Әлихан Бөкейхановтың өмірбаяны. Ол -көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері, ғұлама ғалым
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
ЖОСПАР
Кіріспе 2
Әлихан Бөкейхановтың өмірбаяны 3
Қорытынды 8
Қолданылған әдебиеттер тізімі 9
Кіріспе
XX ғасырда Ресей империясында ұлттық-либералдық демократиялық қозғалыс
өрістеді, монархиялық Ресей конституциялық жолға түсті, экономикасын
жаңғыртып, еуропалық ізге түсе бастады. Қазақ зиялылары ресейлік жаңа
реформаторлық буынның біp тармағы есебінде бой көтерді.
Сол сәтте ұлт-азаттық қозғалысының бірден-бір көсемі болып, Әлихан
Бөкейханов шықты. Ол еуропалық тәрбие алған, еуразиялық деңгейдегі
энциклопедист-ғалым, қоғам қайраткері еді. Әлихан қазақ сахарасындағы ұлт-
азаттық қозғалысын еуропалық демократиялық, конституциялық, парламентік
күрес жолына салды.
Әлихан Ресей реформаторларының көсемінің біpі болды. Уақыт өткізіп,
Әлекең орыс реформаторларының ұлттың өзін-өзі билеуіне қарсылығын көрді,
олардың қазақ жерін талауға бағытталған орыс қарашекпенділерін көшіру
саясатын жүргізуге ынталы екенін түсінді, қазақты орыстандыру, шоқындыру,
өз дінінен, ділінен бездіру саясаты ендеп, бойлап бара жатқанын жіті
байқап, Әлихан орыс зиялыларынан бөлініп, Алаш туын тікті.
Әлихан Бөкейхановтың өмірбаяны
Әлихан Бөкейханов 1866 жылы қазіргі Қарағанды облысының Қарқаралы
ауданында туды.
Ол Омбыдағы техникалық училищеде оқып 1888 жылы бітіріп шықты. Содан
кейін оқуын патшалы Ресейдің астанасы Санкт-Петербургте ормантехникалық
институтының экономикалық факультетінде жалғастырды. Онда білім алғаннан
кейін Омбы училищесінде сабақ берді. 1903 жылы шыққан Ресейдің толық
географиялық сипаттамасы атты энциклопедиялық кітапта ол арнайы мақала
жазып онда қазақтар туралы егжей-тегжейлі баяндайды. Ол бұл мақаласында
тұңғыш реет Абай Құнанбаев туралы жазады. Сөйтіп Абайды орыс оқырманына
таныстырады.
1905 жылы ол патшалық отаршылдыққа қарсы петицияға қол қоюшылардың
арасында болады.
Патша өкiметi халықты революциялық қозғалыстан бөлiп шығару үшiн,
олардың өкiлдерi қатыса XX ғасырдың басында қазақ жеріндегі отаршылықтың
күшеюі ұлт-азаттық қозғалыстың өрлеуіне әсер етті. Бұл кезде қазақ ұлт
интеллигенциясы өкілдерінің арасында Петербор, Мәскеу, Варшава, Қазан,
Омбы, Орынбор жоғарғы оқу орындарын бітіргендерден либерал-демократиялық
қозғалысы қалыптасты. Оның басында ірі саяси қайраткер, көрнекті экономист-
ғалым, "Алаш" партиясының негізін қалаушы, кадет партиясы Орталық
Комитетінің мүшесі, Мемлекеттік думадағы мұсылмандар тобының мүшесі Әлихан
Бөкейханов тұрды.
Ұлттық қозғалыстың Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов бастаған жетекшілері
халықтың азаттық қозғалысын конституциялық монархия, либерал-демократиялық
реформалар жүргізу үшін күреске бағыттағысы келді. Олар патша өкіметінің
аграрлық саясатын қатты сынға алды, Қазақстанға орыс шаруаларын
қоныстандыру саясатын тоқтатуды талап етті. тын Мемлекеттiк Дума шақыру
жөнiнде өзiнiң шешiмiн қабылдады. 1905 жылы желтоқсан айында I Мемлекеттiк
Думаны шақыру жөнiнде патша үкiметiнiң жарлығы шығып, оған Қазақстаннан 9
депутат, оның ішінде 4 қазақ сайланды. Олар: Ә. Бөкейханов, А. Бiрiмжанов,
А. Қалменов, Б. Құлманов. I Думаның көптеген депутаттарының патша
үкiметiнiң саясатына қарсы шығуымен байланысты, ол 1906 ж. 8 шiлдеде қуып
таратылды.
1905-1907 жылдары ол кадеттік Ертіс, Омич газеттерінде редактор
болып қызмет істейді.
1910-1914 жылдары ол қазақтардың санасын ояту мақсатында жұмыс атқарып
1913 жылдан бастап Қазақ газетін ашады. Ол мұндағы мақалаларын Қыр
баласы атты псевдониммен шығарып отырады.
1916 жылы Бөкейханов земский съездің бұратана халықтар бөлімін
басқарды. 1916 жылы қазақ интеллигенциясының көсемдері, яғни ұлт-азаттық
қозғалысты бастаушылар, халық көтерілісіне қалай қарады? Олар патшаға қарсы
қарулы көтерілісті жақтаған жоқ. Өйткені құр қол халық патшаның талай жыл
үйретілген, мұздай қаруланған әскеріне қарсылық көрсете алмай, тағы да
қырғынға ұшырайтынын сезді. Бірақ оларға тасқыны тау суындай дүркіреген
стихияны - халық көтерілісін тоқтату мүмкін болмады. "Қазақ" газетінің ашық
көтерілу қауіпті, одан да мобилизацияны кешеуілдетуді ұсынайық, жеңілдіктер
сұрайық, ол екі ортада патша да бір жайлы болар деген сияқты шақырулары
халықтың құлағына кіре қоймады.
Бір сөзбен айтқанда, стихиялық халық көтерілісінен ұлт-азаттық
қозғалыстың көсемдері бөлініп қалды. Өмір Әлихан Бөкейхановтың болжамының
дұрыс екендігін дәлелдеді. Қазақ халқы тағы бір қырғынды басынан өткізді,
ал 1917 жылы 27 ақпанда бас-аяғы бірнеше айдан кейін патша да тағынан
құлады.
Ал көтеріліс басылып, қазақ жігіттері майдандарға окоп қазуға жіберіле
бастаған кезде, оларға бас-көз болып, кейін аман-есен оларды ауылға жеткізу
қажет болған жағдайда Әлихан Бөкейхановтың өзі бастаған қазақ зиялылары
серіктерімен бірге майданға аттанды. Бұны нағыз патриотизм деп түсіну
керек.
1917 жылы елдегі төңкерістер кезінде ол кадеттер партиясынан шықты.
Бұл кездегі империя көлемін қамтыған саяси тұрақсыздық жағдайында
Орынбор қаласында шоғырланған қазақ оқығандары өзара кеңесіп, кезек
күттірмейтін ұлттық мәселелерге байланысты бір тұжырымға келу үшін жалпы
қазақ съезін шақыру туралы шешім қабылдады. Олар "Қазақ" газеті арқылы
қазақ және қырғыз халықтарына арнайы үндеу жолдады. 1917 жылғы 21-26
шілдеде Орынборда болған "Бүкіл қырғыздық" съезде "Алаш" партиясы
қалыптасып, басшы органдарын сайлады. Оның құрамына Әлихан Бөкейханов,
Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, Елдос Омаров, Мұстафа Шоқай,
Мұхаметжан Тынышбаев, Халел Досмұхамедов, Жанша Досмұхамедов, Халел
Раббасов, т. б. кірді. Бұл партияның сол жылы 5-13 18-26 желтоқсанда
Орынборда өткен екінші съезінде қазақтың автономиясы - Алашорда Үкіметі -
Ұлт Кеңесі құрылды. "Алаш" партиясының Бағдарламасы бекiтiлдi. Ол негiзгi
10 бөлiмнен тұрады. Олар: 1) Ресей демократиялық федерация болып жариялану
туралы; 2) Ресей құрамында Қазақ ұлт автономиясын ... жалғасы
Кіріспе 2
Әлихан Бөкейхановтың өмірбаяны 3
Қорытынды 8
Қолданылған әдебиеттер тізімі 9
Кіріспе
XX ғасырда Ресей империясында ұлттық-либералдық демократиялық қозғалыс
өрістеді, монархиялық Ресей конституциялық жолға түсті, экономикасын
жаңғыртып, еуропалық ізге түсе бастады. Қазақ зиялылары ресейлік жаңа
реформаторлық буынның біp тармағы есебінде бой көтерді.
Сол сәтте ұлт-азаттық қозғалысының бірден-бір көсемі болып, Әлихан
Бөкейханов шықты. Ол еуропалық тәрбие алған, еуразиялық деңгейдегі
энциклопедист-ғалым, қоғам қайраткері еді. Әлихан қазақ сахарасындағы ұлт-
азаттық қозғалысын еуропалық демократиялық, конституциялық, парламентік
күрес жолына салды.
Әлихан Ресей реформаторларының көсемінің біpі болды. Уақыт өткізіп,
Әлекең орыс реформаторларының ұлттың өзін-өзі билеуіне қарсылығын көрді,
олардың қазақ жерін талауға бағытталған орыс қарашекпенділерін көшіру
саясатын жүргізуге ынталы екенін түсінді, қазақты орыстандыру, шоқындыру,
өз дінінен, ділінен бездіру саясаты ендеп, бойлап бара жатқанын жіті
байқап, Әлихан орыс зиялыларынан бөлініп, Алаш туын тікті.
Әлихан Бөкейхановтың өмірбаяны
Әлихан Бөкейханов 1866 жылы қазіргі Қарағанды облысының Қарқаралы
ауданында туды.
Ол Омбыдағы техникалық училищеде оқып 1888 жылы бітіріп шықты. Содан
кейін оқуын патшалы Ресейдің астанасы Санкт-Петербургте ормантехникалық
институтының экономикалық факультетінде жалғастырды. Онда білім алғаннан
кейін Омбы училищесінде сабақ берді. 1903 жылы шыққан Ресейдің толық
географиялық сипаттамасы атты энциклопедиялық кітапта ол арнайы мақала
жазып онда қазақтар туралы егжей-тегжейлі баяндайды. Ол бұл мақаласында
тұңғыш реет Абай Құнанбаев туралы жазады. Сөйтіп Абайды орыс оқырманына
таныстырады.
1905 жылы ол патшалық отаршылдыққа қарсы петицияға қол қоюшылардың
арасында болады.
Патша өкiметi халықты революциялық қозғалыстан бөлiп шығару үшiн,
олардың өкiлдерi қатыса XX ғасырдың басында қазақ жеріндегі отаршылықтың
күшеюі ұлт-азаттық қозғалыстың өрлеуіне әсер етті. Бұл кезде қазақ ұлт
интеллигенциясы өкілдерінің арасында Петербор, Мәскеу, Варшава, Қазан,
Омбы, Орынбор жоғарғы оқу орындарын бітіргендерден либерал-демократиялық
қозғалысы қалыптасты. Оның басында ірі саяси қайраткер, көрнекті экономист-
ғалым, "Алаш" партиясының негізін қалаушы, кадет партиясы Орталық
Комитетінің мүшесі, Мемлекеттік думадағы мұсылмандар тобының мүшесі Әлихан
Бөкейханов тұрды.
Ұлттық қозғалыстың Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов бастаған жетекшілері
халықтың азаттық қозғалысын конституциялық монархия, либерал-демократиялық
реформалар жүргізу үшін күреске бағыттағысы келді. Олар патша өкіметінің
аграрлық саясатын қатты сынға алды, Қазақстанға орыс шаруаларын
қоныстандыру саясатын тоқтатуды талап етті. тын Мемлекеттiк Дума шақыру
жөнiнде өзiнiң шешiмiн қабылдады. 1905 жылы желтоқсан айында I Мемлекеттiк
Думаны шақыру жөнiнде патша үкiметiнiң жарлығы шығып, оған Қазақстаннан 9
депутат, оның ішінде 4 қазақ сайланды. Олар: Ә. Бөкейханов, А. Бiрiмжанов,
А. Қалменов, Б. Құлманов. I Думаның көптеген депутаттарының патша
үкiметiнiң саясатына қарсы шығуымен байланысты, ол 1906 ж. 8 шiлдеде қуып
таратылды.
1905-1907 жылдары ол кадеттік Ертіс, Омич газеттерінде редактор
болып қызмет істейді.
1910-1914 жылдары ол қазақтардың санасын ояту мақсатында жұмыс атқарып
1913 жылдан бастап Қазақ газетін ашады. Ол мұндағы мақалаларын Қыр
баласы атты псевдониммен шығарып отырады.
1916 жылы Бөкейханов земский съездің бұратана халықтар бөлімін
басқарды. 1916 жылы қазақ интеллигенциясының көсемдері, яғни ұлт-азаттық
қозғалысты бастаушылар, халық көтерілісіне қалай қарады? Олар патшаға қарсы
қарулы көтерілісті жақтаған жоқ. Өйткені құр қол халық патшаның талай жыл
үйретілген, мұздай қаруланған әскеріне қарсылық көрсете алмай, тағы да
қырғынға ұшырайтынын сезді. Бірақ оларға тасқыны тау суындай дүркіреген
стихияны - халық көтерілісін тоқтату мүмкін болмады. "Қазақ" газетінің ашық
көтерілу қауіпті, одан да мобилизацияны кешеуілдетуді ұсынайық, жеңілдіктер
сұрайық, ол екі ортада патша да бір жайлы болар деген сияқты шақырулары
халықтың құлағына кіре қоймады.
Бір сөзбен айтқанда, стихиялық халық көтерілісінен ұлт-азаттық
қозғалыстың көсемдері бөлініп қалды. Өмір Әлихан Бөкейхановтың болжамының
дұрыс екендігін дәлелдеді. Қазақ халқы тағы бір қырғынды басынан өткізді,
ал 1917 жылы 27 ақпанда бас-аяғы бірнеше айдан кейін патша да тағынан
құлады.
Ал көтеріліс басылып, қазақ жігіттері майдандарға окоп қазуға жіберіле
бастаған кезде, оларға бас-көз болып, кейін аман-есен оларды ауылға жеткізу
қажет болған жағдайда Әлихан Бөкейхановтың өзі бастаған қазақ зиялылары
серіктерімен бірге майданға аттанды. Бұны нағыз патриотизм деп түсіну
керек.
1917 жылы елдегі төңкерістер кезінде ол кадеттер партиясынан шықты.
Бұл кездегі империя көлемін қамтыған саяси тұрақсыздық жағдайында
Орынбор қаласында шоғырланған қазақ оқығандары өзара кеңесіп, кезек
күттірмейтін ұлттық мәселелерге байланысты бір тұжырымға келу үшін жалпы
қазақ съезін шақыру туралы шешім қабылдады. Олар "Қазақ" газеті арқылы
қазақ және қырғыз халықтарына арнайы үндеу жолдады. 1917 жылғы 21-26
шілдеде Орынборда болған "Бүкіл қырғыздық" съезде "Алаш" партиясы
қалыптасып, басшы органдарын сайлады. Оның құрамына Әлихан Бөкейханов,
Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, Елдос Омаров, Мұстафа Шоқай,
Мұхаметжан Тынышбаев, Халел Досмұхамедов, Жанша Досмұхамедов, Халел
Раббасов, т. б. кірді. Бұл партияның сол жылы 5-13 18-26 желтоқсанда
Орынборда өткен екінші съезінде қазақтың автономиясы - Алашорда Үкіметі -
Ұлт Кеңесі құрылды. "Алаш" партиясының Бағдарламасы бекiтiлдi. Ол негiзгi
10 бөлiмнен тұрады. Олар: 1) Ресей демократиялық федерация болып жариялану
туралы; 2) Ресей құрамында Қазақ ұлт автономиясын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz