Психология ғылымындағы жеткіншек шақ туралы ғалымдардың теориялары.

Кіріспе

I тарау. Психология ғылымындағы жеткіншек шақ туралы
ғалымдардың теориялары.

1.1 Жеткіншек шақтың психологиялық ерекшеліктері.

1.2 Теңдестіру ұғымы, оның түрлері мен қалыптасуы.

1.3 “Дағдарыс” пен “теңдестіру” арасындағы байланыс.

1.4 Э. Эриксонның “эпигенетикалық теориясындағы”
теңдестірудің маңызы.

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
        
        Жоспар:
Кіріспе
I тарау. Психология ғылымындағы жеткіншек шақ туралы
ғалымдардың теориялары.
1.1 Жеткіншек шақтың психологиялық ерекшеліктері.
1.2 Теңдестіру ұғымы, оның түрлері мен қалыптасуы.
1.3 “Дағдарыс” пен “теңдестіру” ... ... Э. ... ... теориясындағы”
теңдестірудің маңызы.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе
Көкейтестілігі:
Жеткіншек жасқа өту баланың жеке тұлғалық дамуына әсер ... ... ... ... ... ... ... таңда
психология ғылымының жасаралық психология деп аталатын ... ... ... ... жиі ... осы ... сәйкес, яғни жеткіншектердегі “дағдарыс”
кезеңі туралы білімдер әлі де болса, зерттеу сатысында екенін ... ... Л.С. ... 1920 ... ... жеткіншек жас
психологиясы туралы нақты құрылған фактілерден гөрі жалпы теориялар ... ... ... жас психологиясының ерекшеліктерін негізгі үш
бағытта бөліп көрсетуге болады: биогенетикалық (С. ... Э. ... ... В. ... А. ... социогенетикалық (К. Левин), психодинамикалық
(Э. Эриксон, Э. Шпрангер, Ш. ... ... ... жыныстық толысу (З.
Фрейд), жеке құрылымдардың қалыптасуы (Б.Г. Ананьев), мәдени – ... (Л.С. ... ...... ... (В.В. ... еңбектерді де атамай кету мүмкін емес.
Жеткіншек жас ... ... ... жаңа іс – ... ... тұрақты мінез – қылығының және жеке тұлғалық сапалардың дамуымен
аяқталады. Өзіндік ... ... ... туралы көптеген сұрақтардың
тууына әкеледі. Психология оны ... ... ... Бұл
кезеңде барлық балалық идентификациялар қайта ... ... ... көмектесетін жаңа теңдестіру құрылымы пайда болады.
Жалпы, жеткіншек шақтың ең ауыр ... бірі ... ... және ерте ... ... ... сенімді қарсы
алуға көмектесетін тұрақты теңдестірудің қалыптасуы болып табылады.
Осындай жеткіншек шақта болатын ерекшеліктерді негізге ала ... ... ...... жастағы теңдестіру дағдарысының
маңызын ашу.
Курстық жұмыстың міндеті:
1.Берілген тақырыпқа сәйкес, ғылыми әдебиеттерді шолу, ... жас ... ... теорияларын қарастыру.
3.Жеткіншек жас үшін ... ... ашу ... Эриксонның “эпигенетикалық теориясындағы” теңдестіру ұғымын талдау
Зерттеу объектісі: 11-13 – 18-20 жастағы жеткіншектер.
Зерттеу пәні: жеткіншектердегі теңдестіру сезімі.
Ғылыми болжам: ... ... ... ... ... ... дамудың шарты болып табылады.
Зерттеу жұмыстың құрылымы: кіріспеден, I тараудан, IV ... және ... ... ... ... ... ... ғылымындағы жеткіншек шақ туралы ғалымдардың
теориялары.
Түрлі есею ... ... даму ... ... ... секілді терминдердің қолдануын қажет ететін
өмір кезеңінде көрінетін белгілерді жеткіншек деп атайды.
Кеңес ... ... 1920 ... өзінде психологияда
жеткіншек шаққа нақты құрылған фактілерден гөрі жалпы ... ... ... айтты.
Жеткіншек шақты түсіндіретін негізгі үш бағытты бөліп көрсетуге
болады. Біріншісі, ... ... ... ... ... ... ... негізделетін -
социогенетикалық. Үшіншісі, өзіндік ... ... ...... ... ... әлеуметтік – психологиялық қасиеттер
көрінетін, дамудың биологиялық детерминанттарына назар аударады. Дамудың
типтерімен жасаралық ... ... ... типке
генетикалық шартталған.
Бұл бағыттың көрнекті өкілі – Америка психологі С. ... Ол ... ... ... заңы ... ... заңы”. Осы
заңға сәйкес, индивидуалды даму , онтогенез, ... ... ... Ол ... ... ... тән ... биологиялық шарттар себепші болмай қоймайтын ірі ... деп ... ... С. Холлдың “рекапитуляция заңына” негізделген
концепциялар ... ... даму ... ... ... ... С. Холл ... ең үлкен жетістіктері
екенін айта кету керек. Оның концепциялары советтік жас ... ... ... де ... ... С. ... кейінгі
теоретиктер де көп жағдайда есею кезеңіне түсінікті құрылым ретінде
“дағдарыс” ... ... ... ... және де олар “дағдарыс”
себептерін түсіндіруде көбінесе С. Холлдың “Буря және ... ... ... ... ... және ... өзгерістерден
туындайды деп келіседі.
Биогенетикалық концепцияның өзге вариантын неміс “конституционалды
психология” өкілдері өңдеді. Э. ... Э. Йенш жеке ... ... биологиялық факторға (денелік тип және т.с.с) негіздей отырып, адамның
физикалық типімен оның даму ерекшеліктері арасында ... бар ... Э. ... ... ... осы ... ... яғни, бірінші
полюсте тұрған циклоидты (тез қозатын, көңіл-күйі тұрақсыз, өз бетінше), ал
екіншісі – шизоидты (тұйық, қарым-қатынасшыл ... ... ... жеке
тұлғада жеткіншек шақ күрделі және ауыр ... ... ... қасиеттер
оның индивидуалды типологиясына терең әсер етеді. Ал, ... жеке ... ... ... ... ... қасиеттер оның типологиялық
қасиеттеріне тұрақты. Кречмерге қарағанда Йенш жеке ... ... ... ... ... ... ... бағытқа сәйкес, даму процесіне негізделетін
теориялар басқа көзқарастармен байланысуда.
Мысалы, белгілі Америка психологі Л. ... ... ... ... де ... биологиялық моделіне сүйенеді. Геззел үшін “бойы”
мен “даму” прогрессивті дифференциация процесін түсіндіретін синонимдер.
Жеткіншек шақ, яғни балалықтан ересекке өту ... ... ... 21 жас ... ... бес жыл ... 16-ға ... өте маңызды
деді. 11 жаста организм қайта құрылады: бала ... ... ... ... ... құрдастарымен жанжал. 12 жаста әлемге деген көзқарасы
позитивтілеу , ... ... ... ... ... ... ... адамға назар аударады. 13 жастың жетекші
қасиеті – ... ... ... ... ... әсершіл,
психологияға қызығушылық танытады, достыққа қатаң. 14 жаста интроверт
экстраверсияға ауысады, жеткіншек ...... ... ... өзін
басқалармен салыстыруды ұнатады. 15 жаста индивидуалды айырмашылықтар анық
көрінеді. Бұл ... ...... ... ... ... өзін –
өзі тәрбиелеу, өзін бақылау; 16 жаста қайтадан тепе-теңдік басталады: ... ... өз ... ... ...... болашаққа
ұмтылу.
Осы секілді биогенетикалық бағыт хронологиялыққа біріктіретін Геззел
дамудың ... ... ... ... ... жас өздігінен
жасаралық периодизация мазмұнын түсіндіре алмайды, ... ол ... ... ... ... ... бағытқа қарсы жеткіншектің қасиеттерін қоғам құрылымы,
әлеуметтену процесімен жеткіншектің басқа адамдармен ... ... ... ... ... ... ... бағыттың дамуына әлеуметтік психологияның ролі ерекше. Оған неміс
психологі К. Левиннің “кескін теориясын” атап өтуге болады. ... ... ... ... мінез-қылығында жеке тұлғалық қызметтер бар, екіншіден
– оны қоршайтын орта бар. ... жеке ... ... мен ... ... ... байланысты.
Жеткіншек шақтың негізгі процесі Левин жеке тұлғаның өмірлік әлемінің
қарым – қатынас ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Балалық әлемнен ересекке ... ... не ... не ... ... ... негізі мынада, ол әлеуметтік – психологиялық
көріністі жеке тұлғаның психикалық ... ... ... ... ... ... Бірақ, бұл концепция -
абстрактілі, нақты ... ... ... және ... ... олар ... ... күші деп психикалық факторлардан тыс
қасиеттерге назар аударды. Біріншісінде – ... ... ... процестер болса, екіншісінде – жеке тұлғаға әсер ... ... ... екі процесті жоққа шығармайды, бірақ, бірінші
кезекке өзіндік психикалық процесті қояды.
Психодинамикалық теорияның көрнекті ... ... ... ... ... Оның ... – әдістемелік ... ... ... көрсетеді. Оның ... даму ... ... ... ... Ол ... әр даму ... алдыңғы
даму стадияларында болмаған жаңа көріністермен қасиеттерінің пайда болуы.
Э. Эриксонның “эпигенетикалық принципіне” ... ... ... ... тоқталмақпыз.
Жеткіншек шақты зерттеуде Э. Шпрангердің теориясы маңызды орынға ие
болды. Э. ... өз ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты жеке тұлға өзінің ішкі ... ... ... қыз ... 13-19 жас ... ал ер ... жас арасы деп санады. Бұл жастың негізгі жаңашылдығы - “меннің”
ашылуы, рефлексияның ... ... ... ... ... ... ... Шпрангер жеткіншекті екі фазаға бөлді. 14-17 ... ... ...... ... ... дағдарыс; ал 17-21
жалғыздық сезімі, “бостандық дағдарысы”.
Шпрангер теориясын (нақтылап) жүйелеп, одан әрі дамытқан Ш. Бюллер.
Бюллер ... екі ... ... ... позитивті.
Негативті фаза пубертаттық кезеңнің алдында басталады. Оның негізгі
белгілері – мазасыздық, қоздырғыш, үрей. 2-ден 9 айға ... ... ... 11-13 жас ... ер ... 14-16 жас ... фаза ... – бірте басталады. Жеткіншек ... ... ... жаңа ... ... ... ... пайда болады, махаббат сезімін сезінеді, жақындық қарым – қатынасқа
қызығушылық танытады, ... ... ... – дамудың жеткіншек кезеңіне алғаш назар
аударған Ж.Ж. ... 1762 жылы ... ... ... ол ... осы
кезеңнің адам өмірінде алатын психологиялық мәніне назар аударды. ... ... адам ... өмірге келуі сияқты “Екінші рет ... ... ... ... ... шақ ... елестердің қалыптасуына үлкен
әсер етті.
Психоаналитикалық бағыт тұрғысынан, жеткіншек шақты түсіндіру ең
алдымен жыныстық өзгерістермен байланыстырылды. Оған З. ... ... ... ... ... ... ... жыныстық дамудың ішіндегі ең маңыздысы ... есею ... ... ... Ол ... дамудың сыни белгілерін
таба отырып, жеткіншек жастағы феноменнің көріну дәрежесі жыныстық есеюдегі
сексуалды мотивация күші мен оған ... ... ... әсер етуі мүмкін деді.
Жеткіншек шақ басқа жеке тұлғаның жасаралық фазаларымен салыстырғанда
қарама – қайшылықты, дисгармониялық болып келеді. ... ... ... ... ... және жеткіншек психологиясының қайшылықтарымен
шартталады. Б. Г. Ананьев индивидтің , жеке ... ... ... ... тең емес ... ... Л. С. ... бойынша
“даму бұл жерде тіке емес, ол өте ... ... ... жүреді.
Жеткіншек жеке тұлғасының құрылымында тұрақты, қозғалмайтын дымда жоқ. Онда
барлығы – өтпелі”.
Психология әдебиеттерінде (Кон.И.С., 1980; Геззел А; 1956) ... ер ... 13-16 жас, ... 12-15 ... тән. Кон ... өмірлік
жолдың психологиялық периодизациясы индивидтің өзі ... ... ... ... ... өтуі үшін әлеуметтік және қалыпты құндылықты ... ... ... ... өз ... ... – психикалық принципке сәйкес, 11-17
жас аралығындағы эмоционалды – идеаторды бөлді.
Белгілі жеткіншек психиатры, ... А. Е. ... ... ... ... 18-19 жас ... өтеді деді. Ол екі ... ... – 15 ... ... ... ... яғни ... қоршаған
ортаға қарсы. Екіншісі – 16 жастан бастап ... ... яғни ... ... ... ... көзқарасы дамиды.
Қорытындысында, баланың организмі оның биологиялық, психологиялық
және әлеуметтік жақтарына әсер ететін ... ... ... ... терең денелік өзгерістер, ойлау мінезі,
сандық және сапалық жаңашылдықтар пайда болады, әлеуметтік даму екі ... : ата – ана ... ... және құрдастарымен жаңа қарым –
қатынастық құрылуы. Соңғысы, мінездің қалыптасуын аяқтайтын өзіндік ... ... баға ... ... ... шақтың психологиялық ерекшеліктері.
Жеткіншек жасқа өту баланың жеке ... ... әсер ... ... өзгеруімен сипатталады. Бұл шақты балалықтан ересектікке
көшу кезеңі деп те айтуға болады.
Мишель Кленің айтуы ... ... ... оның ... ... және әлеуметтік дамуына әсер ететін маңызды
өзгерістер өтеді: пубертаттық кезеңінің ... ... ... өзгерістер,
сандық, сапалық жаңашылдықтар пайда болады, әлеуметтену екі жол ... ... – ана ... тыс қалу және ... жаңа ...... өтеді. Өзіндік сана жаңа субъективті пікірлердің өзгеруімен
мінезделеді, яғни, ... ... ... трансформация секілді
өзгерістермен шартталады. Әр кезеңде бұл өзгерістер өзімен сол уақытта ... ... ... ... ... Көптеген
психологтар (Геззел, Левин, Эриксон, Блос) “дамудың міндеті” түсінігін
психо – әлеуметтік ... ... үшін ... Бұл
жаңашылдықтар әлеуметтік ... ... және ... ... Кле ... даму зоналарымен негізгі даму міндеттерін бөлді:
1)пубертатты даму: ... ... ... орташа төрт жылды алады,
балада маңызды өзгерістер болады. Оның екі ... даму ... ... ... ... ... қайта құру және ерлік немесе әйелдік
“тұқымдық” ұқсастығының құрылуы.
- келе өз ... ... мен екі ... – бірі ... ... ... өтуі.
2)когнитивті даму: оның балалық шақтағы әлемді танудан өзгешще сандық
және ... ... ... интеллектуалды сферасының
дамуына негіз болады. Когнитивті қабілеттерінің құрылуы екі ... ... ... ... ... және ... ... жаңашылдық: жеткіншек сонымен қатар маңызды
әлеуметтену өзгерістермен ... Бұл ... екі ... ... екі ... ... ата – ана ... тәуелсіз болу;
- құрдастардың тобына кіруі: екі жыныс арасындағы бәсекелестік,
әлеуметтену каналының құрылуы;
Жеткіншек шақ – жеке ... ... ... бала жасының ең
қиыны және күрделісі болып табылады.
Жеткіншек жастағыларды көптеген әдебиеттерде ... ... ... т.б. деп ... Соңғы жағдайда “ауысу жасында” жеткіншек
балалық кезеңнен ересек жасына ауысады.
Жеткіншек шаққа ... ... ... ... ... тән. ... бастап бала және оған жақын адамдары үшін ... ауыр ... ... Сол ... де ... ... кейде ұзаққа
созылған дағдарыс деп те атайды.
Бала қашан жеткіншекке айналады? Балалықтан ересектікке өту – ... ... ... жеткіншек шаққа өту біреулерінде ... ... кеш ... Жеткіншектердің жыныстық даму дағдарыстары 11 жас
пен 13 жас ... ... ... ... дамуы адам
организмінің эндокриндік өзгерістеріне байланысты.
Көбіне , ер балалардың салмағы, бойы, ... яғни ... ... ... ... ... ... келбеттерінің өзгеруімен
шартталады.
Жеткіншектерді Батыс психологтары бисесуалды деп ... ... ... ... ... деңгейде жүреді.
Организмдерінің дамуы барысында өздерінің сыртқы ... көп ... ... тән тағы бір ерекшелік жеткіншектің ... ... ... ... үлкен адамдардың қамқорлығымен ақыл – кеңесінен құтылғысы
келеді. Әдетте, балалардың жалпы интеллектуалды даму ... ... және ... ... ... , ... ... әлеуметтік құрылым,
өзіне, өзге адамдарға, қоршаған ортаға сыни көзбен қарау тән.
Жеке адам аралық ... ... ... және ... ... Осы кезеңнің басты мотиві – жеке тұлғаның өзін ... ... ... - бұл ... ... өзін – ... өзіндік пікір.
Жеткіншек жастың бастың үлкендерге ұқсас болу, еліктеу басым келеді.
Көп жағдайда олар ересек адам ... ... бере ... ... ... жеке адам ... әсер ететін рольдермен оның мазмұны
өзгереді: Егер, онтогенез сатысында ... ... ... бала ... ... оны ... ... басқарады.
“Ересек секілді болу” мақсатына жету ең жеңіл тәсіл ... ... ... ... ... ... құралады. Оған киімдегі мода, әшекейлер,
косметика, қылық моделі, демалыс тәсілі, ... және т.б ... ... ... ... сананың дамуы мен қалыптасу ... Өз ... ... ... ... жетілдіру, өзінің жеке
кемшіліктеріне назар аударумен ... ... ... ... ... ... адамдардың құдылығы деп танылады.
Сонымен, жеткіншек тұлғаның қалыптасуына әлеуметтік фактор ... ал ...... ... етеді.
Психиканың дамуындағы әлеуметтік фактордың әсері:
-түрлі мұғалімдермен ... ... ... ... ... өту, бұл оның оқу іс-әрекетін және мұғалімдермен оқушыларының
қарым – ... ... ... ...... шеңберінің кеңеюі.
-жанұяда баланың орны өзгереді, ата-анасы баласына сеніп, күрделі
жұмыстарды тапсыра ... ... ... ... ... ... биологиялық факторы:
-жыныстық жетілудің басы, жаңа гармондардың ой жүйесіне әсері.
-қарқынды өсу және барлық органдарда физикалық даму.
Құрдастарымен қарым – ... ... ... іс ... анықтайтын өмірінің орталығында болады.
1.2Теңдестіру ұғымы, оның қалыптасуы мен түрлері
Жалпы “теңдестіру” ... ... оның ... терең назар
аударуды қажет етеді. “Теңдестірудің дағдарысы” термині Екінші Дүниежүзілік
соғыс кезіндегі Сион тауындағы ... ... ... ... Онда түрлі бағыттағы психиатрлар, соның ішінде Эмануэль
Виндхольд және Джозев ... ... ... ... кездері олар
ойлағандай пациенттердің көбісінің “естері ауыспаған” болды. ... ... ... ... жеке ... ... ... жоғалтқан. Олар
бұл бақылауды өздерінен жоғалтып, ... ... ... , ол
“эгоның ішкі күшін” қамтамасыз етеді деп айтылды.
“Теңдестіру” жалпы алғанда адам өзін – ... ... Ал, оған ... анықтама берсек бұл – ... ... ... ... жеке тұлғалық бейнесін қабылдауы, ... ... ... қарамастан өзіндік, жеке тұлғалық “менін” тұрақты және
қалыпты игере алуы; оның әр даму этапында пайда болатын ... ... ... ең алдымен, онтогенездің алдыңғы стадияларында бастаулары
мен көрсеткіштері болатын бастаулардан негіз алады.
Э. Эриксонның “Идентичность: юность и ... атты ... ... ... Норман рейдердің соғыс уақытындағы бір әңгімесін
мысалға келтірген:
“Бір қарт ... - оның ... ... - ол ... ... ... және де
дәрігерге қаралғысы келмеген. Соңында оны туысқандары Сион тауындағы
клиникаға қаралуына ... ... ... ... “Өзіңізді қалай
сезінесіз”, деген сұрағына, ол: “өте жақсы”, деп жауап берген. Шынымен ... ... ... ... ... ... ... Рейдер ашуланып
бірнеше рет былай деген: “Бірақ, барлығы сіз күнде ... ... ... жүр ғой ... қарт ата таң қалып: “Иә, ал мұндай ... ... ... ... ... ол “теңдестіру дағдарысының” ... ... ... адамдар ерте ме, кеш пе теңдестіруді күрделі формада өткізсе, мұндай
оқиғалардың болуы да ғажап емес.
Э.Эриксон теориясына ... ... ... ... ... жеке тұлғада адекватты теңдестіруінің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... процесінде
теңестіру қалыптасады. Қоғам, жас адамдардан олардың оқу орнын немесе
жұмыс ... ... ... ... ... . ... ... түрлі варианттарды зерттеу жолымен және рөлді
игерудегі таңдау процесінде қалыптасады деді. Ал, ... ... осы ... ... ... мақсаттары оны
қанағаттандырмаса, ол өзінің теңдестіруін нақтылай алатынын да ескерген.
60 жылдардың ... ... ... моделін дәлелдейтін
көптеген ғылыми жұмыстар жүргізілді. Осылардың ішінде ... ... ... ерекше Марш ересектегі теңдестіруді екіге бөлді; дағдарысты
уайымдау және пікірдің қалыптасуы . “Жас адамда ол даму ... ... ... ... ... ... ал ... индивидтің жеке тұлғалық дегейінде бейнеленеді”. Индивид
идеология мен ... ... ... дағдарысты басынан кешіргенде ол
толықсыған теңдестіруге қол жеткізеді.
Марш теңдестірудің төрт ... ... ... диффузды теңдестіру,
уақытынан бұрынғы теңдестіру, моратория және қолы жеткен теңдестіру.
Индивидтер дағдарысты,өздеріне мамандықты, дінді, жыныстық ... және жеке ... ... ... ... ... ... Олар теңдестіру дағдарысының біреуін де басынан
кешірген. Бұл ... түрі ерте ... ... ... статусы болып келеді.
Егер де, индивид өзіне ... ... ... ... ... өзге ақыл-кеңестердің көбіне ата-ана ... ... оны ... ... ... деп ... Ол көбіне баланың
бір жыныстығы ата-анасымен идентификациялы болып жатқанда көрінеді. ... ... ... ... ... “Дәрігер”. Ал, неге десек? “Себебі,
менің әкем де дәрігер”, деп жауап ... ... ... ... жетпеген теңдестірудің статусы невротикада
болады. Көбіне, олар ... ... ... ... ... мен ... ... келеді.
Моратория сөзі қосымша уақыт беру деген ұғымды ... ... ... ... дайын емес, даму вариантында соңғы таңдау
жасағанда өтеді. Кейбір индивидтер маратория ... ... ... ... Қортындысында ол мазасыздану, ... ... ... ... ... ... индивидтер даму вариантын
таңдау мен бағалауда нақты өзіндік теңдестіру дағдарысын өткізген, өзіндік
шешім қабылдай ... ... ... жету ... ... Марш бойынша теңдестірудің бұл
түрінде даму варианты таңдалған, теңдестіру ... ... ... Марш ... ... ... ескертулерді жасап өткен жөн.
Жалпы, бұл модельдің үш вариантында ауытқушылықты көруге болады.
I-ден, ... ... ... теңдестіру кезеңінде болады.
II-ден, кейбір жеткіншектер моратория және ... ... ... қолы ... ... статусы кезінде, кейбіреулер
төмендегі ... ... ... бәрі ... өз ... тек кейбір теңдестіру статусын
өткізе алатынын ... ... ... ... ... ... сексуалды,
әлеуметтік, кәсіби, моралдік, идеологиялық және психологиялық сапалар, жеке
тұлғаның бір ... ... ... т. ... ... ... ... белгілерінен, мінез
ерекшеліктерінен; жыныстық белгілерінен, және олар ... ... ... пен оны ... діни және ... ... психологиялық бейімделуіне сәйкес жетілген жеке тұлға деңгейі
бойынша теңдестіруге болады. Теңдестіруді ... ... ... ... Бұл ... бір ... жекелік және әлеуметтік-
себебі, ол “Мен” образын бейнелегенде сол уақытта өзіне ... ... ... ... ... ішкі ... ... қатар, теңдестірудің дамуы жеткіншектер арасында жекелік
қарым-қатынастың қалыптасуы процесінде әсер етеді.Теңдестіруге жету мынадай
терең байланыстарды қамтиды; жыныстық ... ... ... ... - ол ... ... ықпал етеді.
Сонымен, теңдестіру кеш пе әлде ерте ме жеткіншек оның ... ... да ... ... белгілі. Ережеге сәйкес, ең бірінші
денелік, ... ... ... . ... ... ... ... аударады.
Кәсіби, идеологиялық, моралді теңдестіру өте ақырын, баяу ... ... ... ... ... жеткіншек өзінің іс-әрекетіндегі
образдармен альтернативті ойлауын ... ... ... ... ... ... - операционды стадиясына жетті ме, әлде жоқ
па? ... ... осы ... ... ... ойлаудың
тәуелсіздігін талап етеді. Орта мектепті бітірумен жаңа оқу ... ... ... ... негізгі өзекті мәселелердің бірі болып
есептеледі. Ал, діни және ... ... ... одан да ... ... және ... ... өте ерте қалыптасады –
бала ... ... ... ... ... бір ... топқа қосылады
және де әлемді оның қоршаған ортасы қалай түсінсе, ол да ... ... ... теңдестіру қалыптасады – тұрақтылық сезімі және өзінің
“Мен” үздіксіз сезімімен сипатталады. Осы арқылы, индивидуалды ... ... ... ... ... теңдестіру - күй болса, онда
идентификация – қалыптасу процесі. Идентификация нақты ... ... ... үнемі басқа адамдармен байланысты.
Индивидуалды теңдестіруді екіге бөліп ... ... ... ... және ... ... ... (“эго”- теңдестіру)
әлдеқайда тар, бірақ терең аймақты құрайды, ол жеке тұлғаның ... ... пен ... арасындағы байланыс
Пубертатты кезең ... ... ... ... шарасыз “қиын” мінез – қылығымен мінезделеді.
“Жеткіншек дағдарысы” терминін ... ... ... Түрлі психологиялық зерттеулерде, ол дағдарыс түсінігіне сәйкес,
көптеген белгілермен айтылады: ... ... ... ... “сәттілік” немесе “сәтсіздік”.
Сынау кезеңі мен әлеуметтік әсер ету психологиялық ... ... ... даму ... жаңа ... ... ... “дамудағы нормалық дағдарысын” көрсетеді. “Дағдарыс” сөзі бұл жерде
тепе – ... ... жаңа ... ... ... ... мотивациялық сферасының құрылуымен түсіндіріледі. Бірақ, даму
фазасында мұндай жағдай ... ... ... онда бұл ... ... ... ... эдебиеттерде, кем дегенде жеткіншек
дағдарысына ... екі ... ... ... Бірінші жағынан,
дамуда көрінетін оқыс өзгерістер, мінез-қылықтың, ойлау мен елестер
образындағы ... ... ... (Э. ... 1995), ... ... ... жиынтығы ретіндегі дағдарыс түсінігі,
ол қайғыру, үрей, көңіл – күйдің түсуі өзін – өзі ... ... ... ... ... ... стадиясын шамамен жеткіншек шақпен
сәйкес келетін 11-20 жас ... ... ... арнады.
Нақтыласақ, Э. Эриксонның жеке тұлғаның жасаралық даму периодизация сызба ... ... адам өз ... ... ... ... ... түсінігі позицияны алады. Сонымен, Э.
Эриксон ... ... ... ... ... деп ... яғни,
жеткіншек жағымды идентификация полюсімен жағымсыз рольдердің араласу
полюсінің арасындағы кезең.
Жеткіншектерде дағдарыстың ... өтуі қыз және ер ... ... ... ал ... жағдайда, төрт негізгі жол
арқылы өтетін адекватты теңдестірудің дамуына ықпал етеді.
Біріншісі – ... ... ... ... ... ... ... – өмірлік жоспарды құру қабілеті жоқ, өзгерумен өсуге деген
қорқыныш;
Үшіншіден – ... және ... ... болмауы, өзінің ішкі
ресурстарын реттей алмау;
Төртіншісі - ... ... ... ... ... ... ... мен өзін – өзі реттеуден бас тарту.
Жалпы, дамудың үш жолы теңдестіру дағдарысына әкеледі: ... ... ... жетілу (“физиологиялық революция”); “басқалардың көзіне мен
қалай көрінемін”, “мен қандаймын” мен ... ... ... ... ... беретін өзінің кәсіби деңгейін анықтауда;
Сонымен қатар, Э. Эриксон балалық пен балаң шақ арасындағы өзіндік
дағдарыс ... жеке ... ... ... ... әлемге деген
жаңа көзқарастың дамуын түсіндіретін “психологиялық моратория” терминін
енгізді. Бұл дағдарыстың ... ... ерте ... ... ... ... ... белсенділік және т.б.).
“Психологиялық моратория” нақты шарттарда ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... кездесетін поталогияның негізін құрайтын
диффузды теңдестіру жағдайына әкеледі. Теңдестіру поталогиясының синдромы
Э.Эриксон бойынша: ... ... ... ... оны ... ... инфантильді деңгейлі регрессия: тұрақсыз мазасыздану, үнемі
өмірді өзгерте алатын сезімде ... жеке ... ... ... және өзге жыныстағы адамға эмоционалды әсер ету қабілеті болмайды.
Жеткіншек шақтағы теңдестіру ... біз ... ... ... өз ... ерте ... ... шартталғандығы туралы айтуға болады.
Басқаша, бұл стадия жеткіншектің алдағы ... ... ... ... ... ... өтеді.
Жеке тұлғаның даму процесіндегі “дағдарыс” туралы мәселелермен
экзистенциалды- гуманистік және ... ... ... да
айналысты. (Р. Асаджиоли, С. Грофа, А. ... ... Олар ... адам
өсуіндегі рухани аспектісі деп қарастырды. С. Гроф ... ... 2000), ... күйі ауыр ... ... болуы мүмкін.
Индивидуалды деңгейде рухани жолдан және соған сәйкес келетін дағдарыстың
дамуынан бас ... ... ... ... сезімдерге,
эмоционалды және психосоматикалық мәселелердің көбеюіне әкеледі.
Жеткіншек дағдарысы кезінде іздеу және жаңа ересек теңдестіру, ... ... ... жаңа көзқарас туындайды. Өзін іздеуін тоқтату және
теңдестірудің ... ... ... аяқталдуына әкеледі.
Бірақ, бұлай үнемі бола бермейді. Дағдарыс сәтті аяқталуы үшін оған ата-
ана, педагог және психолог ... ... ... Э. ... ... ... теңдестірудің маңызы
Э. Эриксонның теориясы Анна Фрейдтің теориясы секілді психоанализ
практикасынан басталады. Оның философиялық-әдіснамалық көзқарасы ... ... ... ... Фрейд бойынша, жеке тұлға дамуының қозғаушы күші ... ... ... ... ; ... ... мұндай биологиялық және
пансексуализм ... ... жоқ. ... ... ... ... бірақ үш өзара байланысты процестерден тұрады:
- биология зерттейтін соматикалық даму;
- психология зерттейтін саналы “меннің” дамуы ;
- қоғамдық ... ... ... ... ... ... өмір ... көрінетін даму стадияларын
“эпигенетикалық принцип” негізінде құрастырды. (Алғаш “эпигенез” терминін
белгілі ағылшын ... ... ... ... ... ... ... әр даму этапта алдыңғы стадия процесінде болмаған жаңа
көріністермен қасиеттердің пайда болуы. Жаңа ... өту ... ... ... ... ... ол қалыпты ... ... ... дағдарыс” формасында өтеді. Дамудың
жаңа фазасына өту өткен фазаға ... ... ... ...
қайшылықтарды шешуге негізделген. Егер де, қарама – ... ... ... ... ... ... табады.
Адамның дамуы туғаннан бастап көрінетін іс-әрекетпен ... ... ... қамтиды. Қоғамның өкілдері – тәрбиешілер ,
ата – ана – ... ... ... бала ... байланысты
тәрбиеші. Егер де, бала эмоционалды ... ... ата – ана оны ... ... Дәл осы екі ... ... ... сәйкес келуі
күткен нәтижеге алып келеді.
Эриксонге сәйкес, адам өз өмірінде ... ... ... ... Эриксон осыған сәйкес теңдестіру дамуының
стадиясын көрсетті. Әрқайсысында адам (соны ... ... екі ... ... : ... және ... ... міндетінің арасында
таңдау жасайды. Эриксон өз ... екі ... ... ... және ... - ... көп ... бөлді.
Топтық теңдестіру баланы бірінші күнінен бастап әлеуметтік ортаға
қосылуын тәрбиелеу негізінде ... ... ... ... отырып, адамның өсу мен даму процесінің өзгеруіне
қарамастан субъектіде тұрақты және үздіксіз ... ... ... ...... ... басқаша, жеке тұлғаның біртұтастығы
барлық адамның өмірінде жалғасып, бірнеше стадиялардан ... Бұл ... ... ... ... ... ... оны күрделендіріп,
толықтырады.
Эриксонның жұмыстары балаң ... ... ... сананың дамуы
мен осы шаққа сәйкес, психопоталогия теңдестіру ... ... ... ... ... ... Эриксон дамудың психосексуалды
негізіне құрылған Фрейдизм принциптерін жеңе алмады. Оның ... ... ... ... жастар үнемі сәйкес келе бермейді:
балаң шаққа сәйкестендірген теңдестіру қалыптасуының кей ... ... ... ... ... “автономия”, “инициатива”,
“индивидтегі теңдестіру” іс- әрекетіне тәуелді ... өмір ... ... Эриксонның өмірлік цикл сызбанұсқасының ... ... ... ... ең ... ... болып есептеледі. Не бала, не
ересек емес (12 – 13 ... ... 19-20 жас ... жеткіншек түрлі
әлеуметтік талаптармен жаңа рольдермен соқтығысады, жағымды ... ... ... полюстің арасында күрес болады. Жеткіншек
алдында мынандай міндеттер тұрады, яғни, өзі туралы не біледі ( ұл, ... ... т.б) ... ... ... ... жасау. Осының барлығын
біріктіріп, бір ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстың сәтті өтуі қыздармен ер балаларда ... ... ал ... ... ... ... өзіне
күмандану, топта, қоғамда өзінің орны туралы мазалануына әкеледі.
Э. Эриксон теңдестірудің ... ... ... “мен-синтезі” мен
қайтадан жетілдіру жолымен құрылатын конфигурацияның дамуы деп ... ... ... яғни,либидті қажеттіліктердің ерекшеліктері,
қабілеттері, маңызды идентификациясының,әрекеті ... ... ... мен ... асуы; Жалпы, теңдестіру генезисінің
әмбебаптылығына мінездеме беру үшін қарапайым индивид тарихының ... ... ... Жеткіншек- балалық шақтың соңғы деңгейі.
Толығымен жетілген жеткіншек деп тек ... ... ... ... бәсекелестік кезіндегі жаңа идентификацияның түрі пайда
болған кезді айтады. Бұл ... ... ... балаң шақтағы
эксперименттерден еш айырмасы жоқ: олар ... ... жас ... ерікті
шешім таңдауға жетелейді, ал өсу арқылы қажетті әрекеттерге жетелейді.
Лингвистикалық тұрғыдан теңдестіру мен ... ... ... ... ... ... басталады.
Ол балалық идентификациямен өзара ассимиляция кезінде және де нақты процесс
арқылы анықталатын жаңа ... ... ... ... жас ... кім ... ... соған қоғам оны
идентификациялайды.
Ішкі физиологиялық революциясымен мазаланатын өсіп және ... ... ... ең ... ... ... ... нығайтуға
талпынады. Жас адамдар кейде өздері ... ... ... Эго-теңдестіру формасында интеграцияның
көрінуі – бұл балалықтажинақталған идентификация санынан әлдеқайда көп. ... ... ... ... саны.
Эриксонның теңдестіруге берген анықтаманың үш негізгі элементін бөліп
көрсетуге болады. ... : жас ... мен ... ... ... өзіне
іштей теңдестіруі “ қажет. Бұл жағдайда индивид өткен шақта жинақталған
өзінің образын қалыптастыруы керек. ... оған ... ... ... ... ... көруі қажет. Бұл дегеніміз,
жеткіншектер алдында өңделген ішкі ... ... ... ... ... ... жас ... сенімділігіне қол
жеткізуі қажет.
Қорытынды
Сонымен, жеткіншек шақ – жеке ... ... ... ... ең ... және ... ... табылады.
Жеткіншек жас – балалық пен балаң шақ арасындағы ...... адам ... ... Осы аз ғана ... ... ... өзінің дамуы барысында ұлы жолдан өтеді.
Курстық жұмыс барысында біз ... ... ... ... әлеуметтік өзгерістермен, «дағдарыс» проблемасымен, осы жаста
маңызды орын алатын теңдестірудің маңызын ... ... ... ... «ауысу жастары», «шешуші кезең» секілді сөздермен
байланыстырады.
Жалпы жеткіншек шақ өзге ... ... ... ... ... көп ... ... жиі көтерілуде. Себебі, бұл кезеңде
оның психикалық даму ... жас бала мен ... ... ... келеді.
Э.Эриксонның «Эпигенетикалық теориясындағы» бесінші жасаралық стадиясы
шамамен жеткіншек жастағы теңдестірудің маңызы ерекше ... ... егер ... ... сәтті өтсе, ол теңдестіру сезімін
қалыптастырып, ал ... ... ... ... ... ... тізімі
1. Э. Эриксон. «Идентичность: юность и кризис». М.,1996
2. Л.Ф. ... ... ... М., ... ... “Психология подросткового и юношеского возраста”. Питер,2000
4. И.Кон. “Психология старшеклассников”. М .,1980
5. И.Кон. “Психология ранней юности”.
6. ... ... ... ... Питер, 2000
7.Возрастная и педагогическая психология под.ред. Петровского. М.,1980
8.Т.В.Драгунова. “Проблемы конфликта в подростковом возрасте”
9. Л.С.Выготский.Проблема возраста. Собр.соч. Т.4-М., 1984
10. ... ... ... М., ... и ее формирование в детском возрасте. М., 1968
12. Р.А.Цукерман. Психология саморазвития: задача для подростков и их
педагогов. Москва – ... ... ... . ... ... в ... отечественных
психологов”.Питер, 2000
14. О.В.Хухлаева. “Психология подростка” М., 2005
15. П.И.Сидоров, А.В.Парняков. “Введение в клиническую психологию”
Том II. М., 2000
16. Б.С.Волков «Психология ... и ... М., ... ... Г ... ... СПб., ... М.В.Гамезо, Е.А.Петрова, Л.М.Орлова «Возрастная и педагогическая
психология» М., 2004
19. ... И.Ю ... ... М., ... ... ... и ... возраст» М., 1994

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Ғылыми таным3 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет
Арал теңізі туралы ғалымдардың түсініктері3 бет
Инновациялық топырақ өңдеу жүйесі3 бет
Мұнайдың табиғи пайда болуы9 бет
Тұлға туралы ақпарат3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь