Бастауыш мектеп оқушыларының қабылдау процесінің ерекшеліктері

Жекелеген психикалық процестерді дамыту бүкіл бастауыш мектеп шағында жүзеге асырылады. Балалар мектепке қабылдау процестері едәуір жетіліп келсе де, олардың оқу ісіндегі қабылдануы формалар мен түстерді тану және атауға келіп тіреледі. Бірінші класс оқушылары өздері қабылдайтын заттардың қасиеттері мен сапаларына жүйелі талдау жасай алмайды. Бұл жағдай арнайы жасалған тәжірибелерден айқын көрінеді. Мәселен, бірінші класс оқушылары суретті қарап отырып салу үшін түрлі түсті құмыра алды дейік. Балалар оны тез қарап шығып, атын атайды, содан соң оның өзіне сонша көңіл аудармай, бірден оның суретін салуға ұмтылады. Олардың салған суреттінде құмыралардың көлемі де, формасы да, әр түрлі болып шығады, тіпті бір.бірден едәуір айырмашылығы да болады, өйткені балалар форманың өзіне талдау жасамаған еді. Құмыраның түсін беру мәліметтері ұқсас болады. Бірінші класс оқушылары бұл түсті танып, атап та береді, бірақ оның нақты ерекшеліктері оларды қызықтырмайды. Саралап қабылдаудағы кемшіліктер басқа тәжірибеден де байқалады [1].
Баланың қабылдаған заттарын талдау және саралау мүмкідіктері онда заттардың жекелеген тікелей қасиеттерін аңғару мен айырудан гөрі күрделілеу қызмет түрінің ұалыптасуымен байланысты. Бақылау деп аталатын бұл қызмет түрі мектептегі оқу процесі кезінде ерекше тез қалыптасады. Сабақтардың үстінде оқушы қандай да бір пәннің және құралдың қабылдау міндеттерін алып, ал одан кейін өзі де кең түрде тұжырымдайды. Осының арқасында қабылдау мақсатқа бағытталады. Мұғалім мен құбылыстарды көру немесе есту әдістерін, бекітілген қасиеттерді жазу құралдарын балаларға үнемі көрсетіп отырады. Одан кейін бала қабылдау жұмысын дербес жоспарлау мен бастысын, көмекшілерін ажырата, қабылдаған белгілерінің иерахиясын бекіте, оларды ортақ шамасына қарай саралай отырып және тағы басқа бұл жұмысты түпкі ойлауға сәйкес алдын ала ойластырып іске асыра алады. Мұндай бақылау іс.әрекеттің басқа бағытталған және еркін бақылау формасына ие болады.
        
        Бастауыш мектеп оқушыларының қабылдау процесінің ерекшеліктері
Жекелеген психикалық процестерді дамыту бүкіл бастауыш мектеп шағында жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... жетіліп келсе де, олардың оқу ісіндегі қабылдануы формалар мен ... тану және ... ... ... ... ... ... өздері қабылдайтын заттардың қасиеттері мен сапаларына жүйелі талдау жасай алмайды. Бұл жағдай арнайы жасалған тәжірибелерден айқын көрінеді. ... ... ... оқушылары суретті қарап отырып салу үшін түрлі түсті құмыра алды дейік. Балалар оны тез қарап ... атын ... ... соң оның ... ... ... ... бірден оның суретін салуға ұмтылады. Олардың салған суреттінде құмыралардың көлемі де, ... да, әр ... ... ... ... ... ... айырмашылығы да болады, өйткені балалар форманың өзіне талдау жасамаған еді. Құмыраның түсін беру мәліметтері ұқсас ... ... ... ... бұл ... танып, атап та береді, бірақ оның нақты ерекшеліктері оларды қызықтырмайды. Саралап қабылдаудағы кемшіліктер басқа тәжірибеден де байқалады [1].
Баланың қабылдаған заттарын ... және ... ... онда ... ... ... қасиеттерін аңғару мен айырудан гөрі күрделілеу қызмет түрінің ұалыптасуымен байланысты. Бақылау деп аталатын бұл қызмет түрі мектептегі оқу процесі кезінде ... тез ... ... ... оқушы қандай да бір пәннің және құралдың қабылдау міндеттерін алып, ал одан кейін өзі де кең түрде тұжырымдайды. ... ... ... мақсатқа бағытталады. Мұғалім мен құбылыстарды көру немесе есту әдістерін, бекітілген қасиеттерді жазу құралдарын балаларға үнемі көрсетіп ... Одан ... бала ... ... ... ... мен ... көмекшілерін ажырата, қабылдаған белгілерінің иерахиясын бекіте, оларды ортақ шамасына қарай саралай отырып және тағы ... бұл ... ... ... ... ... ала ... іске асыра алады. Мұндай бақылау іс-әрекеттің басқа бағытталған және еркін бақылау формасына ие ... ... ... ... бақылауда жеке адамның ерекше қасиеті ретіндегі баланың байқағыштығы туралы сөз қозғауға болады. Бастапқы оқытуда барлық бастауыш класс ... осы ... ... бір қатар дамытуға болатынын зерттеулер көрсетіп отыр [7].
Бастауыш мектеп шағы басында бала айналасындағы заттардың ... ... ... ... ... байланыстарды аңғарып және оларды пайдалана бастайды. Бұл заттақ іс-әрекеттерді, ойның қарапайым формаларын, сурет салу мен сөйлеуді игеруге ... ... арғы ... ... алғы шартарын жасайды. Бастауыш мектеп жасындағы ақыл-ой дамуының негізін балада қалыптасып жатқан қабылдау мен ойлау ... жаңа ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттер есебінен дамиды. Бала заттарды олардың формаларына, көлеміне, ... ... ... ... оның ... ... әрекеттері қалыптасады. Сыртқы бағдарлау әрекеттерін табысты игеру баланың атап айтқанда, қандай заттармен шұғылдануына тәуелді болады. бұл жастағы ... ... ... ... ... ... өзінде бөшектерін бір-бірімен салыстырып өлшеу қажеттігін туғызатындай етіп жасалынған.
Сыртқы бағдарлау әрекеттерінің көмегімен заттардың қасиеттерін ... ара ... ... бала енді ... көз ... табуға ауысады, яғни қабылдау іс-әрекетінің жаңа типі қалыптасады [4].
Көзбен қабылдаумен қатар мектеп шағында балада естіп қабылдау да дамиды. Әсіресе фонематикалық есту өте тез ... ... ... ... оқу материалды да ойдағыдай игерудің қажеті шартты. Мұндай материалға зейінсіз қарау және оның ... жете ... ... тараған. Бұған қарсы күресу керек. Мәселен, теорияны меңгерудың сапасы чертежді , білуге тікелей байланысты. Чертежді әншейін есте ... оны ... ... бере білу ... жеткіліксіз. Чертежбен жұмыс істеп, белгілі бір байланыстар мен тәуелділіктер саралағанда ғана айтарлықтай информация алынуы мүмкін. Осындай ... ... ғана ... ... ... мүмкін. Осындай іс-әрекет болса ғана чертежді қабылдау ойлаумен ш , ... ... ... ... материалмен жұмыс істеуде, қандай оқу-практикалық тапсырманы болмасын орындағанда жетекшілікті ойлану дағдысын қалыптастырып дамыту әбден қажет [1].
Ғылыми ұғымдарды игеру процесінде және оның ... ... жаңа ... интелектілік қызметінің жаңа формасы қалыптасады.
Адам жоғарыда айтылғандай көзбен көру арқылы есту арқылы қабылдай алады [1].
Зат көлемін ... көз ... оның ... ... байланысты [4а]. Егер бала затқа дейінгі қашықтықты дұрыс айыра алмаса, онда алыс тұрған зат көз ... ... ... ... Егер бала обьектіге дейінгі қашықтықты дұрыс айыра алса, онда константылық заңы әрекеттенеді деген сөз [1].
Зат көлемін ... және қол ... де ... ... [2]. ... ... ... бір заңдылықтарға бағынады [2].
Көптеген фактілер көру, есту, сипап сезу арқылы ... ... ... рольге ие екендігін көрсетеді. Сыртқы сезім органдарының қозалысынсыз адвекатты образ формаланбайды [2].
Мұның түсіндірмесі мынада, яғни біз ... тек ... ғана ... ... ... ... Миға ... қоршаған орта туралы ақпарлар келіп отырады, яғни бізде тәжірибе жинақталады. Егер бұл тәжірибелік ... ... біз ... түсінбеушіліктерге кезекпен болар едік [2].
Мысалы, тәжірибелілік бізге заттардың көлемі туралы түсінуге ... ... Егер ... деп сұрасақ, ол деп жауап қайтарады. Бірақ оны ... бірі ... кіші ... ... деген пікірге келмейді. Бала бір адам қайықта, екіншісі жақында орналасқан екенін айырады.
Тәжірибе көмегімен ... ... ... ... ... ... және он ... бала алыстап бара жатқан рельстерді көргенде, оны көкжиектен астасып жатқандай сезінеді. Бірақ бұны көз ғана көріп ... Ал бала миы ... ... оның ... еш ... ... қозғалысы адамға одан әрі не тұрғанын анықтауға мүмкіндік береді. Егер объект бізге ... ... біз ... оған ... ... көз бір ... тіріледі де көз бұлшықеттері қимыл жасайды. Осы көз бұлшықеттерінің кернеулігі, яғни күлтенуі арқылы адамда қашықтық туралы түсінік ... ... ... ... ... беру ол әр ... ... түрліше қабылдауына байланысты.
Бала алма жемісін көргенде көру, дәм, иіс әсерлері бірігіп кетеді. Жекелеген заттарды қабылдау процесі өте күрделі ... Адам ... ... құбылыстардың негізгі белгілерін ажыратып алып, затты түсінуге кіріседі. ... ... ... оларды түсіну тез жүзеге асырады, ал таныс емес ... ... ұсақ ... ... бала ... ... ... раушан гүлін көреді. Ол өте нәзік, жағымды иісті. Ауа тазартады. Оны өзге ... ... оның ... ... бала біліп тұрады. Ал қасында өсімдікті алғаш рет көріп тұрғандықтан оның атын да білмеуі мүмкін. Оны білу үшін бала үлкендерден ... ... неше ... ... ... ие ... тағы ... сұрап, немесе кітаптардан қарап біледі, яғни оны тануға бірнеше минут кетеді.
Біз ... ... ... бір ... ... ... психикалық процесс екенін көрдік. Белгілі совет психологы С.А.Рубинштейн интерпретация әр ойланылған ... ... ... ... кезінде адамда заттың көрінген бейнесі қалыптасады. Бұл затты сөзбен айтамыз. Осыдан кейін зат пен сөз арасында байланыс туады. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... екені көрінеді.
Таныс емес затты қабылдауда бала оны таныс заттармен сәйкестіліктерін байқайды. ... ... ... ... ... ... аудару ие болады [2].
Мысалы сағатты қабылдап, оның атын ойша айта отырып адам оның ... ... ... ... ... оның ... уақытты көрсетіп тұрғанына да көңіл бөледі. Және осылармен бір мезгілде адам қабылдаушы затты анықталған деңгейге қатыстырады, яғни жоғарыдағы мысал бойынша ... ... ... приборға (хронометр).
- көп пәндердің атауы балалар бұны ... ... ... ... айналасындағылардан әр уақытта , , деген сияқты көптеген ... ... ... еске ... Бұл ... таң ... ... тек балаларға ғана қатысты емес. Үлкендер де , деген сияқты сұрақтарға жауап іздейді.
Қабылдау кезінде әрбір зат тіпті оның ... оның ... ... ... байланысты. Мысалы, аласа үй, өте биік үйдің жанында тұратын болса, ол тіпті аласа болып көрінеді. Бұл ... тек ... ғана емес ... ... адамдарға да қатысты. Мысалы, көңілді ортадаға көңілсіз адам одан да көңілсіз көрінеді [2].
Бүтін және оның бөлігі қабылдау да ажырамас ... ... ... әр ... өз ортасы бар. Егер үлкендер бұл орта туралы жаман пікір айтса ол өзін де осы пікірге енгізеді. Бұл ... ... ... ... ... бір адамның ісі көптеген кінәсіздерді де өзімен ала кететіні де бар [7].
Осы тұрғыда, әрбір қабылдауға тек түйсіну ғана ... ... ... ... ... оның ойы, ... да көрінеді, әрі кіреді [7].
Қабылдаудың дара өзіндік бейнесі сол ... ... ... ... байланысты. Егер ол көңілді болса қабылдау бір бөлік, егер қорқыныш ұялаған, селсоқ болса онда тіпті өзгеше. Сол себепті бір ғана ... ... ... ... ... ... ... ажыратылады. Қабылдауға адамның іс-әрекеті көп ықпал етеді. Кез-келген мамандықтағы адамның қабылдауы үнемі ... ... ... ... бейнелейді [5].
Әр адам мынадай күнде болып көрген болар: Бір сабақты оқымай барсаң - ... ... ... ... ... ... әдетінен өзгерістерді байқайды. Әрине, егер ол баланы жақсы танитын болса жаңа мұғалім мұның ... ... ... бір ... қасиеті қабылдаудың - константтылық. Осы сөзден кейін мұғалімде психологиялық кедергі ... ... ... Жаңа ... естігінде бала оның мағынасын түсінбей, тоқырауы мүмкін [4а].
Константтылық деген сөз ... ... ... ... ... ... Ол қабылдауға байланысты заттар мен оның жекелеген ... ... ... түс) ... ... Егер адам ... тұрақтылыққа ие болмаса, онда адам әлемді біркелкі көрмеген болар еді. Заттардың орнына түрлі түсті ... ... ... ... еді. Әр қозғалыс кезінде заттарды тануға мүмкіндік беретін қасиеттер өзгерістерге үнемі ұшырап тұрған болар еді [5].
Қабылдау константтылығының көмегімен біз ... ... ... ... константтылығы арқасында біз затты толық көрмесек те оның бүтіндігі сақталады.
Күндіз де, кеште қарағаны қара етіп, қарды ақ етіп ... ... ... ... ... ... ғана ... уақытты, қозғалысты, кеңістікті дұрыс қабылдауға үйрене басталды. Кішкентай бала ... доп ... ... тебуге, үлкие келе скакалкадан секіруге, байыпты тамақтануға, әдемі ... тағы ... ... [2].
Қабылдау процесінде үнемі компоненттер қатысады. Жақсы қабылдау үшін бала заттарды қолмен ұстап, көбен зерттеп қарайды. Жақсы есту үшін ... ... Осы ... ғылымда перцептивті деп атайды /perceptio/ (лат.) сезім мүшелері арқылы объективті жақтылықты бейнемен қабылдау [5].
Моторлы ... ... ... сезуде ашық көрінеді.
Сипай сезуде заттың бейнесі заттың үстімен қозғаған қол қозғалысынан туады. Көз және қол затты немесе суретті ... ... ... ... ... ... ... түрліше болады немесе ол бізге білінбейді.
Егер адам бір нүктеге тесіле қараса, оған оның көзі еш қимылсыз тұрғандай сезіледі. Бірақ бұл ... көз ... әрі ... микроқозғалыстар жасайды [3].
Ғылымдардың айтуынша перцептивті әрекет толық жүйені құрайды. Алғашында қатты байқау өтеді. Одан әрі адам ... ... ... ... ... ... осы бөлектенген белгілермен танысу, қарау жүреді. Сосын оны қандай да бір объектіге жатқызады.
Бұл әрекетке бала ... ... Ол ... жаңа заттармен оның қасиеттерін ашады. Үлкендерде бұл әрекеттер тез өтеді, ал балалар мен ... ... ... ... ... да уақыт кетеді. Бірақ әрбір адам өз қабылдауын жақсы дәрежеге көтеруге болады [2].
Бақылаушыға айналу үшін мынадай ... ... ... ... сізден гөрі жақсы оқып, жақсы баға алатын оқушының сабақ айтуын байыпты түрде тыңдаңыз.
* Сабаққа ... ... ... бөліп алып, осы бөлікке ерекше көңіл аударыңыз.
* Оқып отырған ... мен ... өз ... ... ... өз ... біріктіріп, әрі қабылдау қабілетіңіздің ерекшеліктерін белгілеп отырыңыз және өзгелердің қабылдау қасиеттерін өзіңіздімен салыстырыңыз.
* ... ... ... ... келе және ... ... жауап бергеніңді есіңе ал.
б) оқушылар қандай сұрақтарға жауап береді.
в) ... ... ... жасады.
г) олар қандай мақсатты иеленді?
д) сіз білесіз бе, сіздің класыңызда қара ... сары ... ... [2]. ... адам ... ... жүйіле түрде жаттықтырып және дамытып отыруы қажет [1].
Осылармен қатар адамға қоршаған әлемді көруге ... тағы бір ... ... бар. Ол қабылдау иллюзиясы. Кей жағдайларда біздің ... ... Ол рас па? ... бұған бәрі де мүмкін деп жауап береді. Тәжірибеде түсіндірсек, балаға, мысалы, суретте бейнеленген көлденең ... тік ... ұзын деп ... береді. Бұл көру қабілетінің жаңылысуы. Ал сызықтар бірдей [6].
Ұлы неміс ғалымы әрі ойшыл Иоганы Вольфганг Гете иллюзиясы туралы ... ... . Егер бір ... қара ... ақ шеңбер мен дәл осындай көлемдегі ақ фондағы қара шеңберді қарастырсақ, онда екеуі тең көрінеді [2].
Бұл ... ... ... ірі деп ... Әр ашық түсті заттың көз сечаткасында ашық түсті шектеледі және ол ... ... ... Бұл ... Гете ... 1/5-ге ... деп ... қалады, ал кескін көлемі қашықтыққа байланысты өзгеріп отырады [1].
Иллюзия заңдылығын ежелгі Грецияда архитекторлар қолданған [4].
Балалардың қабылдаудың дамуы түйсік, ... ... ... ... ... отырады [4а].
Қолданылған әдебиеттер:
1.Н.Ф. Талызына.
2. Рогов.
3. Немов. І том
4. М.А. ...
5. под ... ... Г.М., ... А.И. ... ... Р.Л., Дубовская Е.М. . Москва 1991 г.
7. ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамыту ерекшеліктері48 бет
Бастауыш сынып оқушыларының оқу әрекетін қабылдауындағы психологиялық ерекшеліктер. 59 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
«Қайнау қабатындағы жану процесі »4 бет
Індеттік процестің даму заңдылықтары және сатылығы6 бет
Астық түйірлерінің өздігіне қызуы7 бет
Білім беру процесінің субъектілері4 бет
Білім беру процесінің субъекттері14 бет
Басқару процесі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь