Өзен жетібай

Мазмұны

Кіріспе
1 Негізгі болим
2.1 Ластанбаған сұр.құба топырақтардың сипаттамалары.
2.2 Зерттеу нысандарындағы топырақтардың мұнай.химиялық ластанулары.
2.3 Топырақ жабындықтарына түсетін антропогендік жүктемелер және техногендік бүліну
2.4 Зерттеу нысандарындағы топырақтардың ақаба суларымен тұзданулары және ауыр металдармен ластанулары.
2.5 Мұнай.химиялық ластанған сұр.құба топырақтардың өзгерулері.
2.6 Өзгерген сұр.құба топырақтарды қайтадан қалпына келтіру
2.7 Өндіріске нусынылатын нусқалар
Қорытынды
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 Негізгі болим
2.1 Ластанбаған сұр-құба топырақтардың сипаттамалары.
2.2 Зерттеу нысандарындағы топырақтардың мұнай-химиялық ластанулары.
2.3 Топырақ жабындықтарына түсетін антропогендік жүктемелер ... ... ... нысандарындағы топырақтардың ақаба суларымен тұзданулары
және ауыр металдармен ластанулары.
2.5 Мұнай-химиялық ластанған сұр-құба ... ... ... ... топырақтарды қайтадан қалпына келтіру
2.7 Өндіріске нусынылатын нусқалар
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Қосымша
Кіріспе
Мәселенің өзектілігі. Республикамыздағы көмірсутек шикізатының ... ... ... және олардың негізінде мұнай - газ индустриясының
дамуы, энергетикалық шикізаттың және құрылыс материалдарының бай ... ... ... ... ... ... ... шөл даладағы Өзен -
Жетібай аумағының келбетін өзгертті. ... ... ... әрекеті
үшін жаратылған ортаның ... ... ... ... ... - ... ... шиеленістіре түсті.
Осындай экологиялық қалыптан ауытқыған аумақтарға, әсіресе, Өзен ... ... - газ ... ... ... мен ... жабдықтар
жетілдірілмеген кезде мұнай (жылына 3 миллион тоннадан астам) және газ (1,2
млн. м3) өндіру көлемінің өсуі, ... аз ... ... ... ... ... ... қарқындылығы, болашақта, орны ... ... ... әкеледі. Антропогендік тозудың ... ... тән ... ... мен ... әсер ... шарттық негізгі себептер болып саналады. ... ... ... ... және табиғат қорларын шаруашылыққа
зиянсыз және ... ... ... ... ... - бір ... ... болып табылады. Нәтижесінде, ... ... ... дер ... бағалау, парафині жоғары мұнайға қаныққан
топырақтардың тектік ... ... ... - ... ... олардың құрамындағы ауыр металдар мен көмірсутектерді анықтап,
мұнайдың топыраққа сіңу және ұшу процестерін математикалық ... ... мен ... ... ... - ... болмыстың
ақиқаттылығын дәлелдеу, ұсынып отырған жұмыстың ... ... ... ... ... ... ғылыми және ... ... ... ғылыми-зерттеулер Ф.0357 - 06,05Н.,
«Трансформация почв в ... ... ... ... ... Прикаспия» № госрегистрации 0106РК00519
мемлекеттік және салалық жоспар мен бағдарламаға сәйкес ... ... мен ... мәселелері.
Мақсаты – Өзен - Жетібай аймағындағы мұнай - газ кенорындарындағы
техногенезден бүлінген сұр - құба ... ... ... ... мақсатқа жету үшін келесі мәселелер шешілді:
• Каспи ... ... ... ... тарихына
шолу жасау арқылы зерттелетін тақырыптың орны анықталып, шешілетін
мәселелерді жүйелеуге мүмкіндік туындату;
... ... ... ... мен жер ... ... тау ... климаттық,
гидрогеологиялық және гидрохимиялық ... ... мен ... ... ... арқылы, олардың
табиғи болмысын анықтау;
... ... ... топырақтардың өзгеру, антропогендік
жүктемелік және техногендік бүліну дәрежелерін анықтау;
... ... ... ... тұздануларын және ауыр
металдармен ластануларын зерттеу;
• өзгерген ... ... ... ... ... ... ... топырақтардың құрамдарындағы мұнайдың ұшу және сүзілу
процестерін математикалық тәсілдермен есептеу;
• мұнаймен ... ... ... ... ... нәтижелерінің негізінде өндіріске ұсыныс жасау.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы. Алғаш рет Өзен-Жетібай мұнай-
газ кешені аумағының сұр-құба топырақ жабындықтарының ... ... ... Ол үшін ... әсерінен өзгерген топырақтардың құрылымы,
құрамы және қасиеттері зерттелді. Мұнайдың ұшу және ... ... ... ... ... ... ... алғашқы
рет техногенді-бүлінген жерлердің өнімділігін қайта қалпына келтіруге
өндірістік нұсқаулар ұсынылды.
Жұмыстың ... ... ... ... ... ... сұр-құба топырақтардың өзгеру, антропогендік
жүктемелік және техногендік бүліну дәрежелері өте жоғары;
• сұр-құба ... ... ... ... ауыр ... ... мөлшері шектеулі жол берілген шоғырланудан біршама
жоғары;
• өзгерген сұр-құба ... ... ... ... ... ... ... өткен жоңышқа, теріскен және еркек
шөп өсімдіктерін еккенде, олардың тамыр жүйелері топырақтың сапалық
қасиеттерін ... ... ... құрамдарындағы мұнайдың ұшу, сүзілу
процестерін математикалық ... ... ... қолдану әдістері ақиқаттылық нәтижелер берді және мұнаймен
ластанған топырақтарды экологиялық ... ... ... ... ... ... зерттеулердің
нәтижесінде Өзен-Жетібай мұнай-газ кен орындарындағы мұнаймен әр түрлі
дәрежеде ластанған ... ... ... ... ... ... нұсқаулар ұсынылды.
Ізденушінің жұмысқа қосқан үлесі. Жұмысты зертханалық, вегетациялық
және далалық-эксперименттік жұмыстармен қатар, ... ... ... ... ... жазып шығару толығымен диссертанттың
жеке үлесіне жатады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Зерттеу нысандары. Бұл тарауда, Каспи өңіріндегі ... ... ... ... ... ... ... шөл дала
топырақ жабындықтарының құрылымдары, ... және ... ... ... ... және жер бедері туралы толық мағлұматтар
беріліп, ... ... ... ... нәтижелері төмендегі
тараушаларда қарастырылды:
• физика-географиялық жағдайлары, геологиялық құрылымы, жер бедері
және топырақ түзуші аналық тау ... ... ... ... және ... ... сипат-
тама жасалынды;
• топырақ жабындықтары мен өсімдік жамылғылары ... ... ... жағдайлары. Өзен-Жетібай мұнай-газ кешенді
аумағы Маңғыстау облысының ... ... ... ... ... орналасқан. Географиялық координаттары
520301-530201 с.е. және 43020-430301 ш.б. айқындалады. Аумақ 15 км ... ... ... және 50 км ... ... ... созылып
жатыр. Кен орны Үстірт шоқысының Батыс шыңқының кертпештеріне ... құм ... мен ... таулы Маңғыстаудың түйіскен
жеріндегі шоқы - жазықта орналасқан.
Климаттық жағдайлары бойынша, ... ... ... ... ... ... (34-36 к/кал.см2) соңғы он жылдықта
ғаламшардың климатының жаппай ... ... ... ... ... жылдық температура 9,20-11,80С,) сипат-талады.
Өзен - Жетібай мұнай - газ аймағының геологиялық құрылымы ... ... ... ... шөгінділерінен құралған. Мұндағы
ең ежелгі жыныстар палеогеннің жасылдау және қызғылттау ... ... ... табылады. Олардан жоғары жайғасқан құрамдарында өзгеріп
отыратын құмтастардың, мергелдердің және ғанышпен ... саз ... кен ... ... Жердің беткі қабатына жаппай көлбеу
жататын, бүкіл ауданда тұрақты сарамат дәуіріндегі шамалы ... ... ... түзуші аналық тау жыныстарындағы (АТЖ) карбонатты-ғанышты құм
балшықты элювийдің қалыңдығы 1,0-1,5 м аспайды және ... ... ... ... ... ... 30-50 ... 1,0 м дейінгі тереңдікте
жататын ұсақ кристалды ғаныш қабаттарының аз өзгерген ... ... ... ... Осы тау ... мен элювиалдық жабындықтың
жанасуынан ғаныштық қабаттың қалыптасуын көптеген ғалымдар сармат теңізінің
түбіне ғаныштың түсуімен түсіндіреді. ... ...... ... және эолды құмдақ шөгінділер түріндегі континенталдық төрттік
кезеңнің шөгінділері кең таралған.
Өзен-Жетібай ... ... ... ... өте ... - топырақ жағдайларында қалыптасқан. Олар өсімдіктің ... ... және бір ... ... ... эфемерлер және эфемероидтардың аздығымен өзгешеленеді.
Аумақтың көп ... ... шөл ... ... ... және ... ... фитоценоздарын қалыптастырады.
Өзен – Жетібай мұнай-газ кешенінің топырақ жабындықтарын негізінен сұр-
құба шөл ... ... ... ... ... су ... типі ... жусанды-сораңды өсімдіктің өсіп-өнуін
қамтамасыз ететін, ... ... ... ... жауын-
шашын болып табылады.
Ластанбаған сұр-құба топырақтың кескіні генетикалық қабаттарға
бөлінген, түрлі ... ... ... ... ... бар. ... бөлігінде қуаң-сұр өте кеуекті қабат түзілген
(2-5 см). Бұл қабаттың асты (6-10 см) ашық-сұр ... ... ... (10-20 см) құба ... ... ... қабатқа
ауысады, ал кейде 30-50 см тереңдіктегі қабаттың құрамында ұсақ кристалды
ғанышпен қатар аз ... ... тау ... ... ... ... Гумус қабаты 25-тен 30 см-ге дейінгі қалыңдықта болады.
Мұнаймен ластанған және ... ... ... ... ... ... байқалады. Тіптен (ұңғыма маңында) мұнай битумын
тазартқанда немесе топырақтың желмен ... ... олар ... ... ... ... процесінде ... ... ... және ... ... пайдаланылды. Гумус-
Тюрин, жалпы азот-Къельдал, гидролизденетін азот - ... ... ... калий - Гусейнов-Протасов, ... ... ... - ... және ... ... және ... - Шмук бойынша анықталып, сіңірілген натрий-жалынды
фотометрде, су суспензиясының рН-электрометрінде, топырақтың су ерітіндісі-
Гедройц бойынша, механикалық ... - ... ... ... және ... құрғақ топырақты пирофосфорқышқылды натриймен өңдеу
арқылы анықталды. Ауыр металдардың ... ... ... ... және ... спектроскопия әдістерімен
жүргізілді.
Мұнайдың органикалық және минералды компоненттерін талдауды ҚР БҒМ
А.Б.Бектұров атындағы химия институтының аттестацияланған ... ... ... ... ... жүргіздік. Шикі мұнайдың және
мұнай ... ... ... ... және ... ЯМР ... спектометрінде, ИК (Брукер-89), КР
(Рамисер) спектрометрлерінде, СФ-46 ... және ... ... ... ... ... ... бағдарламасы бойынша компьютерде жүргізілді. Топырақ және жер
бетімен жер асты ... ... ... ... ... ететін МЕМСТ-тарға
сәйкес алынды, мазутталған грунт және шикі мұнайды уақытша сақтағыштан
алдық. Ал ... ... және ... ... ... мен ... ... «Өзенмұнайгаз» АҚ экологиялық қызметімен
бірлесіп алдық.
2.1 Ластанбаған сұр - құба ... ... ... ... ... генетикалық
ерекшеліктері және экологиялық тұрақтылығы әр ... ... ... ... ... түзу ... құрайтын географиялық және
биоклиматтық жағдайлар мен жер ... және ... ... тау
жыныстарының әр тектілігімен айқындалады. Топырақтың ылғалдану көзі су
режимінің шайылмайтын типі ... ... ... өсіп-
өнуін қамтамасыз ететін, негізінен, қысқы-көктемгі кезеңдегі мардымсыз
жауын-шашын болып табылады. Жазда ... ... солу ... ... ... дейін құрғайды. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... пен ылай болатын шаңды-құм балшықты элювийдің ... ... ... кескіні бойынша, үгілу өнімдерінің және ... ... ... ... ... олар ... орнында қалады.
Карбонатты-саз балшықты агрегаттардың түзілуі, темірлену және карбонаттың
биогенді жинақталуы жүреді. ... ... ... ... ... және ... топырақтар құрайды. Салыстырмалы шамалы
аудандарда эрозияға ұшыраған және аз дамыған ... ... ... мен сорлар және тақырлар алып жатыр.
Сонымен, аймақтағы топырақ жабындығының өзіне тән ерекшеліктері
айқындалды. Оларды топтастырса келесідей болып шығады:
- ... ... ... қабатында жататын, шаңдақ-
құм балшықты-ұнтақ топырақты жабындығының қалың еместігі (0,5-2,0 ... ... ... (СО2 10-15 %), ғаныштылығы (ғаныштың мөлшері 15-
20 % ... және ... - рН 8-9 ... ... топырақтар дерлік сорланған, тұздануы сульфатты және хлоридті
– сульфатты болып келеді;
- топырақтың ... ... және ... ... байқалады;
- топырақ жабындығының құрылыстық-құрылымдық сипаттары ала-құла
теңбілденген.
Бұл топтамалы сипаттарды ластанбаған сұр-құба ... ... ... ... ... (бейнелік) құрылысын далалық
жағдайда зерттеу мәліметтерінен ... ... ... ... кен ... ... қарай 2 км жердегі итсигек-жусан
өсімдігі өскен жазықтықта қазылды. Беткі қабаты тұз ... ... ... 22 ... ... көріне бастайды, олар ұсақ
кристалды ғаныш ... ... ... 55 см ... дейін кездеседі.
0-3 см. Ашық – сұр қабық, құрғақ, кеуекті, құм балшықты;
3-14 см. Құба түсті, құрғақ, ... ... ... ... см. Сұр – құба құм ... ... тығыз, өсімдік
тамырлары кездеседі, кесекті-шаңдақ;
35-51 см. Құба-қоңыр түсті, тығыз, кесек-шаңдақ, ... ... құм ... см. ... ... тығыз, кесекті-шаңдақ, карбонатты, құм
балшықты;
80-115 см. Құба түсті, құм балшықты, ... ... ... кристалды ғаныш кірмелері бар;
115-130 см. Ғанышты, 130 см әктасты тақташаға ауысады.
Зерттеуге қамтылған сұр-құба топырақтардың (тұзданбаған сор, ... ... ... ... физика-химиялық, гранулометриялық
құрамдары, су-физикалық қасиеттері, сіңірілген негіздердің және ... ... ... ... ... ... шектеулі көлеміне сәйкес, жоғарыда тізбектелген мәліметтерді
сортаңданбаған сұр-құба топырақтардың мысалында баяндауға тура келді (1-
кесте).
1 кесте - ... ... ... топырақтардың физика-
химиялық сипаттамасы
|Химиялық, физика-химиялық құрамдары мен қасиеттері, % ... ... см ... |мг/экв. 100 г топырақта |% қосындыдан ... | | ... | | |
| ... ... см ... ... ... топыраққа шаққандағы фракциялардың мөлшері, |
|үлгілер, |мм ... | |
| ... ... ... ... ... ... |Ылғал |
|үлгілер, |лық |салмағы,|тілік, |лық ... ... ... |
|см |салмағы,|г/см3 |% ... ... |лық ... |
| ... | | |% ... % ... |м3/га |
| | | | | | |% | ... |2,73 |1,3 |49 |4,1 |22,3 |2,6 |287 ... |2,73 |1,4 |49 |4,6 |23,2 |2,6 |280 ... |2,75 |1,4 |48 |4,7 |23,4 |3,3 |276 ... |2,70 |1,3 |50 |5,6 |23,1 |4,4 |212 ... микроэлементтердің мөлшері, мг/кг ... | Мыс ... ... ... | |Бор ... | | | | ... | ... | | | | | | ... |3,5 |0,47 |260 |0,5 |0,04 |3,0 ... |4,1 |0,39 |229 |1,0 |0,03 |5,1 ... |2,9 |0,20 |157 |0,9 |0,03 |4,2 ... ... мәліметтерге жүгінсек, гумустың мөлшері сұр-құба
топырақтарда 0,4-1,2 %. Топырақтардағы өсімдіктерге қажетті минералды
қоректік заттар, ... ... азот (20-50 ... және ... өте аз (10-30 ... ал калийдің мөлшері жеткілікті дәрежеде
қамтамасыз етілген. Сұр-құба ... ... ... төмен
(топырақтың 100 грамында 8-10 мг/экв).
Сіңірілген ... ... ... және ... басым. Бұдан жалпы
сілтіліктің мөлшерінің көптігі (НСО3 0,03-0,040%), кей ... ... ... және ... ... ... ... (рН 8-9)
байланыстылығын көруге болады.
Суда еритін тұздардың мөлшері әдетте көп ... ... ... 0,1 % ... ... бұлардың мөлшері, кальций сульфаты
есебінен 0,5-1,1 % ... да, ... ... 10-20% ... ... ... бойынша, шаңдақ-құм балшықты болып келеді. Сұр-құба
топырақтардағы саз балшықты ... ... ... ... ... ... топ ... болып
келетіндігі белгілі. Бұл заңдылық ... ... ... саз ... өзгеру қарқындылығының төмендігін білдіреді. ... ... ... салмағы 2,5-2,7 шегінде, ал көлемдік
салмағы 1,3-1,4 және ... 50-55% -ға ... ... ... ... ... қоры, далалық ылғалдылығының мөлшерінің төмендігімен
және оның жетіспеушілігімен сипатталады.
Мырыштың және молибденнің жылжымалы түрлерімен аз мөлшерде ... оның өзі ... ... ... ... жоғарылығы,
сортаңдығы, тұздануы) байланысты болып, жеткілікті түрде марганецпен ... ... ... ... жыныстар болып табылатын теңіз
шөгінділерінің есебінен бормен (1,5-9,4 мг/кг) ... ... ... ... ... ... сұр-құба
топырақтардың табиғи құнарлылығының төмендігімен, карбонаттық дәрежесінің
жоғарылығымен, сортаңдығымен және тұзданғандығымен сипатталатындығын ... ... ... тиімді пайдалану және экологиялық функцияларын
жақсарту агромелиоративтік, ұйымдастыру іс шаралары мен ... ... ... ... ... ... қажет
етеді.
2.2 Зерттеу нысандарындағы топырақтардың мұнай-химиялық ластанулары
Өзен–Жетібай кешендерінің мұнай-газ кен орны 1965 ... ... ... беретін мұнай және газ қабаттары 1450-1700 ... ... ... юра және бор ... алынады.
Қазбаланатын кен орындарының қабаттық қысымының жоғарылығымен (700-900
атм.), улы ... ... ... ... ... мен ... ... өзгешеленеді. Топырақтың мұнай-
химиялық ластануы, негізінен, Өзен-Жетібай кешендеріндегі ... ... кен ... ... ... байқалады және табиғи-шикізат
қорларын тиімсіз пайдаланумен, ескірген және ... ... ... ... ... ... парафиннің жоғары
болуымен байланысты. Бұл жағдайда, негізгі ластаушы көздері болып шикі
мұнай және ... ... ... ... азот ... ... ... аммиак, газ және мұнай шламдары болып табылады. Осылардың әсерінен
әлсіз ластанған кезде топырақ ... 5 ... ... ... ... 10-20 см, ал өте ... - 20 см астам тереңдікке дейін шикі
мұнайға қанығады.
Осындай үлескіде ... ... ... ... ... ... 0-7 см. Қоңыр-құба, тұтқыр, ... ... ... ... ... ... бар, жеңіл құм балшықты; 7-42 см.
Құба, ... ... ... кей ... ... ... ... тас
қоспалары бар, құм балшықты. Ғаныштың ұсақ ... көп; 42-76 ... ұсақ ... ... құм ... ұнтақ топырақпен бірге
кездеседі (2-кесте).
2 кесте - Мұнаймен ластанған, сортаңданған сұр-құба топырақтардың
сипаттамалары
|Химиялық, физика-химиялық ... % ... ... |рН |СО2 ... |100 г ... сіңіру |
|тереңдік,|% | | | ... мм ... | | | | | |
| ... ... ... құрамдарының % мөлшері, мм ... | ... ... | |
| |% | |
| ... |Тұздард. |Жалпы | | | | | ... ... ... |SO4 |Са |Mg |Na +К ... |сы |НСО3 | | | | | ... |3,618 |0,015 |1,088 |1,256 |0,270 |0,021 |0,968 ... |2,321 |0,016 |0,341 |1,208 |0,255 |0,017 |0,485 ... |2,223 |0,011 |0,348 |1,138 |0,278 |0,014 |0,434 ... ... ... ... |Қуыстылық | ... ... ... ... , % ... ... , % ... | | ... | ... |1,17 |49,1 |94,5 |21,2 ... |1,49 |41,9 |156,2 |4,1 ... |1,60 |37,6 |461,3 |5,8 ... ... ... ... ... | | | | ... |Мыс ... ... ... | | | | ... |6,4 |2,0 |28 |1,0 ... |4,4 |1,8 |26 |1,2 ... |3,6 |1,6 |32 |1,2 ... ... ... ... ... өсімдік жамылғысы
болмайды. Әдетте, мұндай жерлердің 20-30 см тереңдігіне дейін битум ... ... ... ... ... ... сипатталған топырақтардың химиялық, физика-химиялық құрамы мен
қасиеттерін анықтау, мұның ластанбаған нұсқасымен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
туындатуға тырыстық.
Кестедегі мәліметтерге талдау жасасақ, бастапқы ... ... ... ... ... ... ... азаяды, көлемдік салмағы мен ылғалдылығы ... және ... ... ... ... кескініндегі
мұнайдың жиналуы, олардың сапалық құрамына, топыраққа сіңу ... ... көп ... ... ... қалыңдығына және оның мөлшеріне,
барьерлер кескінінде механикалық құрамы ... ... ... ... сондай-ақ көлемдік масса мен ылғалдылықтың болуына
байланысты екендігі көрінеді. ... ... ... ең ... ... кеуектілігі жоғары, механикалық құрамы жеңіл топырақтардың
гумус қабатына жинақталады. Мұнайлардың жаппай ... ... ... біртекті жақсы өткізетін топырақтарда мұнайдың ең көп мөлшері беткі
қабатына жинақталып, ... ... ... азая ... ... ... ... айқын көруге болады. Шикі мұнаймен ластану
топырақтардағы органикалық ... ... және ... ... (5-6%), ... негіздердің құрамы мен қосындысының ... ... және ... және ... ... ... (0,3-1,2%, одан
да көп) әсер етеді. Топырақтардағы фосфордың жалпы және жылжымалы (0,04-
0,08% және ... ... және ... азот (40-60 ... ... нитратты азот 1,5-2,0 есе аз ... ... ... ... (рН 7,7-8,9), карбонаттардағы көмір ... ... (СО2 18-20%), ... және ... ... ... ... Ластанған топырақтардың көлемдік салмағы
кескін бойымен мұнайдың мөлшері артқан ... 1,3 ... 1,6 ... ... 41 %-ға ... өзгереді, ал ылай бөлшектерінің мөлшері азайған
сайын, жалпы кеуектілік, ... ... ... 38 %-ға ... ... металдардың жалпы түрлерінің мөлшері жер қыртысындағы олардың кларктық
мәнінен төмен ... ... кен ... ... ... ... ... көлшіктері пайда болып, ... ... ...... ... ... ластанған
топырақтардағы мұнайлардың мөлшері Потапова-Лукастың гравиметрлік әдістері
бойынша анықтағанда 12240,04 ... ... Бұл ... ... ... ... ... өте жоғары және ... ... ... 2,4 есе көп екені анықталды.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... ондағы, механикалық құрамына, гумус және көміртегін
тотықтыратын микроағзалардың тіршілігін ынталандыратын минералды қоректік
элементтерімен ... ... ... ... ... жабындықтарына түсетін антропогендік жүктемелер және
техногендік бүліну
Өзен-Жетібай мұнай-газ ... ... ... ... табиғи
экологиялық қалыптан елеулі асып ... ... ... қысымның
әсерімен қатаң шөл жағдайында дамуға душар болды. Бұл жаңа топырақ түзуші
бағыттың пайда ... ... ... ... жүктемелердің
шамадан тыс әсерлерінен болатыны күмән тудырмайтын фактор. Осыларға шолу
жасап, жинақтай ... ... ... ... ... ... ... болады:
- механизмдердің ретсіз қозғалысы және көлік жолдарын салу ... ... ... ... ... құбырларын жүргізу, кен орындарын барлау және ... салу ... ... ... ... болып табылады (3-
кесте).
3 кесте - Топырақ жабындығына түсетін техногендік жүктемелер
|Техногендік салмақтың түрлері ... ... ... ... |9 ... ұңғымалар |5959 ... ... |143 ... құбырлары |3275 ... ... алу үшін ... | ... жылдық мөлшері, млн.м3 |18,9 ... ... ... % |68,7 ... ... жылдық мөлшері, мың/т. |3200 ... ... ... ... мәліметтерге жүгінсек, Өзен
мұнай-газ кешенінің жалпы көлемі 35000 га болатын екі мұнай-газ (Өзен ... ... және жеті газ кен ... (Ақтас 1985, Тасболат 1975,
Оңтүстік Жетібай 1977, Қарамандыбас, Батыс Теңге 1982, Өзен, Шығыс ... ... Осы ... бір ... ... жуық мұнай-газ
ұңғымалары, 3200 км астам құбырлар, әр түрлі ... ... ... ... жағдайдағы механизмдер жұмыс ... ... ... ... ... ... жүктеменің
дәрежелерінің өте жоғары екендігінің куәсі болып, ... ... ... ... аумақтың ластануына және бүлінуіне әкеліп соққан.
Бұл жағдайда, топырақ ... ... ... ... қасиеттері
өзгереді, топырақтардың ұнтақтары желмен тозаңдарға ... ... жер ... ... ... және ... ортаның ластануы
күшейеді. Осылардың нәтижесінде ... ... ... елеулі өзгерген техногендік шөлейттенген
топырақтар қалыптасады. Олардың құнарлылығы және ... ... ... ... ... тозу ... үдейді. Сөйтіп, табиғат
қорларын тиімсіз пайдалану және ... ... ... ... ... кәсіпшіліктеріндегі топырақтардың техногендік шөлейттенуінің ең негізгі
себептері болып табылады. Егер жерге қамқорлықпен қарамаса, ол, сол ... ... ... ... әкеліп соғады. Осы тұрғыдан алып
қарасақ, Өзен мұнай-газ кешенінің ... ... ... ... ... ... ... екендігін байқатады және оны
қорғау, сондай-ақ, қайта жаңғыртудың іс-шараларын ... ... ... ... ... нысандарындағы топырақтардың ақаба суларымен тұзданулары
және ауыр металдармен ластанулары
Мұнай кәсіпшілігіндегі ақаба ... ... ... ... ... уыттылығы жоғары болады. Бұл қасиет,
олардың құрамындағы мұнай өнімдері, әр ... ... ... ... қоспалардың мол болуына байланысты ... Олар ... ... ... ... және физикалық-химиялық құрамын, сондай-ақ
тұздық құрамын, сілтілігін, суспензия реакциясын, топырақтың сіңіру кешенін
өзгертеді. Бұларға қосымша су-ауа режимін және ... ... ... ... ... мейілінше өзгертеді. Барлық жерлердегі ... ... ... ... ... ... барийдің, бордың, кремнийдің, йодтың және де басқа
тұздардың жоғары мөлшері байқалады. ... ... ... ... ... ... І-5,9; В-11,4; Si-0,4; Ni-0,002; Cu-0,01
анықталды. Бұл химиялық ... ... ... ... ... ... ал ... кен орындарындағы ақаба сулары
минералдануларының жоғарылығымен сипатталады. Мысалы, ... ... ... г/л болса, хлор-ионының мөлшері – 60-100, сульфаттар 3-16 және жалпы
сілтілігі - 0,02-0,6 г/л ... Бұл ... ... жоғары,
бейтараптау және әлсіз қышқылды реакциясы басым келеді. Минералданған ақаба
сулары ... ... ... терең өзгеріске ұшыратады:
0-7 см. Бозғылт, нәзік тұз қабаты;
7-17 см. ... ... ... ... және ... ... құмайт;
17-27 см. Сарғыш-құба, дымқыл, тұздар сіңген, сазбалшық;
27-45 см. Құба, дымқыл саз ... ... ... ... ... ... жоғарғы қабаттарындағы тұздардың жиынтығы 5%-дан асады,
тұздану типі сульфатты-хлоридті, содамен бірге кальцийлі-натрийлі, ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Топырақтарда өсімдіктердің минералды қорек ... аз, ... саз ... ... ... болуымен сипат-талады.
Ақаба суларының айдындары кеуіп кеткен кезде, ... ... ... ... ... тұрғындар үшін зиянды болып табылады. Сортаң
топырақтардың кескінінен суда еритін тұздардың ақаба сулары ... ... ... ... ... ... ... сілтіленуі жүреді. Осының
салдарынан топырақ ерітіндісінің реакциясы жоғарлайды және сіңірілген
натрий ... ... оның ... процесі үдей түседі. Мұнай
кәсіпшілігінің топырақтарындағы ауыр метал-дардың ... ... ... ... сондай-ақ шикі мұнай және қабаттық су болып
табылады. Топырақтардағы ауыр ... ... жол ... ... ... 1,6 есе жоғары қорғасынның жалпы (40-57 мг/кг) және жылжымалы
түрлері (7-18 мг/кг) басым жинақталған. Ал, ... -7-12 (20-25 ... ... -2-3 есе (10-15 мг/кг), мыстың жалпы және жылжымалы түрлерінің
мөлшерінің азаюы байқалады (соларға сәйкес - 3-16 және 3-6 ... ... ... және 0,2-17,4 мг/кг) және кадмий - (0,6-2,0 және 0,1-1,0 ... ... ... ... ... өзгерулері.
Топырақтардың мұнай өнімдерімен және ... ... ... ... ... ... заттардың мөлшеріне, жер
бедеріне және топырақтардың түрлеріне ... ... ... ... ... салыстырғанда түстері қаралау, тығыз,
қатты, иллювиалды қабаттары бөлек, құрылымы ... ... ... байқауға болады. Шикі мұнай өз құрамына ... ... әр ... ... ... ... қабаттық суды ... ... ... пайда болып, органикалық және бейорганикалық
қосылыстардың мөлшерлік, сапалық, құрамдық бөліктерінің топырақтарға ... ... ... да компонентеріне әсер етеді.
Гетерогенді жүйе ретінде топырақтың қасиеттері көп ... ... ... ... ... борпылдағы жағынан бір
бөлігінен ғана қабаттануы, топырақтың салмағымен әрекеттесу белсенділігі
және тағы ... ... бұл ... хромотографиялық колонкалар
қызметін атқарады. Оның жоғары қабатында қалып қоятын, мұнайлы ағынның
компонентерге ... ... және ... аз ғана ... ... ... қабатқа тез өткізеді. Уақыт өте келе заттың дифференциясы
тереңдейді. Топырақ ұзына бойы мұнайдың ... ... ал ... ... мұнайлы компонентердің саны мен
молекулярлық ... ... ... мұнайдың өзгеруі, оның деградациясы негізгі үш фактор
әсерінен болады: ... ... және ... Бұл ... алғашқы қалпынан толығымен өзгертеді. Микробиологиялық процесстер,
мұнайдың біртіндеп ... мен ... ... ал ... ... бұзылу өнімдері органикалық еріткіштерде аз
еритін, гидрофилді жаңадан түзілген алгаритмдері болуы мүмкін. ... ... ... ... ... алып ... Жеке
топырақ қабаттарының деградацияға ұшырауы, ал кейде тіптен алғашқы
қасиеттерінің толығымен ... ... ... ... ... қабатында
мұнай қалдықтарынан құралған қабықша пайда болады. Мұнаймен ... ... ... ... ... ерекшеліктері орташа дәрежеде
өзгеріп, құрылымдық ерекшеліктеріне сәйкес мұнайдың концентрациясы әр қилы
болып, фракциондық ... да ... ... келесі бөліктерге
бөлінуін туғызады: жіңішке майлы, қара жолақтар және жуандау сұр, ... бар ... ... ... ... ластаушы заттардың
топырақтың бойына таралуы, оның түс ... ... ... ... түсі қаралау болып келгенімен, қара және қара-қошқыл,
сұр-қошқыл бөліктері азая бастайды. Қоңыр-қошқыл, қара-қошқыл, ... ... кең ... Ластанған топырақтардың құрамдарындағы мұнайдың ұшу және сүзілу
процестерін математикалық ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлік заңдылықтарын және құрамына әсер
еткен нақтылы мәліметтер жоқ екенін атап өткен жөн. ... ... ... ... мұнай өнімдерінің жалпы мөлшерін анықтау
үшін, математикалық есептеу әдістерінің негізгі ... ... ... ұшу және ... ... ... ... қолдану. Мұнай пластарындағы гидравлика мұнайдың, газдың және
судың топырақтың және тау ... ... ... ... ... Кең ... бұл кеуекті ортадағы ... ... ... Кеуекті ортадағы сұйықтық пен газдың сүзілуін зерттеген
кезде гидравликаның ... ... ғана ... қоймай,
гидромеханиканың қатаң математикалық әдістері де қолданылады. ... ... ... қабатының мұнаймен ластануы кезінде күрделі
сүзілу процестерін зерттеген кезде ... ... ... ... ... ... ... беткі құбылыстардың тікелей және
жанама әсер етуімен санасу қажет. Топырақ қабатының бір ғана ... ... ... газ және су ... ... кеуекті
ортадағы сығылатын сұйықтықтың қозғалысын қарастырайық. Мұнда, қысылатын
сұйықтық деп әдетте тамшылы-сығыла-тын ... та, ... да ... ... ... ... ... жағдайында
сұйықтықтың сүзілу жылдамдығы және тығыздығы координат және ... ... ... Егер ағын ... ... онда ағынның кез
келген М нүктесінде сүзілу жылдамдығы былай анықталады: , (1) ... ... ... ... ... бағыттағы
дифференциялауды көрсетеді; γ – ... ... ... z ... координата нүктесі z. Эксперименталдық мәліметтердің көрсетуі
бойынша, қанығудың 10-12% ... ... ... ... ... ... ... Күшті ластану мұнайдың 25 см астам тереңдікке
өтуімен, орташа –10-25 см және ... –10 см ... ... ... Механикалық құрамына байланысты құмайт және құмды топырақтарда
мұнайдың сіңу тереңдігі 1 м ... құм ... және саз ... 50-70 см ... ... ... ... грунттың
мұнаймен қанығушылығымен немесе ... ... Мс ... ... айқындалады. Есептеулерді мына формулалар бойынша жүргізеді:
, мұнда КН – ... ... ... Vорт – ... ... ... м3.
Сонымен, топырақ мелиоранттары ретінде қандай да бір қалдықтарды
пайдаланған кезде экологиялық қауіпсіздікті ... үшін ... ... ... қаныққан грунттың көлемі мына ... ... , ... ... ... ... hорт сіңіру тереңдігі.
1. Өзгерген сұр-құба топырақтарды қайтадан қалпына келтіру
Ластанған, өзгерген тектік-морфологиялық құрылымының ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізу үшін,
фитомелиоративтік шөптерді пайдаландық. Осының ... жер асты ... ... өсімдік өнімдерінің биомассасы молайып, топырақтың
салыстырмалы құнарлылығы артатындығы анықталды. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... ... қаншалықты
қауіпті екенін бақыладық. Бұл үшін Өзен-Жетібай аумағындағы мұнаймен
ластанған топырақтарға ... ... ... еркек шөп және арпа
өсімдіктері сыналды. Бұлардың төзімділік қасиеттеріне сүйеніп, биологиялық
рекультиванттар ретінде ... ... үміт ... ... ... ... ... мұнаймен әр түрлі деңгейде
ластануының, осы өсімдіктердің өсуі мен ... ... ... тура
келді. Бұл жұмыс зертханалық жағдайда ... ... ... ... ... - Топырақтың мұнаймен ластану дәрежелерінің өсімдіктерге
әсерлері
Графиктік-суреттегі нәтижелерге сүйенсек, бақылау нұсқасында
егілген өсімдік дәндері дер ... ... ... ... тәжірибенің аяғына
дейін қалыпты өсулерінен ауытқымады. Ал топырақты әртүрлі дәрежеде мұнаймен
ластандырылған нұсқаларда, бұлардың өніп-өсуі басқаша ... ... 15 ... ластанған топырақтарда теріскен, жоңышқа және еркек шөп
арпаға қарағанда біршама ... ... ... Ал, 35 және ... ... ... ... бөліктері шықпай қалып, шығымы
бірлі – жарым ғана ... ... өсу ... ... ... ... ... шығатын қортынды, мұнаймен әртүрлі пайыз
мөлшерлерімен ... ... өсу ... мен ... әсер ... ... ... айтсақ, неғұрлым жоғары мөлшерде
ластанған топырақтардағы өсімдіктер жапырағы сарғайып, тамыры әлсіз болып,
өскіні шықпай қалды. Бірақ, бұл ... ... ... шөп ... ... басқаларға қарағанда біршама төзімділігін байқатты.
Бір айдан ... 15 ... ... ... ... отырғызылған
еркек шөптің орташа биіктігі 21,5 см болды, ал бақылау нұсқасындағы биіктік
25,5 см жетті, жапырақтары да басқа ... ... ... ... ... ... және ластанған аумақтардың топырақ жабындықтарын
қалпына келтірудің ... ... ... ... ортаға
бейімделген шөлдік өсімдіктердің экотиптерін пайдаланып, агрофито-
мелиорациялық тәсілдерді ... ... ... ... ... шөп және ... ... сынақтан өткізілді. Нәтижесінде, арпа өсімдігі
мұнаймен ... ... ... ... ... көрсетіп,
өндіріске ұсынудан тыс қалды.
Сондықтан, мұнаймен ластанған топырақтарды қайтадан қалпына келтіру
үшін, ұсынылатын нұсқаларымыз: жоңышқа, еркек шөп ... ... ... 15-25 ... ... бар ... ... болады.
Бұлардың топырақтарға тигізетін негізгі әсерлері тамыр жүйелері ... ... ... ... жақсартып, фитобиомассаларының
молаюларынан органикалық заттардың мөлшерлері артып, ... ... ... ... ... ... ... функцияларының қалыптасуларына әсер ететін негізгі факторлары
климаттың құрғақшылығы, жер бедерінің жазықтығы, топырақ карбонаттылығының
жоғарылылығы, тұздануы және ... ... ... құрамының
жеңілдігі болып табылады. Осыларға техногендік жүктемелер қосылып, ... ... ... ... ... ... ... әсер ететіндерге мұнай-газ кешенінің қарқынды дамуы, ескірген және
тозығы жеткен ... мен ... ... пайдалану, табиғи
шикізат қорларын тиімсіз қазбалау жатады. Осылардың ықпалдарымен сұр-құба
топырақтардың тектік-морфологиялық ... және ... ... ... құнарлылықтарының төмендеуі, тіршіліксіз битумдық ... ... ... топырақтың тақырға айналуына мәжбүр
ететіндігі анықталды.
Мұнайдың өзінің уыттылығы төмен, алайда оның көп ... ... ... ... күрт ... ... жер бетіндегі
және жер асты суларын жарамсыз етіп, мұнайдың құрамындағы концерогендік
және мутагендік қасиеттері бар ... ... ... ... топырақта өсімдіктердің өсулері, жануарлардың қалыпты ... ... ... ... ... да зиян ... ластану кезінде жеңіл көмірсутектердің негізгі бөлігі булану
жолымен немесе олар аққан кезде жер бетіндегі сулармен ... ... Ауыр ... және ... ... топырақтың
беткі қабатына бекитіні анықталып, топырақтың су-физикалық қасиеттерін күрт
өзгертіп, ... ... ... қабаттарға өтіп, улы заттарды жеткізеді.
Әрі ... ... ... ... ... ... сіңе ... оның құрамы
мен қасиеттерін өзгертеді. Беткі қабаттарында, негізінен, ... ... ... және ... ... ... ал оның
тереңірек қабаттарына суда еритін ... ... ... Бұл ... ... білу және ... бағалау үшін
техногендік элементтердің таралуларын зерттеп, топырақтың ... да ... ... көрсететін сіңіру сыйымдылығының мөлшерін ... ... ... ... және ... ... топырақ жабындығын
қалпына келтірудің ғылыми негізі ... Мұны іске ... ... және ... ... бейімделген шөлдік ... ... ... тәсілдер ұсынылды. Бұлар
фитомелиорациялық тиімділіктерін көрсетіп, топырақтың экологиялық қызметін
жылдамдатып, техногендік жүктемелерге төзімділігін ... ... ... ... ... жағымды әсер етеді. Осы процестерді
айқындау үшін вегетациялық тәжірибе жұмыстары жүргізілді. Нәтижесінде,
топырақтардың ... ... ... ... ... өсу ... ... әсер ететіні анықталды. Неғұрлым жоғары
мөлшерде ластанған топырақтардағы өсімдіктер жапырағы сарғайып, тамыры
әлсіз ... ... ... ... ... ... еркек шөп және
теріскен өсімдіктері басқаларға қарағанда, біршама ... ... ... ... 15 ... ... ... топырақтарға отырғызылған
еркек шөптің орташа биіктігі 21,5 см болып, ал бақылау нұсқасындағы биіктік
25,5 см жетті, ... да ... ... ... ... ... Тәжірибеге пайдаланған топырақтардың құрамындағы гумустың мөлшері
артып, уытты тұздардың сапалық құрамдарының өзгерулері байқалды.
Қазіргі кезде мұнаймен ластанған ... ... ... ... және ... нақты анықталған жоқ. Бұл жағдайларды шешуде
математикалық ... ... ... ... ... ұшу және ... ... талдау жолдары жасалды. Бұл талдау
топырақтың гранулометриялық ... ... ... ... ... ... ... геохимиялық барьерлердің және
басқа жағдайларды қамтыды. Сығылмайтын біртекті изотропты ... ... ... ... (сығылмайтын сұйықтық) Дарси заңымен
және тұрақтылық теңдеуімен сипатталады. Жер астындағы сулы ... ... ... ... ... ... қатысты,
екінші қатардағы стационарлық сызықтық емес дифференциалдық теңдеумен
берілген. ... ... ... (динамикалық) тұтқырлықтың коэф-
фициентінен сүзілу коэффициентіне тәуелділігімен шартталады. Оның өзі, ... ... ... ... ... пен ... ... Кейбір қарапайым болжамдарда «мұнай-топырақ» жүйесінде
мұнайдың сүзілуінің стационарлық емес процесі соңғы айырым әдісімен ... жылу ... ... бір ... ... үшін бірінші шеткі
тапсырмамен сипатталады. Үлгі тапсырмасының сандық шешуі ... ... ... ... ... жағдай жасайды.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай және газ4 бет
Сүйінбай Аронұлы айтыстары5 бет
ҚазМұнайГаз Ұлттық компаниясы11 бет
Трансшекаралық өзен су ресурстарын пайдалануды басқаруды жетілдіру26 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
ХVІ ғасырдағы жетісу аймағындағы Қазақ хандығының саяси жағдайы4 бет
«МаңғыстауМұнайГаз» акционерлік қоғамы21 бет
«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ30 бет
Жетібай кен орны11 бет
Жетібай кен орнында өз мәнінде игеру мен пайдаланудың көптеген әдістері қолданылып игеріледі66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь