьшғы - жүйелік блок, оның ішіне
ДЭЕМ-нің ... ... ... Жүйелік блогы
қүрамында микропррцессор, жедел жад, түрақты есте
сақтаушы қүрылғы, ... ... мен ... және ... ... ... ... компьютердің жүйелік блогына мынадай
қүрылғыларды қосуға болады:
- мәтіндік және графикалық информацияларды басып
шығаруға арналған принтер;
- графикалық курсормен басқарылатын құрылғы
"тышқан" графикалық ... - ... ... ... ... ... ... плоттер сызбаларды
(графиктерді) қағазға шығаруға арналған құрылғы; ,
- сканер (ізкескіш)-графикалық немесе мәтінді
информацияларды оқуға арналған оптикалық құрылғы;
- CD-ROM - ... ... ... құрылғы,
ол қозғалатын бейшлерді, мәтіндерді жәнз дыбыстарды
шығару үшін кеңінен пайдаланылады;
- модем- телефон желісі арқылы басқакомпьютерлермен
информация алмасуға ... ... ... - ... ... ... ... құрылғы;
- желілік адаптер компьютерді жергілікті желіде (торапта)
қолдануға мүмкіндік береді.
Сонымен ДЭЕМ-нің негізгі кұрылғыларына процессор, жад
(жедел және сыртқы), сыртқы құрылғыларды қосу ... ... ... ... Енді ... ... оған қосылатын әртүрлі кұрылғылардың
сипаттамаларын қарастырайық.
Микропроцессор
Микропроцессор бір кристалда дайындалған (үлкен)
интегралдық схемалар - БИС, олар ... ... ... ... элемент болып табылады. Оны әртүрлі
логикалық функцияны орындайтын етіп программалауға
болады, сондықтан программаны өзгерту арқылы
микропроцессорды ... ... ... ... ... ... ... қолдануға болады.
Микропроцессорге жедел және тұрақты жад, енгізу-шығару
қүрылғыларын қосуға болады.
ІІМ тәрізді компьютерлерде INTEL фирмасының және ... ... ... ... ... ... өзгешелігі олардың
типтерінде (модельдерінде), яғни оның қарапайым амалдарды
орындайтын жүмыс жылдамдығының ... - ... ... ... ... ... (қадамдық) жиілігінде жатыр.
Бұған дейін кең тараған модельдерге Intel-8088 (~5МГц), 80286
(~20МГц), 80386SX (-25 МГц), 80386DX (~40МГц), 80486
(ЮОМГц-ке дейін), Pentuim (75МГц-тен ... ... ... ... ... ... (800 ... және 072 аPentuimlV (1000 МГц-тен жоғары) жатады, бүл
тізім олардың жұмыс өнімділігі мен ... ... ... ... ... келтірілген. Кейде конструкциялық
ерекшеліктеріне қарай бір модельге кіретін процессорлардың
жиіліктері әртүрлі бола береді - ... ... ... ... ... да өсе түседі.
Intel 8088, 80286, 80386 тәрізді бұрын шыққан
микропроцессорлардың аралас сандар мен амалдарды жылдам
орындайтын арнаулы командалары жоқ, сондықтан олар ... ... ... ... (Turbo ... ... алып ... ыңғайлы вариантта да
жасалады (Laptop немесе Note book). Мұндай ЭЕМ-дерде
жүйелік блок, монитор және пернелік бір қорапта жасалған:
жүйелік блок першлік астында, ал ... ... ... ... жедел жады
Оперативті есте сақтау құрылғысы немесе ЭЕМ-нің
жедел жады (RAM), ... ... есте ... (ROM) ... ішкі ... құрайды, осы
екеуімен процессор жұмыс кезінде мәлімет алмасып ... ... кез ... мәлімет алдымен компьютердің
сыртқы жадынан (магниттік дискілерден) жедел жадына
жазылады.
Компьютердің жедел жадында осы мезетте дереу ... ... мен ... ғана сақталады. Информация
керек кезінде магниттік дискіден жедел ... ... соң олар ... ... жадка жазылып қойылады.
Жедел жадта информация тек жүмыс сеансы кезінде сақталып,
ондағы мәлімет ЭЕМ сөндірілгенде ... ... ... ... ток ... шақтарда ізсіз жоғалады. Осыған
байланысты әрбір адам өзіне ұзақ уақыт керек болатын
информацияны ... ... үшін оны ... ... ... ... ... жедел жадының көлемі өскен сайын оның
есептеу жылдамдығы да артады. Информация көлемін өлшеуде
сегіз биттен (бір мен нөл тізбегі) ... байт ... ... Осы ... ... арқылы жедел
жадтағы не магниттік дискеттегі сақталатын информация
ЗбОкб, 720 кб нзмесе 1,44 Мб ... ... ... ... кб (1 ... байт, ІМб (1 мегабайт)=1024 кб, ал
винчестер деп аталып жүрген қатты дискіде, 1000-ЮОООМб
(1-4 Гигабайт) және одан да көлемді информация жазылып
сақталады.
Әдетте IBM PC XT ... ... ... ... ... 640 кб, IBM PC AT үшін - ... ... олардың жоғарғы модельдері 1-ден 16 Мб-қа дейін, бірақ
оның көлемі 32 Мб не одан да жоғары бола береді - жедел
жадтың ... оның ... ... ... ... ... ... жедел жадынан өзгеше оның тұрақты жады
бар, ол езгертілмейтін информацияны сақтайды, ешкім ... ... жаза ... оны тек ... ... ... ... көлемі шағын 32 - 64 Кб шамасында. Тұрақты
жадқа ... ... оны ... ... ... ... ... тоқ көзіне жалғаған кезде оны
тексеріп іске қосу үшін қажет.
Сиымдылығы 1 Мб ... одан ... ... ... жедел жады екі бөлімнш тұрады - алғашқы
640 Кб қолданбалы программалар мен операциялық жүйе үшін,
ал қалғаны төмендегідей мақсаттарға пайдаланылады:
- операциялық ... ... ... ... ... жарамдылығын тексеретін операциялық
жүйенің бөлігін сақтауға, сондай-ақ төменгі ... ... ... ... ... ... кескіндерді беру үшін;
- компьютердің қосымша қүрылығыларымен бірге жүктелетін
операциялық жүйелердің әртүрлі кеңейтілген мәліметтерін
сақтау үшін ... ... ... ... туралы сөз болғанда, оның бірінші
бөлігі туралы айтылады, ал ол кейбір программаларды орындауға
жеткіліксіз ... ... ... ... ... компьютердің
жедел жадының кеңейтілгш бөлігі (extended) мен қосымшасы
(expanded) пайдаланылады.
INTEL фирмасының 80286, 80386SX және 80486SX сияқты
процессорлары 1-16 Мб ... жад ... ал 80386 ... процессорлар - 4-8 М6 көлемімен жұмыс істей ... ... жүйе ... ... жадты толық пайдалана
алмайды. Қосымша жадты пайдалану үшін арнаулы
программалар - ... ... олар ... ... ... да, ... "қорғалған
режим" жүйесіне көшеді. Тапсырманы орындаған соң, драйвер
алғашқы ... ... ... ... де, микропроцессор
жүмыстың қалыпты режиміне ауысады.
Процессордың өте жылдам істейтін тағы бір шағын көлемді
жады бар, оны кэш-жад (Cash) немесе бүркеме-жад деп ... ... жад пен ... жұмысын жылдамдату үшін
аралық дәнекер жад ретінде пайдаланылады. ... ... ... - ЭЕМ ... ... (дисплей, диск жәнз т.с.с.) әртүрлі
қүрылғылар және олардың жұмысын басқаратын электрондық схемалар
(контроллерлер);
- енгізу-шығару порттары, олар жүйелік блокқа ... ... ... ... ... ... ... көпразрядты байланыс құрылғылары
түрінде болады.
Енгізу-шығару порттары ішкі негізгі кұрылғылармен
байланыс жасайтын арнайы ... және ... ... ... ... ... ... мақсаттағы порттардан тұрады.
Жалпы мақсаттағы порттар LPT1 - LPT3 деп белгіленетін
параллель және COM1 - COM3 болып белгіленетін тізбекті
бөліктерге жіктеледі. Параллель ... ... ... ... ... үшін ... сым ... керек етеді
(принтермен жалғасатын порт параллель, ал модеммен телефон
желісі арқылы ... порт ... ... ... ... ... ... - ДЭЕМ-ге міндетті түрде қажет
шеткері құрылғы, ол ... ... ... ... ... көру үшін ... ... түстеріне қарай
дисплейлер монохромды (ақ-қара) және түрлі-түсті болып, ал
экранға шығарылатын информация түрлеріне байланысты
символдык (тек символдық информация) және графиктік
(символдық және оған қоса ... ... ... ... ... екі ... ... мен
адаптердан түрады. Біз тек мониторды көреміз, ал адаптер
ЭЕМ қорабының ішінде орналасқан мониторды басқару блогы.
Монитордың өзінде тек электрондық-сәулелі түтікше бар. ... ... ... ... ... ... ... экранда секундтің 1/50 бөлігінде жүріп
өтеді, бірақ экран бейнесі одан жәй өзгереді. Сондықтан
экранның бір көрінісі үшін бейне сигналды ... рет ... ... ... ... ... ... сақтауға
арналған бейнелік жад бар.
Көбінесе символдық режимде дисплей экранына 80 таңбадан
тұратын 25 жол ... ... ... - ... ... ... машинка қағазындағы
символдар саны), ал графикалық режимдегі экранның бейжлеу
(көрсету мүмкіндігі) ... ... ... ... байланыстыру қүрылғысының мүмкіндіктеріне сәйкес
болады.
Экрандағы кескін көрінісінің сапасы графикалық
адаптердің типіне қарай өзгеріп отырады.
Кең тараған адаптерлерге мыналар жатады: EGA, VGA ... ... ... VGA және SVGA (Super VGA) ... ... ... қабілеті өте жоғары.
Адаптерлер бейнелерді айқындап көрсету қабілетімен
ерекшеленеді.
Адаптердің бейнелеу қабілеті оның графикалық режимде
экранда ... ... бір ... ... ... ... Мысалы, 720*348 мүмкіндікті немесе одан
да жоғары монитор ... (тік) ... 348 ... ... ал оның әр жолында 720 нүкте бар. Баспахана
жүйелерінде 800*600 және 1024*768 ... ... ... ... ... ... жүр.
Экран бетінің мөлшері диагональ стандарт (14 дюйм -
Ідюйм = 2,54 см.) бойынша жасалады, үлкейтілген (15 ... ... (17, 20 және 21 дюйм - ... ... ... дейін) тәрізді болып та жасалғандары кездеседі, олар
түрлі түсті (16 млн-нан бірнеше ондаған млн түстерге дейін)
немесе ... ... ... та ... береді.
Адаптерлер стандартты түрлі түсті монитордағы түстер
палитрасын (жиынын) анықтайды: CGA (ескі модель)
стандартты режимде 4 түспен, EGA - 64 ... VGA - ... ... ал SVGA - ... аса ... ... істей
алады. Бірақ __________символдық режимде көрсетілген стандарттағы
экрандардың барлығы да 16 түсті ғана қолданады.
Монитор типін ЭЕМ-де цойылган мацсатқа байланысты
таңдау керек. Егер тек ... ... ... ... онда ... ... ... Ал, егер де автоматтандырылган жобалау
жүмыстарымен айналысу цажет болса, онда турлі тусті
графикалъщ монитор цажет болады. Бірац көптеген
программалармен жумыс істеу ... ... ... ... крлданган өте ыңгайлы екенін есте
сацтаган жөн.
Дискідегі информация жинақтауыш
Информация жинақтауыштар - кез келген ... ... - ... ... ... сыртқы
жинақтауыштары немесе компьютердің сыртқы жады дейді.
Олар көлемді информацияны ұзақ уақыт сақтау үшін қажет
және ондағы мәліметтер ... ... ... ... Сыртқы жадта кез келген программа немесе жәй
мәліметтер сақтала береді, сол ... оны ... ... ... ... ... информацияны жинақтауыш рөлін магниттік
дискілердегі жинақтауыштар атқарады, оларда мәліметтерді
тікелгй оқуға не жазуға ... ... ... ДЭЕМ-дер үшін
магниттік таспадағы жинақтауыштар - стримерлер шықты,
бірақ олар өте көлемді мәлімет сақтай алғанмен, оқу-жазу
жүмыстары ... ... ізд^ ... жәй ... ... ... магниттік дискідегі жинақтауыштарды
ауыстыра алмайды, тек толыктырады.
Магниттік дискідегі жинақтауыштар (НМД - накопитель
на магнитных дисках) екі ... ... ... ... ... (ИМДЖ) (НГМД - накопитель на
гибких магнитных дисках) және қатқыл ... ... ... (НГМД - накопитель на жестких
магнитных дисках).
Қатты дискідегі мәлімет жинақтауыштар (винчестер)
информацияны тұрақты сақтауға арналған. 80286 процессорлы
ЮМ РС-де қатқыл ... ... ... 20 - 40 Мб, ... DX және 80486 SX (SX - бір процессорлы, DX - екі
процессорлы) - 300 ... ... 80486 DX - 500 - 600 Мб, ... - 1-40 Гб-қа шейінгі деңгейде езмесе одан да жоғары
болады.
Қатқыл диск орнынан алынбайды, ауа кірмейтіндей жабық
қорпусқа салынып, жүйелік блокта орналасады. Ол екі ... ... ... бір дестеге біріктірілген бірнеше дискілердш
тұрады. Иілгіш алмалы-салмалы дискетке карағанда винчестерге өте
көп мәлімет көжмі сияды, ... оны ... өте ... - ... ... дискідегі мәлімет жинақтауыштар
(винчестер)
Иілгіш дискідегі (дискеггегі) жинакгауыштар бір компьютерден
екінші компьютерге мәлімет алмастыру үшін, әзір жұмысқа қажет
емес информацияны сакгап қою ... ... ... ... ... көішрмесін алу үшін керек (2.3 -сурет).
Жұмыс процесінде әр адам ... ... ... ... ... ... білуі тиіс және
дискіде қанша бос орын қалғанын қадағалап, дискінің
көлемін тиімді пайдалануға тырысуы қажет.
Иілгіш диск (дискет) - табақша пішінді, ... ... ... қоспа жағылған иілгіш диск. Дискеттің
пластамассадан жасалған қапшығында оған мәлімет
ясаздырмауға болатын кішкене тіктөртбүрышты ойық бар және
мәлімет жазу-оқу кезінде дискінің бетімен байланыс ... ... ... орны ... ... ... ... параметрі - оның диаметрі, қазіргі
шығарылатын дискеттер үшін бір ғана стандарт бар - ... 3,5 ... ... яғни ... ... ... болады.
IBM PC XT, AT компьютерлері үшін диаметрі 5,25 дюймдік
(133 мм) дискеттер қолданылған болатын.
Мәлімет жазу не оқу үшін ... ... ... ... ... ... бір немесе екі
дискеггер ұясы болуы мүмкіа Дискеттер алмалы-салмалы қүрал
болғандықтан, олар әрі мәліметті сақтау үшін, әрі
компьютерлер ... ... ... үшін де ... ... осы екі түрі да көрсетілген.
5,25 дюймдік дискеттер дайындалу сапасына қарай 720 кб
шмесе 1,2 Мб информация сақтай алады.
3,5 дюймдік дискетте екі ... ... ... 1,44 Мб және 720 Кб. 1,44 Мб ... ... ... оң жақ шетінде кішкене төртбұрышты
қосымша ойық болады, ал 720 кбайт көлемді дискетте ол
болмайды. Дискеттер ... ... ... ... себепті олар әрі ұзақ, әрі сенімді қызмет атқарады. Соңғы
шығып жатқан ДЭЕМ-дерде 3,5 дюймдік дискеттер ... ... ... сақтау. 5,25 дюймдік
дискеттерде мәлімет жаздырмау үшін арнайы ойық бар (2.3 -
суретті қараңыз). Егер осы ойықты қағазбш желімдеп ... онда оған ... жаза ... яғни ... өзгеріссіз сақталады. Ал 3,5 дюймдік дискеттерде
жаңағыдай ойықтың үстінде жылжымалы ілгек бар, оны
жоғары-төмен қозғай отырып, мәлімет жазуға ... ... ... ... жақ шеттегі кішкшг
тіктөртбүрыш). Суретте ілгек рүқсат етілген тәртіпте түр,
мүндайда ойық ... ... ... ... ... ... жазуға болмайды.
Дискетті форматтау (белгі салу). Дискетті алғаш рет
пайдалану алдында, оны арнайы тәсілмея форматтайды, яғни
беттеріне белгі салады. Форматтау операцияльщ жүйенің
командасымш жүргізіледі.
ДЭЕМ-дерде ... ... ... ... оптикалық дискі немесе Бернулли дискілері тәрізді
қүрылғылар болуы мүмкін.
Қазіргі ДЭЕМ-дерде ... ... ... CDROM
компакт-дискілеріне жазылады. CD-ROM дискілерінің
мәлімет оқу жыдамдықтары әртүрлі ... ... екі ... төрт еселенгее, т.с.с.
жылдамдықта бола береді. Соңғы кездері шыққан 6-8
жылдамдықты компакт-дискілер қатты магнитгік дискімен бірдей
жылдамдықта жүмыс атқара алады.
Қарапайым компакт-дискінің ... 650 Мб, яғни оған ... ... ... ... бұдан тек мәлімет оқуға болады,
ал жазуға болмайды. Компакт-дискілерге мәлімет жаздыратын
кұрылғылар әзірше қымбат түрады, сондықтан дербес
компьютерлер ондай құрылғылармен жабдықталмайды.
2 .4-сурет ... ... әрі ... болатын CD-ROM
дискісінің сыртқы түрі
Қазіргі кезде компакт-дискілерде өте сапалы фотосуреттер,
фильмдер мен бейнеклиптер жазылып таратылады. Әртүрлі
дыбыстық эффектілермен, ... ... ... ... ... арналған әртүрлі
программалар - барлығы CD-ROM дискілерінде (2.4-сурет)
болады.
Принтерлер мен плоттерлер
Принтер (баспа ... ... және ... компьютердің жедел жадынан қағазға басып
шығаруға арналған. Ол рулон қағаз түрінде де, парақ та бола
береді
Принтерлердің негізгі артықшылығы - олар ... ... ... ... мәтіндерді басып бере алады.
Шрифт түрлеріндегі әріптердің биіктігі, ені, олардың
Ара қашыктығы, интервалдары әртүрлі болады. Әрбір адам
мәтінді қағазға шығарар ... ... ... ... ... ... ... параметрлерін таңдап, қағаздың мөлшері мен
жолдың енін сәйкес күйге келтіріп алуы тиіс. Осыған
байланысты матрицалық принтерлердің тар (стандартты бір ... ... және кең ... ... түрған екі бет қағаз үшін)
түрлері бар. Жүмыс кезінде компьютердегі ... ... ... ... ... ... өте
көлемді болатынын білген дүрыс, ол экран мөлшерінэі
әлдеқайда үлкен болып, мыңдаған жолдардан түра алады,
оның көлемі тек ... ... бос ... ... ерекшеліктерімен анықталады. Сол себепті
мәлімет қағазға басыларда, әр жолдың ені анықталып, қаріп
ерекшеліктері мен интервалдарға, ... бос ... ... ... бөлінеді.
Принтерлер графиктік сызбаларды, суреттерді түрлі түсті
етіп басып бере алады, соған байланысты олардың көптеген
модельдері бар.
Қазіргі кезде принтерлердің матрицалык, ... ... және ... ... ... ... дейін ең көп таралған, арзан, әрі пайдалануға
қолайлы лазерлік принтерлер ... ... ... ... салу ... ... ... жүзеге асырылады.
Матрицалық принтерлерде баспа тиегі қағаз жолдарымен
жылжи отырып, керек кезінде ... ... қара ... ... ... символ суретіне сөйкес нүқып отырады.
Арзан принтердің баспа ... 9 ине бар, ... ... ... сапасын арттыру үшін инелер бір жолда
жағалап бірнеше рет ... өтуі ... ... ... 24 ... ... ... басылымының сапасы жоғары болады.
Матрицалык принтерлердің жүмыс өнімділігі 10-60 секундта
бір бет аралығында (секундына 20 - 400 ... ... ... ... ... ... келсе,
жылдамдықтан үтыламыз. Принтерлерді таңдау кезінде
олардың латын әрпінен өзге үлттық әріптерді (қазақ, орыс,
үйғыр) баса алатын мүмкіндігіне көп көңіл бөлінеді. Мүндайда
екі ... ... ... ... ... ... ... бейнелері принтер жадына алдын
ала қондырылған, сондықтан принтер тоқ көзіне қосылысымен
бірден ұлттық ... баса ... Егер ... ... компьютердегімен бірдей болса,
операциялық жүйелер командаларымен (PRINT, COPY)
мәтіндерді қағазға баса беруге мүмкіндік бар. Егер кодтар
әртүрлі болса, онда оларды ... ... ... ... ... принтер жадында жоқ болғанда, алдын
ала компьютерге үлттық әріптерді ... ... ... ... ... ... ... Принтерді
шмесе компьютерді тоқ көзіжн ағытатын болсақ, ол мүмкіндік
жоғалады.
Сия бүріккіш принтерлерде (2.5-сурет) қағаздағы бейне
арнайы сия тамшыларын ... ... ... Бірақ
олар қалыңырақ қағазды және тұрақты түрде қадағалап қарап
тұруды керек етеді. Бұл ... ... ... ... әрі ... ... ... көптеген қаріп
түрлерін қамтиды, дегенмен жоғары сапалы қағаз ... ... жиі ... ... принтерлер (2.5-сурет) - ксерография принципін
қолданатын қүралдарға жатады, бүларда әріп бейнелері
электрлік тәсілмен бояу жұқтырылған доңғалақ арқылы қағазға
түседі. Доңғалаққа әріптер бейнесіндегі бояу ... ... ... лазерлік сәулелермен
жүргізіледі. Қағаз бетіндегі бір дюйм аумаққа 300-ден 2400
нүктеге дейін салу мүмкіндігі бар, сол себепті таңбалар сапасы
жоғары болады. ... ... ... өте ... бере ... жәнз ... да ... - орташа
есеппен алғанда, секундына 330 символ (бір бетті 3 ^ 1 5
секундта) басып бере алады. ... ... ... ... ДЭЕМ-нің бағасымен бірдей.
Плоттер де (график сызғыш) мәліметтерді, негізінен
графиктік информацияны қағазға шығарады.
График сызғыштар жобалаужұмыстарын ... ... ... ... бейнелерді басып алу үшін қажет. Бұлар бір түсті, түрлі ... және де сызу ... ... ... ... ... Сия ... және лазерлік принтерлер: 1 -түрлі түсті
лазерлік принтер; 2 - түрлі түсті сия бүріккіш принтер.
Компьютерге информация енгізу кұрылғылары
Пернелік тақта. ... ... ... ең ... күрылғы
пернеліктақта болып саналады, ол арқылы мәтіндік
информациянытеріп, әртүрлі командалар енгізіп ... ... ... ... сабақта
толығырақ танысамыз.
"Тышқан тәрізді қол тетік" пернелікпен бірге ЭЕМ-ді
басқаруға арналған. Бүл - ... стол ... ... ... ... болғанда оның екі-үш батырмасының бірін баса
отырып, белгілі бір әрекетті орындауға болатын қолмен
басқарылатын кішкеяе тетік.
Сканер (ізкескіш) - қағазға ... ... кез ... ... ... ... мөтіні) оптикалық негізге сүйене отырып
компьютерге жылдам енгізе алатын қүрылғы. Бірақ енгізілген
информация графиктік түрге айналып, оны бірден
өңдеу ісін жүргізу қиынырақ болады. Ол ... ... ... ... алады, мәлімет енгізу
оңай, әрі жылдам орындалады.
Қосымша күрылгылар
Модемдер (модулятор-демодулятор) компьютерлер
арасында мәлімет ... үшін ... олар ... мәліметті
жеткізу жылдамдығына қарай топтарға бөлінзді. Қазіргі __________кезде
олардың жылдамдығы 2400 бит/сек - 54000 бит/сек аралығында.
Олар мәлімет алмасу процедурасының ... ... ... ... ... ... желісіне (Internet, Relcom, FidoNet, т.б.) немесе
электрондық почтаға байланысты ең керекті құрылғы телефон
арналарына қосылған осы ... ... ... ... ... бар, олар ... ... байланыс аппаратының функцияларын бірге
атқарады. Факс-модемді пайдаланып, мәтіндік мәліметті ... ... ... емес жәй қарапайым факс
аппаратына да жіберуге және қабылдауға болады. Факс-
модемдер жәй модемдерден қымбатырақ, бірақ олардың
атқаратын ... ... ... ... ... мультимедиа мүмкіндігі жайында
көп айтылып жүр. Мультимедиа - информацияны бейнелеудің
ең жаңа түрі. Ол экранға мәліметтерді түрлі-түсті мәтіндік,
графикалық, дыбыстық ... ... ... ... ... жылжыту, сөйлету, музыка беру
жақтарын толық пайдаланады. Мұндай мүмкіндікті
компьютердің қосымша дыбыстық құрылғысы мен CD-ROM
дискісі бар және онда бейнелік ... ... ... ... ... ... ... компьютер фотоаппараттарды, бейне
магнитофондарын, бейне-камераларды қосуға арналған арнаулы
бейнелік тақшамен жабдықталады, ол көптеген бейнелік
суреттерді өңдегенде қажет болады, ... оның ... да ... ... ... ... нзгізгі компоненттері мен қосымша
қүрылғыларын атап шығыңыз.
2.ДЭЕМ-де қандай принтерлер қолданылады?
3. Қандай бейне адаптерлерін білесіздер, дисплей мен бейж
адаптерінің айырмашылығы ... ... ... ... ... Модем дегеніміз не жәнз ол ж үшін керек?
6. Принтерлер түрін атап беріңіз.
7. Дисплейлер сипаттамасы қандай?
8. Компакт-дискілердің қандай ерекшеліктері бар?
9. ... ... ... ... ...

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дербес компьютердің сыртқы құрылғылары9 бет
Дербес компьютердің құрылғылары5 бет
Компьютердің ішкі және сыртқы құрылғылары12 бет
Компьютердің перифериялық құрылғылары11 бет
"Дербес электронды есептеу техникасының архитектурасы."8 бет
Photoshop ортасында «Компьютер архитектурасы» пәнін оқыту әдістемесі32 бет
Windows жүйесіндегі жұмыс істеу негіздері. Негізгі функциялары5 бет
Аналық тақта4 бет
Арифметикалық және логикалық командалар . avr тегінденгі микроконтроллерларды пайдалану ерекшеліктері . Тактілі генераторлардың сыртқы элементтері . Интерфейстарды шешудің негізгі сұлбалары5 бет
Дербес компьютер жайлы жалпы мәліметтер14 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь