Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар

Төтенше жағдай дегеніміз - табиғат немесе өндіріс апаттарының зардаптарын күнделікті қызметпен, қаражатпен жоюға мүмкіндік бермейтін, ол үшін әдейі материалдық, техникалық, ақша қаражатын және адам күшін талап ететін жағдай.
Қазақстан мемлекетінің орналасқан жері – орасан зор, кең байтақ. Ол жерлерде табиғат апатының неше түрі: жер сілкіну, қар тасқыны, қатты жел, су тасқыны сияқты құбылыстар жиі болып жатады.
Зілзала - бұл кенеттен пайда болатын, халықтың қалыпты тірлігін күрт бұзатын, материалдық құндылықтарды үлкен шығынға ұшырататын, сондай-ақ адамдар мен хайуанаттардың өлім-жітімі болатын табиғат құбылысы.
Әрбір зілзаланың өзіне тән физикалық қасиеті, пайда болу себебі, қозғаушы күші, сипаты мен даму сатысы, қоршаған ортаға өзіндік ықпал ету ерекшелігі бар.
Зілзала кез келген мемлекет үшін үлкен ауыртпашылық, келтірер залалы мол төтенше оқиға.
Қазақстан Республикасы аумағында мынадай зілзалалар болуы мүмкін: жер сілкінісі, сел, қар көшкіні, сырғыма, дауыл, су тасқыны, буырқасын, өрт.
Дүние жүзінде су тасқынына бүкіл зілзаланың 40 пайызы келеді екен, 20% - тропикалық циклондары, 15% - жер сілкінісінің, ал қалған 25% - зілзаланың басқа түрлері.
Каспий теңізі деңгейінің өзгеруіне, Арал теңізінің құруына, Балқаш көлінің таяздауына байланысты құбылыстар табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар арасында ерекше орын алады.

        
        Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар.
Тұрғындарды қорғау
Төтенше жағдай дегеніміз - ... ... ... апаттарының
зардаптарын күнделікті қызметпен, ... ... ... ол үшін ... материалдық, техникалық, ақша
қаражатын және адам ... ... ... жағдай.
Қазақстан мемлекетінің орналасқан жері – орасан зор, кең байтақ. ... ... ... неше ... жер сілкіну, қар тасқыны,
қатты жел, су тасқыны сияқты ... жиі ... ... - бұл кенеттен пайда болатын, халықтың қалыпты ... ... ... құндылықтарды үлкен ... ... ... мен хайуанаттардың өлім-жітімі болатын
табиғат құбылысы.
Әрбір ... ... тән ... ... ... болу себебі,
қозғаушы күші, сипаты мен даму ... ... ... ... ету ... бар.
Зілзала кез келген мемлекет үшін ... ... ... мол төтенше оқиға.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... сілкінісі, сел, қар ... ... ... су ... ... жүзінде су тасқынына ... ... 40 ... келеді
екен, 20% - тропикалық циклондары, 15% - жер ... ... 25% - ... ... ... ... деңгейінің өзгеруіне, Арал ... ... ... таяздауына байланысты құбылыстар ... ... ... ... ... орын алады.
Жер сілкінісі
Жер сілкінісінің кенеттен ... ... және қас ... ... ... - бұл жер ... немесе мантияның ... ... ... қозғалыс пен жаратылыс нәтижесінде
пайда болған, ... ... ... үлкен ... жер асты ... мен жер ... ... ... жер асты ... тербелістен болады. ... жер ... ... ... ... ... болатынын және
қандай зардап ... тура ... айта ... отыр.
Сейсмикалық станциялардың ... – дәл ... Жыл ... ... ... аса жер ... ... тұрады.
Жер қыртысының тектоникалық қозғалысын тудыратын жер ... ... ... келеді.
Жер сілкінісінің барысында адамдар қаза болады, ... ... ... ... мен ... да ... ... құбырлары, канализация, ... беру ... ... ... бұзылады, қар көшкіні, сел, сырғыма мен ... ... Тау ... ... құлайды, адамдарға үрей
болады. Су асты және су ... жер ... ... түбінің қозғалыс нәтижесінде теңіздің ... ... ... ... құрылыста үлкен ... ... ... күші оның әсерінен болатын ... ... ... ... 450 мың ... ... жер сілкіну қауіпі бар. Бұл ... 6 ... ... ... 27 ... ... астам елді мекендер бар.
Еліміздің 40 ... жуық ... ... осы ... Қазақстан, Алматы, ... ... ... ... ... мен ... ... сейсмикалық
қауіпті аймақты орналасқан. Онда өнеркәсіптің ... ...... ... үй ... 35%-на ... ... халқының 40%-ы тұрады.
Жер сілкінісінің қауіпті бар ... ірі ... мен ... ... ... мен ... ... жасанды
1-сурет
Жер сілкінісінің ошағының ... су ... ... және улы ... ... Тұрғын үй алқабының бұзылуымен ... ... ... ... оңалмайтын экологиялық
өзгеріске алып келуі ... ... ... мен
коммуникациялардың жер ... ... ... аса ... сілкінісі кезіндегі қондырғы мен ғимаратты ... ... ... ... ... ... шығыннан
біршама есе асып ... ... ... өрт ... ... ... ортаның
экологиясы бұзылады, қопарылма, сырғыма, сел ... және ... ... ... ... ... ... шығыны да орасан зор: өндірістік циклдің
уақытша тоқтауы, ... ... ... ... ... тағы басқалар. Сонымен қатар ... ... ... үй тұрмыстық жағдайдың ... ... ... ... ... ... ... күтуінің
нәтижесінде адамдардың ұнжырғысының ... ... ... ... салдарының аса ауыр түрлері ғимараттар мен үйлерді
сейсмикалық ... ... ... жер ... ... ... ... пен ғимараттарда ... ... ... ... ... ... Қазақстанда болған жер
сілкіністері ... ... ... ... және ... объектілерінің ықтимал жер
сілкінісінен ... ... ... ... ... бақылау мен жер ... ... ... ... ... ... ... сейсмикалық төзімді ғимараттарды жобалау және ... ... ... ... ... хабарлау мен
байланыс жүйелерін ... ... ... ұйымдастыру; дамыту
және қолдау; жер ... ... ... ... ... және тұрақты дайындықта ұстау.
Азаматтық қорғаныс ... мен ... және өзге де ... ... ... жою ... ... өзге де шараларға
басшылық ... – тау ... өз ... ... ... ... өзгеруі және тау жыныстары бұзылуынан болатын қуатты ағын.
Сел ұзақ ... ... мұз бен ... ... ... ... ... бұзылуынан, жер сілкінісінен, адамның
шаруашылық қызметі ... ... ... ... ... қарағанда сел әдеттегідей үздіксіз ... ... мен 10 м/с және одан көп ... ... ... Талас Алатауының жоталарында, ... ... және ... тауларындағы өзендер ... ... ... ... ... табылады.
Сел тасқыны кезінде халықтың ... ... мен ... ... дер ... анықтау мен белгілеуді ... ... ... ... ... үлкен әсер етеді.
Сейсмикалық қауіпті ... ... ... ... ... ... жүргізу, үй малын бағу ... ... ... тиіс.
Халыққа сел ... ... ... ... ... оның ... ... алғашқы белгілері білінген сәтте,
ғимараттан тез шығып, бұл ... ... ... ... бару ... Өрт болмау үшін ... ... ... ... газ ... жауып, жарықты ... ... ... ... Егер ... ... ... малды айдап кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... ... тап болған адамға қолда бар ... ... ... керек. Мұндай құралдар құтқарушылар беретін ... ... ... және ... ... мүмкін. Тасқын ішіндегі
адамды оның ... ... ... ... ... бағыты
бойынша шығару керек.
Сел қауіпі кезінде көшіруге қатысушы ... ... ... мен ... аурулар мен өз ... жүре ... ... ... ... ... ... толғандарды
нығайтуға, кедергілер туғызуға, ағызғыш каналдар қазуға ... сел ... елді ... ... онда ... ... жоспары бойынша жұмыс жүргізетін әр түрлі
құтқару бөлімшелерінің ... ... мен ... көшкіні
Қар көшкіні – бұл қар массасының тау беткейі бойынша ... ... ... 95 мың ... км тау ... қар көшкіні қауіпіне
ұшырайды.
Қазақстанда қар көшкіні ... қар көп ... және ... және ... - ботаникалық жағдайлары бар ... ... Іле ... мен ... ... ... жатады. Көшкіндер құлама тау беткейінен ... ... ... ... қар жаңа ... және күн күрт жылыған
кезде ... ... ... ... –шашынның жиі болуынан, циклондық
құбылыс күшейетін ... ... ... ... ... ... ... 1 млн. текше ... ... ... ... 100 метр ... ... ... Барлық
көшкіндердің 50% жуығы жазыққа ... ... ... пен ... ... ... ... Көшкіннің кедергіге
көрсететін қысымы 1 ... метр үшін ... жүз ... жетуі
мүмкін.
Қазақстанның бүкіл ... ... қар ... ... ... негізінен қардың түсуі мен ... ... ... қар
көшкіні болатын ең қауіпті ... ... ал биік ... ... ... кез-келген адам қысқы кезеңдегі ... ... ... ... ... адамдар көшкіндерге қыстың суық ... ... ... ... ... Ал ... мен ... шығуды әдет қылған
туристер ... жыл бойы әзір ... ... Тау ... ... бақытсыз оқиғалардың 25% -на ... ... Ол ... ... пен қозғалыс уақытын дұрыс таңдай
алмаудан, ... ... бар ... ебдейсіз өтуден,
көшкіннің пайда болу ... ... ... ... ... болған кезде қоршаған ортаға ... ... ... ... ... зерделеген жөн (тау ... ... ... ... ... ала ... қауіпті аймақтан
кетеді), ... ... ... ... ... ... әдістермен тексеру қажет. 15 ... тік ... ... ... қар ... одан да жазығырақ
беткейлерде ... ... ... Беткей тік болған ... ... ... арта ... алайда 50
градустан тігірек беткейлер қауіпті ... ... қар ... қар ... ... ... ... сырғып түсіп
отырады.
Жағдай сәтті аяқталса, ... ... ... ... ... және ол қауіпсіз ... ...... ... ... ... топырақ массасының
тмөен қарай сырғуы. Тау ... және ... ... ... ... тік, еңіс ... құлауы.
Опырмалар Қазақстан барлық таулы ... ... ... ... болу себептері ... және ... ... ... ... жер ... ... адамның
шаруашылық қызметі ... ... Сас ірі ... ... ... ... ... пайда
болған опырмалар ірі ... ... ... ... ... отыра, таулы жазықтарды құрсаулайды. ... ... ... ... ... Іле Алатауындағы Үлкен
Алматы өзені жатады.
Опырмалар ... ... ... ... ... ... жуық жарларда болады. Ірі қопырмалардың алаңы 50-60 ... ... ... ... Қазақстан тауларындағы опырмалар құбылыс өрістеген
техногендік жүктемеге ... ... ... кесінділері
есебінен ... ... Тау ... ... ... олардың жол, саяжай үйін салу, су
құбырларын ... және ... ... салу ... кесілуінен бұзылады, сонымен қатар ... ... ... ... суырмалы сумен ылғалданады.
Опырмалар бұрын олар ... ... де ... ... ... ... ... хабарды алған бойда
үй-жайдан ... ... ... ... туралы ескертіп,
қауіпсіз орынға барған жөн. ... ... ... өшіріп, су
мен газ бұрандаларын жауып, ... пен ... да ... ... ... ... басу – ... тосын күштері ... ... ... ... тығыз байланысты. Ол бірнеше сағаттан
тәулікке дейін ... ... ... ... ... ... ... бұзады, ал ... ... ... ... және ... ... ... соғады.
Қардың басуы, боран туралы хабар алған ... ... ... ... ... ... ... желге ... ... 15-20 метр ... қар ... ... жауған кезде және одан ... ... ... жұмыс
түрлері: жоғалған адам мен малды ... ... ... ... ... ... жол бойындағы, үй-жай
төңірегіндегі қарды ... ... ... ... ... коммуналдық және энергетикалық желідегі аварияларды
жою.
Барлық ... ... ... ... ... бірге жүргізіледі.
Егер қар басуға автомобильмен келе ... тап ... ... ... ... ... ол үшін ашық матаны ілген жөн.
Машинаның ... ... ... ... ... ... ... Машина капотын желге қарай бұрып, отынды ... ... ... ... жөн. Машинаны қар басып қалу ... ... ... жиі ... ... қарды әрірек ... ... ... қатты тоңсаңыз да ... ол ... ... ... ... ... улы ... ішіне жиналып, ... ... ... ... алып ... ... ... міндетті түрде өзіңізді ... ... ұшын ... ... Адам ... ... машинадан
жарты метр ұзағанда бағдардан айырылып, қаза ... ... ... ... аса ... ал қилысы көп ... ... ... ... ... Жаяу жүру өте
қиын, әр түрлі заттардың құлауы және ұшуы өте ... ... ескі ... ... ... желілерінің және
олардың діңгектерінің ... ... ... жөн.
Қар басуы, боран туралы ... ... ... ... ... ... ... ғимарат шетінен 15-20 метр ... ... ... ... ... - ... күші бар және ... созылатын, 30 м/с жылдамдықпен
соғатын жел.
Дауылдардың пайда болуына ауа ... ... ... ... ... ... өте ... жылдамдықпен аяқ
асытнан бұзылуы әсер етеді.
Дауыл ... ... ... адам ... ... малдар шетінеп, материалдық залал келітреді.
Ең ... ... ... үй ... ... ... ал қалған
аймақтарда сейсмикалық ... үшін ... ... ... онда ... материалдардың қолайлы
үлгілері ... ... ... ... алапат күшімен
инженерлік ғимараттарға жер ... кем әсер ... ... - бұл күшті жел салдарынан шаңның, ... ... және ... 1 мм аз ... да ... ... ... шаңдақ дауыл - сәуір, мамыр және ... жиі ... ... салдарын төмендетудің тиімді ... ол ... ... ... ... дер ... ... және
дауыл болып тұратын ... ... ... ... Ең ... аймақта тұрғын үй салғызбай, ал ... ... ... үшін ... ... ... бақылауға алып көмектесу керек.
Дауылдың жақындағаны ... ... ... соң, мына іс-әрекетті
жүзеге асыру қажет:
Панахананы, ... ... ... ... ... люкті нығыздап жабу; саңылауларды ... ... ... жел ... кету ... бар заттарды шығару;
даладағы заттарды бекіту немесе үйге ... ... ... ажырату, суды жабу; ... ... ... ... ... барып орналасу керек.
Өндірісте барлық сыртқы ... ... ... ... ... ... және ... жасырыну,
ауылды жерлерде фермалардағы мал үшін ... ... ... ... ... ... қосып қою керек.
Ғимарат ішінде болған ... шыны ... ... ... жөн. ... қалған кезде ең ... жел ... ... ... ... керек немесе
жерге етпетінен жатады. ... ... ең ... ... ... жөн, ... ... найзағай жарқылдаған кезде
жалғыз тұрған ағашқа ... ... беру ... ... ... жел, ... ... кезінде үйден
тек ерекше жағдайда ғана ... адам ... ... ... ... үйде есік пен ... нығыздап ... ... жөн. Үй ... қорға немесе ... ... ... сіз ... алыс жердегі құмдақтағы жайылымда болсаңыз,
малды ... ... ... ... жерде ... ... ... ... ... ... ... жақсы.
Егер дауыл ... елді ... ... ... ... ... ... кету қауіпі туса, онда ... ... Егер ... ... ... онда өз
орныңызды білдіру мақсатында ... ... ... ... көк ... ... дыбыс беріп, алыстан көрінетін ашық
затты жерге ... қам ... ... ... дауыл кезінде жапан ... ... ... бас киімдеріңізді киіңіз. Көзіңізге шаң мен тас, ... үшін ... ... ... Егер қандай да бір
жамылғы болса, оны ... суық ... ... ... ... пайдалануға болады.
Дауылдан, бораннан, ... ... ... ... ... тұрғындармен бірге ... ... ... ... ... ... ... мекемесіне
апарады.
Таудың су тасқыны. ... ... көп су аз ... ... ... ... жолындағы тау ... ... ала ... ... ... 10-20 ... ... 40-50 метрге
дейін жетеді. Құлау ... ... 3-5 ... ... ... ... болу себептеріне таудағы ... ... ... ... мол ... сол ... топырағының
бостығын, тас жиынтығының көптігін жатқызуға болады.
Республика бойынша 300-ден аса ... ... бар тау ... ... ... жерлерде Іле, Жоңғар, ... ... ... ... ... жатады. Бұл тауларда осындай
тасқындар жыл сайын ... ... су ... ... жолдары:
• Жауын уақытында және жауын өткеннен ... 2 ... ... ... тек ... адам жүрген жолдармен жүру;
• Жазда тауда түс қайтқанда, күн ... ... ... күні ... ... ... жүргенде айқайламау, шуламау (дауыс ауаға әсер ... ... ... ... мүмкін);
• Қар басқан тау бөктеріне жақындамау;
• Егер тасқын жылжып келе ... ... оның ... ... ... теледидар, радиодан берілетін хабарларға көңіл
аударып жүру.
Су тасқыны. Бұл ... та ... ... ... жиі ... Тек ... бес ... ішінде, Атырау ... ... ... су ... болды. Бұл өзгерістердің ... ... ... ғана ... ... ... Әсіресе, ... ... ... ... ... көп ... Мал, ... қыстақтар, үйлер суға кетуде.
Жайық, ... Эмбі ... ... ... ... ... ... көп зиян шегіп отыр. Каспий ... ... ... ... ... ... ... Бұған
қарсы облыс басшылары ... ... ... ... ... ... ... орындарға көшіруді), күрес жүргізуде.
Осындай ... ... жж. ... су ... ... ... ... үлкен материалдық шығын әкелді.
Су басу - өзен, көл ... ... ... ... ... белгілі бір бөлігінің су ... ... Ол ... су астына қалуына, адам мен ... ... ... су ... ... ... нөсер жаңбыр жаууы,
қардың, мұздақтардың ... еруі ... ... ... кенет бұзылуынан пайда болатын
су басу өте қауіпті ... ... ... су ... ... ... ... болып тұрады. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда - наурыз – шілдеде, ... ...... ... ... болатын тасқындар, Қазақстан аумағында таза ... ... ... тау ... ... ... ... көктемнің аяғында және ... ... ... ... ... ... ... Орта таулы аймақтардағы жаңбыр тасқынының
ерекшелігі сол, ... бір ... ... ... ... ... байланысты апатты тасқын Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... және Маңғыстау облыстарының ... ... ... ... ... ... соңғы жылдардағы су тасқыны Каспий
теңізінің ... ... ... ... мен ... ... қирату салдары бар тасқынның
таралу ... Іле, ... ... ... Қазақстан
өзендері болып табылады. Олар күз бен ... мұз ... мен ... болуы кезінде байқалады.
Өзеннің жоғарғы ... мұз ... ... ... ... ... қас-қағым сәтте болуы
мүмкін.
Қалған ... су басу ... дер ... ... ... беретін азды-көпті уақыт бар. Алайда қардың ... ... ауа ... созылуы, мұз жүрген кезде, қар еріп
жатқанда және ... ауа райы ... ... ... өте ... Су ... ... азайтады да,
батпаққа батудың қауіпі туады.
Су тасқыны ... ... ... төменгі жерден ... биік ... ... ... мекендегі тасқын кезінде қауіпсіздің көп ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Республика аумағындағы ... ... ... ... ... ... Алдын алу жұмыстарының тұтас
жүйесі бар: ... ... ... аумақтың тасқын судың арнасын
бұру; су ... ... ... ... ... ... ... тереңдету жұмыстарын жүргізу; ғимараттар мен үй-жайларды судан
оқшаландыру ... қою; ... ... ... ... және құтқару құралдарын жасау және ... ... ... ... ... ... отбасының барлық
мүшелерін жүзуге үйрету; қайықтың ... ... ... ... ... ... зілзала туарлы хабарды алуға дайын
болу; ... ... ... ... ... ... ... төгу.
Тұрғындарды уақытша көшірудің басталуы мен ... ... ... мен ... ал жұмыс істейтіндерге кәсіпорын,
мекеме және оқу орындары ... ал ... пен ... ... ... ... халыққа тұрғын үй басқармасы органдары
арқылы хабарланады.
Халыққа ... ... ... ... көшу кезінде жаяу
баратын бағыт, сондай-ақ ... ... ... орай ... оны ... ... және ... және басқа да
мәліметтер хабарланып отырады.
Уақыт жеткілікті ... ... ... аймақтағы халық дүние-
мүлкімен бірге су басу ... тыс ... ... ... ... мен ... су қауіпі төнген ... ... ... ал кей ... жұмыс мүлдем тоқтайды. Су ... ... ... мен ... ... ... ... жұмысын тоқтатып, балалар қауіпсіз ... ... пен ... ... ауыстырылады. Егер
төменгі қабатта тұратын және ... ... ... көтерілуін
байқаса, жоғарғы ... ... егер үй бір ... ... шығу ... ... әкімшілік нұсқауымен
белгіленген ... ... биік ... орындарға көтерілу
керек. Далада кенеттен су басқан кезде ... ... ... әр ... жүзу ... ... ... (пәтерден) шыққан кезде өзіңізбен бірге құжаттарыңызды, ... аса ... ... ... ... ... азық-
түлік қорын алу ... ... ... ... ... және алу ... ... жоғарғы қабатқа, шатырға шығару керек. Үйден (пәтерден)
шығардың ... ... мен ... ... ... ... ... ғимараттағы желдеткішті және ... ... ... жабу керек.
Су ... ... ... іздеу шұғыл ұйымдастырылып осы
жұмысқа АҚ және ТЖ ... ... ... жүзу
құралдарының экипажы мен басқа ... ... бар күш ... ... ... жұмыстары кезінде ұстамдылық танытып,
құтқарушылар талабын ... ... ... Жүзу ... ... ... және т.б.) шектен тыс ... ... ... бұл адамдардың өміріне қауіпті. ... ... ... ауру ... мен ... есте ... ... өрттер
Қазақстан Республикасында табиғи ... ... ... ...... ... дала және дала ... өрттері
болып бөлінеді.
Ормандағы өртті ... ... жолы суды ... ... ... өртті қолда бар ... ... ... ... отты ... ... оттың шоғын бұтамен жанып
кетен жерге қарай сыпыру, қарсы от қою, ... ... ... ... ... 80 ... халықтың еңбек немесе ... өрт ... ... ... ... ... ... пайдалану нәтижесінде ... ... ... өртті сөндіру қиын, ... ... ... ... және суды ... ... сөндіреді.
Бұл жағдайда кедергінің ені ағаш ... кем ... ... ... өрт ... ... күйдірілетін кедергінің
(жердің) ені ... 150-200 м өрт ... ... кемінде
50 м болуға тиіс.
Өрт адамдарға психологиялық ... ... әсер ... ... өрттің өзінде адамдарды ... үрей ... ... ... ... Өзін-өзі ұстап үйреген адам қиын ... ... ... қана ... басқа адамдарды, материалдық
құндылықтарды да ... ... сіз ... ... ... ... ... кірсеңіз панахана
орны мен оған апаратын ... ... ... ... ... киім ... ... жарақтарды (адамдағы ... ... ... каска, түтіннен қорғайтын маска)
пайдалану ... әр ... сол ... ... білетін жол серік
болғаны ... Егер ... ... көру шегі 10 ... ода оған ... болмайды.
Өрттен адамдарды құтқару кезінде өте жылдам әрі ... ... ... ... улы газ, ... ... ... ... тез ... және улы газ ... заттардың
болуы сияқты ... ... ... шығуы мүмкін. Жанған
ғимарат арқылы ... ... мата ... ... түтіннен
жоғарылай немесе тізерлей қозғалу керек.
Көп қабатты ғимараттарда, егер ... ... ... ... апаттық люк пен ... ... ... ... құтқаруға арналған төбенің люгін пайдаланыңыз.
Құтқару ... ... ... ... ... көмекті
көрсете білуге тиіс.
Техногендік ... ... ... ... ... ... деп адамдардың өз
қолдарымен ... ... ... мен ... ... ... Өндіріс орындарында болатын апаттар ... ... ... ... ... ... Түрлі жарылыстар мен өрттер (өндіріс орындарында, ... ... ... жүйесінде, коммуналдық жүйеде және
т.с.с.).
Себептері: ... ... ... ... ... ... ... байлығын өндіру, жаңа химиялық ... ... ... ... ... ... Бұндай
қарқынды даму экономикаға әсер ... ... ... соғу ... де ... ... Кей ... жаңа
техниканы және ... ... ... ... ... ... ... Міне, осы сияқты
қателіктердің салдарынан апаттың болу ... ... тағы бір ... - улы, тез ... жарылғыш заттарды
сақтау, тасымалдау ережелердің сақталу-сақталмауы, олармен ... ... жол ... жатады.
Апаттың болуы, адамдардың еңбек тәртібін сақталмаушылығына, ... ... ... ... тиісті дәрежеде
білімінің ... ... және оның ... ... жете ... көп ... ... жұмыс орындағы апатқа, жарылыстарға, өртке, қирауға,
қоршаған ортаны улы не ... ... ... ... ... 1971 жылы Минск ... ... ... ... орны ... адам ... ұшыратты. 1986 жылы
Чернобыль атомдық станциясында ірі ... ... ... ... ... ... жағдай ... ... ... ... да ... тұратындығы ықтимал.
Апаттың тағы бір өте қауіптілігі - ... улы ... ... кетуі. Осындай өрттен шыққан ... ... улы ... ... жерге де жайылып қонады. Әсіресе полиэтилен ,
полистирол ... ... ... адам, жан-жануар,
құстар және т.б. ... өте ... пен ... ... оның жою ... байланысты.
1. Өрттің негізгі жою факторлары мыналар: от ... ... ... қызуы арқылы әсер ... ... отта ... ... ... және оның ... ... немесе
жартылай жанып кетуі мүмкін. Ал өте ... ... ... ... ... ... балкалар, құрал-
жабдықтар, технологиялық қондырғылар, бұйымдар және ... ... ... ... әрі ... қасиетін жоғалтады.
Адамдар, жан-жануарлар ... ... ... ... ... ... ... бомбаның, жарылғыш заттардың, сұйық отынның газдың
жарылыстарынан туындайтын ... ауа ... ... ... сынықтардың пайда болуы әрі
оның үлкен аймақты қамтып, ... ... ... ... ... ... адамдардың және жан-
жануарлардың өлімі, жарақаттануы сияқты зардаптары ... ... ... өрттер пайда ... ... ... ... ... болса, соғұрлым оның экономикаға, қоршаған
ортаға, адамдарға және ... ... ... зор болады.
Өте улы ... ... ... ... ... ... ... аса қатерлі апаттардың
қатарына жатады. Себебі ... ... ... ... әлемін жаппай ... улы ... ... сипатталады.
Улы заттектер /сильно дейтсвующие ядовитые вещества/ ... ... ... ... ... ... химиялық қосындылар
құрайды. Олар ... ... ... жер бетін,
техниканы, суды және ... ... қыру ... ... олар ... сұйық, тұман,
түтін не бу күйінде болуы ... ... ... ... ерекшеліктері бар:
• аз уақыт ішінде жаппай улануға болады;
• ауа, жер ... ... ... улай ... ... бу түрінде қорғануы нашар үйлерге, бөлмелерге
кіріп кетеді;
• әр ... ... әр ... ... ... желсіз
жерлерде/ ұзақ сақталуы мүмкін.
Улы заттармен зақымданудың ... ... ... ... улы тамшылардың теріге не көзге тиюі;
• уланған заттарды ұстағанда;
• уланған ... не суды ... ... ... көп ... әрі ... хлор мен
аммиак.
Хлор жасыл-сары түсті ... исі бар газ. Хлор ... екі ... ... хлор бұлты жер бауырлап ұшады.
Оның қайнау температурасы - 34,60С. ... хлор қыс ... де ... де қала ... 5-7 атм қысымында тез қысылып, ... ... ... ... Суда ... ериді. Өндірістің
түрлі салаларында кеңінен ... Ауыз ... ... ... ... ... ... алу жолын зақымдайды және өкпені ... ... көп ... 5-25 минут ішінде адам өледі.
Бірінші көмек: ... ... ... ол ... ... ... таза ауаға ... ... ... жөн. ... жолдары зақымданғанда нашатыр спиртін ... ... ... аузын 2-пайзды соданың ерітіндісімен жуған дұрыс. ... ... ... ... ... қабатына ығып кетуге
тырысу керек. Хлор тараған ... тез ... жел ... ... ... ... жүгірмеңіз. Жердің шаңын ... ... ... ... ... спиртін иіскету керек.
Ыстық сүт, шай беріп жылы ... ... ... ... – нашатыр тәрізді иісі өткір, түссіз газ. Суда жақсы ... ... ... түрі /1:3 ... ... ... Адамның тыныс мүшелеріне, көзіне қатты әсер
етеді. ... ... ... адамның нерв жүйесіне
қатты әсер ... ... ... күйдіріп не үсіріп жібереді.
Аммиактың ... ... ... ... болғанда өзіңіз тұратын
үйіңіздің не жұмыс бөлмеңіздің ... ... ... ... ... жабу ... газ, ... жүйелерін
тез ажырату ... ... ... пайдаланады, мақтадан ... ... 100 ... ... ... улы ... сенімді
сақтайды. Бірақ ол аммиактың, ... ... ... ... екі ... Егер ... жағдайда дәкені,
мақтаны сулап, сол ... ... ... ... ... мақталы
жері, бөкебай, киімнің ... жеңі де ... алу ... ... ... ... ол жерден тез алып ... ... ... ... ... ... жылы буын ... Зақымданған жерді химиялық ... ... ... ... сумен жақсылап жуады.
Аптечканың /АИ-2/ №2 ... ... ішу ... ... ... шыққаннан кейін ... ... ... ... өту ... жүйесін зақымдайтын фосфорорганикалық
уландырғыш заттар
Ви-икс-газдары. Олар өз мөлшерде ... ... ... ... Оның иісі болмайды. ... ... Суда баяу ... 5, ал органикалық еріткіштер мен ... ... ... ... су ... /көл, өзен/ өте ұзақ ... бойы - ... ... ... ... ... тыныс жолдары, киіміне
сіңу арқылы уландырады. ... күні бір ... 7-15 ... ... ал
қысты күні 2-3 айға дейін сақталып ... - бұл ... ... ... ... кездесетін, ауада
жақсы буланып ұшатын, ... ... ... зат. Оны кез ... суға ... органикалық еріткіштерге араластырып
қолданады. Судың әсеріне ... ... ... су көздерін ұзақ уақыт бойы ... ... ... тез ... ... Оның буы 20 ... ... ... ... жазда бірнеше сағатқа, қыста 2 тәулікке сақталады.
Осы ... ... ... бірі - Зоман. Ол да ... ... алу ... ... ... ... алғаннан кейін
орталық нерв ... ... ... ... қуаты бар
кезінде адам жүректің сал болып ... ... ... ... ... ... және ... пайдалну,
панаханаларға, арнайы баспаналарға жасырыну.
Улы заттардың ... ... ... ... ... ... ... улағыш заттардың бірі – ... ... иісі бар ... ... қара ... ... ... Органикалық еріткіштерге жақсы ериді. Әр түрлі ... ... ... резинаға, саңылаулы ... ... ... ... ... Адам ... 2-3 сағатта қызарады
да, жараға айналып 20-30 ... бойы ... жара ... ... ... ... ... сағаттың ішінде-ақ ауыра
бапстайды да, тез арада өкпесі ... ... ... ... ... ... ... противогаз, тері қорғау құрал-жабдықтары және
арнайы ... ... Бұл тез ... ... ... зат. Ашық ... буға ... ұшып кетеді. Қату температурасы – 140С, ... ... ... ... ... ... ... противогаз, арнайы баспаналар пайдалану.
Синиль қышқылы химиялық құралдар арқылы ... улы зат (газ) – ... ... газ түрінде болады, ауадан 3,5 есе ... ... иісі ... Буланған кезде ... ... ... 30-50 мин, ол ... 3 ... ... сақталады. Адамды
тыныс алу ... ... ... Мұнымен уланған ... ... ... ... Бұл ... ... ... бен баспананы пайдалану.
Әсері күшіті улы заттар (ӘКУЗ)
ӘКУЗ – шаруашылық мақсатта ... зат, ... ... ... сақтау немесе төгілуі адамдардың жаппай улануына алып ...... ... ... ... ыдыс қирағаннан кейін
қысым атмосфера ... ... ... – қайнайды (қайнау температурасы + 200С) және атмосфераға газ
немесе бу ... ... Олар ... ... ... химиялық қауіпті объектіге жақын тұратын ... ... ... пайдаланылатындығын білуге тиіс. ... ... ... оның адам ... ... ... ... бумен демалу нәтижесінде болуы ... ... ... апат туралы дабыл жарияланғанда
немесе қоршаған ... улы ... ... ... ... іс-
қимылды істеу қажет:
- улы заттардың тарағандығы ... ... ... соң тез ... және сол ... жеке ... ... пайдалану
керек;
- жақын жердегі панаханаға немесе ... ... ... ал
олар жоқ болса, ... ... ... ... ... жүрген кезде мына тәртіптерді мүлтіксіз
сақтау ... ... және ... тез жүру;
- төтенше жағдай ұйымдарының ... ... ... ... шешпеу керек, жыраларды, шұңқырларды, ... және улы зат ... ... басқа да орындарды
айналып өту;
- зардап ... ... ... өз бетінше қозғалмайтын
қарттар мен балаларға ... ... ... ... ... ... немесе істелінетін ... - ... ... (ол ... ауыр) ең биік орындарды көтерілу
қажет:
а) егер сіз ... ... ... ... жоғарғы қабатқа
көтеріліңіз;
б) егер сіз ... ( ... ... ... ... ... төгілген кезде (ол ... ... тез ... ... яғни төмен жерлерді таңдау қажет (жертөле).
Химиялық ... ... ... ... ... жеке қорғаныс
құралын тез киіп, өзіңіз ... ... ... есек пен ... ... қымтаңыз;
- ондағы саңылауды шүберекпен, жапсырғышпен, ... ... ... жабыңыз.
Егер дабыл сізді көшеде келе ... ... ... ... аумағынан шығып, ... ... ... ... ... ... ... органдарын аммиактан,
метиллоридтен және винтилхлоридтен және ... улы ... ... бойы ... ... кию ... сумен жақсы жайылады (суланған мақта – дәкі ... ... жоқ ... ... ... ... үшін сумен
немесе ауыз суының 2% (хлор төгілген ... және ... ... 5% ... ... ... ерітіндісімен шайылған кез
келген матаны пайдаланыңыз.
Тыныс органдарын ... ... үшін ... ... ... ... шайылған мата таңғышын пайдаланыңыз.
Халықты ӘКУЗ – мен ... ... ... ... ... бұлт ... ... жүргізіледі.
Улы зат төгілген ... ... ... әк тұнбасын, кальциленген
соданың ... ... 60-80% және одан ... ... ... ... 2 л. ... 1 кг хлор) суды
немесе ерітіндіні ыдырату үшін су ... өрт ... ... ... ... ... қауіпті
объектідегі гидрант немесе арнайы жүйе ... көп ... ... ... ... ... ... жерді әлсіз қышқыл ... ... ... ... газ ... аммиак төгелісе, онда су ... ... ... автожанармай стансаларының сондай-ақ химиялық
қауіпті объектідегі гидранттың көмегімен буды жұту үшін ... ... бірі ... ... ... ... Оларды дайындау жолдар үшін 50-100 см ... ... ... ... ... ... көлемі 80-40 см).
Отбасы бойынша бір қалыпты ... 20-30 см (15-20 см) 1-2 ... ... ... Дәке кескіндісінің бойымен екі жағынан ... ... ... ... ... ұшын екі ... ... етіп қияды.
Таңғыш ауыз бен ... ... ... ұшын ... төбе ... ал жорға жағының құлақ үсті ... ... етіп ... ... пен ... ... мақтамен тығыздайды.
Апаттың осы түрі болғанда ... ... ... ... ... ... немесе улы заттардың тарағаны ... ... ... ... ... түседі. Хабарды естісімен,
противогаз кию ... ол ... ... ... ... ... ... жауып, тез арада ... ... ... ... қам ... ... Егер үйде не ... болсаңыз,
сол жердің терезесін, есігін қолда бар ... ... ... зат немесе газ кірмейтіндей ету ... ... ... ... апаты болғанда үйдің ... және ... ... ... ... ... улы ... ауадан
ауыр болса, төменге жиналады.
Төтенше жағдай соғыс қақтығысуларынан да ... ... ... ... ... су, жылу ... бұзылады.
Өндіріс орындары жұмысын тоқтатады, адам шығыны ... ... ... ... ... туады. Бұндай апаттың зардабын
жою ... ... үшін ... қорғаныс күштерін іске
қосуға тура келеді.
Төтенше ... ... жою ... істелетін жұмыстар:
• Күнделікті ... ... ... оқуды, өндіріс заттарын
өндіруді халыққа түрлі қызмет ... ... ... ... ... ... ... сипатына, көлеміне қарай
дереу шара қолданылуы керек.
• Байланыс ... ... ... мәліметті дер ... ... ... ... Апат ... ауданға барар жолдың ашылуына көңіл аудару
қажет.
• Апаттың ... ... ... ... ... және
көлемін барлап, анықтау керек.
• Апат ... ... ... ... ... ... (қақтығысулар, үрейленушілік, ұрлық,
тонау) қоғамдық тәртіпті сақтауға көңіл ... Әр ... ... өзара қарым-қатынасын үзбеуін,
байланыстарын ұйымдастыру.
• Жоғарыдағы ... ... ... ... ... қажет.
Төтенше жағдайларды анықтаудың маңызы
Төтенше ... ... ... сипатын және т.б. жақтарын
анықтау. Азаматтық ... ... ... ... құрылымдарының негізгі міндеттері. Бұл ... ... ... ... ... , әскери ... ... ... ... жүргізеді.
Барлау жұмысы зақымданған ... ... ... ... қай ... ... қару қолданғанын, ... улы ... ... ... мөлшерін, өрттің алып жатқан
көлемін, адамдардың, жан-жануарлардың, ... ... ... зақымданғанын анықтайды. Барлау нәтижесіндегі
мәліметтер ... ... ... ... ... ұйымдарының
штабтары жұмысын ... ... Штаб осы ... отырып, халықты қорғау үшін ... ... ... ... ... және кезек күттірмес ... ... ... ... Барлау жұмыстары үзіліссіз, тез ... ... ... ... ... ... толығынша
ашуы керек.
• Барлаудың үзіліссіз жүргізілуі - оның ... ... ... ауа ... жер ... қарамастан
қамтамасыз етілуі.
• Барлаудың тез ... ... - оның ... ... ... барлау бөлімдерінің жинаған ... ... тез ... ... жеткізілуі.
• Барлаудың жинақтылығы - ... ... ... ... ... швнайылығы - ... ... ... ... ... ... отырып,
оның дәлдігіне көз жеткізіледі.
Барлау органдарының жұмыстары
Бейбітшілік кездегі ... ... ... ... ... өсімдіктердің және басқа да
объектілердің улы, ... ... ... ... ... ... ... Табиғат дүлейіне ірі апатқа ұшыраған ... ... ... не ... ... ... анықтайды;
• Елді мекенді ... ... ... жол ... ... апатқа ... ... ... ... мүмкіндігін зерттейді.
... ... ... жаппай қырып-жою ... ... ... апат ... ... ... ... анықтайды: (радиациялық, ... ... ... улы заттардың түр-түсін
анықтайды).
Зақымға ұшыраған елді ... ... ... ... ... қажетті бұйымдармен, ... ... ... ... ... көрсете алу мүмкіндігін анықтайды.
Су және құрғақтағы ... ... ... олардың
халықты көшіруге дайындығын, ... үшін ... ... ... ... ... Әуе ... Су-өзен арқылы жүргізілетін барлау;
3) Құрлықтағы барлау.
Әуе барлауы ұшақ пен ... ... ... ... ... ... жарылыстың ... бұл ... ... мен ... ... жылжу бағытын,
радиоактивті ... ... ... ... Өрттің көлемін, сипатын белгілейді.
Ұшақ ... ... ... ... ... ... ... алады.
Теңіз, өзен суы арқылы барлау. Бұндай ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Теңіз өзен ... ... ... уы ... ... ... мен көлемін және ... ... ... зерттейді. Су ... ... ... ... ... апат ... жерге
жақындау жолдарын, ... ... ... анықтап,
химиялық, радиациялық ластану дәрежелерін анықтайды.
Құрлықтағы барлауға ... ... ... ... ... қатыса алады. Бұл ... ... ... ... ... (гидрометеостансалар, санитарлық-
эпидсатнсалар, ветеринарлық зертханалар) қатысады.
Төтенше ... ... ... ... ... қорғаныс немесе
Төтенше жағдай ... ... оның ... ... ... ең алдымен, жасақшылар командирлерінің
ең басты қызметі. Бұл ... ... ... ... ... үнемі жүргізіліп отырады.
Өндіріс ... ... ... байқау бекеті, ал құтқарушылар
тобында - барлау ... ... ... ... ... ... белгілейді. Әр ... ... ... 4-5 ... ... ал ... 3-4 ... тұрады.
Барлау бекетінде – 1 химик-дозиметрист, 1 барлаушы және бір ... оны ... ... ... өз ... ... беруге міндетті. Өз учаскесіндегі радиация деңгейі, ... ... ... ... өрт ... ... оның ішіндегі
адамдардың хал-жайы, құтқару, қалпына ... ... ... ... ... ... шыққаннан кейін, оларға арналған ... ... ... пункттер химиялық улы ... ... ... ... керек. Осы таза ... ... ... ... да ... ... ...

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар11 бет
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар. Тұрғындарды қорғау.8 бет
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар: сырғымалар, сел, тастың құлауы13 бет
Техногенді сипатты төтенше жағдайлар, олардың түрлері, табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың классификациясы12 бет
Техногенді сипатты төтенше жағдайлар, олардың түрлері. Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың классификациясы7 бет
Техногенді сипатты төтенше жағдайлар,олардың түрлері. табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың классификациясы6 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
Тіршілік қауіпсіздігі негіздері туралы35 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
Тіршілік әрекеттерінің қауіпсіздігі және оны ұйымдастыру негіздері80 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь