Орта ғасырлардағы (Оғыз дәуірі) Қазақстан жеріндегі мемлекеттер мен олардың мәдениеті

Қарахан Әулетінің мемлекеті (942-1210 жж.). Негізін салған Сатұқ Боғра хан (915-955). 940 (942) ж. Сатуқ Баласағұн билеушісін құлатып, өзін жоғарғы қағанмын деп жариялайды. Осы кезден бастап Қарахандар мемлекеті тарихы басталады. Қарахан мемлекетінің құрылуы мен оның ерте тарихында басты рольді Қарлұқ конфедерациясының тайпалары атқарды. 10 ғ. соңына таман Қарахандар иелігі Батыста Амудария мен Сырдария арасындағы Мәуереннахрдан бастап, Шығыста Жетісу мен Қашғарға дейін созылды.
Қарахан мемлекеті шекаралары тұрақты, толып жатқан еншіліктерге бөлінетін. Еншілік иелерінің құқтары зор болатын. Олар өз атымен теңгелер шығаруға дейін, кейде тіпті лауазымдарын өзгерте алатын. 11 ғ. 30-ж. соңында Ибрахим ибн Насырдың тұсында мемлекет екіге бөлінеді: біріншісі, орталыпы Бұқарда болған, қарауына ходжентке дейінгі Мәуереннахрды қосып алған Батыс хандығы, екіншісі - қарамағына Тараз, Исфиджаб, Шаш, Ферғана, Жетісу мен Қашғар кіретін Шығыс хандығы. Оның астанасы Баласағұн қаласы. Осымен Қарахан мемлекетінің еншіліктерге бөлінуі заңды түрде бекітілді.
Арслан-хан кезіңде қарахан мемлекеті одан сайін бөлініп кетеді: әрбір еншілік өз тәуелсіздігін құру үшін таласады.
1056 ж. Қадырханның ұлы Йинал-тегін өкімет мұралыпы жолындағы күресте інісі Сүлейменнің иелігін басып алады. Бірақ ұзамай ол у беріліп өлтіріледі. Тәж-таққа Йинал-тегіннің баласы Ибрахим ие болады, бірақ ол да біраздан кейін Барысхан әміршісімен болған соғыста қаза табады. Осыдан кейін Шығыс қағанатын 15 жыл бойы (1059-1074) Қадырханның балалары Юсуф Тоғрулхан мен Бограхан харун басқарады. Олардың
        
        Орта ғасырлардағы (Оғыз дәуірі)
Қазақстан жеріндегі мемлекеттер мен олардың мәдениеті
(Қарахан, ... ... ... ... ... ... мемлекеті (942-1210 жж.). Негізін салған Сатұқ Боғра
хан (915-955). 940 (942) ж. Сатуқ Баласағұн ... ... ... қағанмын деп жариялайды. Осы кезден бастап Қарахандар мемлекеті
тарихы басталады. Қарахан мемлекетінің ... мен оның ерте ... ... ... ... ... ... 10 ғ. соңына таман
Қарахандар иелігі Батыста Амудария мен Сырдария арасындағы Мәуереннахрдан
бастап, Шығыста Жетісу мен Қашғарға ... ... ... ... ... толып жатқан еншіліктерге
бөлінетін. Еншілік иелерінің құқтары зор болатын. Олар өз атымен ... ... ... тіпті лауазымдарын өзгерте алатын. 11 ғ. ... ... ибн ... тұсында мемлекет екіге бөлінеді: біріншісі,
орталыпы Бұқарда болған, қарауына ходжентке дейінгі ... ... ... ... екіншісі - қарамағына Тараз, Исфиджаб, Шаш, Ферғана,
Жетісу мен ... ... ... ... Оның ... Баласағұн қаласы.
Осымен Қарахан мемлекетінің еншіліктерге ... ... ... ... ... ... ... одан сайін бөлініп кетеді: әрбір
еншілік өз тәуелсіздігін құру үшін таласады.
1056 ж. Қадырханның ұлы ... ... ... ... ... ... иелігін басып алады. Бірақ ұзамай ол у ... ... ... ... ... ие ... бірақ ол да
біраздан кейін Барысхан әміршісімен болған соғыста қаза табады. Осыдан
кейін ... ... 15 жыл бойы ... ... ... ... мен Бограхан харун басқарады. ... ... ... ... ... ... Екі қағанат арасындағы шекара Сырдарияны бойлай
өтеді. ... ... ... ... оның ... ... харунның (1075-
1102)- Қашғар, Баласағұн мен хотан қожасының қоластына көшеді. 1089 ж.
бастап ол ... ... ... ... вассалына айналады. 1102 ж.
Бограхан қайтыс болғаннан кейін, көп ... ... ... ... иесі ... Жабраил шабуыл жасап, Амударияға дейінгі жердің
бәрін басып алады, тіпті ... ... ... ... ... ... ... қалады. Сұлтан Санжардың басқаруы кезінде (1118-1157)
салжықтар Мәуереннахрда ... ... ... бірақ бұл кезде Қарахан
әулетінің саяси ... ... ... ... бас ... - ... ... құрылуы және оның жүргізген
сыртқы әскери саясаты болып табылады.
12 ғ. екінші жартысында ... ... ... ... ... төндіре
бастайды. 1141 ж. Қарахан-Салжықтың әскерін талқандағаннан кейін ... екі ... ... де ... ... ... 1210 ... Қарахандар әулеті наймандармен соғыста жеңіледі. Ал 1212 ж. Хорезм
шах ... ... ... ... ... ... Османды өлтіреді,
ұзамай Қарахандардың Ферғана тармағы да жоқ ... ... ... ... осылай аяқталды.
Қарахан әулеті мемлекетінде аса ... ... ... жүйе болды. Хандар өз туыстарына белгілі бір ... ... ... мемлекет пайдасына деп алынған салықты өздері жинап алу
құқын ... ... ... ... деп ... ал оны ... "мукта",
немесе "иктадар" деп атаған. Халық көшпелі, жартылай көшпелі ... дін ... - ... діні ... ... (960 ж. Мұса
жариялады) ... ... араб ... негізделген жаңа түркі жазуы
қалыптасады. ... ... ... өседі. Жүсіп Баласағұн есімі кең
мәлім ... ... ... ... Қара ... ... құрылуы
Орталық Азияның қидан тайпаларымен ... ... ... ... хита) б.з. 4 ғ. ... ... ... ... ... ретінде
аталады. Олар Қытайдың солтүстік жағында Маньчжурия мен ... ... ... 924 ж. ... бастап, Тынық мұхитқа дейінгі жер
Қидан мемлекетінің (Ляо империясы) қоластына өтеді.
1125 ж. Сунь Қытайы мен Чжурцжень ... ... күші ... ... ... бір ... ... бағынады, ал
қалғандары Елюй-Даши басқаруымен батысқа қарай Шығыс Түркістан мен ... - ... Олар ... ... жерін басып өтіп, Еміл өзенінің
бойына жетеді. Сол ... ... қала ... Қидандардың батыс бөлігі
Жетісудың бір бөлігіне қарап, жергілікті түркі тілдес халықпен ... ... ... қара ... аталып кетеді.
1128 ж. Қарахандар әулетінен шыққан Баласағұнды иемденуші өздеріне
қысым жасаушы ... мен ... ... ... Қарақытайлар көсемі
Елу Дашы Баласағұнды басып алып, Жетісуда өз мемлекетін орнатады. Жетісу,
оңтүстік ... ... мен ... ... қарақытай мемлекетінің
құрамына кіреді. Қарахандар әулетін қарақытайлар өз ... ... ... ... ... деп аталады. Оның ордасы - Шу
озенінің алқабында болатын. Баласағұн ... ... қала ... ... ... болған. Ел ішінде аула басынан салық жинай жүйесі енгізіледі -
әр үйден бір динардан салық алып отырады. Гүрхан жақындарына ... ... олар ... ... ... деп ... ... Жетісудың
оңтүстік бөлігін, Исфиджабтың солтүстік-шығыс аймағын, ... ... ... ... ... 1143 ж. қайтыс болды. 1169 ж. оның
баласы - ... - ... ... Өзі ... болғандықтан, мұсылман
дініне қарсы шығады. Оның Жетісудағы мұсылман халқын бағындыру ... толы ... 1208 ж. ... ... ... ... ... да осы ішкі саясатты бұзбайды. Жетісу аймағы өзара қырқыстар,
мұсылмандық қозғалыстар орталыпына ... ... осы ... 1218 ... яғни ... ... келгенше созылды.
Кимақ қағанаты (9-11 ғ.б.). Кимақтар 7 ғ. қытай деректерінде айтылады.
Синологтар оны "яньмо" тайпасымен бір деп ... 840 ж. ... ... қағанаты ыдырағаннан кейін оған енген тайпалардың бір
бөлігі (еймұр, баяндұр, татар) кимақ бірлестігінің өзегіне келіп ... ... жеті ... ... имек, қыпшақ, татар, баяндұр, ланиказ,
ажлардан тұратын кимақ федерациясы ... ... ... ... ... деп аталады. Ал 9 ғ. соңы мен 10 ғ. ... ... ... ... ... ханы түріктің ең жоғары лауазымы - қаған атын
алады.
10 ғ. ... ... ... ... 4 болысқа бөлінетін болады.
Кимек тайпаларының одағы ... ... ... ... ол ... қарым-қатынас принциптеріне сүйенген.
Кимектерде жазу-сызу болғанын араб саяхатшысы Әбу Дулафтың (10 ғ.): ... ... олар ... ... деген сөзі дәлелдейді. Олар тәңірге, ата-
баба рухына, ... ... ... тектес дін - манихейлікті
ұстанған. Кимек ... ... ... Қимеқияға (Имекияға) апаратын
керуен жолдары болған.
11 ғ. басында Кимақ қағанаты күйреді. Оның ... екі ... ... ... ... ... қыпшақ хандарының орталықтан бөлінуге
тырысушылығы, және қағанатта ішкі талас - тартыстың күшеюІ және ... ... ... қаптап кетуі.
Оғыз мемлекеті (9-11 ғғ. басы). 9-10 ғғ. Сырдың ... ... ... қатар Батыс Қазақстанды да қосып алатын ... ... ... ... ... "Оғыз" деген терминнің
этимологиясы әлі де анықталмаған. Махмуд ... ... ... ... руларды атап кеткен: қынық, баят, язғыр, имур, қарабулақ,
тутырка, т.б. Оғыздар 2 ... ... ... ... - бузук және
үшүк (учук).
8 ғ. ... ... ... үшін ... ... ... ... бөлігі Жетісуды тастап, Шу алқабына кетеді. Осы жерде
олардың "Көне Гузия" деп аталатын ордасы болды. 9 ғ. бас ... ... ... ... одақтасып, қанғар-печенег бірлестігін
күйретеді, сөйтіп Сырдың төменгі жағы мен Арал ... мен ... ... 9 ғ. соңында олар хазарлармен одақ құрып, печенегтерді жеңеді де,
Орал мен Еділ арасын қоластына қаратады.
Печенегтермен ... ... ... ... ... ... ... құруға мүмкіндік берді. Оғыздар құрамына Сырдария алқабы мен
Арал-Каспий далаларының үнді-европа, финн-угор тектес ежелгі компоненттері
және ... мен ... ... ... ... ... ... тайпалар кірді. Оғыздардың этникалық қауымдастығының
құрылуы ұзақ ... ... ғ. соңы мен 11 ғ. ... оғыз ... ... төменгі ағысынан
Еділдің төменгі бойына дейінгі орасан зор ... ... ... ... ... тер 9-10 ғ. б. араб ... мысалы, әл-Якубидің
(9 ғ.) еңбегінде айтылады.
Орта Азия мен Шығыс Европаға және Орталық ... ... ... тоғысқан жерінде жатқан Янгикент қаласы 10 ғ. оғыз мемлекетінің
астанасына айналды. Оғыз ... ... - ... және иран ... "Жабғы" атағы бар жоғарғы ... Оғыз ... ... Оғыз ... ... ... деп ... Жоғарғы
билеушілер өкіметі мұрагерге - "иналамиға" - беріліп ... ... оғыз ... ... деп ... бас ... ... атқарған. Оғыздар мал шаруашылығымен айналысты. Отырықшылықта қатар
дамыды. Жент, Сауран, Қарнақ, Сүткент, Фараб, Сығанақ деген ... ... ... дамыды. Оғыздар мәжусилер болып, ел ішінде бақсы-балгерлер
ықпалын жүргізді. Біртіндеп ислам діні де ене бастады.
Оғыз ... ... ... және ... ... ... ... 965 жылы олар Киев Русымен одақтасып хазар ... ... жылы оғыз ... орыс ... ... Еділ ... ... бәрі оғыз мемлекетінің саяси күш-қуаты өсуіне әсер етті.
10-11 ғғ. Оғыз мемлекеті ... ... ... Оған ... ... оғыз ... көтерілістері себеп болды. Салжықтармен,
қыпшақтармен болған соғыстарға шыдамай, оғыз мемлекеті 11 ... ... ... ... ... ... Шығыс Европа мен
Кіші Азияға, жартысы Мәуереннахрдағы қарахандарға, ... ... ... ... ... ... Қазақстанда туып-өскен философ әрі энциклопедияшы ғалым Әбу
насыр ... ... ... ... ... ... ... ретінде мәлім болды. Ол Бағдаттта, Дамаскда, халеб қалаларында
болды.
Әл-Фараби ... ... ... ... іліммен ұштастыру болып табылады. Оның философиясының бірегей,
дербес сипатына ешкім ... ... ... ... бола ... ... материалистік пікірлер де айтқан. Мәселен, ол ең ... ... ... және оны ... ... ... ... мойындаған,
адамның жанын денемен байланысты қараған. Нақ осы себептен де мұсылман дін
басылары философты діннен безген деп те ... ... ... ... ... ... ... заттардан тұрады.
Қозғалыс дегеніміз денелердің қасиеті. Оның математика, музыка, астрономия
және т.б. туралы еңбектері бар. ... ... ... ... ұлы кітабы", "Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары туралы
трактат" және т.б.
Түркі әдебиетінің көрнекті өкілдері ... ... мен ... ... 1017 жылы ... 1069-1070 жылы "Құтты біліг"(Құтадғу
біліг) атты 6520 бет ... ... ... ... ... ... ондағы түрлі топтарға бөлінген ... ... ... мен ... ... ... қарым-қатынас
ережелерін сипаттайтын терең мағыналы философиялық-дидактьикалық шығарма.
Махмұд Қашқари (11ғ.) автордың айтуынша Қарахан әміршісі Насыр ибн Әли
тұқымынан шыққан. Ол ел ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптарын жазып алады. Байқауларын жинақтап
"Диуани лұғат-ат-түрк" (Түркі тілдерінің сөздігі) деген еңбек жазды. Бұл
еңбекті ежелгі орта ... ... ... ... ... девге болады.
Қала халқының мәдени өмірінде ислам дінін уағыздаушы, сопы ақындардың
ішінде ... ... ... ... ерекше орын алады. Ол оңтүстік
Қазақстандағы түркі халқы арасында ислам мен мұсылман ... ... ... ... Оның өлеңмен жазылған "Диуани хикмет (Даналық жайындағы
кітап) ... ... бар.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстан жеріндегі ортағасырлық мемлекеттер3 бет
"Шу" , "Оғыз қаған", "Аттила" дастандары10 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
3-12 ғасырлардағы Қытай27 бет
III - XI ғасырлардағы индияда феодалдық қатынастардың қалыптаса бастауы46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь