Баланың дамуына ересектердің тиімді ықпал жасауы

Мазмұны
Кіріспе.
1. Мектепке дейінгі жастағы балаларда эмоционалды бұзылыстар мәселесінің теориялық аспектісі .
1.1. Бала тұлғасының қалыптасуындағы эмоция мен оның әсері.
1.2. Эмоционалды бұзылыстар сипаттамасы. (қорқыныш, мазасыздық, депрессия, агрессивтілік, бірбеткейлік).
1.3. Аффективтік күйдің психологиялық сипаттамасы. Балалардың аффективті қылықтарның себептері.
1.4. Балаларда аффективті бұзылыстардың қалыптасуындағы жанұя ролі және жанұялық сәтсіздіктің әсері.
2. Мектепке дейінгі жастағы балалардың аффективті қылықтарын эксприменталды.психологиялық зерттеу.
2.1. Зерттеу процедурасы және әдісі.
2.2. Зерттеу нәтижесін талдау.
Қорытынды.
Ата.аналарға әдіснамалық ұсыныс.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Қосымша.
        
        Қазақстан Республикасы ғылым және білім министрлігі
Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университеті
Теориялық және қолданбалы психология кафедрасы
Дипломдық жұмыс
... ... ... ... ... жасауы”.
020940 “Психология” мамандығының
5 курс студенті А.Балмаханова
Ғылыми жетекші:
аға оқытушы
А.А.Утеуова
Ақтөбе - 2007
Мазмұны
Кіріспе.
1. Мектепке дейінгі жастағы балаларда эмоционалды бұзылыстар мәселесінің
теориялық аспектісі .
1. Бала ... ... ... мен оның ... Эмоционалды бұзылыстар сипаттамасы. (қорқыныш, мазасыздық,
депрессия, агрессивтілік, бірбеткейлік).
1.3. Аффективтік күйдің психологиялық сипаттамасы. Балалардың
аффективті қылықтарның себептері.
1.4. Балаларда аффективті бұзылыстардың қалыптасуындағы жанұя ролі ... ... ... ... ... ... балалардың аффективті қылықтарын
эксприменталды-психологиялық зерттеу.
2.1. Зерттеу процедурасы және әдісі.
2.2. Зерттеу нәтижесін талдау.
Қорытынды.
Ата-аналарға әдіснамалық ұсыныс.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Қосымша.
Кіріспе.
Өзектілігі. ... ... ... ... ... ... ... білім аймағының дамуын ғана емес, оның эмоционалды ... ... ... ... А.И. ... ... дамуы мен тәрбиелеуінде
қойылған ... ... ... ... денсаулық жағдайында, яғни
эмоционалды сферасында, мінез-құлық ... жеке ... ... ... деп көрсеттті.
Л.С. Выготскийдің пікірінше, баланың психикасы бұзылуы оңай, «әлсіз
зат», сол ... ... ... ... жеке ... қалыптасуында
педагог психикалық жүйке бұзылыстарында көрінетін түрлі проблемалармен,
ауытқушылықтармен ұшырасуы мүмкін.
«Жалпы психологияда» ... ... ... ... ... кезде ол толығымен кеңінен таралуда. А.Н. Леонтьевтің көрсетуінше,
эмоция-іс-әрекеттің және қылықтың ... ... ... ... ... Божовичтің «бала мінез-құлқының қалыптасу негізін» құрайтын тұрақты
қылық формасының тууына әсер етеді.
Жағымсыз жағдайда балады ... бір өмір ... және ... эмоционалды қатынас дамиды. Эмоционалды бұзылыс балардағы жие
болатын психикалық даму ... ... ... ... мына ... жие ... үлкендермен және құрдастармен
қатынасу қиындығы, мазасыздық, бірбеткейлік, агрессия, ... ... ... ... ... кедергі келтіреді.
Жағымсыз эмоционалды күйді зерттеумен және алдын алумен мына ғалымдар
жұмыс жасады: Л.И. ... В.Н. ... А.Н. ... А.В. ... ... өз ... ... эмоционалды күй, эмоционалды
толық қамсыздыққа, мінездің тұрақты теріс сипатының ... ... ... ... ... ... бір себептер әсерінен пайда ... ... бала ... ізін ... қана ... ... ... барысына әсер етеді. Осылайша, баланың дамуына кері әсер етуі мүмкін.
Эмоционалды бұзылыстар түрлі ... ... ... бала ... кері әсер ... ... орта ... ең алдмен
жанұя әсері. Жанұяда балада эмоционалды тәжрибе мен эмоционалды ... ... ... себебіне орай көптеген ата-аналар ата-аналық
міндетін орындап, қанағаттындыруға тырысып, баланың жеке тұлғасын дамытумен
тәрбиелеуге ерекше мән бере ... өзге ... ... ересектермен бетпе-бет келуі
қияншылықтар туғызады, мұның ... ... ... өз-өзіне
сенбеушілік, эмоционалды бұзылыстар байқалуы мүмкін, осылайшы қылық қиындай
түседі. Бұл ... ... үшін қиын ... айналады. Бұл
ауытқушылықтар баланың өзіне де қиындықтар туғызады.
Көптеген бақылаулар мен ... ... ... ... ... бұзылыстар және қылық бұзылысы ауру балаларда белгілі
бір ... ... бір ... ... және өздігінен ол ... ... кей ... ... ... ететін психикалық бұзылыстар
байқалады. Мектепке дейінгі жастағы балаларда жиі кездесетін ... ... ... ... және оның ... ... ерекше мән бергендер: А.Р. Лурия, С.А. Рубинштейн, ... О. ... А.Д. ... Е. ... күшті және шапшаң қозғалыс көріністерімен байқалатын
эмоционалды қысқа мерзімді уайымдаулар. Мектепке дейінгі жастағы ... ... ... ... ... бұзылыстарға әкеліп соғуы мүмкін.
Аффектілер анықтап, уақытында жою, ата-аналар мен педагогтарға бала
қылығындағы ... ... ... ... ... ... ... келтіруге көмектеседі.
Аффективті қылықты ескеру және профилактика мақсатымен баланың
эмоционалды даму ... ... ... ... ... қатынас әсерінің ерекшеліктері, ата-ана қылығы аффективті
форманың көрінуінде аз ... ... бұл ... ... зор.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы балалардың аффективті қылығын, оның
пайда болуына әсер ... ... және ... формасын түзету тәсілі
зерттелуде.
Жұмыстың практикалық мәні ата-аналарға ... өту ... үшін және ... жою ... ... ... ұсыныс берілуінде.
Зерттеу мақсаты - мектепке дейінгі жастағы балалардың ... ... ... ... ... ескеру үшін, практикалық
жұмыста осы ... ... үшін ... ... ... ... және ... көрсету.
Зерттеу барысында қаралатын міндеттер:
1. Аффективті қылық формасына ие балаларды алып, жанұясында баланың ... мен ... ... ... ... өзара әрекетіне кедергі келтіретін, оның қалыпты
дамуына кері әсер ететін механизмдерді анықтау.
3. Бала қылығындағы ... ... жою ... ... ... жолын анықтау.
4. Баланың жанұя мүшелерімен ... ... ... ... қылықты жою септігі тиетін шаралар кешенін өңдеп шығару.
Ғылыми болжам: ата-аналармен бірге уйымдастырылған шаралар ... ... ... ... ... эмоционалды күйін қалыпқа
келтіруге көмектеседі.
Зерттеу пәні – ересек адамның (ата-ананың) мектепке дейінгі жастағы балада
аффективті ... ... әсер ету ... ... ... ... -6-7 ... балалар.
Зерттеу әдістері: бақылау,анкеталау, «жанұя суреті» тесті, Варга-Столиннің
ата-аналық қарым-қатынас сауалнамасы, әңгімелесу, ойындық коррекциялық
жаттығулар.
Зерттеудің ... ... ... шетелдік зерттеушілер ... А.Д. ... А.Н. ... еңбектері пайдаланылды.
Дипломдық жұмыс құрылымы кіріспеден, екі ... ... ... ... ... ... дейінгі жастағы балаларда эмоционалды бұзылыс мәселесінің
теориялық аспектісі.
1.1. Эмоция және оның бала тұлғасының қалыптасуына әсері.
Адам затты ... ... оған ... бір ... жасайды, бұл
өзіндік уайымдау. Бір оқиғалар оған қуаныш әкелсе, кейбірі қанағаттанбау
сезімін тудырады. Қанағаттану, ... ... ... ашу, ... ... ... обьектіге өз қатынасын уайымдау формасы, олар эмоциялар
деп аталады. Эмоция (латын тілінен ... ... ... ... ... формасында көрінетін, инстинкпен, қажеттіліктермен,
мотивтермен байланысты психикалық процестер мен күйлердің ... ... ... ... ... бола ... ... көзі –
обьективті шынайылық және адам қажеттіліктерімен бірге оның күйі. Эмоциялар
ағза күйі мен сыртқы әсерлердің ... ... ... тірі ... эволюция процесінде пайда болды. Эволюция барысында эмоциялар 2
полярлы ... ... ... ...... ... және ... субьектіні
итермелейтін жағымды әсерлермен пайда болған эмоциялар.
-Теріс (жағымсыз) эмоциялар, бұл ... ... ... ... ... ... Ю. ... және Ю. Мукаянов адам өмірінде ... ... ... денсаулыққа жақсы әсер етеді, оның физиологиялық
жүйесінің ... ... ... болған, адамдармен жақсы қарым-қатынаста болған ... ... ... ... жақсы ішеді, көп ауырмайды,
айналасындағы балалармен, ... ... ... көрінуі бойынша ежелгі психикалық күй болып табылады,
эмоциясыз өмір сезімсіз секілді мүмкін емес болар ... ... ... ... ... зат ретінде эволюция процесінде
пайда болды. Оның көмегімен тірі ағзалар өздеріне ... ... ... мәнін орнатады. /2.с.23/
Ағза өмірінде эмоционалды процесс және ... күй ... ... ... ... ... деп жазды: «эмоциялар ішкі сигналдар ролін
орындайды. Олар субьект іс-әрекеті өтетін сыртқы ... ... ... ... ішкі ... табылады. Эмоция ерекшілігі ... ... ... ... ... мен ... ... көрсетуінде» /2с.162/ Эмоционалды құбылыстар табиғатын
түсіндіру ерте заманнан бастап ғалымдар мен ойшылдарды толғандырады.
Ч. Дарвин ең ... ... ... Ол тірі ... ... ... анатомиясы секілді ... Ол ... ... ие ... Осы ... орай ... ... көбінесе туғаннан пайда болады және ағза ... ... ... ... ... У. ... пен К. ... ұсынған эмоцияның пайда болуы мен
шектеулі ... ... ... түсіндіретін теория кең танымал.
Осы теория бойынша эмоционалды күйдің алғашқы пайда болу ... ... ... ... ... ... Сыртқы және
ішкі стимулдар әсерінен олар кері жүйке байланысы жүйесі ... ... ... табады және белгілі бір эмоционалды тон ... ... ... ... ... ... ... жауап әсері
ретінде сәйкес органикалық өзгерістер тууы керек, сосын ғана ... із ... ... эмоция пайда болады. /2.с.245/
Осы перефериялық концепция ағзаның саналы құрылымы ретінде ... және оны ... ... ... ... ... қарастырады.
У. Кеннон эмоцияның пайда болуының альтернативті теориясын ұсынды.
Оның пікірінше эмоцияналды ... мен ... ... ... ... ... және бір бастамадан бастау алады. Мұндай бастама –
эмоционалды орталық У.Кеннонның пікірінше.-негізгі органикалық процесстерді
реттеуде маңызды рольге ие, бас ... ... және ішкі ... ... ... керісінше таламус болып табылады. Эмоционалды
уайымдаудың пайда болуы симпатикалық жүйке ... мен бас ... ... ... ... ... және нейропсихологиялық зерттеушілер бас миының
үлкен жарты шарындағы ... ... ... ... ... ... ... қылықта адамзаттың спецификалық
формасын реттеуде маңдай бөлігінің мәні ерекше.
П.К. Анохин мидың ... ... ... ... мотивациялық
белгісі функционалды жүйенің құрылуына итермелейтін ұйымдастырушы құрылымға
айналуы мүмкіндеп айтты.
Жануарларға жасалған эксперименттерде П.В. Симонов, С.П. Шклярук, Ш.Л.
Джалагония кез ... жұп ... ... ... ... ... ... байланысты,-деп көрсетті. /3/.
Клиникалық бақылаулар маңдай бөлік адамның эмоционалды қылығы ның
спецификалық формасын ... ... ... ие деп ... бас миының үлкен жартышарында эмоцияның пайда болуының орынын
И.П. Павлов көрсетті. ... ... ... жүйесінің
эмоционалды күйіне үлкен мән берді. Қоршаған орта таламус, гипоталамус және
лимбиялық жүйе функцияларымен анықталады. ... ... ... ... атағын алған жағымды және жағымсыз эмоцияларды ашты. Бұл
орталықтарды ашу жануарлар мен адам ... ... ... ... ... миы ... функциялануы жеке тұлға дамуында мәні зор, ... ... ... ... ... келеді.
Эмоционалды қатынастардың анықтығы мен әртүрлілігі адамды қызықты етеді, ол
шынайылылықтың түрлі құбылыстарына ... ... оны әуен мен ... Жеке тұлға уайымының көптігі оқиғаны терең тануға, адамдар
уайымына жеңіл енуге т.б. көмек ... ... ... ролі ... сұрақтарды көптеген ғалымдар
зерттеді: Н. Гротт, А.Н. ... П.В. ... А.Р. ... ... ... ... мобилизациялы, интегративті-қорғаныс ролін
белгілі физиолог П.К. Анохин көрсетті. Ол ... ағза ... ... ... (бір бүтінге біріктіру) эмоциялар
өздіктерінен ағзаға деген ... не ... ... ... ... алады»,-деді. /4.с.237/
Уақытында пайда болған эмоция арқылы ағза қоршаған жағдайы тиімді
үйрену мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... өмірлік
процестоі оның оптималды шегінде ұстап тұру тәсілі секілді бекітіледі және
қандай да бір факторлардың ... ... ... ... күй психикалық және органикалық процестердің өту барысын
реттеп ... Жеке ... ... ... ... ... спецификалық өзгерістермен сипатталады.
Дарвиннің көрсетуінше, сыртқы эмоционалды экспрессия эволюцияда ішкі
және аралық қарым-қатынастағы индивидтің ... күйі ... ... Л. ... А. ... ... ... жастағы баланың
психологиялық ұйымдастыруында ереже бойынша эмоция мен ... ... ... тілі балаға талқылау тіліне қарағанда түсінікті әрі
жақын. Балалардың ... ... ... ... ... эмоцияның жоғарылылығы тән. Бұл бір баладан екіншіге оңай өтетін
эмоционалды күй балалар қжымында және жанұяда ерекше байқалады. /5с.56/
Балалар ... ... бала ... ... оның ... ... ... қарағанда бала кез келген сезімге толықтай беріледі. Сол
себепті күшті эмоциялық уайымдаулар оларды ... ... ... ... ... маңызды әлеметтеуші рольге ие.
Олар жеке ... ... ... фактор ретінде көрінеді. Соның ішінде
мотивациялық сферада жақсы байқалады. Жағымды эмоционалды ... ... мен ... ... ... (А.В.
Запорожец, Я.Э. Неверович, А.Д. Кошелева, Л.П. Стрелкова, Л.Я. Абрамян)
Эмоция қалыптасу үстіндегі іс-әрекетте өзіндік бейнелі бағыттаушы роль
ойнайды. Бала ... ... ... ... ... әртүрімен
ұшырасады. Үлкендер, соның ішінде ... ... ... ... қана ... сонымен бірге қандай да бір заттарға мимика,
интонация, жест, сөз көмегімен өз ... ... /5. ... бала ... ... ... сапаларымен бір мезгілде
таныса отырып, қатынас эталоны мен адамзат құндылықтарына ие ... ... ... ... ... ... ... иеленеді, кейбірі
керісінше болады. Кейін бала осы эталондарды жеке ... ... ... үйренеді.
Балалық шақта эмоция ерекшеліктері бала іс-әрекетінің өзгеру сипатымен
байланысты өзгереді.
Эмоцияда субьектідегі қылық ... ... ... енуі ... ие. А.В. Запорожец пен А.З. Неверович зерттеулерінде ... ... ... ... ... Онда бала ... мен ... қажеттілік және қызығушылықтармен сәйкес келеді.
Түрлі ғалымдар зерттеулерінде эмоция баладағы қажеттілікпен сәйкес іс-
әрекет реттеуінде ғана ... оның ... ... және ... ... мен дамуында ерекше рольге ие.
Эмоциялар қылық мотивтерінің активизациясына ... әсер ... бір ... әсер оны ... қажеттіліктер
латентті күйде көрінуі ... Я.З. ... ... ... ... ... қажет ететіндігінен байқауға көмектесті.
Бейнелік суреттеу, көріністі сурет көмегімен балаларда бір затты ... ... ... ... ... қиял ... болады.
Белгілі бір жағдайды қабылдау немесе елестету ... ... ... ... ... күйіндегі мотивтерді активизациялайды, оларға әрекет
сипатын береді.
Эмоцияда жаңа мотивтердің қалыптасуындағы ... ... ... Бала ... жаңа формалары осы іс-әрекет белгілі бір мәнді
нәтижеге жетуі үшін ұйымдастырылады, бірақ мұндай алғашқы нәтижелер ... ... бола ... Бала ... ... бұрынғы әсерлермен
әрекет етеді. (іс-әрекетті үлкендермен қарым-қатынас ... ... қол ... ... ... ... ... Мотивтер
ерекшеқозғаушы күшке ие болуы үшін Л.И. Божович зерттеулері ... ... ... тәжірибені иеленуі қажет.
Баланың белгілі бір оның ұйымдастыруында әлеуметтік ... ... ... қол ... үшін эмоционалды қанағаттану ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Сезім мен эмоция адамның өз-өзін терең тануға мүмкіндік береді.
Уайымдаулар арқасында адам өз ... ... ... ... ... сөздерге, қылықтарға, барлық әрекеттерге белгілі бір ... А.Н. ... ... адамның қоғамдағы, қатынастағы және тәрбиеде
өміріндегі өнім болып табылады.
Осылайша, Л. Бодалев, А. ... А.В. ... Я.З. ... ... А.Д. Кошелев зерттеулерінде эмоция реттеуші, бағыттаушы
коммуникативті ... ... қана ... ... бірге тұлғасының
дамуында және қалыптасуында үлкен мәнге ие деп шешуге мүмкіндік берді.
Балалар бір-біріне ... ... бала ... ... индивидуалды
дамуға мән бермейді. ... ... ... мен балаларды
диагностикалауда мән беретін ... бар. ... бала ... ... индивидуалды ерекшеліктер маңызын дәлелдеуге ... ... өз ... ... ... ... ... бір жағымсыз психологиялық факторлар әсершіл болып
табылатындығы туралы фактіні тұжырымдайтын мәліметтер бар.
Балалар бір-бірінен ... ... да ... ... толған балалар өз ойындарынан тәуелсіздікті, моторлы белсенділікті
байқатады. Мектепке дейінгі ... ер ... қыз ... ... 3-5 ... және одан да үлкен ... ... ... жиі ... ... ... ... болып келеді. Қыз балалар
негізінен тәуелді, эмоционалды, мазасыз, жылауық, және сенгіш болып келеді.
Туғаннан ... ... ... балалар өздерінің қылықтық
реакциялары бойынша бір-бірінен ерекшеленеді. В.К. Бриджер және Б. ... ... ... ... ... ... жүрек соғысы жиілігінің
өзгерісінің индивидуалды ерекшеліктерін байқады. Сонымен бірге балаларда
стрессогенді стимулдар ... ... ... тәсілінің әр түріне
реакциясы өзгеше. (8.с.67)
Сонымен жоғарғы жүйке іс-әрекетінің әр ... ... ... ... ... ... ... көріністер сәйкес келеді. Жүйке іс-әрекеті типін ... ... ... керек. И.П. Павлов бойынша темперамент жүйке ... ... ... адам қылығының импульсивті-динамикалық
жағының жалпы сипаты. Әр жоғарғы жүйке іс-әрекеті ... ... ... келеді. (Холерик, Сангвиник, Мелонхолик, Флегматик)
Бірінші қозушы (холерик) ... тез әрі ... қозу тән. ... ... рефлекстер оңай көрінеді және түрлі жағдайларда тұрақты
күйін сақтайды, тежеуші рефлекстер қиындықпен ... Бұл тип ... ... ... және ... ерекшеленеді,
интенсивті іс-әрекет үнемі жеткілікті түрде ... ... ... ... нерв жүйесі теңдік жағдайындағы адамдар жатады.
Мұндай балалар салмақты, күнтізбені орындайды, ... ... Бұл ... ... өзге ... ... ... күшті
тең дәрежелі қозғалмалығы арқасында бір сабақтан екіншіге тез ауыса алады.
Оларға өз тілектестерін оңай қозғай мен ... ... ... тең ... шартты рефлекстер байыппен көрінеді, бірақ
тұрақты болып табылады.-бұл ... ... ... ... ... ... онша нақты емес сипатқа ие, қатты күлмейді, жәй
(тыныш) жылайды, шапшаң әрекет етпейді. Мұндай бала ... ... ... ... ... ұзақ құрастырылады, бірақ бекем болады.
Флегматиктер өзгедерге, өзгерістерге жай үйренеді, яғни жаңа режимге,
балабақшаға ... ... ... ... жүйке жүйесі балалардың
әсершілдігінен байқалады. Бұл типтегі ... ... ... ... тез ... ... ... мелонхоликте
жалғасты тежегіш реакция туғызады. Әсершіл, ұялшақ, шешім қабылдауға ... тез ... ... ... ... ... зерттеулері әр түрлі темпераменті өз ... ... ие ... ... темпераменті баланың өзгелермен қарым-қатынасында көрінеді, соның
ішінде ішкі әлемінде, қылық реакцияларында. ... ... А.Д. ... ... 3 топқа бөліп көрсетті.
Бірінші топ-бұл тепе-теңдік сақтай алмайтын, тек қозғыш балалар. Түрлі
ситуацияларда конфлектінің ... ... ... ... ... ... ... күш алады: ашу, қатты жылау, бұл
болмашы заттан тууы мүмкін. Эмоцияның ... ... ... ... бұзылуына, конфлектілерге, төбеліске әкеліп соғады.
Эмоционалды толыққамсыздық ... ... және ... ... ... әкелмейді. Бұл балалар кешірімшіл, керіс сөзге ... ... ... ... ... реніш, көңілі толмау олардың есінде
ұзақ сақталады, бірақ бұл топтағы балаларда жағымсыз эмоциялардың ... ... ... ... ... ... қалады. Бұл балалардың
эмоционалды толыққамсыздығы балабақшаға барғысы келмеуінен, оларға ... ... ... ... балалардың көңілі
толмауынан көрінеді.
Баланың ішкі әлемнің кейбір ерекшіліктері қылықтың үшінші ... ... ... Бұл топ ... ... ... ... қорқыныш болып
табылады.
Ю. Змановский және Ю. ... ... ... эмоцияның денсаулыққа
теріс әсер мүмкіндігімен байланысты жүйке жүйесінің әлсіз күйіне ... ... ... әсер өзге ... қарағанда жеңіл әрі көрнекі.
Ол стресті болуы мүмкін. Себебі жүйке жүйесі ұзақ кернеулікті ұстап ... да, оның ... ролі ... ... жаста балалар күшті немесе ... ... ... бастайды, олар қуанышты және мелонхолиялы, бір-
беткей және шешімге келе алмайды. ... ... ... ... ... ... жаттықтыру керек болса, кейбірін тежеу
қажет ... ... ... қалай байқауға болады, психикада ол немен
шартталады, не себептен өзгелерден гөрі аффектіге бейім?
Осы ... біле ... ... ... ... мен ... ... мақсатымен психкадағы ауытқушылықтарды көрсетуге мүмкіндік алады.
Осылайша, баланы дұрыс тәрбиелеуде ... ... ... ... ... Жеке ... дамуына жоғары жүйке іс-әрекеті типі үлкен
әсер етеді. /13. с. 54/.
Бала эмоциясын тәрбиелеумен ерте жастан ... онда дені сау, ... кең, ... ... қалыптасуына қол жеткізуге болады.
1.2. ... ... ... (қорқыныш,
мазасыздық, депрессия, агрессивтілік, бірбеткейлік).
Көптеген қалыпты балаларда қалыпты даму процесінің бөлігі болып
табылатын эмоционалды ... ... және бұл ... ... ... психикалық ауытқушылықтарға ұқсас қалыпты даму аспектілері бар.
Мысалы, 2 жасар балалар үшін анасымен ... ... ... ал ... ... ... ... үшін қараңғыдан, жануарлардан
қорқу қалыпты қалыпты болып ... ... ... бір ... ... ... ... әлеуметтік контактілердің бұзылуына
әкеледі.
А.Д. Кошелева мінез-құлықтарында қиындықтары бар ... ... ... ... ... ... берді. Эмоционалды бұзылыс-
бұл, ең алдымен түрлі жағдайларда тууы ... ... ... эмоционалды
өзіндік сезімі : яғни кез келген іс-әрекет түрінде сәтсіздік ... ... бар ... ... өсе келе ... ... Мұндай жағдайларда оның мәселесі невротикалық не депрессивті
сипатқа иеленеді. Эмоционалды бұзылыстарға бейімдік белгілі бір ... ... ... ... ... бұл әсер ... ... ұзақ сақталған эмоционалды бұзылыс кезінде күшейіп кетеді. Эмоционалды
бұзылыстардың тууына қоршаған ... тез әсер ... ... ... ... ... М. ... өзінің өмірінің көп бөлігін «қиын»
балалармен жұмысқа арнады. Нәтижесінде өзінің ... ... ... Оның пікірінше оған стресс, қорқыныш, мазасыздық,
депрессияны жатқызуға болады.
Стресс- бұл күтпеген және кернеуші ... ... ... ... күй ... ... тән және оларда жиі кездеседі. Ал балаларда ... ... мен ... кез келген даму сатысындағы балаларда
кездесуі мүмкін, бірақ оның жиілігі мектепке дейінгі жастағы балалар ... Бұл ... бір ... немесе обьектінің спецификалық қорқынышы
болуы мүмкін. Балалар ересектер секілді ... оңай ... ... өзге ... ... ... ... Бала қарым-қатынас
дағдысын нашар игерген адамды кездестіргенде тым мазасыздануы мүмкін.
Осыған орай бала ... ... ... ... бұл ... ... ... жоғарылатады. Қорқыныштар баланың ересек
адамдармен жеке тұлғааралық қарым-қатынасына ... ... ... Егер ... оны ... көретініне, қажет кезінде жанынан
табылатынына күдік байқатса, онда балада оған ... ... ... ... ... ... факторын, ерекшеліктерін есепке ала отырып және тиімді
әдістерді қолданып балаларда қорқыныш пен ... ... ... ... мен ... асқа ... болмауы, ұйқы қашу, әлеуметтік
конфлектілерден қашу, тітіргенгіштік, қызығушылықтың ... ... ... арызшылдық депрессивтік бұзылыстардың көрінісі
болып табылады.
Лангитюдті зерттеулер бойынша пубертант ... ... бар ... ... келе депрессивті бұзылыстардың жеңіл варианты
кездеседі.
Балалардағы депрессивті бұзылыстар ... ... ... ... және ... ... ... тежелуі
көп байқалмайды. Сонымен бірге қайғыру мен жеке «бақытсыздық» ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Балаларда депрессивті күйдің пайда болуында генетикалық факторлар
маңызды роль ... ... ... ... ... пен ... бұзылысы немесе әлеуметтік дезадаптация бұзылысы қылықтың
әлеуметтік формаларында көрінетін басты ... ... ... ... Бұл ... қаншалықты әртүрлі болмасын, олар үнемі төбелес,
айқайда көрінетін өзге балалармен қатынаста байқалады.. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... қабылдамауымен
байланысты.
Агрессивті күйді М. Робинс, П. Скотт, Дженкинс сияқты шетел ғалымдары
зерттеді. Отандық ғалым Л. Цеханскийді де жатқызуға болады.
Кішкентай бала ... ... оның ... ... ... ... Балаға жанұяда көп көңіл бөлінбеуі мүмкін.
Үнемі мазасыз жүретін балаларда агрессивтілік тууы мүмкін.
Бірбеткейлік, қыңырлық-балалар «кемшілігінің» ең жиі ... ... көп. Ол ... ... кездеседі: бір затты сұрау, жылау,
ыңылдау беру, тітіркендіргіштік т.б. Мұндай балалар есеп бермейді, талап
қойғыш және ... ... ... ... өз талаптары орындалмаса
жазалап ... ... да ... Бұл ... ... қатысты физиологиялық жағы да бар.
А.Д. Кошелев жалғастырған ... ... ... ... ... түрін қосады.
Эмоционалды күйде адамға тән және ... ... ... ... ... өтпелі сипатқа ие. Бірақ типті күйлер адамда
жиі кездеседі.
Осылайша, балалар эмоциясы ... ... ... ... ... кез келген сезімге түгел беріледі. Сол
себепті күшті эмоционалды уайымдаулар эмоционалды ... ... ... даму ... ... болу ... тек ... өзіне
ғана байланысты емес. Көбінесе олар әлеуметтік орта мен жанұя әсерінен
анықталады.
1.3. ... ... ... сипаттамасы.
Балалардағы аффективті қылық себептері.
Б. Спиноза былай көрсетті : «Аффектіні ... мен ... ... мен ... деп ... ... бейім адам өз-өзін
игере алмайды, бірақ фортуна иелігінде болады және ол өз алдынан жақсылықты
байқаса да, жамандықтың соңына еріп ... ... және оның ... ... ... сауалға А.Р. Лурия, Я.М.
Калашник, С.Л. Рубинштейн үлкен зейін ... ... ... ... отырып, бұл жарылысты мінезді
ұмтылысты және тез ... ... ... процесс деп көрсетті.
Аффективті күй саналы іс-әрекеттің тежелуінде көрінеді. ... ... яғни ... ... ... ... реттелмейді. Эмоция мен
сезімнен гөрі аффектілер тез өтеді. /14.с.356/
Балаларда және ересектерге көрінетін аффектілер ереже бойынша ... ... ... ... Олар ұзақ ... есте ... ... іс қалдыруға қабілетті. Эмоционалды кернеулік ... ... ... жинала-жинала уақытында шығуға «жол
ашылмаса» шамадан тыс көбейіп кетуі мүмкін.
Көптеген ата-аналар мен педагогтар сезімтал, ... ... ... ... ... тәрбиелейді. Мұндай
балаларды аффектілі дейді. Оларда тұрақты ауыр ... ... ... ... ... ... ... болады.
О. Головко мектепке дейінгі жастағы аффективті балаларды зерттей
отырып, аффективті көріністер баланың ... сүюі ... оның ... ... зерттелгенде көрінеді деп шешімге келді. Жағдай балаға қиын,
кофлектілі, шешімсіз көрінеді және ... ... ... ... ... ... бала өз ісін саралай бермейді. Ол өз-өзін ... ... ... болжай білмейді.
Аффектіге тепе-теңдікте емес, қозуы және тежелуі процесті балалар
бейім. Дегенмен Ю. Змановский әлсіз жүйке ... ... ... ... бөлу ... деп ... Себебі осы әлсіздіктен балалар ұзақ
кернеулікке төтеп бере ... ... әрі ... тым бос ... балалар болмашы затқа
аффективті түрде жауап береді.
Аффект кезінде ерікті реттеуді көрсету қиын болады. Бірақ аффектінің
тууын алдын ... ... А.О. ... ... ... басқару жөнінде айта
отырып, жағдайға, бала тұлғасына, жүйелік әсер әдісіне, ... ... орай ... ... эмоционалды реакцияны басу немесе оның
көрінуіне саналы түрде күшейте отырып жол ашу керек деп тапты.
«Қиын» балалардың ... ... үшін ... эмоционалды
реакциямен аффективті қылық тән.
Беріс ... ... ... сәйкес қылық формасын
туғызады: ренжігіштік, бірбеткейлік, негативизм, тұйықтық, тежелу,
эмоционалды ... ... ... ... үлкендердің өтініші,
жекіруі, уәдесі алып шыға алмайды. Е.Е. ... пен А.А. ... ... ... ... ... балалардың негізгі қылықтары:
- белгілі бір ситуацияда не істерін білмей, тұйықталып қалады, жылайды;
- ұйықтай алмайды, ұйықтар алдында қорқынышты сезінеді;
- ... ... ... ол бір ситуация әсерінен болады;
- қандайда бір ұжымдық ойынға, сабаққа еніп кете алмайды;
- барлық немесе кей ... ... үйін ... ... кетеді, жақындарынан алыстағанда жылайды;
- бір затты таңдай ... ... ... ... жиі ... ... құлайды, аяғын сермейді, ұрады, ... ... ... енуі ... ... ... ... ішіне тартып қорқынышты тыңдайды;
Аффективті қылықты балалар нақты бір ситуацияға тәуелді болады. Бала
одан еш шыға ... ... ... өз ... еш ... ... күйде бастан кешеді. Ересек адам ситуацияны
тоқтатса да, бала ұзақ уақыт одан шыға ... ... ... ... ... олардың қылықтарынан еріктіліктің төмен деңгейі.
Аффективті қылық бала тұлғасында таным және сезімтал ... ... ... Л.С. ... ... ... пен ... мұндай балаларда қылықты бақылауға көмектесетін белгілі бір
білім деңгейі бұзылады, бұл ... ... ... ... ... ... және бала қылығындағы сәйкес қиындықтар
көбінесе психикалық ауру ... ... ... ... ... ... қызмет аймағында жұмыс жасайтын америкалық практик
психологтар бала қылығындағы жағымсыз ... жою ең ... ... ... ... ... ... Мұндай балалар жақсы нәтиже алу
мақсатында мектепке ... ... ... ... ... ... мұқтаж.
Осылайша, аффективті уайымдаулар мен қылықтың аффективті формасын ұзақ
сақтау мінездің тұрақты сипатына айналуы болуы ... ... мен ... қылықтың аффективті формасы дамуын ... ... ... ... себебін ашып көрсетуі керек.
1.4. Балаларда аффективті бұзылыстардың қалыптасуындағы
жанұяның ролі мен жанұялық ... ... ... ... ... ... ... қарапайым
болуы мүмкін, себебі жиі уайымдау, себепсіз, пәнсіз, мотивсіз болып көрінуі
ықтимал. Десекте кез ... зат ... ... көзі бола алады. Бірақ
бұл уайымдаулар ... ... ... мен ... ... ... енуі не енбеуіне қарай түрлі болады. Баланың эмоционалды қатынас
обьектісі адамдар (үлкен не кіші) заттар, образдар ... ... ... ... ... ... себептері: балабақшада бала күйіне қанағаттанбау,
қоршаған ортамен баланың ... ... ... ... жүйке
жүйесінің ерекшелігі.
Бала эмоциясын тәрбиелеу мен ... ... ролі ... ... ... ... қылықтың пайда болуына жанұя себепші болып
жатады.
Кішкене сәбидің өміріндегі физикалық, психикалық және ... ... ... бала ерте ... ... ... және айналадағы адамдарға
беген алғашқы қатынас образын меңгереді. Үлкендерге еліктей отырып, ... ... ... меңгеріп, өзіне жақын адамдардың эмоционалды
күйін сезінуге үйренеді, қылық нормасы мен ережесі, адамдардың ... ... ойы ... ... ... ... ата-ананың педагогикалық
білімі баланың әлеуметтік және өнегелік қасиеттерінің дамуына жағымды әсер
етеді. Жанұя өзіне тән психологиялық ... ... ... ... ... ... баланың эмоционалды өзіндік сезіміне шешуші әсер
қалдарады, яғни баланың қоршаған іс-әрекетке, адамдарға, өзіне ... ... тән ... бір психикалық күй.
Баланың өз жақындарымен әрекет ... ... ... ... ... деңгейі және оның қажеттіліктерінің қанағаттануы адамдармен
қарым-қатынасындағы осы жылдары жиналған оның мінезін анықтайды.
Эмоционалды байланыс және ... ... ролі ... тек ... ... ғана ... ... Жанұядағы қатынас баланың жас кезіндегі
периодында да, ... ... де ... ... ... ... ішінде тығыз байланыстағы адамдардың
қылықтарын үйренуге ... Олар ... ... ... ... ... мәнері ерекшеліктерін оңай
меңгереді. Стрессті игеру тәсілі балаға таныс ата-ана ... ... олар ... ... қашу не ... ... жолымен әсер
білдірсе, бала да аналогиялық ситуацияларды осы тұрғыдан әрекет ететін
болады.
Ата-ана баланың ... оның ... ... бір ... ... немесе талқылау, жазалау немесе еріктік бере отырып әсер ... ... ... бала қандай әрекет жасарын ата-анадан ... ... бала ... ... ... ... ата-анасының реакциясын
өзінің түрлі әрекеттерінде бақылайды. Ол біртіндеп мақтау есту үшін ... ... ... ... ... ... ... алдына қоятын мақсаттары әр түрлі
болады. Оларды ұлттық, мәдени және әлеуметтік тұрғыда ажыратып ... ... ... да бір ... ... ... ... жанұяның тең типтерін бөліп көрсетеді: гормонды,
құлдыраушы, ажыраған, толық емес. Толық бірақ ... ... ... ... да ... мен психиатрлардың пікірінше сәтсіз жанұя – бұл біріншіден
тәрбие дефектісі бар ... Жиі ... ... ... ... ... гипоропека немесе гиперпротекция. Ол жабық не ашық болуы мүмкін.
Гиперопекада бала ... ... ... ... өзін ... ... ... зерттеулері гиперопека жағдайында тәрбиеленген балалар өзге
балалармен қарым қатынаста қиындыққа ұшырайды деп шешті.
Гиперопека ... ол ... ... ... ... өз ... ... өшпенділік қатынас ретінде көрінеді.
Гиперопека жағдайында тәрбиеленген ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Хьюитт және Дженкинс өз зерттеулерінде ата-ана тарапынан қатты
шектеугеұшыраған балалар ауыр ... ... ... жиі ... ... ... уақытты бұзылыс себептері ата-анасынан ажырау
кезіндегі белгілі бір уайымдау типі ... ... Кей ... ... бала үшін стрессогенді ситуация болып келеді. Ажырау уайымы бала
барлық жанұясымен ... ... ... емес ортаға тап болғанда қатты
байқалады. Бала үшін ... ... болу ... ... ... көрсету мүмкіндігінен айырылу болып табылады.
Кіші інісі мен сіңлісінің дүниеге келуі стресс себебіне ... ... жаңа ... ... ... түрінде анасына қатысты
агрессия түрінде көрінуі мүмкін.
Раттер өз жұмыстарында жанұя құлдырауы, асоциолды қылық, ... ... ... бар ... ... құлдырауы мен дисгармония бала ... ... ... ана мен сәби ғана бар некесіз жанұялар кең таралған.
Мұндай жанұяларда тәрбиеленген балалар жүйесі әлсіз, жарақатшыл, ... ... ... ... ... эмоционалды қиындықты немесе қылық
проблемалы балалар хроникалық депрессивті немесе жүйке ... бар ... жиі ... ... Ереже бойынша неврозбен ауыратын ата-
аналар эмоционалды ауытқушылығы бар ... ... ... ал ... бар ... ... ... балалы болады.
Ата-ананың психикалық ауытқушылықтар жанұя өміріне тікелей әсер етеді.
Депрессиямен ауыратын ата-ана тітіркенгіш болып келеді. Ата-ана мазасыздығы
мен қорқынышы олардың ... ... ... қала ма деп ... ... ... себепші болады.
Еліктеу және идентификация процесінің әсері күшті болады. ... ... әке не ана осы ... ... ... бере ... ... анасы стресс ситуациясында ипохондриялық арыздануға жүгінсе, бала да
осыған үйренеді.
Зерттеу көмегімен ... ... ... ... ұрыс
жиілігі жоғары болып, нәтижесінде ... ... ... мен ... бұзылыстарға себепші екендігі анықталды. Ата-ананың
келіспеушілігі ... ... ... ер ... ... ... ... әсері күшті атмосфераға туғызады.
Психологтар агрессивті қылық имитациясы балаларда агрессивті қылықтың
дамуына себеп болатынын эксперименталды тұрғыда дәлелдеп берді.
Сонымен жанұялық конфликт, махаббаттың ... ... ... ... ... ... – бұл бала психикасын жарақаттайтын жағдай
және қылық бұзылысының қалыптасуына себепкер болып табылады. Бұл ... ... бар ... ... ... әрі ... ... маңызды. Байқалған ауытқушылық негізгі туралы көрініс болуы
керек.
Сонымен, мектепке дейінгі ... ... ... өте жиі ... Бұл ... ... ... және
айналасына жағымсыздық туғызады.
Эмоционалды сферамен белгілі бір деңгейде қозғалыстар, ... ... ... ... ... қате ... ... ситуация және
де темперамент ерекшелігі маңызды рольге ие. Практикада балада эмоционалды
бұзылысы бар ма, немесе ... ... ... қателігі мен мінез ерекшілігі
арқылы түсіндіру, түсіндірілмеуін анықтау қиынға соғады.
Өміріміздің тұрақсыздығы, жанұядағы бала ... ... ... бала ... өтіп жатқан ортаның жағымсыз жағдайы –
мектепке дейінгі жастағы бала ... ... ... ... ... Ата-аналардың маңызды міндеті ... ... ... оның ... қалыптасуы мен дамуына максималды ... ... ... ... ... ... жастағы балалардың аффективті қылығын
эксперименталды психологиялық зерттеу.
2.1. Зерттеу процедурасы мен әдістері.
Эксперименталды- психологиялық зерттеу ... үшін ... ... ... ... мерекелік шара кешені баланың эмоционалды
күйі мен аффективті қылық формасын жойып, қалыпқа келтіру әсер етеді.
Мұны ... үшін ... ... ... ... ... зерттеу, бала қылығындағы бұзылыс себебі мен механизмдерін шығару
мақсатында, осы білімдерді ... ... ... ... ... үшін ... шығарды.
Зерттеу жұмысының нәтижесіне өту үшін оның өту жағдайын суреттеу
керек.
№48 мектепте ... ... ... зерттеу өтті. Жұмыс үлкен топ
балаларымен жүргізілді, оған 6-7 жас аралығындағы 40 бала ... 3 ... ... ... және ... ... мақсаты мектепке дейінгі жастағы аффектілі
қылықты балаларды табу, аффективті қылық формасының пайда ... ... ... ... ... эксперимент этабында келесідей міндеттер шешілді:
1. Е.Е. Кравцова, А.А. ... В.В. ... ... ... қылық формасындағы балаларды анықтау.
2. Аффект себебі мен оның пайда болуындағы жанұя ролін анықтау.
3. Қылық типі бойынша балаларды топтарға бөлу.
Қойылған ... шешу үшін ... ... ... Аффективті қылық формасындағы балаларды анықтау мақсатымен күні бойы
мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ата-ана қатынасын, аффект пайда болу себебін ... ... ... ... ... балаларды, ата-аналарды
анкеталау.
3. Баланың жанұялық эмоционалды сәтсіздігі анықтау ... ... ... ... ... ... ... (В.Я. Варга, В.В. Столин).
А.Д. Кошелева, О. Головко, Е.Е. ... А.А. ... В.В. ... ... ... ... ... дейінгі жастағы балаларда
аффектіні анықтауға көмектесетін критерилер бөлініп шығарылды.
Балаларды зерттеуде келесі критерийлер ... ... ... ... тәуелділігі өз зейінін ауыстыра алмау.
2. Ерік қылығының төмен деңгейі.
- қорықса да демін ішіне тартып ... ... ... ... және ... қиындық сезіну, қандай дабір
ұжымдық сабаққа ене алмау.
4. Жоғары эмоционалды сезімталдылық, үйін сағыну, мазасы кету, ... ... бір ... ... ... ... ... көрсету, барлық немесе кей жануардан қорқу.
7. Жиі жылайды, еденге ... ... ... ... ... бастан өткізеді.
8. Өз әрекетін мойындамайды.
9. Таңдау жасай алмайды.
10. Жиі ауырады.
Диагностикалық этабы барысында түрлі тәртіптік ... ... ... ... оқу ... ... кезінде т.б. Бақылау
кезінде А.Д. Кошелева, О. Головко, Е.Е. Кравцова, А.А. ... ... ... ... ... ... ... аса мән берілді.
Балаларға деген ата-ана қатынасын анықтау үшін ата-аналарға арналған
анкета ... ... ... қылық критериінің көрінуі бойынша ата-ана
пікірін анықтауға бағытталған және балаға деген ата-ана қатынасының мәнін
анықтауға бағытталған 12 ... ... ... сұрақтары ашық түрде
болды, ата-аналардың өз пікірлерін еркін формада анықтауға мүмкіндігіболды.
Сонымен біргі ... ... ... ... ... баланың жанұядағы ролін, оған үлкендердің қарым-қатынасын,
олардың бір-бірімен қатынасын ... ... ... ... ... ... «Ата-аналық қарым-қатынастың сауалнама-
тесті» де қолданылды. (авторлары Варга-Столин).
Әдістеме мақсаты-түрлі сезімдер, қлық ... ... ... ... ата-ана қатынасын көрсету.
Бұл сауалнама тесті балаға ата-ана қатынасын ... ... ... ... ... ... ата-ана қатынасы анықталатын 5 шкала бар. Олар:
қабылдау-қабылдамау, кооперация, симбиоз, ... ... жолы ... ... ... ... не келіспейтінін
білдіретін 61 тұжырымнан тұрады.
Ата-аналық қарым-қатынастық сауалнама тесті. (А.Я. ... ... ... шкала балаға деген эмоционалды интеллектуалды ... ... бір ... ... ... бала сол ... Олар ... даралығын сыйлайды. Ата-ана ... ... ... ... оның қызығушылығы мен жоспарын қолдайды. Шкаланың өзге
полюсінде: ата-ана баланы жаман, ... жолы ... бала ... Олар баланың төмен қабілетіне қарап, ақыл аздығынан өмірде еш
жетістікке ... деп ... ... ... баланы жек көріп,
кектенеді,ашуланады, ренжіледі. Олар ... ... және ... ... ... әлеуметтік қаланған образы. Бұл шкала мазмұны:
ата-ана бала ісі мен ... ... ... оған ... Ата-ана баланың интеллектуалды және шығармашылық қабілетін жоғары
бағалайды, оны мақтан етеді. Ол баланың инициативімен ... ... ... тең ... ... Балаға сенім артып, оның көзқарасын
қабылдауға тырысады.
3. «Симбиоз».
Шкала ... ... ... ... ... ... бойынша жоғары баллда ата-ана баламен симбиотикалық қатынасқа
ұмтылады деп ... ... ... ... бұл ... былай
көрсетіледі, ата-ана өзін баламен бір-бүтін ретінде сезінеді, оның ... ... ... өмір ... мен ... Ата-ана бала үшін үнемі ... ол үшін бала ... ... ... ... қылығының формасы мен бақылау бағытын көрсетеді. Бұл шкала
бойынша жоғары балл ... ... ... ... Ата-ана баланың әлеуметтік жетістігін, даралық қастиетін,
дағдысын, ... ... ... ... жолы болмағыш, сәтсіздік».
Ата-ана бала қабылдауы мен түсінуінің ерекшелігін бағалауы. Бұл шкала
бойынша жоғары ... ... ... ... ... ұмтылуының
белгсі. Ата-ана баланы кішкентай деп санайды, оның қызығушылығы, әуестігі,
ойы менсезімі ... деп ... Өз ... ... үнемі
сәтсіз, қолынан ештеңе келмейді деп жекиді. ... ... ... өмір ... ... оның ... қатаң қадағалайды.
Бала тәрбиеленіп жатқан жанұя мүшелері арасындағы ... ... ... алу үшін ... ... атты тест ... Оның
мақсаты баланың эмоционалды жетістігін анықтау, оның жанұядағы өз орнын
қабылдауымен ондағы ... ... ... тест ... ... баланың өзінше бағалауын ... ... ішкі ... ... ... ... ... пікірлер қалыптасады.
Суреттерді талқылауда В.К. Лосев ұсынған ережелер пайдаланылды.
Балаға стандартты қағаз, түрлі карандаштар ... ... ... ... деп түсіндірілді, тапсырылды.
Суреттерді талдауда келесі критерилер қарастырылды.
1. жанұя құрамы (әуестігі, азаюы)
2. жанұя мүшелерінің орналасуы.
3. дене бөлшектерінің саны. (бас, ... ... ... саны.
Коррекциялық этап мақсаты-мектепке дейінгі жастағы баланың ... мен ... ... ... ... ... тапсырмалар шешілді.
1. Аффект туғызатын себептерді жою.
2. Аффективті қылық симптомының көрінуіне ... ... ... ... ... ... жою үшін ... қолдану.
4. бір-бірімен қарым-қатынас және әрекеттен ... ... алу ... ... ... Аффект өту барысының сипатын анықтау үшін, оларды жою себебі мен
қажеттілігін таныстыру үшін ата-анамен жеке ... Ойын ... және ... көріністерді, конфлектілерді,
эмоционалды-жекелік мәселелерді жою.
3. Ата-аналарға ұсыныс дайындау және жанұядағы эмойионалды сфера дамуының
арнайы әдісімен оларды таныстыру.
4. ... ... ... ... ... ... ... өту барысында аффективті ... ... ... ... жастағы балалардың ата-анасымен жеке
әңгіме жүргізілді. Әңгіме кезінде ... ... кей ... қылығындағы көріністер аффектіні анықтаушы критершілерге ... ... ... бала психикасын «жарақаттайтын»,
аффектілі ... ... ... ... ... Әңгімеде аффектінің пайда болу себебімен аффект профилактикасы
мақсатымен оларды жою қажеттілігіне аса мән берілді.
Әңгіме ... ... ... ... ... эмоционалды
әлемін дамытуға көмектесетін кейбір әдістер ұсынылды.
1. Эмоция мен сезімді дамыту үшін ойынның ролі көрсетілді. Эмоция, өзін-
өзі бақылау, ... ... ... ... ... ... жасалды.
2. Балаларға ерекше зейін қою, ертегі оқу, түрлі ойындар ... ... ... ... ... «барлық жанұя болып сурет
саламыз» т.б.)
4. Эмоционалды контакт түсіну, сенімді бекіту ... ... ... өткізе алатын әуен, би, әрекет сабақтарының ролін
ашу.
Ата-аналарға жанұядағы зиянды ... ... ... ... ... қалыпқа келтіру үшін эмоционалды-жағымды отмосфера
құру ... ... ... ... ... ... ... аффективті қылық формасы мектепке дейінгі балаларда ... ... ... ... ... ... ... балалар.
2. Қорқыныш пен өз-өзіне сенбеушілік байқалатын балалар.
3. Агрессивті қылықты және жағымсыз эмоционалды балалар.
Балаларды ... бөлу ... ... жою және профилактика мақсатында
жүзеге асырылды. Неізінен топтарда арнайы жаттығулар мен ойындар таңдалды.
Аффектілерді ойын коррекциясында К.Л. Кряжев ұсынған ойындар мен ... ... ... дағдысын құрып, конфликтілікті жоюға,
ойын мен жаттығу ... ... ... қатынас амалын құрастыруға
көмектесті.
Ойын терапиясы бірнеше этапта өтті.
- 1 этабында біз ... ... ... ... өмір ... ... мақсатында ойын ұйымдастырдық. «жел
соғады», «дос табу», «Құпия», «Көңіл-күй неге ұқсайды», «бар
ма, жоқ па?», ... ... ... ... ... ... : «өз ... айт»;
- 2 этап мақсаты – ішкі эмоционалды уайымдауды жою, ... ... ... әлсірету : «екі қой», «Аң
аулаудағы барыс», «жеміспен ... 3 ... ... ... ... және балалардағы
психоэмоционалды кернеулікті жоюмен таныстырдық.
Мақсаты: баланы өз-өзіне көмектесуге, жинақылыққа үйрету, агрессивтілік пен
тұйықтықтан арылту «өз-өзіңді ... ... «Тік ... ... ... 4 этапта біз көңіл-күйді сезіну мен қоршағандарға көңіл
білдіруге үйрететін жаттығулар өткіздік. «Сен ... ... ... классификациясы», «эмоция кездесуі».
Ойын және жаттығу өту барысында балалар қылығы, олардың ... ... ... бірге эксперименттік коррекциялық этабында ата-аналар ... ... ... ... ... ішкі ... ... жағымды, жылы контакт, қатынас
орнату. «Өз биіңді шығар», «Айна», «Дос тап».
Осылайша ұсынылған әдістер, ... ... ... ... ... ... ... жоюға, өзіндік сезімдерін
жақсартуға көмектесті.
Эксперименттің ... ... ... ... реттеп, мектепке
дейінгі жастағы ... ... ... мен ... ... ... тексеру.
Осы эксперимент этабы барысында балалар қылығын сырт жағынан ... ... ... ... жаңа эмоционалды қатынасы ... ... ... ... ... ұйымдастырылды.
Баланың өз жанұясына, жанұя микроклиматына қатынасы туралы қосымша ... үшін ... ... тесті қолданылды.
Осылайша аффективті қылық бар-жоғын диагностикалау үшін бала ... ... ... ... ... қатынасын анықтау үшін ата-
аналық қарым-қатынас сауалнама тесті және ... ... ... ... үшін ойын ... ата-анамен әңгіме және
балалардың ата-анасымен бірге ойыны жүргізілді.
2.2. Зерттеу нәтижесін талдау.
Эксперименттің диагностика ... ... ... ... ... (5-7 жас) ... 39 ... баланың 14-інде аффективті
қылық формасы жиі байқалады деп шешуге мүмкіндік берді, яғни 36%. ... 5-9 ... ... ... ... ... ... берді. 9 критерге сәйкес келу бір балада байқалды. 8 ... бір ... ... - 7% . 7 ... 3 балада байқалды –
21% , 6 критерий 7 зерттелінушіде сәйкес ... – 50% ... ... кең таралған аффект белгілері мынадай :
Критерий 1-64%
Критерий 2-85%
Критерий ... ... ... ... ... ... ... диагностилауда баланың дүниеге келу
сәтіне ерекше көңіл ... ... ... ... түріне қиындықтар
туғызды. Бұл фактор баланың эмоционалды дамуындағы қиындықтар ... ... ... тәртіптегі сәттерде өтті. Ол баланың
құрдастарымен өзара қарым-қатынас ерекшеліктерін, ... ... ... анықтауға мүмкіндік берді.
Бақылау аффективті қылық формасы байқалатын барлық балаларды шартты
түрде екіге бөлуге болатындығын көрсетті :
- Бірінші ... (64%) ... ... ... ... ... ... Олар тез қозғыш балалар.
- Екінші топқа (36%) ... тым ... ... жасайтын,
жолдастарымен, үлкендермен қарым-қатынасында жағымсыздық байқалатын
балалар жатады, бірақ олар тежелгіш.
Барлық бақыланған балалардың 18-ін ... ... ... ... өз құрдастарымен конфликт жиі байқалады. Конфликт іздері ... ... яғни ... ... төбелестігі дөрекелік. Мысалы:
Талғатта аффект ... онша мәні жоқ ... ... ... Бірақ оның ой-
өрісінде бала өз қылығына бақылау жасамайды, өз әрекеттері санасыз болады.
Ұсақ-түйек ... оның ... ... ... ... бөлісе алмау).
Саша өте шулы, өз-өзіне тым сенімді, бәрінің өзіне көңіл бөлгенін,
билік жүргізгенді, бәрін басқарғанды ұнататын қыз. Өз ... ... ... ... оны ... ... ... сәтсіздіктеріне басқа
балаларды кінәлайды. Құрдастарымен болған сәтсіз жағдайдв айқайлап жылайды.
Оның аффективті көріністері ойынның бұзылуына, конфликтіге, өз ... ... ... ... балалардағы аффективті көріністер анық. Кей жағдайларда Айна,
Макс, ... ... ... өзгерістер көрінісін байқауға болады:
терісінің қызаруы, терлеу. Екінші топқа бес бала ... Олар ... ... ... Олар әсершіл, қабылдағыш ... ... ... ... ... ... іс-әрекет және ойынға
жағымсыз қатынасымен көрінеді. Дана ... ... ... жиі
байқалады, құрдастарының арасында көңіл-күйі түсіп кетеді. Оның ... ... ... ... Бұл ... қарым-
қатынас дағдысының бұзылысы, тітіркендіргіштік, төмен көңіл-күй ... ... ... кей балалардың жанұядағы психологиялық
климатына, қарым-қатынас сипатына қанағаттанбауымен шартталатыны байқалды.
Балабақшаға күшті қозғыштық көңіл-күймен келетін ... ... ... ата-аналары секілді әрекет етеді, мысалы ойында ата-аналарының
жанұядағы қарым-қатынасын сипаттайды. (Мақсат, Мирас, Айгерім ). ... ... ... ... үшін ... анкета дайындалды.
Анкета нәтижесі келесідей.
Берілген сұрақтарға ата-аналардың жауаптары анализі 28% ғана (4 бала)-
толық жанұя балалары. (екі ата-анасыда бар ... ... ... ... емес ... ... ... мүмкіндік берді, тәрбиемен
анасы немесе әжесі айналысады.
Келесідей мәліметтер алынды.
- 28% балалар (Аманғали, ... ... ... ... ... бұдан өзге балалармен қарым-қатынаста қиындықтар кездеседі.
Бұл балалар белгілі бір деңгейде ерке болып келеді. Олар ... ең ... ... ... бала ... көп қолпаштауға ие болған, ата-анасы әркез оның
қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысқан. Жанұядағы материалдық ... оған көп ... бас ... тура ... ... барып ата-ана
баласының қылығы бұзылғанын байқады.
- 14% балалар (Думан мен ... ... ... ... ... : ... талап, өзгелердің пікірін
ұнатпау, олардың жанұясында әжесі мен қызы арасында жиі ... ... ... сүйікті, жалғыз немересі.
- Үш жанұяда ата-ана арасындағы күрделі конфликтілік ... ... ... ... жиі ... пен ... куәгері болып
тұрады. Мақсатты жиі мас ... ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде бала әкесінің асоциолды қылық
формасын өз құрдастары арасында ... ... Дана ... ... ... мен ... әрекетіне жиі ұшырайды.
Ол физикалық жазалау мен айқай түріндегі жүйелік ызаға жыны
келеді.
- Мирас тәрбиелініп жатқан жанұя ... ... ... мен қызы.
Анасы білімді, қатаңдық байқатса, кейде бәріне рұқсат етеді.
Аффективті қылықты ... ... ... ... әрекеттер
келесідегідей топтарға біріктірілуі мүмкін.
- гиперопека.
- Ата-аналық роль мен бала тәрбиесінде оның біреуінің ... ... ... ... Жиі ... ... ата-әженің қатынас әсері.
Ата-ана қарым-қатынасы тест сауалнамасының нәтижесі ... ... ... ... ... ... бейнелейтін «Симбиоз» өзара
қатынас типі. Оларда ата-ананы әсер ... ... ... ... 23% - ... ... ... Мұнда ата-ана мына
сапаларға ие болады – басқаруды ұнатады, жанұя мүшелерінің жеке ... ... ... шыдамсыз, физикалық жазаны қолданады.
28% - жанұялық өзарақатынас «Инфантимизация».
18% - жанұялық өзарақатынас «Кооперация» ... Бұл ... ... балаға
көмектесуге тырысады. Бұл жанұяда бір ... ... ... ... ... Бұл өзара қарым-қатынас типі мен ата-аналардың жеке
тұлғалық қасиеттері ... тән ... ... түсінуге мүмкіндік береді.
Өткізілген «жанұя суреті» тесті келесі нәтижелерді көрсетті. ... ... 6 ... ... 85% ... ... өз
жанұясымен бірге тұрып жатқан, суретте оны ... ... ... ... құрамы-бұл эмоционалды конфликт, жанұя жағдайына көңілі
толмау. Балалар салған суреттерден тіпті адамдарды бейнелемеген ... ... ... ... ... мазасыздық (Талғат).
Дана жанұяның құрамын азайтып салған суреті қыздың салынбаған ... оны ... ... ... ... ... Бұнда ол өзінің үлкен әпкесін салғысы келмеді.
Айнаның анасын, әкесін, апасын ... ... ... ... ... ... ... (ол өзін салмаған).
Балалар суретінен, сонымен ... ... ... ... де ... Олар ... суретіне өзге адамдарды кірістіреді. (досы, көршісі,
көкесі). Бұл жанұяға деген ... ... ... және ол осы ... эмоционалды контактіде өз ... ... ... ... ... ... ... жанұядағы
өзарақатынастарының психологиялық ерекшелігін ... ... ... ... ... ... өте алшақ салған. Бұл олардың
бірлікте еместігін, эмоционалды байланыс деңгейінің ... ... ... ... коалицияны бөліп ... ... ... ... жиі байқауға болады. Мысалы,
Думан анасымен бірге әжесін ... салу ... ... жанұя мүшелерін салу ретіне ерекше мән
берілді. Мәліметтер бойынша 42% балалар бірінші ... ... ... ... 28% әкесін, 14% өздерін кескіндеген. Бірінші суретте мәнді,
басты эмоционалды жақын адамды салады.
Осылайша өткізілген тест ... ... ... және ... ... мен қабылдауын анықтауға көмектесті.
Ата-ананы бақылау, тестілеу, анкеталауды ... ... ... мен ... ... ... психологиялық микроклиматына, ата-
ананың ерекшелігіне тәуелді аффективті қылықтың ... ... ... ... эксперименттің диагностикалаушы этабы ... ... ... болатындығы жөнінде шешім жасалды, жанұя үлкен ролге ие
екендігін көрсетті.
Жақсы ... ... ... ... ... ... ... көп қайғырмайды. Қаралған болжамды ... ... ... формасы бойынша балалар 2 ... ... ... және бақылау. Эксперименталды топ балаларымен олардың ... да ... ... ... ... ... ... балалары
коррекциялық жұмысқа қатысқан жлқ.
Эксперименттің бақылау этабында бақылау және ... ... ... ... ... ... ... бойынша
коррекциялық жұмыс нәтижесі бағаланды. Эксперименттің коррекциялық этабында
балалар ... ... ... ... қатынасы қаралды.
Егер импульсивті және конфликтілі сипаттағы қозғыш балалардың қылығын
байқасақ (Мақсат, Мирас, Руслан, Айгерім), оларда ойын ... ... ... бақыланады. (ойынды ... ... ... ... бір ... екінші сабаққа, бір ойыннан
екінші ойынға өтуі ... бұл ... ... ... ... күшейді, айқай естілді-бұлардың барлығы эмоционалды ... ... ... ... ... ... басқаша ұстайды (Диас,
Дана). Бұл балалар өз құрдастарымен ... ... ... ... ... қашқақтайды, жалғыз ... ... ... Бұл ... қарым-қатынас орната алмауымен
түсіндіріледі. Ұсынылған «Досыңды тап», «Жел соғып тұр» ойындары балалардың
көңіл-күйін өзгертіп, белсенді ... ... ... ойынға енгізуге
септігін тигізді. Дана мен Диас өз құрдастарының ... ... ... ... алдымен қызығып бақылаушы ролінде ... ... ... ... кірді. Ойындар эмоционалды ... ... ... эмоция мен қайғыруларды балалар өз қолдарымен ойыншық жасауда
байқатты. Ол кезде олар қуанып, көңіл-күйлері жоғары болады.
Ата-аналармен жұмыста кей қиындықтар туғызды, ... ... ... ... ... ... ... бір жұмыс жүргізуге ... ... ... ... ... ... жұмыс ата-ана мен
тәрбиешілерге тиімді, шынайы, балаларға ... ... ... ... мүмкіндік берді.
Экспериментті топтағы балалардың әрекеттері өзгергендігін көрсетті.
Топтағы балалардың қылығын бақылау бұрын бақыланған ... ... ... ... ... ... ... қиын қарым-қатынас байқатқан
балаларда сенімді, ... ... ... ... ... ... ... адекватты қылық амалдарын жасауды үйренді.
Баланың өз жанұясына қарым-қатынасы жөніндегі қосымша ақпарат ... ... ... ... ... ... Балалар суретінің анализі 71%
балада сурет мазмұнының жағымды ... ... ... 86%
балаларда жаңа обьектінің, бөлшектің ... ... ... ... ... қатынастың өзгергендігін байқатты. (Мысалы күн-жылы
өзара түсіністік, ... ... ... 71% ... ... ... өздерін салған – бұл бірлік сезімінің пайда болғанының, эмоционалды
контакт ... ... 28% ... ... ... ... бар ... суретте адамдар жоқ, бұл жанұясына деген
қорғансыздық, мазасыздықтың жоғары ... бала ... ... ... (конфликтілі қарым-қатынастағы
баланың әпкесі) да, өзін бейнеленген, бұл ... ... ... ... ... ... топ балаларының суреттерді орналастыруы
өткізілген жұмыстың жағымды, мәні нәтижеге ... ... ... ... ... ... суретін талдау координалды өзгерістің болмағандығын
байқатты. Балалар суреттерінде оны ... ... ... не көбейтеді,
не азайтады)- бұл ... ... ... ... ... - қорғансыздық, мазасыздық сезімін суреттейді.
42% - бастарту сезімін ашып, жылы эмоционалды ... ... - ... ... ... ішкі коамецияны көрсетеді.
14% - жанұяда бірігуге, эмоционалды контакт орнатуға ... ... ... ... ұмтылысын байқатады.
Өткізілген жұмыс 2-таблицада көрсетілген нәтижелерді алуға мүмкіндік
берді.
Белгілі бір аффектіде ... жиі ... ... ... жағдай
2-6 жағдай
3-7 жағдай
5-3 жағдай
6-4 жағдай
7-5 жағдай
10-9 жағдай
|Бақылау тобы ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... | ... |6 |6 ... |7 |7 ... |7 |7 ... |6 |6 ... |6 |6 ... |5 |5 ... |6 |6 ... топ ... |6 |0 ... |6 |2 ... |5 |9 ... |9 |0 ... |6 |0 ... |7 |7 ... |8 |1 ... ... этабында критерийлерге сәйкес анықтауға төмендеу
байқалды:
1. жағдай
2-1 жағдай
3-1 жағдай
5-3 жағдай
6-2 жағдай
7-2 жағдай
10-2 жағдай
Аффектіні жоюға итермелейтін қолданылған әдістіңжағымды нәтижесі мен
тиімді пайдаланылуы-72%, екі ... ... ... ... (28% ) ... ... ... жоқ: бір бала жанұясында нәтиже байқалған жоқ: бір
бала жанұясында ... жиі ... ... ... бала ... ... ... аффект коррекциясы ұзақ уақытты талап етеді, ең бастысы
жанұядағы стрессогенді жағдай себебін жою, ... ... ... өзгертуді талап етеді.
Бұл балаларда индивидуалды тәжірибеде эмоционалды көрініс мінез-
құлықтарында ерте бекінген, қайта құруға келмейді.
Өткізілген ... ... ... ... көлемді
салыстыру негізінде бағалануы мүмкін болатын психикалық процесс
динамикасының бағалау тапсырмасы қойылды. Бұл көлемдердің ... ... ... ... ... ... жүзеге асуы мүмкін.
|№ |Баланың |Критерийлер |Критерий-лер|х |у |х² |у² |
| ... ... ... | | | | |
| | ... | | | |
| | |у |қ | | | | |
| | ... | | | |
| | |ке ... |ен кейінгі | | | | |
| | |АҚ |АҚ | | | | |
| | ... ... | | | | |
| | |(Х) |(У) | | | | |
|1 ... |6 |0 |-0,71 |-2,71 |0,504 |7,34 |
|2 ... |6 |2 |-0,71 |-0,71 |0,504 |0,504 |
|3 ... |5 |0 |-1,71 |-2,71 |2,92 |7,34 |
|4 ... |9 |9 |2,29 |6,29 |5,24 |39,56 |
|5 ... |6 |0 |-0,71 |-2,71 |0,504 |7,34 |
|6 ... |7 |7 |0,29 |4,29 |0,084 |18,404 |
|7 ... |8 |1 |1,29 |-1,71 |1,66 |2,92 |
| | ... ... |Σх=0 |Σу=0 ... ... |
Х - АҚ көрінісін бөлу критериийі бойынша бақылау әдісімен алынған
біріншілік нәтиже.
У - ... ... ... АҚ ... бөлу ... ... ... = (Σх²) ⁄ n = 1,6308 ... / n ... х² = δх²/n = 0.232 my² = δу²/n = ... - Мү
t = ---------------------=2,876
√ mx² + my²
Еркіндік деңгейінің саны: nх+ nу-2 = ... ... ... ... ... белгіден көп.
2,8 0,05‹2,876.
Сонымен, екі таңдаудан алынған салыстырмалы орташа ... ... ... 0,5% тең не кем түрде мүмкін болатын ... ... ... жүргізілген жұмыс жағымды эффект
(тиімді) берді. Эксперименталды – психологиялық зерттеу жүргізу ... ... ... ... мектепке дейінгі жастағы балада аффективті қылықтың ... ... ... ... О. Головко, Е.Е. Кравцов, А.А. Нурмаханов, В.В. Степанов
зерттеулері мен жұмыстарының талдануы негізінде бөлінген критерийлер үшін
мектепке дейінгі ... ... ... ... формасын анықтауға
мүмкіндік берді. Экспериманталды жұмыс формасы, мазмұны, өту сипаты бойынша
әр түрлі баланың жағымсыз эмоциясы жанұядағы өзарақатынасытың психологиялық
сипатына кей балалардың тез ... ... ... ... ... кей ... мен ... әсер
байқата отырып, бала өз эмоционалды қылығы мен реакциясы арқылы олардың
бала туралы жасанды ойларын көрсетеді. Балаларда ... ... ... олар : ... ... ... қатынас түріндегі жағымсыз
эмоционалды күй, ашу, реніш, агрессия аффектісі.
Психологиялық коррекцияның көптеген тәсілдерінің ішінен мыналар бөліп
көрсетілді:
1. ... мен ... ... дамуын жақсартатын
себептерді жою үшін ата-анамен жұмыс.
2. Н.Л. Кряжевтің аффектілердің ойын түріндегі коррекциясы.
Ойын іс-әрекеті дамуында ... бар ... ... ... құру үшін мүмкіндік береді. Ол балалардың эмоционалды сферасын
кеңейтеді, балада салмақты ... ... ... әсерге дейінгі
жағымды эмоциялар диапазоны пайда болады.
Балаларда эмоционалды қиындықтарды жоюға бағытталған жұмыс түрлі ойын
сабақтарының ұзақ циклін ұсынады. Оның ұзақтығы ... ... ... ... эмоционалды ерекшелігіне, оның қарым-қатынас
ортасына, жанұядағы қатынас стиліне байланысты. Бұл әдістерді ... ... топ) 72% ... ... ... қалыпқа келтіруге мүмкіндік берді, әдістер мен коррекция
тәсілдерінің тиімділігін дәлелдеді. Ойыннан жақсы, тұрақты эффект алу үшін
эмоционалды сәтсіз балалардың ... оған ... ... Бұл ... ... ... қатынасын түзетуге септігін тигізеді. Бірігіп
ойнауда олар балалардың ішкі әлемін сезініп, қатынастары жылуға толы,
мазмұнды ... ... онда ... бай ... ... балалардың
эмоционалды сферасын қайта құруға мүмкіндігі бар.
Ата-аналарға аффектілердің ... ... ... мақсатындағы
әдіснамалық ұсыныс.
1. Түсіндірмелі хат.
2. Баланың эмоционалды сферасының дамуының арнайы ... ... ... ... даму ... жиі ... : ... қарым-қатынастағы қиындықтар, мазасыздық, агрессия,
қорқыныш. Олар қоршаған ортамен ... ... ... ... жаста эмоционалды бұзылыстың жиі кездесетін түрі-
аффект. Аффект бұл шапшаң қозғалыстың байқалуымен ... ... ... ... ... ... ... бала өз ісін саналы
қабылдамайды. Ол өзін ұстай алмайды, өз күйімен шектеліп тоқырап қалады.
Сәл нәрсеге аффективті жауап беретін балалар да болады. Олар ... ... ... нәтиже алу мақсатымен педагогикалық және психологиялық
коррекцияны керек ... Ұзақ ... ... қылық пен қылық формасының
сақталды оның кейін бекініп, тұрақты қылық формасы мен мінез сипатына
айналуына әкеп соғады.
Ата-аналар мен ... ... ... формасының дамуын уақытын
ескерту мақсатымен ерте уақытында осы қылық себебін шығаруға тырысулары
қажет.
Аффективті қылық себебі баланың балабақшада өз ... ... ... ... ... қатынасы, кей қиын процесстер орталық жүйке жүйесінің
ерекшеліктері болуы мүмкін.
Баладағы даму мен тәрбиедегі ... роль ... ... жиі ... ... ... ... себепші болады. Мектепке дейінгі жастағы
балаларда аффектіні анықтауға мүмкіндік беретін критерийлер :
1. Нақты ситуацияға баланың тәуелділігі.
2. Қылық ... ... ... ... қатынаста, әрекетте қиындық сезіну, ұжымдық ойынға,
сабаққа еніп кете алмау.
4. Үйін ... ... ... ... қиналу.
5. Жылап, тұйықталып қалу.
6. қорқыныш байқату
7. жылау, еденге құлау, аяғымен тепкілеу, қысқа мерзімді ... ... өз ... сараламау.
9. таңдау жасай алмау.
10. жеке аурулар.
2. Балаларда эмоционалды сферасын дамыту әдістері. Ерекше жаттығуларды
жасап, ... ... ... эмоционалды мәселелерді реттеп,
қиялды дамытуға, өзгемен қарым-қатынастан қуаныш ... ... және ... қол ... ... ... мен балаларға ойша айна дүкеніне кіру сұралады. Бір топ – айна,
екіншісі түрлі ойыншықтар. Ойыншықтар айнаның жанынан өтіп бара ... ... ... – айна осы ... қайталуы керек.
«Ерке» ойыны
Ойыншылар саны – үшеу: ата-ана, бала. Ата-ана бір-біріне бетпе-бет қарап
тұрады. Аяғын ... ... ... алға ... Олардың ортасында үшінші
ойыншы көзін жұмадыда оған «көзіңді ашпай, артқа құла» деп команда
беріледі. Созылған қол құлаушыны ұстап алып, алға бағыттай ... ... ... қол ... ... 2 ... ... биіңді шығар»
Жетекші шеңбер ортасына тұрады да әуенмен түрлі би ... ... оны ... Сосын ол біреуді көрсетеді де, ол адам ортаға
шығып өз биін ... ... ... шешудегі белсенді көмекші үй жануарлар мен
«ойыншық-достар» болмақ. Ойыншық интеллект, ... ... ... ... ... ... эмоционалды дамуға ертегілер,
баланың сүйікті іс-әрекеті көмек болады : сурет ... би және ... ... ... жою, ... пен ... ... мақсатында қолдануға болады. Баламен ойнай отырып оның ... ... ... ... ... ... ... ойынға
қызығушылығын жоғалтпау үшін оны мақтап қоюды ұмытпаңыз.
Қосымша
Ата-аналарға арналған анкеталық сұрақтар.
1. Сіздің балаңыз өзіне керек ... жиі ... ... ... ... ... жақсы жағына тез өзгергенін байқаған жоқсыз ба?
3. ... ... ... ... ... ма?
4. Балаңызбен көбірек ойнап және көп сөйлесесіз ба?
5. Сіздің жанұяңызда бала тәрбиесімен кім айналысады (әкесі, анасы,
әжесі, басқа туысқандары)
6. ... сіз ... ... көрсетесіз, мінез-құлқына қалай жаза
бересіз?
7. Сіздің балаңыздың жағдайына әсер ... ... ... ... науқас
деп есептейсіз бе?
8. Сіздің балаңыздың жағымсыз мінездері сізді қаншалықты
мазасыздандырады. Мұндай жағдайда не жасайсыз?
9. Қолпаштау ... ... әсер ... Сіз ... қорқыныш сезімдерін байқайсыз ба, яғни оны жазалаған
кезде, айқайлағанда, ... оны ... ... т.б. жағдаяттарда.
(қандай?)
11. Балаңыздың мінез-құлқының нашар болуына сіз өзіңізді және жанұяңызды
елестете ... ... ... ... ... ... не себепті деп ойлайсыз?
Ата-аналық қарым-қатынастың сауалнамалық тексті. (В.В. ...... Мен ... өз ... ... ... балам не ойлайды, мен соның бәрін білуге міндеттімін деп
ойлаймын.
3. Мен өз баламды ... ... ... ... ... ... ... сияқты болып
көрінеді.
5. Егер менің балама айналасындағы өмірлік мәселелер кері әсерін
тигізетін болса, мен оны алшақ ұстау керек деп ... ... ... ... ... қарым-қатынасым жақсы.
7. Жақсы ата-аналар баланы өмір қиындықтарынан қорғайды.
8. ... ... ... ... ... көрінеді.
9. Мен өз балама әрқашан көмек беруге тырысамын.
10. Кей кезде баламмен ... ... оған ... ... Мен өз ... ... толмауды сеземін.
12. Менің балам өмірде ештеңеге қол жеткізе алмайды.
13. Меніңше, ... ... ... ... кері әсерін тигізеді.
14. Менің балам көбінесе жек көруден тұратын әрекеттер жасайды.
15. Менің балам өз жасына сай ... ... ... өзін ... ... етіп ... мені ашуландыру үшін.
17. Менің балам жаман нәрселерді ... ... ... сіңіріп алады.
18. Менің баламды бүткіл жағынан жағымды ету қиын.
19. Баланы қатаң түрде тәрбиелеу керек, сол ... одан ... адам ... ... ... ... үйге келгенді жақсы көремін.
21. Мен өз балама қатыса аламын.
22. Менің балама бүткіл жамандық «жабысып» отырады.
23. ... ... ... ... қол жеткізе алмайды.
24. Таныстарым балалар туралы айтқанда маған кішкене ұят, өйткені ... мен ... ... және қабілетті.
25. Мен өз баламды аяймын.
26. Мен ... өз ... ... ... ... ... ... сияқты.
27. Мен баламмен бүкіл уақытымды қуана өткіземін.
28. Мен баламның өсіп ересек болғанына өкінемін, оның кішкентай ... еске ... ... ... ... қатыгездігімде өз-өзімді ұстаймын.
30. Мен әрдайым менің балам ержетіп мен қол жеткізе алмаған нәрселерге,
ол жетеді деп армандаймын.
31. Ата-аналар ... тек ... ... ... қоса оны ... Мен өз ... ... нәрсесінің бәрін жасауға тырысамын.
33. Жанұялық жағдайларды шешкен кезде баламен ақылдасу керек ... ... өз ... ... ... Мен өз ... ... келгенде оныкі өзінше дұрыс екенін
мойындаймын.
36. Балалар ата-аналары қателесу мүмкін екендігін ерте ... Мен ... ... ... Мен ... ... достық қарым-қатынасты сезінемін.
39. Менің баламның басты қырсықтығы оның эгоистігі, жалқаулығы,
бірбеткейлігі.
40. Егер демалысыңды ... ... ... ... дем алу мүмкін емес.
41. Ең бастысы, баламның әрекеті уайымсыз, қамқорлықты қажет етпейтін
болса болды.
42. Кей кездері менің балам еш ... ... емес ... ... Мен ... ... бөлісемін.
44. Менің балам келеді, нені болса да көрсете алады.
45. Мен баламның ренішін түсінемін.
46. Менің балам мені ... ... ... ... мазасыздық.
48. Қатаң қарым-қатынас баладағы мықты мінезді тәрбиелейді.
49. Мен өз балама сенбеймін.
50. Қатаң тәрбие үшін балалар кейін ... ... Кей ... мен ... ... келетін сияқты.
52. Менің баламда жағымды қасиеттеріне қарағанда жағымсыз қасиеттері көп
сияқты.
53. Мен ... ... ... ... ... ... ... істей алмайтын сияқты, жасаса да дұрыс
емес.
55. Менің балам ... ... өсіп келе ... ... ... ... ... солай ұнайды.
57. Мен өз баламның денсаулығына мықты қараймын.
58. Мен өз балама жиі тамсанамын.
59. Балада ата-анасынан жасыратын құпиясы ... ... Мен ... ... ... ойда емеспін, оны өзінен жасырмаймын.
61. Бала ата-анасына ұнайтын балалармен қарым-қатынасқа түскені дұрыс.
Сауалнаманың кілті.
1. қабылдау – қабылдамау : ... ...... ... ... ... ... Симбиоз : 1,5,7,28,32,41,58.
4. «Кішкентай сәтсіздік» : 9,11,13,17,22,28,54,61.
Тесттік баллдарды санау реті
Тесттік ... ... тек ... ... жауап шкаласы ескереледі.
Жоғары балл ұйқасқан шкаламен былай интерпритацияланады:
Терістеу
әлеуметтік іс-әрекет
симбиоз
гиперәлеуметтілік
инфантилизация (инвалидизация)
Тесттік норма таблица түрінде проценттік ... ... ... ... ... = ... шкала «қабылдау терістеу» ... балл |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0,63 |3,79 |12,02 ... балл |9 |10 |11 |2 |13 |14 |15 |16 |17 ... |31,01 |53,79 |68,35 |77,21 |84,17 |88,60 |90,50 |92,40 |93,67 ... | | | | | | | | | ... балл |27 |28 |29 |30 |31 |32 | | | ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 | | | ... | | | | | | | | | |
1. ... балл |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 ... |1,57 |3,46 |5,67 |7,88 |9,77 |12,2 |19,2 |31,1 |48,8 |80,9 ... | | | | | |9 |2 |9 |2 |3 |
2. ... |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |4,72 |19,5 |39,0 |57,9 |74,9 |86,6 |92,9 |96,6 |
| | |3 |6 |6 |7 |3 |3 |5 |
3. ... |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |4,41 |13,8 |32,1 |53,8 |69,3 |83,7 |95,7 |
| | |6 |3 |7 |0 |9 |6 |
4. ... |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |14,5 |45,5 |70,2 |84,8 |93,0 |96,8 |99,3 |100 |
| |5 |7 |5 |1 |4 |3 |7 |0 ... әдебиеттер тізімі
3. Ананьев Б.Г. Психология педагогической оценки. «Избранные
психологические ... ... М., 1980.т. II. ... ... Ш.А. ... ... М., ... Ахметов К.Е. Менеджмент негіздері. А., 1993. 362б
6. Ахметов Н., Хайдаров Ж. Теория и технология игры, А., 1998. ... ... Ю. К. Как ... ... процесс. М., 1978. 256б.
8. Бап-Баба С.Б. Жалпы психология. А., 2003.273б.
9. Бодалев А.А., Криволап Л.И. О воздействий стиля ... ... ... на их эмоциональный опыт.-«Проблемы общения и ... ... ... ... Л.И. ... ... поведения детей и подростков. М.,
1972.312б.
11. Божович Л.И. Личность и ее формирование в ... ... ... Боровский В.М. Введение в сравнительную психологию. М., 1927.
13. ... И.М. ... ... и ... ... М.,
1995, 221б.
14. ВласоваН.Н. Изучения особенностей доминирования мотивов у детей
младшего школьного возраста. Вопросы о ... 1977. ... ... Н.Ю. ... ... ... и ее изучение. М., 1929.
16. Войтонис Н.Ю. ... ... ... первичных форм
мотиваций поведения: Инстинкты повдения. М., 1935.257б.
17. Выготский Л.С. Жоғарғы психикалық функцялар ... ... ... ... А.И. ... к ... М., ... Григорович Л.А. Педагогическая психология. М., 2003.313б.
20. Гусева Г.Г. О ... ... и ... ... учения у
младших школьников. // воспитание, обучение и психическое развитие:
Тезисы научных сообщений советских ... к IV ... ... ... ... ... П., ... Л. Некоторые итоги исследования эгрессивного
поведения//Воспитание. Обучение и ... ... ... к V ... ... ... СССР. Ч.1 М., 1977.472б.
22. Жұмабаев М. Педагогика. А., 1992, 160б.
23. Занков Л. В. Беседы с ... . М., ... ... И.Д. ... ... ... предметов.М., 1977.
25. Зверев И.В. В двух километрах от счастья. М., 1976,89 ... ... Е. П. ... и ... С-П., ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім деген не?5 бет
Мектеп жасына дейінгі баланың мінез-құлық мотивтерінің қалыптасуы5 бет
AutoCAD жүйесінде көлемді объектілерді жобалау және редакторлау45 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
IT технологиялар. оның PR-дағы орны3 бет
MS-DOS-тағы файлдармен және каталогтармен жұмыс жасау36 бет
«Жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру»61 бет
«Үш биік» ЖШС-ң менеджерінің АЖО жасау92 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Авибарлау және авиасуретке түсіру4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь