Жеткіншек шақтағы агрессивті тәртіптің мәселелері жөніндегі теориялық анализ

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I. Жеткіншек шақтағы агрессивті тәртіптің мәселелері жөніндегі теориялық анализ
1.1 Жеткіншектердің агрессивті тәртібінің типологиясы
1.2 Жеткіншек шақ кезеңіндегі балалар агрессивтілігінің көрінуінің себептері мен спецификасы
1.3 Психологиялық бағыттардағы агрессивтілік
II Жеткіншектердің агрессиялық типін анықтауға бағытталған әдістемелердің тигізетін әсерін анықтаудың эксперементалды . психологиялық зерттеуі
2.1Жеткіншектердің агрессиялық типін анықтауға бағытталған әдістемелердің сипаттамасы.
2.2 Тәртіпті модификациялауға арналған тренингтік бағдарлама
2.3 Психологиялық . тәжірибелік эксперименттің нәтижелері
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        КІРІСПЕ.
Өзектілігі: Қоғамда болып жатқан жағдайлар адам психологиясына ... ... бұл ... ... қалыптастырады.
Жеткіншектердің агрессивті мінез-құлығын зертеу, жою, ... алу ... ... ... ... ... ... бұл проблема әлеуметтік-экономикалық дағдарыс жағдайындағы
мемлекеттерде күрделене түседі. Осыған ... ... ... ... ... ... үйден қашу, ұрлық, өтірік
айту, сабақтан қашу, өзге ... ... ... ... жарақаттау,
физикалық және жыныстық зорлық жасау, адамдарды ... ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл
аудартқызады.
Жоғарыда аталғандай, жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... бұл бұзылыстардың ... және оның ... ... көрінуі болып табылады.
Агрессивті мінез-құлықтың пайда болуына көптеген экономикалық,
әлеуметтік, медициналық, ... ... ... ету ... ... ... және психологиялық дезадаптацияға
әкеледі. Оның негізінде көп психологиялық және әлеуметтік-психологиялық
факторлар жатыр.
Біріншеліріне жеке адамның ... ... ... және
әдептілік сферасы, екіншілеріне – гармониялық емес отбасылық тәрбие.
Казіргі кезде әртүрлі жастағы балаларда ... ... ... психологиялық себептерін нақты және өте маңызды түрде зерттеліп
жатыр. Агрессивтіліктің ... алу және ... ... ... зерттеу мен коррекциялық жұмыс жасауда балалардың дамуындағы
функционалдық бұзылыстарына көп көңіл аударылады. Олар әртүрлі болуы ... ... ол ... ... ... компоненттерінің
және қарым-қатынастың бұзылыстары болып табылады. Сонымен қатар ... ... ... аз көңіл бөлінген.
Қазіргі замандағы психологиялық ғалымдағы бар психоаналитикалық,
фрустрациялық, бюхевиористтік ... ... ... ... түсіндіреді. Әрине олар белгілі мөлшердегі ... ... ... ... ... ... психологиялық моделін
көрсетпейді. Оларда агрессивтіліктің шығу ... ... ... ... ... ... ... механизмдер нақты түрде көрсетілген.
Қазіргі кезде көптеген психологтар және ... ... ... ... ... теорилық және
практикалық жағынан да дайын емес ... ... ... ... ... ... Д., ... А., Кон И.С., Невский И.А., Личко А.Е.,
Фельдштейн Д.И., Бехтерев В.М., Паренс ... ... Р. ... ... ... ... ... жұмыс
жасауды үйымдастыру, жүзеге асыру туралы білімдерінің спектірін кеңейту,
қазіргі кездегі күрделі ... ... ... Жеткіншек шақта анықталу ... ... ... жету үшін ... ... ететін міндеттер:
•Берілген мәліметтер бойынша, әдебиеттердің теориялық анализі;
•Жеткіншек шақта ... ... ... ... ... ... ... қолдану.
Зерттеу пәні: Жеткіншек ... ... ... ... айқындау.
Зерттеу объектісі: Ақтөбе қаласының № 38 ... орта ... шақ ... балалар.
Ғылыми болжам: Агрессивті энергияны толық жою мүмкін емес, оны ... ... ... немесе қоғамға зиянды емес түрде шығаруға
үйретіп, мінез-құлықты регуляциялауға болады.
Зерттеу әдістері: «Басса-Дарки» ... ... ... сауалнамамен «Мазасыздануды зерттеу» сауалнамасы.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Дипломдық жұмыс кіріспеден, ... ... ... қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен ... ... ... шақтағы агрессивті тәртіптің мәселелері жөніндегі
теориялық анализ
1.1 Жеткіншектердің ... ... ... ... агрессия терминіне өзге адамға қианат жасау немесе тіл
тигізу тәртібі жатады. «Агрессия» термині жалпы күш ... ... ... және ... ... ... ... тәртіпке зиян келтіру жатады, яғни ұнамсыз ойын сөзінен бастап,
өлтіруге дейін ... ... ... ... , «қиянет көрсетушілік»,
«өзімшілдік» терминімен анықталады. Агрессия түсінігіне дұшпандылық ... ... ... – тар ... ... белгілі обьекттіге
емденеді. /1.23б/
Э.Фромм, пікірінше, агрессия әрбір тірі немесе өлі обьекттіге, ... ... ... зиян ... Р.С. ... ... деп санап, агрессияны адам тәртібінің өзге адамға жағымсыз
түрде бағыттылығы деген тұжырымға ... З. ... ... ... ... болмасын әрекеттері адам өмірінің инстинктінен ... ... ... ... адам өмірінің пайда болуына, ... ... атап ... ... ... ... ... және девианттық
терминдері қолданылады. Егер, бұзақылық құқық бұзушылыққа енбесе, ... ... ... ... деп ... Делинквентті
тәртіп сабақтан қашудан басталады, бұл ассоциалды топ жеткіншектерге қосылу
болып табылады. ... ... ақша алу, ... ...... ... жатады. Девианттық тәртіп бұл қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... /1.59б/
Жеткіншек шақ – адам дамуының ең қиын кезеңі. Бұл шақ қысқа ... 18-ге ... ол ... ... ... ... Осы
шақта мінездің қалыптасуы және жеке адам қасиеттерінің тұрақталануы жүреді.
Бұл жағдайлар: баланың ... ... ... ... көшунегізінде
орнықталады. Ол өзбеттілікті қолдайды, сол сәтте жанды құндылықтардан бас
тартуға дейін барады. ... ... бала ... ... ... ... ата-анасымен қарым-қатынасы маңызды орын алады.
Жеткіншек шақ балалардың девиантты тәртібі өзінің табиғи спецификасын
қарастырады, бұл ... ... ... ... табылады. Сонымен
бірге бұл тәртіптіңтердің қалыптасуы әлеуметтік-психологиялық, психолого-
педагогикалық және психобиологиялық факторларға ... ... ... ... ... ... ... Әдетте,
девиантты тәртіп тек ер балаларға тән ... ... ... бұл ... ... ... бұл тек ұсақ ... бұзушылық емес, кейін әлеуметтік
мәселелерге әсер етеді. Қыз балалар ер балалардың құқық ... күші ... де ... тәртіптерге келесі факторларды жатқызуға болады:
• Даралық фактор, ... ... ... ... ... ... индивидтің әлеуметтік дамуын тежейді;
• Психолого-педагогикалық ... ... және ... ... ... ... ... фактор, жанұя ... ... ... ... Жеке адамдық фактор, индивиттің қоршаған ортаны таңдауы, қоршаған
орта нормаларымен құқықтарын қалау, жеке құндылықтарына ... өзін ... ... ... ... ... өмір ... анықтайтын әлеуметтік және
әлеуметтік-экономикалық шарттар. Әрине, жағымсыз әсерді анықтау
өйткені, ол әсерлер дара ... ... ... ... ... ... ... көп факторлардың қалыптасыумен анықталады:
тұқымқуалау, ... орта ... ... ... адам ... ... ... зерттеу өте күрделі
мәселе. Көбіне, баланың агрессивтілігімен мазасыздығы балалық ... ... ... ол ... ... басылады. /3.88-90б/
Ауытқушылық даралық қасиеттерге байланысты. Мысалы: жоғары топ
балабақша балаларының 12-13 ... ... ... соның
ішінде құрбы-құрдастармен қарым-қатынасқа түсе алмау. Өзінің қызығушылығын
қанағаттандыруға тырысу, мәдениеттік ... ... ... ... байқалуы, ренжігіштік./35.383-391б/
Агрессивті реакциясының формаларының ішіндегі анықталатыны:
• Физикалық ... - өзге ... ... күш ... ... агрессия - өзге адамға жанама бағытталатын іс-әрекет, ызының
бағытталуы;
• Вербальды агрессия – жағымсыз сезімнің түрлі ... ... ... ... ...... әрекеттерде тез қозуға түсу;
• Жағымсыздық – тәртіптің ... ... ... ... ... әрекет. Пассивті қарсы тұрудан күрес жүргізуге
дейін барады.
Дұшпандылық реакция формалары анықталады:
• Реніш – қоршаған ортаға ... жек ... көре ... Күдіктілік – қоршаған адамға сенімсіздік.
Жеткіншектің агрессивтілігі жеке адамдық ... ... ... ... тұрақсыз қызушылық, құнылықтарға бағыттылық.
/4.15б/Балаларда интеллекттілік даму деңгейінің төмендігі, еліктеулік, ... ... ... ... ересектерге қарсылық,
эмоционалды тұрпайлылық. Өзіне деген сенімділіктің тым ... ... қиын ... ... ... ... орта механизіміне қарсы
тұруға талпыныс байқалады. Әрине, кейде агрессивті тәртіпті ... ... ... ... ... ... ... етілген
балалар бар. Бұл балаларда өз мүдесін көтеруге бағыттылық анықталады.
Балалардың ... ... ... ... классификациялық жұмысты
талап етеді/11.85б/
Түрлі әдебиеттерде шетел зерттеушілері ұсынған ... екі ... ... ... ... ... бар ... олар үшін
психикалық және эмоционалды сапалық бұзылыстар тән емес және ... ... ... ... жеткіншектер, оларға түрлі
психикалық ауытқулар тән топтар болып ... ... ... ... түрлері бар. Біреулері,
ауытқушылықты тәртіптерді баланың психофизиологиясының ерекшеліктеріне тән
деп қарастырады. Ал, екіншілері психо-әлеуметтік даму деп ... ... Ю.В. ... И.А. ... қиын ... былайша бөлді:
1. педагогикалық қараусыз қалған жеткіншектер;
2. әлеуметтік қараусыз қалған (ар-намыстың жойылуы);
3. өте шексіз әлеуметтік қараусыз қалған жеткіншектер;
С.А. ... қиын ... тағы үш топ ... ... ... ... жеткіншектер;
2. аффективті бұзушылықтары бар жеткіншектер;
3. конфликтті балалар.
Л.М. Семенюк ... ... ... ... ... мұғалімдермен сұқпаттасу, жеткіншектердің құрбы-құрдастарымен
қарым-қатынастарын ... ... ... ... ... сұранама арқылы балаларды зерттеу арқылы жеткіншектерді ... ... ... атап ... аномальді, аморальді, қарапайым мұқтаждылықтары бар, бос ... ... ... комплекттері бар жеткіншектер. Оларға тән
эгоизм-өзгелерге деген немқұрайлық, авториттеттің жоқтығы, сыйламау,
өзгелерді түсінбеу, өрескелдік, дөрекелік қасиеттер. Олар ... ... ... ... ... негізде жүретін
жеткіншектер. Қызығушылығы жан-жақты, ... ... ... ... ... өз орнын табатындар.
Физикалық күшті тек әлсіздерге ғана қолданады;
• Позитивті және ... ... ... конфликттегі
жеткіншектер. Қызығушылығы бір жақты, өтірік ... екі ... және ... ... ... ... Деформативті мұқтаждықтары төмен жеткіншектер, қызығушылықтары жоқ,
қорқақ және кек алғыш, қарым-қатынасқа аз ... ... ... ... ... Оларда вербальды және негативті
агрессия басымырақ келеді.
Берілген классивикация агрессивті ... бар ... ... ... ... ... мол.
1.2 Жеткіншек шақ кезеңіндегі балалар агрессивтілігінің көрінуінің
себептері мен спецификасы
Жеткіншектер қазіргі таңда әлеуметтік тенденцияның қиын ... ... Бұл ең ... адам ... жаңа ... күрт ... өмірлік позицияның мәліметтік хабардың көп ... ... ... және ... ... ... ... Әрине, осының бәрі балалардың, әсіресе, жеткіншек шақ ... ... ... пен ... ... ... ... қалыптасады, кейде бұл реакция санасыз ретте жүреді, ал бұл
даралықтанудың ... әсер ... ... ... ... және ... ... тұрақсыздығын көреді, бүгінгі күнде
құндылықтармен идеяларды жоғалтып, ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Ж. Пиаже пікірінше, 12 жас шағында
жеткіншек әлі де ... ... ... ... ... етеді, ал 13-15
жасқа келгенде жеткіншек бойында «ар-намыс» принципі ... ... ... ... барысында, өзін-өзі жетілдіру, өзінің орнын
табуға деген мұқтаждық ... ... ... кезеңде, 10-11 жас
аралығындағы жеткіншектердің 34 пронцент (ер ... 26 ... ... ... ... баға ... ... жеткіншектердің бойларында
өзіндік баға дағдарысы қалыптасады, әрине жағымсыз ... ... ... бағалайтын жеткіншектер кездеседі.
Физиологиялық тұрғыда жасөспірім ... орта ... 5-8 ... ... ... келеді, яғни 11-12 ден 14-15 жас аралығын
қамтиды. Жасөспірім ... ... ... даму ... ... ... ... негізделіп, суреттеледі, өйткені, мұнда
жастық даму процессінде қиындықтыр көрінеді, ол бір өмір ... ... ... ... ... ... Балалықтан ересектікке көшу
барысында, оның негізгі мазмұны физикалық, ақыл-ой, ар-намысты, әлеуметтік
дамуында.
Жасөспірім ... ... ... ... қалыптасады, бұл, әрине ар-
намысты, әлеуметтік құрлымдардың дамуы болып табылады. Жасөспірім ... ... ... ... ... жатады.
Жасөспірім комплексіне: қоршаған орта адамдарының, оның сыртқы ... ... ... ... орта ... ... талпынысы,
зейінділігі, рақымсыздық, ұялшақтық, өзгелердің бағасымен ... ... ... ... ... ... ... бұның қатарына кеңге тараған идеялдармен жалпы қолданыстағы ережелер
жатады. Кумирлерге ... ... ... кино ... ... ... ұмтылыс жатады.
Бұл кезеңнің психологиялық қиындық себептердің негізіне, жыныстық
жетілу жатады, ол жасөспірімнің түрлі бағыттылық ... ... ... ... ... ... ... танымға деген
талпыныстылықтың, яғни ... бұл ... кең ... ... ... ... ... мүлдем зейін аудармайды.
Жасөспірімдер өздерінің ақыл-ойын, өзін қызықтыратын өріскеұмтылады.
Бұл шақ эмоционалды тұрақсыздықпен көңіл-күйдің тербелісімен ... яғни ... ... ... депрессияға көшу қасиеті
байқалады).Өзіндік ... ... да бір адам ... ... ... ... күшті реакциясын анық көрсетеді.
Эмоционалды тұрақтылықтың шыңы ер балаларда 11-13 жасқа, қыз балаларда
13-15 жасқа сәйкес келеді. Жасөспірімдердің психикалық ... ... ... ... ... және ... ... Өзіне деген сенімділіктің жрғары болуы, пікір беруде ойласпағандық,
кейде өзіне деген сенімсіздік байқалады;
- Қарым-қатынасқа деген мұқтаждық, оқшаулануға деген тілек;
- ... ... ... ... ... ... ... жасөспірім қарама-қарсы позицияларға
иемденген. Жетілудің маңызды кезеңі болып, өзіндік даму ... ... ... өмір ... өз ... ... айыра біледі. Жасөспірім шақта ... ... ... орта ... ... ... ... негізгі компонентті
болып, өзіндік баға табылады. Алайда, жасөспірімнің өзіндік ... ... ... не ... не ... болуы мүмкін. Ер
балалардың өзіндік тұлғалық дамуы, интеллектуалды және эмоционалды тұрғыда
әртүрлі жүреді. Ер ... ... ... деген икемділік кең
тараған, алайда ... ... ... ... қажет етеді. Қыз
балаларда сөздік-тілдік іс-әрекет жоғары дамыған, қиналыспен қолдауға деген
қабілеттілік жақсы ... Қыз ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Жасөспірім өзіндік әрекетпен өзбеттілікке ... ... ... ... өз ... ... бас тартады,
сондықтан ересектер жағынан қолдауды ... ... ... ... көзқарастары маңызды орын алады. Топқа ену, ... ... ... қалыптастырады. Жасөспірімнің топта алатын
орны, оның ... ... зор ... етеді. Топтан оқшаулану
жасөспірім үшін, фрустрациялық ... ... ... ... мәртебиесі қалай анықталмаса да, бұл жасөспірімнің
тәрбиелік дамуына зор ықпал етеді. Топ ... ... ... ... ... ... анықталады. Құрбы-құрдастармен қарым-
қатынас, бұл ең алдымен, мәлімет ... ... ... ... ... ... сонымен қатар әлеуметтік қарым-қатынас орнату
және де топтық бірлестік тәртіпке бейімделу мүмкіндігі, ... ... ... ... ... Қыз ... ер балаларға
қарағанда қарыми-қатынасқа бейім, эмпатия деңгейі ... ... ... ... ... ... үлкен мән берілген. Мұнда,
жасөспірімнің ұқсастық туралы концепциясы (Ұқсастық - жасөспірім өзінжеке
тұлға ретінде ... ... ... бұл дағдарысты «Идентификация
немесе рольдерді жаңылыстыру» деп атады. Жасөспірім түрлі ... өз ... ... ... танысу барысында өз
мүмкіндіктерімен құқықтарын және талаптарын ... ... ... ... ... ... олар ... конфликттер бастамасы
болуы мүмкін. Жасөспірім ... мәні ... ... ... ... моделін қалыптастырады. Жасөспірім қоршаған
ортаға деген ... ... ... ... ...... фаза болып табылады, өткені, барлық балалар, оқушылар үкімет,
ата-ана қарамағында болады.
Жасөспірім мәртебесі бала ... аз ... ... ... ... ... қатарына жатқызуға талпынады.
Жасөспірімнің психологиялық шағы өте ... оған даму ... ... тән. ... ... ... бұл ... жаңа деңгейі, жоғары күйі, алайда жасөспірім оны ... ... ... үшін оның ... күйі ... ... ... шартты болып табылады. Жасөспірім үшін жасаған ... ... оның ... ... ... ... ... бойында
қалыптасқан қылықтық әрекеттерр ересектерді талқыға салуға алып келеді,
осының нәтижесінде жасаралық конфликттер ... ... ... ... ... орнығу жағдайымен
анықталады. Жасөспірімдердің кейбіреулері өз таңдауларын жасай ... ... ... ... орта білім мекемелерінен, жоғары оқу орнына түсумен
шектеледі, әрине ... үшін бұл ... ... жаңа ... Кейбір
жасөспірімдер білім алу барысында, орта арнайы кәсіби мекемелерде, қосымша
мамандықты игереді, бұлардың ... ... ... ... ... ... бір топ бала «әлеуметтік ұстамдылық» ... ... ... ... бала сияқты қарым-қатынасқа түседі, осыған
байланысты олар жасөспірімге аз ... ... ... ... ... ... қатарына, жасөспірімдердің
агрессивтілік күйі ... ... ... ... ... ортаға деген
қатынас, агрессивті балалар ... ... ... ... ... агрессивтілік қасиеттермен ... ... пен ... ... ... ... тума ... реакциясы
ретінде түсіндіріледі. Моррисон агрессия – бұл билікке талпыныс ... ... адам ... ... ортадағы қатігез шынайлыққадеген
тұлға реакциясы ретінде суреттейді.
Пубертаттылық энергия үлкен ... ... ... ... үшін, жасөспірім спортпен айналысып, жаттығу ... ... ... ... ... қарапайым адам , олар ... ... ... өз ... сенімсіздік білдіреді. Алайда, ересектер
жасөспірімдерді түсінбуйді де, көп ... ... ... ... махаббатпен қолдау керек. Сонда ғана, жасөспірім өзін қоршаған
ортаға қажет екендігін түсінеді. Пубертатты кезең әрі ... әрі ... ... ... 12-13 жас ... жеткіншектердің өзін-өзі
бағалауы қоршаған орта бағасына тәуелді болады. Осы кезеңде жеткіншек
бойында ... ... ... деген мұқтаждық туындайды.
Үшінші кезеңде, 14-15 жас аралығында «оператифті өзіндік баға»
қалыптасады. Бұл бағаның дамуы ... ... ... ... өзіндік идеалдарымен өзіндік қалыптасқан нормаларды сәйкестендіру
арқылы жүзеге асады. Атап ... ... ... ... агрессия күйі көрініс табады.
Негізгі роль атқаратын шағын топтар, осында балалар өзге адамдармен
қарым-қатынаста болады. Ең ... ол ... ... ... жанұяны
көптеген авторлар бірнеше топқа бөледі, осы жанұяда агрессивті мінез-
құлықты балалар дүниеге ... Бұл ... ... ... ... Л.С. сәтсіз жанұялардың келесі түрлерін ... ... ... тұрақсыздық, асоциальды.
Бочкарева Г.П. жанұяны былайша бөледі:
• Жанұядағы ... ... ... ... ... ... Жанұя мүшелерінің арасында эмоционалды қарым-қатынастың жоқтығы,
бұндай ... бала жылы ... ... ... Ар-намыстың атмосфераның жағымсыздығы, аморальды өмірге итермелеу.
Баярунас З.В. тәрбиелеу жағдайының бірнеше варианттарын ... ... ... ... ... ... жоғары
қолданылуы, баланың эмоционалды түсінігінің жоғары болуы, тұрақсыз тәрбие.
Личко А.Е. жанұядағы сәтсіз жағдайларды төртке ... ... ... мән беру, жоғары қамқорлық білдіру (гипер-қамқорлық), бақылаудан
шығып кету (гипо-қамқорлық), ... ... ... ... ... аз ... бөлу.
Сәтсіз биологиялық, психологиялық, ... және ... ... бала ... ... әсер ... Оларға тән қасиет
жеткіншектің эмоционалды қарым-қатынасының бұзылуына алып ... ... ... ... тиіп, көбіне бұл ... ... ... ... алып ... Жалпы өмір сүру,
орта, қоршаған адамдар ... ... ... ... болады.
Яғни, жанұядағы жағымсыз климат жеткіншектің оқшалануына, ата-анаға қарсы
тұруына, агрессивттілігіне, іс-әрекеттінің бұзылуына әсер етеді.
Өзіндік сынның және ... ... ... дамуы, жеткіншек шақ
кезеңінде қоршаған ортамен қарама-қайшылықты, өзіне деген түсініспеушілікті
қалыптастырады.
Жеткіншек шақтың ... ... ... сын ... ... ... жағымсыз мінез жақтарын көрсетіп, сонымен қатар
бұл шақта физикалық агрессиямен ... ... ... ... ... ... агрессия бір табалдырық дамуында болады.
Жеткіншек шақтың екінші кезеңінде, жағдайлы жағымсыз қарым-қатынастың
өзіне ... ... ... Бұл ең ... қоршаған орта көзқарасына
байланысты. Бұл ... ... күрт ... физикалық және вербальды
агрессия байқалады, ал жанама агрессия, балалық шаққа қарағанда төмендейді.
/10.33б/
Жеткіншек шақтың ... ... ... өз тұлғалық
ерекшеліктеріне мән бере бастайды. Жеткіншек белгілі бір тәртіп нормаларына
сүйенеді, топтар құрамына енеді. Бірінші орынға ... ... ... ... физикалық, жанама және жағымсыз агрессия деңгейі көп өспейді.
Бұл шақта адам жеке ... ... ... қарастырады, жеке
құндылықтар, дүниетаным, мамандықты ... ... ... тұлғаның
азаматтылығының анықталуы жүзеге асады. Нәтижесінде, әлеуметтік-тұлғалық
факторлардың әсер ету негізінде, жеткіншектердің ... ... ... мен өзіне деген қатынасы өзгереді. Сонымен қатар, жеткіншек
шақ даму барысында, физиологиялық жағынан психикалық тұрақсыздық байқалады.
Осы сәттерде, жеткіншектерде ... ... ... «ішкі
дүниеге» деген сезімталдық күрт өсіп, психологиялық проблемалар байқалады.
Жеткіншек есие бастаған кезде, психологиялық ... ... ... ... шақ ... бала қамқорлықты қажет етеді. Тәрбие
көмегімен, әрі әлеуметтік ... ... ... «жеткіншек шақ
кризисінен» жеңіл өтуге көмектесуге болады. ... ... ... ... ... ... ұсынады. Осының негізінде, жеткіншек
жеке ... ... ... ... ... эмоционалды
тұрақтылығына байланысты.
Топтардың құрылуы жеткіншектердің қызығушылығымен даму деңгейіне
байланысты. Топтар девиантты құндылықтармен ... ... ... ... ... әсер ... Жеткіншектердің арақатынасты
сақтамауы жауапсыздыққа алып келеді. Белгілі ... бар, ... ... итермелейді, мақсаттарына жету үшін, оңай ... ... ... оқуға мән бермейді, үлкендердің
талаптарын орындамайды, үй шаруасынан бас ... ... ... ... ... болады. Мұндай жеткіншектер бос ... не бір ... ... ... ... ... ... олар театрларға бармайды, кітап оқымайды, уақыттың бостығы,
жеткіншектердің жаңалықтарды ... ... ... ... ... ... мен ... Кейде жеткіншектер спирттік
ішімдіктерді ішіп, өз жеңістеріне риза болады. Жеткіншектер микро-ортамен
нақты ... ... ... Микро-ортаның негізгі анықталушы элементті
болып жанұя табылады. Оның маңызы толық ... ... ... ... ар-
намыс атмосферасында, яғни ересектер мен балалар арасындағы қарым-қатынас.
/35.127б/
Жанұяда жұмыстың орта климаты болса, онда ... ... ... ... ... ... төмен болады. Орта жанұяда өскен
балаларда агрессивті мінез-құлықтың ... ... орын ... ... ... ... деңгейі орташа болады. Басқарушы
қызмет ететін жанұяда жанама агрессиясы бойынша, жеткіншектер ... ... ... ... ... ... жоғары болады.
Сауда жұмысшыларында балалардың тәртібінде ... ... ... ... ... ... ... ортаның жеткіншектің тұлғалық
ерекшеліктеріне тигізетін ықпалы зор./8.55б/
1.3 Психологиялық бағыттардағы ... ... ... ... ... ... болғандықтан психотерапияның да әртүрлі бағыттары бар.
Олардың ең кең таралғандарын қарастырайық:
Психоаналитикалық терапия - бұл ... ... ... ... – шешілмеген қайшылықтар, белсенді
қажеттіліктердің депривиациясы және бұрын алған ... ... ... ... да ... ... көбіне
сезімдердің эмоционалды-символикалық көрінуіне («катарсис») үлкен көңіл
аударады. ... ... ... ... индивидуалды және топтық
жұмыстар қолданылады./7.36-38б/
Индивидуалды әдістегі агрессивті ... ... ... бос тақырыпқа сурет салғызу, баланың ... ... ... ... ... іс-түссіз жоғалып кетпей физикалық және психикалық
із қалдырып, әрбіп сезім, бейне, ... ... ... ... ... ... ... балалармен жұмыс жасау тәжірібесі көрсеткендей, тек әңгімелесуді
қолдана отырып психикалық зақымдануды жоюға ... ... ... ... ... ойын және ... туғызған жағдайды ойын
түрінде қайта бастан кешіру ... ... ... ... шығаратын
күшті әдістер болып табылады.
Сондықтан оларды қолдану жеткіншектің проблемасын шешіп және психикасын
әрі қарай кедергісіз дамуына ... ... ... ... ... ... тұрады.
1. Алғашкі кездесуде баламен сенімді байланыс орнату керек, ... ... ... ... жөн. ... салуды үй жұмысы
ретінде беріп, ... ... алып ... ... және бұл ... ... ... суреттерді талдаудан, мазмұнын түсіндіруден
бастау керек.
2. Сурет салуды баламен әңгімелесу барысында қолдануға ... ... ... салу ... балаға өз ойын, сезімін бейнелеуге
көмек көрсететін ... ... ... ... ... ... сурет салғызу барысында сурет салу ... ... ... тиым салмау керек.
4. Баланың психологқа деген сенімі орнатылған соң, балаға белгілі
тақырыпқа сурет салу ... ... ... ... ... әдістердің сюжеттерін қолдануға болады. «Үй, адам,
ағаш», РНЖ, ... ... ... ... ... ... салу ... терапияны өткізуді жеңілдетеді. Бейнелеу әдістерін қолданатын
терапия психологиялық көмек көрсетудің негізгі бөлігін құрап қана ... өз ... ... ... ... бейнелеуге және шығаруға
мүмкіндік береді. Өз ... ... оның ... болу, қажетті болу
қажеттілігін белгілі мөлшерде ... ... ... ... ... және өз ... ... суреттерді біріктіріп
қолданатын терапия жақындары қайтыс болған, физикалық немесе ... ... ... ... ... ... психологиялық
өзгертуге әкелетін әффективті әдіс ... ... ... ... терапияның жиі кездесетін ерекшеліктері. Ең алдымен суреттерді
«соқыр» анализдеу болмайтындығын ескерген жөн. ... ... ... жөн, яғни ... ... ... Әсірісе олардың
символикалық мәнін табуға ұмтылуда. Сондықтан бөлек бір затты, тұтастан
бөлек оқшау ... ... ... ... ... келтіреді.
Бұндай бағыттың келесідей түс және символдарға ерекше жиі қолдануына
көңіл бөлген жөн. Түс- белгілі бір түсті ұнату, жас ... ... Кіші ... ... жылы – ... сары ... ... жастағы балалар салқын – көк, жасыл түстерді ұнатады, ал сары
түсті ирек қолданады. Қызыл түс ... ... ... жиі кездеседі.
Түске байланысты баланың эмоционалды күйін анықтауда ... өзі ... ... ... ... ... маңызды, яғни түсті үйлесімсіз
қолдану, көп ... ... ... ... түстер: Қызыл түс – қалыпты
жағдайда үйдің моржасы, ерін, шоме, шие, алма, гүл ... ...... ... ... бояуда қолданады. Сары – гүлдер, ... Көк – ... көз, ... ... ... су. ... – шөп, тал, ... киім; Қанық қызыл (багровый) әйелдердің киімін бояуда; Қара –
түтін, шаш, аяқ ... ... есік және ... ... ... ... ... киім, көз, бұтақтар, шар, тау, жер; Ақ – бұлттар, забор т. б. ... ... ... - ... түс ең эмоционалды болып табылады. Ол
импульсивтілікті және ... ... ... алмайтындықты өзінен жоғары
тұрған бір адамның мадақтауын күтеді немесе оған кек ... ... ... ... ... түс қиналуды білдіреді. Қызғылт – эмоционалды
шыдамдылықты білдіреді. Ол сезімталдық, достық қатынасты немесе сол ... ... ... ... ...... сияқты сезім
шығаруын ұстай алмауды ... ... ... ... ... ... түс амбивалентті. Ашық сары – интелект, интуиция, ... ... ал ... ... ...... жою, ... түйықтықты көрсетеді. Жасыл – мазасыздықтан арылу, өз ... алу ... таза ... ... ... бұл түс ... эмоционалды
негіз болуын көрсетеді. Көк – ... ... ... ... ... сабырлықты білдіреді.Қанық қызыл - өте ... ... ... ұмтылуды білдіреді. Мүмкін бұл түс патшалардың түсі
болып саналатынына байланысты болғандықтан шығар.Қара және сұры – тежелуді,
депресияны, шыдамдылықты ... ... ... – ол ... ... болса солай жағып тастау. Ақ – бір-біріне қарама-қарсы ... ... Ақ түс ... ... ... ... кей ... қарапайымдылықты, жемділікті және тазалықты білдіреді.
Осы түстерге байланысты қорытындылау тәжірібе көрсеткендей көп жағдайда
сенімді. Бірақ сонымен қатар балаларда кей кезде ... ... ... болатындығын ескерген жөн./9.47б/
Жиі қолданылатын символдар - ... ... ... ... ... ... ... ол бірнеше мағына береді, символдың, суреттің басқа
бөліктерімен ... ... ... ... ... қатар символ
позитивті немесе негативті қасиетке ие болуы суретке салуының түріне ... ... ... ... ... ... да ... ролге ие ,
өйткені әр символ әртүрлі мәдени ортада өз мағынасына ие болады.
Топтық әдіс - бұл әдіс 12-13 ... ... ғана ... Бұл ... әрбір жетіде (мүмкіндігінше бір мезгілде) ... ... ... арналады. Психолог 5-10 жетіге арнап, тақырыптар
таңдайды (бақыт, ашулану, қорқу, жалғыздық, қайғыру, ыза, ... ... т. ... ... ... даму стадиясына сәйкес
келіп, әрбір аптада бір сезімді талдайды. Сонымен қатар ... ... ... ... төмендетеді, сондықтан ол проблеманы жасыру
қажеттілігін да ... ... ... шығару қысым деңгейін
төмендетеді, сондықтан ол ... ... ... да ... психолог-консультанттар үшінерекше маңызды. Өйткені олар терапиялық
мақсатпен деликатты ... ... және ... ... коррекциясының ең эффективті әдісі тәртіптік терапия
болып ... Бұл ... ... ... ... ... және даму теориясына сүйенеді. Қылықты өзгертудің ... ... ... ... жауап ретінде пайда болды.
Сондықтан бюхевиористтік бағыттың теориялық схемасы тәртіптің ... ... ... ретінде емес бір жағдайда жауап қайтарудан белгілі бір түрі
ретінде қарастыруды ұсынады.
Бюхевиоризмде адам әлеуметтік дағдыны және ... ... ... ... алады:
а) Классикалық игеру: (үйрену нәтижесінде шартты стимул шартсызға
бірігіп кетеді).
б) Жабдықталған ... ... ... ... әрекеттер немесе
реакциялар күшейді.
в) Бақылау ... ... ... ... ... ... немесе идентификация механизмдері арқылы жүреді. ... ... бала ... ... ... ... ... тенденция білдіреді, бірақ әлеуметтік үйренулер келесі процестер
арқылы жүру ... ... ... ... ... ... Ес: ... әрекетін,
мәліметін сақтау үшін); Моторлық мүмкіндіктер: (Қозғалыстың және ... ... ... үшін керек); Мотивация: (өзіндік
немесе күшейтілген әрекетке итермелеу үшін).
Осыған ... ... ... өзгеруге және бақылауға мүмкін
бақылауға мүмкін тәртіптік реакцияларға анализ жасауға негізделген. Өйткені
«қиын ... ... ... ... ... ... ... емес
және дұрыс емес үйренудің нәтижесі ретінде қарастырылады. Осыдан келе
тәртіптік терапия ... әсер ету ... ... ... болып
табылады. Көптеген психологтар тәртіптік терапияның ... ... ... ... ... эффективтілітің себебін олар мынаған байланысты дейді.
1. Баланың әлеуметтік ортасын бақылай алу мүмкіндігі.
2. Баланың дезадаптивті тәртібінің механизмдеріне әсер ете алу.
3. ... ... ... ... бар ... ... жұмыстық ең кең
таралған түрі әлеуметтік дағды ... ... ... Бұл ... деликвентті балаларда әлеуметтік дағдының жетіспеушілігімен
байланысты екенін дәлелдейтін ... ... ... ... ... ... классикалық және оперативті мүмкіндіктерге
сүйенетін терапиялық процедураларды жүзеге асыруда құрылады./2.11б/
Әлеуметтік дағдылар тренинг ... ... ... ... ғана емес ... қоғамға пайдалы тәртіпті қалыптастыру. Ол көбіне
балалармен жеткіншектерде ... ... ... ... және
үйренуге бағытталған. Әлеуметтік дағдылар, ... ... ... ... ... ... эмоционалды басқару, жақын және
алыс болашақты жоспарлау, шешім қабылдау коммуникативті қабілеттер, өзіне
сенімділік. Әлеуметтік дағдылар ... ... ... ... бұзушылық, диструктивті немесе ассоциалды бағытталған
агрессивтілік негізінде жатқан негативті ... ... ... ... ... ... конструктивті әрекеттесу
тәжіребесін қалыптастыру. Бұл жерде өзіне сенімді болу - ... ... ... және ... ... ... ... көрсете алу болып табылады. Сенімді тәртіп, мысалы өзге
адамды қорқытпай, күш көрсетпей немесе басқа да күштеп ... ... ... ... алу немесе біреудің өтінішіне,
ренжітпей, өзін түсірмей «жоқ» деп айта алу ... ... ... «жоқ» деп айтудың компоненттері, тек сөз ғана емес,
сонымен қатар жест, мимика, жүріс-тұрыс ... ... ... ... ... қоғамда қолдау алады, ал деструктивтілік
және агрессивтілік қабылданбайды.
Тәртіпттегі сенімділік өзін-өзі сыйлаудың өсуіне әкеледі. Деструктивті
агрессивтілік өз ... ... ... ... келтіру арқылы
қанағаттандыру болғандықтан өзін сыйлау сезімімен ... ... ... өзін бағаның төмендеуі, қобалжумен өз кінәсін сезіну әрқашан
ойында жүреді, сондықтан адам осы ... ... үшін ... ... ... ... келесі этаптардан тұрады:
- Міндет қою, яғни коррекцияны қажет ететін тәртіпті анықтау.
- Релевантті ... ... ... ... және ... беру.
- Жағдайды ойнату.
- Қажетті тәртіпті моделдеу.
- Барлық жаттығу барысында оптималды тәртіпті қалыптастыру.
- Қайта байланысты орнату – ойналып ... ... ... ... ... ... ... дағдыларды шынайы өмірде бекіту.
Әлеуметтік дағдылар тренингінің негізгі процедуралары, модельдеу,
рольдық ойындар, қайта байланыс орнату, ... оқу ... ... ... ауыстыру./32.56б/
Бұл белгілі коррекциялық топта, амитация арқылы әрбір қатысушының
ойнатылатын жағдайдағы ең ... ... ... және ... ... Бұл ... базалық әлеуметтік дағдылары жоқ адамдарға,
агрессивті емес, конструктивті ... ... ... байланысты.
Қатысушылар жаңа тәртіпке, бақылау арқылы және сырттан бекітусіз өздері еш
әрекет жасамай үйренеді. ... ... ... ... ... қолайлы
түрде алдына қойылған мақсатқа жеткізген тәртіптер ... ... ... соң – ... ... өз тәртібінің жақсы жағына
өзгеруі байқалады.
Рольдік ойындар - тренингке қатысушыларда ... ... ... ... ... ... беру. Көбіне белгілі бір керекті дағдыларды
қажет ететін жағдайда өзінің сезіне және сол ... ... ... ... ... бұл ... ... қатысушылар үшін
актуалды, сонымен қатар қиын емес ... ... ... ... ... ... ата-ана, инспектор т.б. Жайменен топ ... ... ... ... ... отырады.
Әрине әлеуметтік дағдылар тренинг тобындағы ролдік ойынның мақсаты ... ... бір қиын ... ... ... және конструктивті
құрылымға сүйене отырып қолайлы тәртіпті туындату болып ... ... ... - ... ... тренингінің бұл стадиясында
қатысушылар тәртібіне деген топ басшының (тренер) реакциясы ... ... ... ... Ол үшін екі негізгі тәсіл қолданады. Бұл
топ басшысының қатысушыларға жағдайдан ... ... ... табуға
түсіндіру, ақыл айту арқылы көмектеседі.
Нығайту – бұл белгілі ... ... ... тәртіпті
стимулдайтын, жазалау немесе қолдау болып табылады.
Қолдаумен жазалаудың ең қолайлы түрі, басшысы немесе топ ... ... ... мазақтау немесе жазалау болып табылады.
Оқу жағдайында алынған дағдыларды шынайы өмірге ауыстыру: Әлеуметтік
дағдылар тренингінің ... ... ... ... жаңа ... ... ... қолдануға үлкен көңіл бөлінеді. Осы мақсатта
келесідей әдістер қолданылу мүмкін:
- «Универсалды тәртіп»: ... ... ... ... ... ... ... жағдайда орынды болатын тәртіп принциптері. Мысалы:
Сыпайы қатынас.
-«Үй жұмысы»: Тренингке қатысушыларға шешім шығаруға қиын ... ... ... ... Бұл ... ... ойнатылады, сонымен
қатар қатысушыларға үй жұмысы ретінде тек ... ... ... ... ... ... қатысу арқылы орындай алатын жаттығу беріледі.
Мысалы: өзіне ... ... ... жол бермеу, бірақ табанды
болғанменен де өзін тұрақты, жайлы ұстай алу. ... ... үй ... қатысушы барлық топтағыларға өзінің не сезінгенін ... ... ... ... дұрыс орындалмаса, топта оны қайта ойнатылады,
бірақ оның ... сол ... ... тәртіпті алдынала модельдеп алу
керек.
Агрессивті балалар үшін тәртіпті ... ... ... ... ... бұл ... ... жетіспеушілікке ие.
1.Тәртіптің бұзылу симтомдары «шешіледі» бірақ оның себептері
жоғалмайды.
2.Тәртіп бұзушылықтың ... ... ... ... береді.
4.«Ауыстыру эффектісі» әрқашан сәтті бола бермейді.
Ең негізгі ... ... ... ... ... ... терапия кезінде ... ... ... ... ... ... пәні болып саналмайтын
жағдайда пайда ... ... ... ... тренинг процедураларының
кейбіреулерін қайта қарастыруға қажет екенін дәлелдеді.
Негізгі модификациялауға келесілерді жатқызуға болады:
а) Дағдыларды ... ... ... ... ... қолдану.
б) Дағдыларды тікелей қалыптастыратын әртүрлі бейне – үлгілерді
қолдану.
в) ... үлгі – ... ... және тағы ... Мысал ретінде
әртүрлі кең спектірлі бейне, сюжеттер және ... ... ... болады. Бірақ өзгерістер әрқашан тұрақты сәттілікке әкеледі.
Психоанализбен бюхевиоризмнің интеграциясы болу мүмкін.
Когнитивті- тәртіптік психотерапия - ... ... ... ... дамып келе жатқан әдіс. Оның мәні - тәртіптік терапияның классикалық
әдістермен бірге когнитивті қайтақұру ... ... ... ... жол ... жағдайды басқару; иррационалды ... ... ... ... ... және ... түсіне алу қабілетін
қалыптастыру, жауапкершілік, дұрыс дағды және құрылым қалыптастыру. ... бұл ... ең ... ... ... ... келтіру емес,
когнитивті процестер көмегімен тәртіптік процедураларды күшейту болып
табылады. Яғни ... ... ... ... адам өз істеген
ісінің мәнін түсініп, өз ... ... ... ... эффективті
болады. Өзгелердің сәттілігімен жетістігін бақылау, сөздік сенім ... Адам ол ... қиын ... сүйенеді ішкі импульстерге бағытталып
оны басқара алса, олар өзіндік ... ... ... ... «мен»
күштілігін сезіну, адамның өз тәжіребесінің негізінде пайда болады. ... өз ... ... бір ... ... көбіне когнитивті-тәртіптік
өзгерту программасы 6 сатыдан тұрады.
1.Өзін ... алу ... ... - тәртіптің мақсатын табу,
өткен нәрсенің негізгі себебін табу, осы ... ... ... және оның ... және жаман нәтижелерін еске түсіру; өзгеру
мақсатын анықтап және күшейтуді таңдау.
2.Релаксациялық тренинг – ... ... ет ... ... ... байланысты) күнделікті қысымды, қобалжуды бақылау
және релаксациялық әдістерді қолдану.
3.Жақсы жағдайларды ...... ... ... ... ... жоспарлау: негативті, позитивті, нейтралды
әрекеттердің арасындағы байланысты тұрғызып әрбір күнге күнтәртіп құру.
4.Когнитивті стратегиялар - ... ... ... ойларды тежеу әдістеріне үйрету; иррационалды сенімді шақыру және
қайталау; Пайда болған проблемдық ... ... ... бере алу ... білімін жетілдіру.
5.Табандылықты қалыптастыру - жүйелілік реттілік көрінетін жағдайларды
идентификациялау ролдерді ойнату және ... ... ... ... ... ... үйрету.
6. Әлеуметтік әрекеттесуді оптимизациялау: әлеуметтік әрекеттістікте
бұзылыстардың туылуына ... ... ... идентификациялау;
позитивті әлеуметтік қатынастар деңгейін көтеру ... ... ... ... ... қолданылатын агрессивтіліктің терапиясына
тоқталсақ ... ... ... проекция (қысым
көрсетуден пайда болған барлық агрессия түрлері) ... ... ... ... ... Бірақ қалай болғанда да
агрессивтілік өзін регуляциялаудың ... ... ... ... ... қажеттілікті қанағаттандыруға болмаса және «гештальт» ... ... ... ... ... невротикалық, үйлесімсіз немесе тұрақты агрессивті
реакцияларды конструктивті, пайдалы және жақсы тәртіпке трансформациялауға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... әр ... болуына байланысты оның түрлері де әр ... ... ... ... ... ұстай алу механизмдерін
белсендендіру, агрессивті импульстерді ... ... ... ... механизмді белсендендіру. Өзінің агрессивті
әрекетінің нәтижесін алдын ала көре алу, ... алу. ... ... ... ... агрессивті әдістері көп. Бұл жерде
«гештальтты» жою немесе қайта құружұмысы жүргізілу ... ... ... гештальт-терапияны қолдану.
Баланың өмірлік қажеттілігін қанағаттандыру көбіне ересектерге
байланысты. ... ... ... көмектесу жағдайында тәрбиеленген
бала толық дамиды. Сондықтан егер балаға ... ... ... ... бала өзін ... ... ... Кей кезде бала өз эмоциясын
және сезімін қалай пайдаланатынын білмейді. Сондықтан ол кей ... ... ... оны ... ... ... ... сақталып, баланың
психикалық денсаулығына әсер ... ... ... ... ет, ... ... ... өзгерістермен байланысты. Егер бала
өз ... ... ... ол ... ... ... ... ол зиян болып
келеді./13.97/
Баланың ағзасы қажеттілікті қанағаттандыра ... ... ... қайта жаңартуға тырысады.
В. Оклендер белгілі бір эмоциясы ... ... ... ... ... көрсетті. Бұл этаптарды ашулануды мысалға алып қарастыруға болады.
Ашулану өзін-өзі жоюға ... ... ... ... ... ... – балалармен ашулану проблемасын талдау. Көбіне ол балалармен
ашулану туралы әңгіме (ол не? Оларды не агрессивты қылады. Олар қалай ... ол бала үшін ... әсер ... ... мәні туралы және
ашуланған кезде келетін сөздер мен ойларды талдау өте маңызды. Ол ... ... ... оған ... баға бермеуге болады.
Екіншісі - балаларға шығарылмаған ашудың шығару ... ... ... ... ... ... ... оларды шығару жолдарын
таңдау және оны шығару ... ... ... ... ... не
ашуландыратынын сұрауға болады. Балаға ашуланудың суретін салғызуға
болады.
Балаға ... ... ... ... ... арасында
таңдауға үйреткен өте маңызды.Мысалы, оларға ... ... ... ... ... сағызды күштеп шайнаса жеңіл бола ма?
Үшінші – ашулануды шынайы қабылдауға үйрету ... оны ... ... ашулануға эмоционалды жауап қайтаруға үйрету. Ашудың
шығарудың көп ... бар: ... ұру, ... ... ... доп тебу,
жүгіру, затты ұру, қаазға жазу, сурет салу. ... ... ... ... ... (бет ... етінің қозғалуы, тамақта,
асқазанда, өкпеде ауырсынуды ... Ол ... ... ... түсіну үшін керек. Баланы өз ... ... ... одан қашпау керектігін түсіндіру. Егер бала өз ... ... ... онда өз ... ... символикалық
тұрде, яғни сурет салу немесе ойын арқылы шығаруға ... ...... ... ... контактіге мүмкіндік беру,
тікелей сөздік агрессияны шығаруға тәжіребені кеңіту: шынайы өмірде айтқысы
келгенді, жасағысы келгенді ... Бұл ... «бос ... ... болады, яғни отырғышта біреу отырған сияқты сезіну. Бала оған өз
ойын айтқысы келсе, айту керек немесе ... ... ... ... ... ... шығаруға көмектесетін заттарға, пенопласттан жасалған
ағаш, пышақ, ... ... ... ... жатқызуға болады. Әрине,
балаларға ең ... ... ... ... ... оны диагностикалық және
психотерапевттикалық мақсатта жиі ... ... ... ... ... кез ... суретін алуға болады. В. Оклендер суретпен жұмыс
жасаудың әртүрлі сюжеттерімен келесідей этаптарын усынады:
• Бір ... бойы ... ... ... Белгілі уақыттан кейін сурет
салыңыз – бірақ гүлдің ... оған ... ... ... ... әлеміңізді вербалды образды түрінде, гүл, ... ... ... Егер сізге ұнайтындай әлем болса, ол қандай
болар еді.
• Тыныс алудың жаттығуларын жасаңыз, енді не сезінесіз, оны ... ... ... не істейтінінізді салыңыз; сізді не ашуландырады.
Ұнамайтын заттың, жердің суретін салыңыз; соңғы рет ... ... ... ... ... ... Өзіңіздің суретінізді, үлкен болғанда, болашақтағы суретінізді,
қартайғандағы, кішкентайыныздағы суретінізді салыңыз.
• Белгілі бір ... ... ... ... ... сезінген кезді, сол
жағдайды ойлағандағы бірінші еске түсетін затты; есте қалған түс,
балалық кездегі оқиға зат, ... ... тағы ... ... ... Екі ... бойы ... гүл, сурет) қараңыз, музыка тыңдап өз
сезіміңізді бейнелеңіз.
• Өз жанүяңызды ... ... ... ... бейнелеңіз; Өз ішкі
«мен» суретін, ... ... ... ... ... ... сізді қалай көреді, қалай қалай көріңгініз
келеді, сізге ... ... ... ... өз ішініздегі жаман
адамды бейнелеңіз.
• Өзіңізге ... ... ... егер сіз ... ... қалай дегенінізге жетесіз. Жалғыздық
сезімін, жалғыз болған кезінізді, өзіңізге ұнамайтын қылығынызды; өз
балашағаңызды, қазіргі ... ... ... ... Бір ... ... заттарды, күшті-әлсіз; бақытты-бақытсыз; жақсы-
жаман т. б. бейнелеңіз.
• Сезімдерді айтып, бала тез оның суретін салсын.
• Уайымдататын затты, өз ... ... ... әрі ... жұмыс жасаған кезде психотерапиялық процесс
келесідей стадиядан өтеді:
1.Бала өз сезімдерімен бөлісуге жағдай жасау, оның нәтижесінде ... ... ... ... баланың жалпы сурет туралы ойын айтқызады.
Бұл өзін ... ... ... өзін ... келесі сатысында, психотерапевт
суреттін әр бөлігін, яғни ... әр ... ... ... ... суретті «мен» деген сөзбен бастап,
өзін суреттін атынан сөйлеуін ұсынады. Мысалы: «Мен – ... ... ... ... өтіп ... ортада көк доп салынған».
5.Белгілі бір зат тандалып, бала оның ... ... бала ... ... ... Бұл сұрақтар баламен
қатынастың жолдарын ашады және терапиялық процессті реализациялайды.
7.Бұл ... ... ... концентрациялау жалғасады.
Сонымен қатар суреттің бір ... ... ... ... қарастыру
жалғасады, оған сұрақтар көмектеседі.
8.Бала суреттегі екі адам, зат, ... ... ... баланың көңілін суреттің түсіне аударады. Ол
үшін бала көзін жауып отырады, ал психотерапевт түс ... өз ... ... туралы айтыңыз, ашық түс нені білдіреді, қара ... ... ... ... ... ... ... мимикасы, жест, тыныс алуы, үндемеуі т. б. Үндемеу-ойлану, өзін
контрольдеу, регрессия, уайым, қорқу, бір нәрсе түсінуді білдіреді.
11.Психотерапевт ... ... ... ... ... ... тән» нәрсені іздеуге көмектеседі. Ол үшін келесідей сұрақтар
қоюға болады: Сен өзін осыған ұқсас ... ... ба? т. б. ... әр ... формада қолданылады. Бірақ оларды өте абайлап қою керек.
12.Бұл этапта суреттер қолданылмайды. Бұнда шынайы ... ... ... Кей ... ол тез ... ... ... үндемей қалса немесе мимикасы өзгерсе: «не болды?» деп сұрауға болады.
Сол кезде бала өз ... ... ... ... бос, ... салынбаған жерлерге көңіл
аударады.
14.Психотерапевт бала үшін ең ... ... ... ... салудан бөлек, әртүрлі эмоциялық кейіптерге реакциясын қолдануға
болады: сезім шығару үшін музыка, шығармашылық ... ... ... ... айту, кітап оқу, «бағыттың әсер беретін» мультик, кино
қарау./5.87б/
II Жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... ... эксперементалды – психологиялық
зерттеуі
2.1Жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... типінің жеткіншек тәртібіне тигізетін
әсерін анықтау мақсатында ... ... ... ... Ақтөбе қаласындағы № 38 ... ... ... шақ ... ... ... Экспериментке
қатысқан мектептің 22 оқушысы тәжірибенің барлық деңгейінде ... ... ... төрт ... ... сай ... ... жинақтау;
-диагностикалық кезең, «Басса-Дарки» жеткіншек агрессиясын анықтауға
арналған сауалнамамен «Мазасыздануды зерттеу» сауалнамасы өткізілді;
-коррекциялық кезең, тәртіпті ... ... ... ... ...... эксперименттің нәтижелері
Психологиялық-тәжірибелік зерттеуді өткізу үшін «Басса-Дарки» жеткіншек
агрессиясын ... ... ... ... ... жүргізілді.
Психологиялық-тәжірибелік зерттеудің өткізу барысында «Басса-Дарки»
жеткіншек агрессиясын анықтауға арналған 75 ... ... ... ... ... оқу процессінде агрессиялық күйдің көрнуі ұстаздарды
қатты толғандырады. Психологтың басты міндеті басқа балаларға ... күйі ... ... ... психокоррекциялық жұмыс жасау.
Бұл қасиетті анық ашу үшін, «агрессия» мен ... ... ... ... Көптеген психологтар «агрессия» мен «агрессивтілік»
терминдерін тума ... деп ... ... ішінде белгілі
территориямен ... ... ... ... ... ... қоршаған орта адамдарының тұлғалық реакциясына деген реакциясы
(Хорни, Фромм) леген түсінік қалыптасқан. Маллер мен Дуб ... ... ... атап өтті. Агрессивтілік түсінігіне
субьекттивті-субьективті қарым-қатынастар түрінде жүзеге асатын ... ... ... ... және сандық қасиеттерге ие.
Агрессивтіліктің көрнуінің түрлі ... бар. ... ... бойында
түрлі деңгейлі агрессивтілік болу керек. Агрессивтілік қасиеттінің ... алып ... ал ... ... ... жоғары
болуы конфликттілік жағдайдың қалыптасуына алып келеді. Агрессияның көрнуі
екі түрде жүреді: өзіндік баға ... ... ... ... ... ... тәсілді агрессия. «Басса-Дарки» арессияның
көрнуін диагностикалауға арналған. Нұсқау келесідей болды: «Сізге ... ... ... ... «иә» ... ... ... пікірді
оқып, өзіңізге тән пікірді таңдап алыңыз». А. Басс ... ... ... ... орта адамдарымен жағдайларға деген
реакция ретінде қарастырды. А. Дарки реакциялардың келесі ... ... ... агрессия – басқа адамға физикалық күшті бағыттау;
2. Жанама агрессия – жанама ... ... ... ... ;
3. Тітіркену – кіші тітіркенуге деген жағымсыздық сезімнің пайда
болуы;
4. ... - ... ... ... ... ... ... қарсылық;
5. Реніш – қоршаған орта адамдарының ... ... ... пен қызғаншақтық;
6. Сенбеушілік – басқа адамдардың пікіріне сенбеушілік, өзіне қатер
төнуі мүмкін деген пікірге келушілік.
7. Вербальды ...... ... ... ... Кінә ... – субьекттінің өзін жаман адаммын деп есептеуі.
Психологиялық-тәжірибелік зерттеудің нәтижесінде ... ... ... ... ... агрессивтілік типтің көріну
жиілігі есептелінеді. Индивидтің ... ... ... ... ... агрессивтілік типін анықтайды. Жауаптар сегіз шкала ... ... – «Иә» - 1; ... - 0: 1, 25, 31, 41, 48, 55, ... - 1, «Иә» - 0: 9 және ... ... – «Иә» - 1; «Жоқ» - 0: 2, 10, 18, 34, 42, 56, ... - 1, «Иә» - 0: 26 және ... – «Иә» - 1; ... - 0: 3, 19, 27, 43, 50, 57, 64, ... - 1, «Иә» - 0: 11, ... – «Иә» - 1; ... - 0: 4, 12, 20, ... - 1, «Иә» - 0: 36.
Реніш –«Иә» - 1; «Жоқ» - 0: 5, 13, 21, 29, 37, 44, 51, ... ... - 1; ... - 0: 1, 25, 31, 41, 48, 55, 62, 68;
«Жоқ» - 1: 33, 66, 74, 75, «Иә» - ... ... «Иә» - 1; ... - 0: 7, 15, 23, 31, 46, 53, 60, ... ... - 1: 33, 66, 74, 75, «Иә» - ... сезімі –«Иә» - 1; «Жоқ» - 0: 5, 8, 16, 24, 32, 40, 47, 54, 61, ... ... ... ... ... ... ... мазасыздық күйінің әсеріннен болуы мүмкін, сондықтан
екінші ... ... ... зерттеу» сауалнамасы алынды.
Сауалнама жеткіншек бойындағы мазасызданудың деңгейін анықтайды. Сауалнама
екі ... ... ... ... ... ... ... Алғашқысы, жеткіншек бойындағы қандайда бір ... ... ... ... анықтаса, екіншісі жеткіншек бойындағы
жекелік мазасыздық деңгейін анықтайды. ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жауаптар есептелініп ортақ
мазасыздану деңгейі құрылады. Жеткіншектерге келесі нұсқау ... ... ... ... ... ... және сәйкес
графадағы санды сызыңыз. Сұраққа көп ойланбаңыз, дұрыс және бұрыс ... ... төрт ... шкаламен жауап беріңіз». Өзін-өзі бағалаудың
нәтижелерін талдағанда келесіні ескеру қажет, жалпы қорытынды көрсеткіштері
20-80 балл диапазонында бола ... Бұл ... ... көрсеткіштері
жоғары болса, мазасыздану деңгейі де жоғары болады. ... ... ... ... ... ... болады:
0 - 30 балл төмен мазасыздық;
31 - 44 ... ... - ... ... ... бір ... типінің басым болуы, жеткіншектің, сол бағытта
жиі бейімделетінін көрсетеді. Жеткіншектердің ... ... және ... факторларымен анықталады. Қандай да бір
агрессивтілік типі жеткіншектің бейімделу қоршаған ортаға бейімделуіне ... ... ... ... ... ... жеткіншектермен коррекциялық жұмыс жүргізуді жоспарлаған
кезде, баланың жеке тұлғалық ... ... ... ... Ол ... - ... ... арсыздық конвенциондық
нормаларды мойындамау, өзін басқара алмау, тежелу немесе импульсивтілік
және жағымсыз эмоциялық күйлер. ... ... ... тәртібіне
ата-ана және мұғалімдердің компетентті емес әрекеттінін әсерін ескере
отырып ... ... ... тренингтік бағдарламаға тоқталдық./16.64/
Индивидуалды психологиялық көмек көрсетуде агрессивті тәртіптің ... және ... ... ... тандауда аса қиындық тумайды.
Бұндай қиындық топтық психокоррекциялық жұмыс ... ... ... бұл кезде балалар әртүрлі категорияға жатады немесе көп
түрлі бұзылыстарға ие ... ... ... ... ... жұмыс
стратегиясын таңдауда келесі методологиялық принципке сүйену қажет:
• жеке тұлғаның ішкі ... және ... ... ... ... ... ... тәртіп өзгеру процессының заңдылыгын ескеру принципы; ол келесі
сатылардан тұрады: ойлау алды ... ... ... ... ... ... ... алуды қарастыру), дайындық (тәртіп
өзгертуге бағытталу), әрекет (өмір сүру ... ... және ... ... ... ... ... тәртіпті толықтай
жою, әртүрлі жағдайда рецедивтің алдын ала алу қабілетіне максималды
сенімділік);
... ... ... ... ... сферадағы
мазмұны түсініксіз әсерлерді түсіндіру, сендіру, конфронтация ... ... ... ... – катарсис, эмоционалды
көмек беру, эмоция арқылы; тәртіптік ...... ... және жеке ... ... және ... арқылы өзгеруге
бағытталу керек;
• интегративтілік принцип: тәртіптің бұзылудың көп болуын ескеріп және
психологиядағы тәжіребеге сүйеніп жеткіншек және ... ... ... ... ... ... психокоррекциялық
жұмыс жасауда интегративті принцип қажет екендігі туралы ... Бұл ... ... – және ... әдістерін үйлесімді қолданатын «тәртіп
модификациялау тренинг» ... ... ... көру ... ... осы принциптің қажет екендігі туралы ... ... ... ... ... ... көру және ... еңгізу, тәртібі бұзылған
балалармен жұмыс үйымдастыру, дәстүрлі тренингтік жұмыс ... ... бар ... ... ... ... құру екі ... принцип арқылы ... өз ... ... және мақсатын білу. Топты құру барысында
балалар алдын ала істелетін жұмыс туралы ... ... ... ... ... жөн. ... тренингке қатысушылармен алдын ала
әңгімелесу жүреді, ... ... не, оның ... ... ... ... Өз еркімен қатысу принципын сақтауда қиындық болу мүмкін. Өйткені
көбіне балаларды тренингтік топқа инспектор, ... ... ... Сондықтан, ережедегідей жұмыс барысында қарсыласу, өзінің
өзгеруіне ... ... ... ... ... қорқу сияқты
қиындықтар кездеседі. Бұндай жағдайды кішкене жазу үшін (толық жою мүмкін
емес) айналасындағылармен қарым-қатнастағы ... ... ... ... ... керек. Алдына қойылған мақсатқа жетуге ... ... және ... ... ... көмек көрсетуге
болады. Тек осы жанжақты толқылаудан кейін, жұмысқа қатысу ұсынылады.
Қатысқысы ... ... ... уақытын белгілеуге болады.
Топтың саны: Тренингке қатысушылар саны барынша оптималды болу ... ... ... топтың әрекет эффектісі тек қатысушылар арасындағы тығыз
қатынас емес, сонымен қатар тренердің қатысушыларды бақылай және ... ... ... Бірақ бұндай оптималды санды топ, тренердің
ассистенті болуын талап етеді.
Топтың жыныстық және жастық құрамы: Топ бір ... ... (± 1-2 ... ... ... Ол ... ... балалардың белгілі бір
проблеманың маңыздылығы, құндылықтар, қызығушылықтар арасындағы айырмашылық
болуына байланысты. ... ... ... ... және ... ... құрамы: Топты құрудың көрнекі ерекшелігі балалардың
тәртіп бұзуының сипатын және оның психологиялық ... ... ... ... ... ... принципы). Бұл топтың бір ... ... ... ... ... ... ... тәртіптік идентификация проблемаларын шешуге байланысты.
Осыны ескере отырып тренингтің методологиялық ... ... ... ... ... ... ... сферасының бұзылыстары
болса онда тренингтің сәйкес бөлігі нығайтылады.
Топтың жұмыс күнтізбесі: Топтар ... ... ... ашық ... жасай алатыны белгілі. Агрессивті жеткіншектермен жұмыс ... ... ... ... ... жұмыс жасауды қажет етеді. Оның
ерекшелігі, жаттығулардың басталуы және аяқталуы шектелсе де, ... ... ... ... ... ... шаралар
қолданылады. Мысалы: 15 минуттан артық ... ... ...
санкцияссы. Сонымен қатар, жұмыс барысында ешкім кете алмайды.
Басқарушының кәсіптік қасиеттері: Тренердің ролі, ... ... ... жағымды психологиялық климат жасауда (психологиялық
комфорттілік принципы). Тренердің топпен ... ең ... ... ... ... Балалардың тренерді
қабылдауын ... ең ... оны ... адам ... емес, топтық
мүшесі ретінде қабылдауы маңызды. ... ... бар ... ... негативті болады және ... және ... атап ... жөн. Топ ... позициясына тұру, тренердің
тәжіребесіне сонымен қатар жеткіншекпен тіл табысудың ... ... ... ... және ... ... қандай болса да қабылдау.
Тренердің төреші ролінен бас ... ... үшін өте ... бас ... ... ... позициясы емес, сонымен қатар
топтың даму белгілі этапында балалар қайта байланысты қажет ... ... ... ол ... ойы ... ... ... – басқарушының ойы
тіпті толық нейтралды болса да баға ретінде қабылданады. ... ... және өз ... туралы мәліметті талдауы барысында, өзіне баға бере
алады, және егер ... ... ... ойға ... ... ... ... Бұл үшін басқарушының ісі продуктивті болу үшін фасилитатор болған
дұрыс.
Түсінісу және ... ... ... тағы да бір ... ... ... қабілеттілігі. Тәртібі бұзылған жеткіншектермен жұмыс
кезіндегі эмпатиялық ... ол тек қана ... ... ... ғана ... қатар өз эмоционалды сезімін сөйлеудің вербалды және вербалсыс
әдістерін қолданып, ... ... ... ... Топ ... ... ... элементерден тұрады:
топ мақсаты, топ нормасы, топ ... және ... ... топ
ауызбіршілігі, оның даму сатылары.
Топ мақсаты: тренингтің ... ... ... ... бағыттылығымен анықталады. Тәртіпті өзгерту
тренингінді ол ... ... және ... ... ... - Ол топ мүшелерінің тәртібін бекітетін ережелер жинағы.
Олардан екі категорияны ... ... ... Топ ... қойлатын талаптар, ережедегідей олар жалпы тренингті
өткізудің принциптерімен талаптарына сай келеді.Олар ... ... не ... өзі ... ... қоя ... және ... қайтармауға
да болады;
- Топтық мәліметтер жабық болады. Топ ішінде айтылған, ... одан тыс ... ... ... ... болған оқиға басқа
адамдармен талдалынбайды;
- Баға беруден бас тарту, сөйлесу барысында дөрекі, ... ... ... ... ... ... зорлық көрсетуден бас тарту;
Топ құрамы және лидерлік мәселесі: Жеткіншектердің ... ролі ... оны ... ... ... ... социаметриялық статус жоғары
орын алады. Ролдік және статустық құрам жұмыс барысында өзгереді. Осыған
топ жетекшісін ... ... ... ... ... болады. Бұл
туралы мәлімет көбіне топ мүшелерінің жұмыс басындағы және ... ... ... Бұл үшін ашық ... ... шарт
емес.
Топ ауызбіршілігі: топ мүшелерінің өзін ... ... ... ... ұмтылуында және арнайы психологиялық климат ... ... ... ... және ... ... эмоционалды
дистанциясының азайуы немесе көбейуін көруге болады. Бірақ вербалды сатыда
олардың ... ... және ... ... ... даму сатылары: топтың динамиканың ең ... ... ... ... ... ... жұмыстың тиімділігі туралы
мәлімет береді. Дәстүрлік сатылардан бөлек 5 саты ... ... ... ... Бұл ... ... ... ашулы, уайым
үстінде болады. Олар ашық немесе жасырынды түрде топ жетекшісіне сенеді,
одан ақыл ... ... ... ... ... Бұл ... ... өз
проблемалары туралы айтпайды, көбінесе олар екінші орындағы немесе ... ... ... және қарсыласу сатысы: Бұл сатыда топ ... ... ... ... қарсыласады. Бұнда жетекші авторитарлы
қатынас арқылы әдейі топтың агрессиясын тудырады. Топ міндетті ... ... өту ... ... ... ... агрессия әдейі
стимулданады. Егер агрессия ... топ ... бір мүше ... ... ... Нәтижесінде топ агрессиятек физикалық ... ... ... ... ... арқылы шығарылып, түсініліп, талданылу
мүмкін.
Тәуелділік сатысы: Бұл ... ... ... ... ... өзгертуге дайындық жүреді. Бірақ бұл ... ... өз ... ... ... өз ... ... мойындамайды. Топ жетекшіден
жаңа тәртіп түрін сұрайды, үйретуді талап етеді.
Конструктивті әрекеттесу сатысы: Бұл сатыда жауапкершілік пайда болады
және шынайы ... ... ... ... өзінің және басқа мүшелердің
өзгеруіне қызығушылық. Топ тренингке ... ... ... ... ... ... ... ауызбіршілік толық
көрінеді, бірақ пайда болған жағымсыз эмоция жасырылмайды, ... ... ... ... ... ... болады, әркімде өз ролі
табылады, топ жауапкершілікті және белсенді болады.
Методологиялық негізі және ... ... ... ... және ... психотехникалық
процедураларды тандауда келесідей принциптер бар:
- ... және ... ... Бұл ... ... агрессивті
тәртіппен белсенді тәжіребесі қолданылады. Ол ала үшін ... ... орын ... болашағында проекциаланатынына байланысты. Болашақ
субъективті қабылдауда жоқ ... ... ... ... бала ... күтеді немесе қорқады («бір күндік өмір сүру феномены»).
- жағымды тәжіребені бекіту принципы: ... ... ... ... ... ... және жағымсыз
тәжіребені теңестіру, жайменен трансформациялап үйлесімді ... ... ... ... ... ол топ мүшелерінің
агрессивтілігін коррекциялауға бағытталған; ол ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда аяқталады (құндылықтар,
сенімдер, әдептілік, құрылым).
Методологиялық негізбен ... ... ... ... ... ... ... тәртіпті өзгерту моделі және
блоксхема «Тәртіп өзгерту тренингі».
Мақсаты. Жеткіншектердің ... ... ... ... ... (әлеуметтік жағынан қолайлы)
әдістерін іздеу. Тренинг барысында ... ... ... ... өз ... ... жағымсыз эмоцияларға жауап беру және ... ... ... ... ... ... өз ... қалыптастыру.
- мақсаты бағытталған тәртіпке, іштей өзін басқара алу және
жағымсыз импульстерді ұстай алуға үйрету.
- ... ... ... ... ... қалыптастыру.
Коррекция пәні баланың агрессивті тәртібі емес, ал оның мотивациялық,
эмоционалды, еріктілік және әдептілік компонентері және оларды регуляциялау
болып ... ... ... ... ... ... ... тәртіптен бас тартып; агрессивті емес қарсыласу;
бейімделу паттерндерін қалыптастыру; продуктивті тәртіптік ... ... ... бағытталады./31.64-68/
Тренинг бағдарламасында агрессивті мінездің қадаммен ... ... ... өз жеке ... ... және ... тәртіптің
проблемасы туралы мәліметтер көбейту.
2. «Өз жеке тұлғасын қайта бағалау»: бала өзі туралы ойына, ... өз ... баға ... «Айналадағыларды қайта бағалау»: бала өз тәртібін басқаларға әсерін
бағалайды.
4. «Топ ішілік көмек»: ... ... және оның ... топтың ашықтығы, енімі және түсінуі.
5. «Катарсис»: агрессивті тәртіпке өз қатынасын білдіру.
6.«Мен» нығайту»; тәртіп ... ... ... ... ... шешім іздеу, қабыдау.
7. «Альтернатива іздеу»: ... ... ... ... ... ... контрольдау»: агрессивті тәртіпті тудыратын
стимулдардан қашқақтау немесе оған ... ... ... өзгертілген тәртіп үшін өзін-өзі немесе басқалар
мадақтау.
10.«Әлеуметтену»: ... ... бас ... байланысты
әлеуметтік өмірдегі мүмкіндіктерді көбейту.
Танысу процедурасы: Тренер және топ мүшелері өзі туралы ... яғни ... ... ... ата-анасы, достары, қызығушылықтары
туралы айтады.
Топ ережелерін бекіту: Жұмыстың бұл ... ... ... кездесудің кестесі (жаттығулардың басталуы және аяқталуы, ұзақтығы,
жиелігі, топпен жұмыс режимы).
б) топтық нормалар.
в) топтық дәстүрлер ... ... ... шектеулер, кешігу
және топтық норманы бұзған үшін қолданатын шаралар).
Кездесу кестесін жетекші айтады. Топтық норма және ... ... ... колдаса ғана еңгізіледі. Бұл жұмыстың маңызды бөлігі
өйткені ... ... және ... ... және ... ... өзін және топты өзгертуге бағытталған ... ... ... ... қабылдаса, топ жұмыс барысындағы ... ... ... ... ... ... ... асырылуын қадағалайды. Егер нормалар орындалмаса оған қабылданған
шаралар қолданылады. Шара ... ... ... ... және ... ... түсірмеу принципі» ескеріледі. Слндықтан «жазалау» әртүрлі
болады. Мысалы: өлен айту, тақпақ оқу, билеп беру, жүгіру.
Мәлімет ... ... ... ... ... ... алу ... 3 негізгі бағыттағы талдау жүргізіледі.
а) өмірде не ... не ... үйде не ... не ... ... не ... не ұнамайды.
Талдау барысында ең алдымен ұнамайтын ... соң ... ... ... ... ... бар ... ересектермен
қатынастағы, яғни мұғалім, ата-ана, милиция т. б. Жағымсыз тәжіребе ... ... ... ... айтуға көмек береді. Жағымды тәжіребені
талдау өмірде ... адам ... ... ... ... ... алуға көмек береді./28.76б/
Коррекциялық психологиялық ... ... мәні және ... ... ... және ... ... өзгерісті
стимулдауға бағытталған. Мақсаты келесідей:
- «Мен» ... ... ... ... ... өзін ... ... мотивациясын белсендіру. Мотивацияның динамикалық процестерін
нығайту, еріктік және мотивация процестерін белсендіру.
- Ішкі конфликтерді ойнату, өзіне қатынасты ... ... ... ... және өз ... қасиеттерін қабылдау.
- Эмоциямен танысу, сезімдермен вербалы және вербалсыз қатынас.
- Агрессивті тәртіпке өз қатынасын ... өз ... ... ... ... ... ... қолдануға болатын жолын тандау.
- Агрессивті тәртібінің мотивтерін табу, сезімдерді вербализациялау
арқылы жағымсыз ... ... ... ... ... әсерді еске түсіру, ... ... ... ... арқылы құру.
Топ динамикасын нығайтуға арналған жаттығулар. Оның мәні мен ... ... ... топ құрамын және жетекшімен қатынасты жақсартуға
бағытталған.
Мақсаты келесідей:
-Тренингке қатысушыларды топтық процесске қосу, интегративті ... топ ... ... Бір ... ... ... ... үйрету, эмоционалды қысым пайда
болғанда өзін бағалауды тұрақтату, топ структурасын ... ... топ ... ... ... ... Топ ... туралы мәліметті көбейту, топты біріктіру.
-Тренер туралы мәліметт алу, «тренер-топ» қарым-қатынасын жақсарту.
Топ ішілік дискуссия: Топ ... ... бір ... ... оның шешу ... ... ... келесідей:
- Проблемаға баға беруге, альтернативті көз қарас іздеуге үйрету.
- Жағымды және ... ... ... ... ... ... әдептілігін анықтау.
- Эмоционалдыжәне рольдік алмасу, ата-ана-бала қатынасын талдау.
Топтар арасындағы дискуссия: Екі бір ... ... ... ... ... талдау. Оның мәні қатысушыларда
анализдеуді және өз ... ... ... ... ... ... ... келесідей:
- Өзін зерттеуге стимулдау, тәртіп өзгертуге итермелеу.
- Өзінің ... ... ... ... Ішкі ... анықтау, өз көз-қарасын айта алу және қайта
байланысты қабылдауды үйрету.
- Тәртіп өзгертуді стимулдау.
Проективті сурет салу: Топ эмоциясын вербалды ... ... ... ... ... ... мақсатында қолданылады.
Өмірлік жағдайларды ролдік ойнау: Әртүрлі проблемаларды ... ... ... үшін ... ... жинақталады.
«Ролдік алмасу» техникасын қолдану тренинг барысында өте маңызды, өйткені
тәртіптің әртүрлі моделдерімен ... ... ... ... ... ... ... бір жағдайды модельдеу арқылы, жеткіншектер
өз тәртібін өзгерте алады. Аталған әдіс жақсы нәтиже береді. ... ... ... ... және ... көмегі үлкен әсер береді.
«Тәртіп өзгерту тренингін» қолдану индивидуалды-топтық коррекцияға
жатқызып рецедивті алдын ... ... ... ... ... әсер
деуге болады. Тренингтік жаттығулар ... ... ... ... ... ... зор ықпал етті, бұл тексеру
жүргізу ... ... ... ... ... ... Психологиялық – тәжірибелік эксперименттің нәтижелері
Біздер зерттеуіміздің барысында жеткіншектер ... ... ... ... ... тұрғыда бағытталатындығын ескере отырып,
ең алдымен жеткіншектердің мазасыздық деңгейін зерттеп алуды жөн ... ... ... ... және ... сауалнамасындағы
агрессивтіліктің басымдылық таныттатын шкаласын анықтап алдық. Зерттеуіміз
барысында анықтағанымыздай, мазасыздығы жоғары деңгейге ие ... күй ... да ... екендігі анықталды. Зерттеу барысында
анықталғандай, «Басса-Дарки» сауалнамасының негізгі шкалалық көрсеткіші
бойынша, вербальды ... ... ... яғни ... шақта сөздік
агрессия басымдылыққа ие. Алғашқы зерттеуден ... ... ... ... ... ... ... тәртіпті
модификациялауға арналған тренингтік бағдарлама құрылды, бағдарлама тек
жеткіншектер ... ... ... ... ... ал ... ... төмендетуге зор үлесін қосты. Жеткіншектермен
жүргізілген тринингтік бағдарламадан соң, ... ... ... көп ... ... ... соң, ... ойынша алынған бағаларының арифметикалық ортасы есептелінді.
Арифметикалық орташа есептелінгеннен ... біз ... ... ... ... ... біз екі ... мінез-құлық
стилін, яғни келісім және бейімделу бойынша коррекциялық анализ өткіздік.
Ол үшін Пирсон формуласы ... ... ... ... ... xy = ... бойынша коэфицент коррелициясы біріншілік нәтижелердің ауытқуы
және арифметикалық ортаны орташа квадраттық ауытқуы негізінде есептелінеді.
Жоғарыда ... ... ... ... ... біз бұл көрсеткішті стандартты көрсеткішпен салыстырдық. ... қате ... ... ... ... ... ал біздің
көрсеткішіміз 0,8-ге тең, яғни жоғарғы стандартты болды.
1- кесте
Мазасыздық пен агрессиялық күйді
Пирсон формуласы бойынша ... |Аты – жөні |Х |У |Х |У |ХУ |
|1 ... Б. |9 |7 |81 |4 |63 |
|2 ... А. |5 |4 |25 |16 |20 |
|3 | ... Ә. |8 |1 |64 |1 |8 |
|4 ... Д. |6 |12 |36 |144 |72 |
|5 ... З. |8 |5 |64 |25 |40 |
|6 ... М. |7 |3 |49 |9 |21 |
|7 ... Е. |7 |7 |49 |49 |49 |
|8 ... С. |7 |5 |49 |25 |35 |
|9 ... А. |4 |9 |16 |81 |36 ... ... Б. |7 |4 |49 |16 |28 ... ... А. |6 |4 |36 |16 |24 ... ... Ш. |5 |4 |25 |16 |20 ... |Калешов Р. |3 |5 |9 |25 |15 ... ... Р. |7 |8 |49 |64 |56 ... |Құрманғазина А. |11 |4 |121 |16 |44 ... ... А. |5 |11 |25 |121 |55 ... ... А. |6 |5 |36 |25 |30 ... ... Д. |2 |10 |4 |100 |20 ... ... Н. |11 |7 |121 |49 |77 ... ... Д. |7 |9 |49 |81 |63 ... ... Д. |9 |8 |81 |64 |72 ... ... Б. |5 |7 |25 |49 |35 |
| |145 |139 |1063 |1041 |883 |
|: | | | | | |
N – ... ... ... көрсеткіштердің саны;
X – арифметикалық орта;
D – дисперсия;
S – стандартты ауытқу.
Птрсон формуласы:
R xy = ... = =
Sу = = = ... = = = 6.3 ... = ... = = = ... = = ... = = = ... бойынша жүргізілген есептеудің нәтижесі, стандартты көрсеткіштен
жоғары болды, бұл ғылыми болжамымыздың дәлділігін көрсетті.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Дипломдық жұмыс барысында біз психологияның ... ... ... ... әр ... да ... мәнділікке ие
және тиімді. Бірақ олардың әрқайсысының ... ... ... ... ... ... ... кезде белгілі
мөлшерде тиімділігін жоғалтады. Өйткені, агрессивті балалармен ... ... ... ... ... қатысуға келмеуі,
көбіне оларды милиция, ... ... ата – ана ... ... ... ересек адамдарға сенбеу, қарсы келу көп
кездеседі. Ересек ... көп ... бала үшін ... ... ... ... сауалнама жүргізу кезінде балалар
көп жағдайда ... ... ата – ана ... ... ... ... тағы ... қатынасты бастан кешірген. Сондықтан,
екінші ... ... ... ... ... тренинг» бағдарламасы беріледі. Бұл тренингтің мақсаты
балаларды қоғамдық нормаларға, ... ... ... ... ... ... шығару, агрессияны ұстай алу, басқара ... ... адам жеке ... ... ... қарастырады, жеке
құндылықтар, дүниетаным, мамандықты таңдау ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде, әлеуметтік-тұлғалық
факторлардың әсер ету негізінде, ... ... ... ... мен ... ... қатынасы өзгереді. Сонымен қатар, жеткіншек
шақ даму барысында, физиологиялық жағынан ... ... ... сәттерде, жеткіншектерде эмоционалдылық, сезімталдық, әсіресе, «ішкі
дүниеге» деген ... күрт ... ... ... ... есие бастаған кезде, психологиялық мазмұнда өзгеріске ұшырайды.
Сондықтан, жеткіншек шақ кезінде бала ... ... ... ... әрі ... ... ... балаға «жеткіншек шақ
кризисінен» жеңіл өтуге көмектесуге болады. Ата-ана ... ... ... ... принциптерін ұсынады. Осының негізінде, жеткіншек
жеке көзқарастарын қалыптастырады. Мұның барлығы жеткіншектің ... ... ... ... ... ... ... өз тәртібін
түсінуді қолдану керек. Агрессивті энергия ешқайда ... кете ... ... ... жолдарын табу қажет. ... ол тек ... ... жағынан шектелмеген әдіспен қанағаттандыруға
үйрету ғана ... ... ... өз ... ... жауапкершілікті
қалыптастыру өте маңызды. Балалардың өткен ... ... әсер ... ... әсер етеді. Сондықтан «жаңа және жақсы» тәртіпке
үйретуден басқа, казіргі шақтағы ... ... ... қабылдап, болашақты
шынайы әлемнің жағдайына сәйкес ... ... ... ... ... жұмысының міндеті орындалды: ... ...... және ... емес психотерапияны, индивидуалды және
топтық бағдарламаға сәйкес ... және ... ... ... ... ... өз ... күйін басқара алу қабілеті
жоғарылып, қорқу, ашу, эмоционалды конфликтілерге ... ... ... ... ... ... ... Топта жұмыс жасау,
ересектердің ақылынан эффективті әсер береді. Балалар өз ... ... ... ... зиян емес ... ... өз
құрдастарымен бірге табады, және ойын түрде эффективтілігін анықтайды.
Дипломдық жұмысы барысында қойылған ғылыми ... ... ... ол ... ... ... ерекшеліктерін зерттеу болды. Осы
мақсатқа жету үшін орындауға ... ... ... ... ... ... ... анализі жасалынды, жеткіншек ... ... ... ... ... ... зерттеу
әдістерін қолдануылды. «Басса-Дарки» жеткіншек ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы
агрессивті энергияны толық жою мүмкін емес, оны тек психотехникалар ... ... ... ... емес түрде шығаруға үйретіп, мінез-құлықты
регуляциялауға болады ... ... ... ... ... ... тізімі.
1.АликинаН.В. Особености агрессивного поведения несовершеннолетних и
основы его ... ... ... Киев 1991./23,59/
2.Аллан Дж. Ландшафты детской души. Психоаналитическое консультирование
в школах и клиниках. СПб; ... ... А. ... социального научения. СПб, 2000./88-90/
4.Бандура А. , Уолтерс Р. Подростковая агрессия. Москва ... Р. Ф. ... ... как средство диагностики развития
личности ребенка.// Диагностическая и коррекционная работа ... Сб. ... тр. М., ... ... Л. ... причины, последствия и контроль.
СПб.,2001./64/
7. Берн Э. ... в ... и ... для ... Г. Г. ... ... ... сферы
подростков-правонарушителей. // Изучение мотивации поведения ... ... Под ред. Л. И. ... Л. В. ... М., 1972./55/
9.Бэрнс Р. С., Кауфман С. Х. Кинетический рисунок семьи: ... ... ... ... ... ... М-2000./47/
10.Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. СПб.,1997. /33/
11.Бютнер К. Жить с агрессивными детьми. М-1991./85/
12.Гарбузов В. И. ... ... ... ... Под ред. Е. И. ... ... 1992. Вып.
1./97/
14.Захаров А. И. Неврозы у детей и их лечение. Л-1977./48/
15.Калитиевская Е. Парадоксальная социометрия как ... ... само ... ... ... ... и поведенческих расстройств. Клиническое
описание и указания по диагностике. СПб.,1994./64/
17.Клюева В. В., Свистун М. А. ... ... ... ... В. В. ... аспект проблемы
девиантного поведения у детей и ... // ... ... ... ... В. Т., ... Д. И. ... психотерапия. Минск.
1997./82/
20.Левитов Н. Д. Психическое состояние агрессии.// Вопросы психологии.
1972./91/
21.Лоренц К. Агрессия. М. 1994./58,125/
22.Оклендер В. ... с ... ... с ... ... ... с ... М – 1996. Вып. 1./34-37/
23.Оклендер В. Окно в мир ребенка. Руководство по ... ... М. ... трудным детям. М – 1987.
25.Рудестам К. Групповая психотерапия. Психокоррекционные ... и ... М – ... Т. Г. ... и ... // Вопросы психологии.
1992./76/
27.Смид Т. Групповая работа с детьми и ... М ... А. ... и ... ... ... М –
1999./48/
29.Фреид З. Введение в психоанализ. Лекции. М – ... И. А. ... и ее ... ... И. А. ... ... коррекция
агрессивного поведения подростков. // М – ... С. С. ... ... ... свой ... ... Э. Детство и общество. Обнинск 1993./86/
34.Ялом И. ... ... ... психотерапии.
СПб.,2000./124/
35. Психология подростка. Учебник. Под ред. А.А. Реана –
СПб.: «прайм-ЕВРО-ЗНАК» 2003г. /127,277,383-391/
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I. Жеткіншек шақтағы агрессивті ... ... ... ... ... ... ... типологиясы
1.2 Жеткіншек шақ кезеңіндегі балалар ... ... мен ... ... ... агрессивтілік
II Жеткіншектердің агрессиялық типін анықтауға ... ... ... анықтаудың эксперементалды – психологиялық
зерттеуі
2.1Жеткіншектердің агрессиялық типін ... ... ... Тәртіпті модификациялауға арналған тренингтік бағдарлама
3. Психологиялық – тәжірибелік ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Нығмет Сауранбаев18 бет
Ерте психикалық жас3 бет
Жыныстық мінез-құлықтың отбасында алатын орны15 бет
Заңдылық, құқықтық тәртіп және тәртіп4 бет
Заңдылықтың түсінігі және қағидалары27 бет
Халықаралық экономикалық құқық ғғымы және қайнар көздері4 бет
Құқық және құқыққа сай тәртіп3 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь