Үлгерімі төмен кіші мектеп жасындағы балалардың ерікті мінез құлығын зерттеу

Мазмұны.
Кіріспе
I тарау. Үлгерімі төмен кіші мектеп жасындағы балалардың ерекшеліктері
1.1 Психологиядағы кіші мектеп жас кезеңін экспериментталды зерттеу жұмыстары
1.2 Ерікті мінез.құлықтың қалыптасуы және дамуы
1.3 Үлгерімі төмен кіші мектеп жасындағы балаларда ерікті мінез.құлықты дамытудың тиімді жолдары

ІІ тарау. Ерікті мінез.құлықты кіші мектеп жасында эксперименталды психологиялық зерттеу.
2.1 Эксперименталды психологиялық зерттеуді дайындау және өткізу.
2.2 Зерттеудің нәтижелерін шығару.

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.ЖҰБАНОВ АТЫНДАҒЫ АҚТӨБЕ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ҚОЛДАНБАЛЫ ... ... ... ... кіші ... ... балалардың ерікті мінез құлығын
зерттеу”.
020940”Психология”
мамандығының
5 курс студенті
А.Аманчина
Ғылыми жетекші :
оқытушы
Л.К.Танжарикова
Ақтөбе – ... ... ... ... кіші ... ... балалардың ерекшеліктері
1.1 Психологиядағы кіші мектеп жас кезеңін экспериментталды зерттеу
жұмыстары
1.2 Ерікті мінез-құлықтың қалыптасуы және дамуы
1.3 Үлгерімі төмен кіші ... ... ... ... ... ... ... жолдары
ІІ тарау. Ерікті мінез-құлықты кіші мектеп жасында ... ... ... ... зерттеуді дайындау және өткізу.
2.2 Зерттеудің нәтижелерін шығару.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе.
Өзектілігі. Елімізде туындаған объективті жағдайларға байланысты
психология ... ... ... әр ... салада жүргізіліп жатыр. Оның
ішінде мектеп жасындағы оқушылардың психологиялық ерекшеліктерін зерттейтін
бағыт үлкен орында тұр. Оқу ... ... ... ... ... ... мен қасиеттер жөніндегі түсініктер жан-
жақты ашылған, оларға байланысты осы ... ... ... ... ... даму ... нақты суреттелген.
Нарықтық экономика заманындағы қоғам мүшесін тәрбиелеуге орай жас
кіші мектеп ... ... ... ... қабілетін
қалыптастыру мәселелеріне баса назар аударылып жатыр. Еңбек бір оқытушының
тәжірибиесіне байланысты кемшіліктер болуы ... ... да, ... төмен кіші мектеп жасындағы оқушылардың зертеу жұмысын одан әрі
жалғастырып, жан- жақты қарауға тырысамыз.
Ғылыми жаңалығы. Үлгерімі төмен кіші ... ... ... ... саны ... Оның ... ... алып отырған
еңбегіміз Ақтөбе қаласының үлгерімі төмен кіші мектеп оқушыларының мінез-
құлық ерекшеліктерін зерттеп көрсете ... ... ... ... кіші ... ... болып
табылады.
Зерттеу субьектісі.
Зерттеу жұмысының мақсаты. Үлгерімі төмен кіші мектеп ... ... ... зерттеу жұмысын жүргізу.
Зерттеу жұмысының міндеттері.
1. Берілген тақырыпқа байланысты әдебиеттер тізімін шолу, ... ... ... ... өткізу;
3. Кіші мектептегі мінез-құлықты зерттеу нәтижелерін шығару.
Зерттеу жұмысының гипотезасы. Біздің ойымызша, кіші мектептегі мінез-
құлық үлгерімі төмен оқушылардың тәрбиелеуіне байланысты ... ... ... ... ... ... негізі
болып, отандық психологиялық ғалымдардың еңбектері жатады.
Диплом жұмысының құрылымы. Біздің дипломдық жұмыс кіріспеден, I тарау
«Үлгерімі төмен кіші ... ... ... ерекшеліктері», II
тарау ... ... кіші ... жасында эксперименталды
психологиялық ... ... және ... ... ... тарау. Үлгерімі төмен кіші мектеп жасындағы балалардың ерекшеліктері
1.1 Психологиядағы кіші ... жас ... ... ... алғашқы өмір қадамдары тіршілік проблемаларын ... ... ... ... ... ... бағытталады.
Негізінен обьектермен қатынасқа түсе отырывп, бала болмыс ... ... ... ... өз ... орынды, не орынсыз
екендігін бағалай бастайды. Баланың сезімталдығы жас ... ... ... ... ... ... шақта игерілген тәжірибелер мен білімдер,
бозбалалық кезіңнің тұрақты мінез бітістеріне арқау береді.
Бозбалалық шақтың өмірге ... ... өте ... да бірбеткей
келеді, қажеттер ауқымы кеңейеді, аласапарын, ... мол, ерік ... ... өмір ... ... ... ... араласу, тікелей
қатынас жасау сырттай бақылаудан гөрі анағұрлым қиын. Көрер көзге ... ... зат ... ... ... ... ауыр болуы мүмкін. Жағдайға
билік ету оңай емес, ал ... өзің ... одан да ... ... ... ете білу алғы ... ал кей жағдайларда өз әрекетін
басқалар қимылының ұстамды болғаны керек. Бұрын ... түр- түс, ... ... енді боз ... ... талаптар мен қалтқысыз ... Боз- ... ... ... ... ... жасанды бағыт
моделі құрдымға кетіп, «бақыт» мән-мағынасына ... ... ... ... ... енді ... қорқынышына ауысады. Бірақ бұл
жаста ... қуат мол, ... ... бәрі де ... ... ... шексіз. Сонымен бірге, өзіңді дербес, біреуге керегі
жоқ дүние екендігін сезіп, ... ... ... ... ... ... ... ұмтылыс өте күшті /3,с.67/.
Адамның ендігі өмір желісі көп шаруасыз, байсалды және аңдап ... келе ... ... бәрі тек ... ... түсініп, адам
қанағат, шүкіршілігіне бой ... ... ... ... Қиындық
өмірден кешегі бала нақты, күтілмеген, бұлтарыстары көп ақиқат өмірге өте
бастайды. Енді боз бала өзінің бар қуат ... ... да ... қолынан
келер іске бағыштайды. Тәжіриебие, нақты іс әрекетке араласудан жас жігіт,
бойжеткен бұрынғы жалғын түсінік, ұғымдарынан арыла ... Өмір ... ішкі ... ... ... танылып, айқындала түседі. Тұлғының
әлеуметтік кеменделуі байқалады. Бірақ әлі де жас ... ... өз ... ... көбірек сенеді, махаббат, достық, әлеуметтік
қатынастардың басқа да формаларында өзінің тұлғалық ... ... ... ... адам ... жаңа ... ... көтеріледі. Осы
шақтан бастап өмір қуаты кеми бастайды. Бірақ бұл ... ... ... молшылығынан онша байқала бермейді.
Ал адам егер тартқан сайын оның көптеген рухани құндылықтары қайта
қайтарылып, көбі ... ... өмір жеке ... ... ... еске
алынады. Тек өмірдің алғашқы ширегі ғана тек ең ... ... әрі, ... ... жатқа келе береді. Қалған шақтардың бәрі қысқада сырсаң
өмір күйбеңіндей көрінеді. Көп жайыт естен шығады. Өткендегі ... ... ... ... жоғалтып, елеуден қалады. Осы жайтты
даналықпен түсінген ұлы бабамыз Қожа ... ... ... ... « Баз ... ... ... Мал мүлкім артық емес бір жанымнан». Ендігі өмірімнің
әр күні жылдарымдай шалт ағып, ізін жуып ... ... ... татымсыз
күйге түсіреді. Кешкен дүние тұмандап, көз ... кете ... ... ... ... ... ... оқиғалар анда- санда жалт ете,
көрініп, көңілді рахатқа ... ... бәрі ... ендігіндегі адамның
барша «мені» санада сақталып ... оның ... ... ғана ... ... /10,с.52/.
Адам мінезінің сан-қилы көріністері жас сатыларына байланысты әр
қилы. ... ... ... ... шумақтары: Ғашық болып жиырма сегіз
жасымда мен, жан кештіп, мехнат ... бас ... ем... ... елу
сегізімде сезіндіріп, Тыя көрдім қаһарлы ием, өзің біліп, Құдайым бар
непсімді ... ... ... ... ... енді ... ... көрікті әрі іскер. Ал кей тұлғалар егерде ... ... және ... ... өзіне тартады. Осыдан ... ... ... бір жас ... ... да ... ... ашылуына
себепші бір факторлардың болуы мүмкін деген ой келеді. Ал осы факторлардың
табиғаты ғылым үшін әзерге сыр.
Өмір ақырында ... ... ... (иллюзии) ғайып болып, өмір
жағдайынан жамылған бүркемелер ... ... ... ... береді,
әлеуметтік рөл мән мағнасын жоя бастайды. Адам фани ... өзін ... ... ... ... жетеді. Өмір балалық ... ... ... ... қайта оралды. Жас күнінде игілік, ләззат
бермеген көптеген құмарлық ... ... ... ... ... ... де рух көтеріліңкілігі жат емес. Көптеген
шектеулерден ... ... ... адам өзін еркін сезініп, дүние-мал, дос-
дұшпанның шын ... ... ... ... ... мансап иелеу үшін бүктелген жалған бәле қорлар
(мишура) мен ... ... ... ... ... ... ақиқат дүние
құндылықтарына объектив баға береді.
Кәрі адамдардың ең күшті психикалық қасиеттер- өткен ... ... ... ... адам ... және ... іс-әрекетерінен
қанағат рахатын тауып, мәңгілік өмір дариясынның бір ... ... ... Бұл ... бақи ... жолдама алып тұрған шақта да
адам өзінің мәңгіліктен өшіп кетпейтінін біліп, оны ... ... ... ... ... ... жалғастыруға себебін тигізеді; мұны түсіну-
кәрілік даналығы.
Мінез- жеке адамның ... тән ... тіл ... ... дара ... ... ... адамның шыншыл, адал, ақкөңілділікке орай сипатталмайды,
аталатын сапалар- әртүрлі жағдайларды көрініс беретін жеке ... адам ... біле ... оның ... ... ... күні ... барластыру мен оларға ... ... ... ... болады. Мінезі адамның қандай әрекетке келетіні
жаңылмай, дәл ... ... жеке ... ... бай ... ал ... бәрі де ... танытады деу қате. Мінез көрсеткіші- адамның барша жағдайларды
мәнді сипатты мен тұрақты ... ... ... Егер ... ... ... дөрекілік көрсетсе, сондай тұрпайылық пен
ұстамдылық осы адамның төл қасиеті деу жөн емес. Жайдарлы ... ... өзі кей ... ... ... халге түсуі мүмкін. Өмірге келумен
бастауын алып, нақты адамның өмір барысында қалыптасады, ... ... ... ... ... әр адамның өмір ойлау, сезім, ниет, әрекет
сипатын бірлікті анықтап барады. ... ... ... ... ... қоғамдық шарттар мен әлеуметтік жағдайлар маңызды келеді.
Дегенмен, ... ... ... ... ... ... топтарда
(отбасы, достары, сынып, спорт командасы, еңбек ұжымы т.б.) қалыптасады.
Осы ... мен ... ... ... ... ... ... мінез ерекшеліктері орныған. Мінез бітістері, сонымен
бірге ... ... ... ... ... ... ... тұрақталып не, аса қажет болса, өзгеріске түседі. Жоғары деңгейі
дамыған топ, ұжым ... ... де ... ... қалыптасуына оң әсер
етеді. Жақсы мінезді адам қалыптастыра отырып, ұжым ... ... ... ... мен ... ... ... мазмұны жеке адамның
өмірлік бағыт- бағдарын құрайды, яғни оның заттай және рухани қажеттеріне,
қызығуларына, наным-сенімдеріне, ... т.б. ... ... ... сай жеке адам өз ... ... жоспары мен сол жоспарды
іске асыруға қажет белсенділік деңгейін ... ... ... орай
адамның дүние талғамы, өмір әні, ... ... ... ... ашылады /8,с.45/.
Мінезді дұрыс түсінуде адам үшін маңызды болған қоғамдық құндылықтар
мен жеке талғамдар арақатынасы шешуші ... ие. Әр ... ... ... да ... міндеттер болады. Міне осы міндеттерді іске ... ... ... да адам ... ... ... ... болып қана қоймастан, қоғамдық мәні бар іс- әрекетке болған бағыт-
бағдар сипатын андатады. Осыдан ... ... ... ... ... негізінде нақты бір қалыпқа келеді. Мінез
қалыптасудағы басты шарт-өмірлік ... ... ... ... не оның ... ... белгісі. Солайда
болса,жеке адам мінезі мен оның бағыт-бағдары екітайлы нәрсе. Алдыңңызды ақ
көңіл кейіппен келген адамның бірі-ізгі ... ал ... ... ... ... әрі ... мәнді қасиеттердің
иегері ретінде әрбір адам- жеке адам ... ... ... қатар біздің қолымызда «адам», «дара адам»,
«даралық» терминдері бірге жүр. Бұл ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Олардың
ішінде ең жалдпыланған, көп қасиеттерінің бірігуін-«адам»түсінігін қамтиды.
Адам-өмір дамуының ең ... ... ... ... еңбек
барысының жемісі әрі табиғат пен әлеуметтік ... ... ... иесі. Алайда, адам әлеуметтік-тектік мәнге ие болғанымен, ол жалпы
табиғат туысы ретінде-дара адамдық сипаты жағынан жанды ... ... ... ... ... ... ... даму нышанының
иесі –нақты адам.
Даралық-нақты адамның табиғи және әлеуметтік қабылданған қайталанбас
ерекшеліктері мен ... ... ... ... ең ... адамның қоғамдық, мәнді
сапаларын иеленеді. Адамның әлеуметтік мәні оның ... ... да ... береді.
Әрқандай қоғамға орай адамның қасиет, сапа өлшемдері әрқилы келеді.
Қоғам ... ... ... ... типін анықтайды.
Жеке адам көп сатылы құрылымға ие. Осыдан жеке адам ... ең ... да ... ... қажеттілік – себеп аймағы – жеке
адам бағыт-бағдарынан, оның қоғамға, басқа ... зіне ... ... әрі ... міндеттерінен туындайды. Сонымен ... ... ... мәнді құбылыс тек оның ұстанған бағыттары ғана емес, оның ... ... іске ... ... де үлкен маңызға ие. Ал, бұл өз
кезегіңде адамның іс-әрекеттік икемділігіне, оның қабілеті, ... ... ... ... және ... ... ... жатады.
Адам өмірге дайын қабілет, мінез және ... ... бәрі ... ... ... ... өмір барысында қалыптасады.
Адам тгінің негізі, яғни генотипі оның ... ... ... ... белгілейді. Биологиялық
құрылым иесі – адам өткен әлеуметтердің білім, салт, ... және ... ... ... өмір ... ... ғана жеке адам
дәрежесіне көтеріледі.
Жеке дам дамуы - өз ... ... ... ... барумен байланысты. Осы даму деңгейі нақты адамға тән, ... ... ... Даму дәрежесі мардымсыз тұлғаның адам
аралық қатынастары да өте жай, күнделікті тіршілік аймағынан ... ... ... жоғары болған адам өзін рухани мәртебесімен, қоғамдық ... ... дара адам ... ... өмірлік әдеттерін зерттеумен
күнделікті тіршілік ... ... ... Бірде қиыншылық
кедергілерінің шешімін әр адам өз әдіс-тәсілдерімен ... ... ... ... ... білу үшін, сол адамның алдында ... ... ... іске ... ... өмір ... ұстанған
принциптерін жете білу қажет.
Қоғамдық қатынастарға араласып, және оларды басшылыққа ала отырып,
адам сол қатынастардың ықпалында ... ... Әр ... дара ... ... ерекшелігіне ие.
Жеке адам дербестігі, оның ең жоғарғы психикалық сапасы – ... ... ... ... ... – адам ... ең ... Оның жалпы адамзаттық, инабаттық парызы түсіне білуі, болмыстағы
өз орнына сай қызмет ете алуы. Жеке ... ... ...... ... ... жетілу, ізгі мұраттарды басшылыққа алу, сонымен
бірге жаман ниеттермен ... ... ... ... ... өзін ... ... алуы. Ал, адамның мұндай қасиет, сапалардың
өз бойына дартуы көбінесе, қоғамдық салтқа тәуелді. Қоғамдық даму ... ... ... ел ... ... бірдей теңестіру принципі өріс
алады да, ... ... ... көбі ... ... күйінен арыла алмайды.
Дербестігінен арылып, өз пікірінше, ой жүгіртпеген адам өзін ... ... ... ... ... адам сапалары сол адамның араласқан қатынастар өрісіне, әртүрлі
әлеуметтік өмір ... ... ете алу ... ... ... ... ... қоршаған әлеумет шеберінде қалып қоймай, өзін
ауқымды қоғам аймағы ... ... ... ... ... ... өзі жасаған қауымның, типті ... ... ... ... ол өз дәуірінің сапалық деңгейін көш ілгері жүреді. Жеке адам өз
дербестігіне ие болуы оның ... ... ... ... ... мен бірге сол адамның жоғары деңгейде кемелденгенін дәлелдейді.
Жеке адамның ... яғни оның ... ... ... ... ... ... мен әлеуметтік қажетсіну керек етеді.
Дара адамның жеке адам сатына көтерілуі үшін ... ... яғни дара ... өзін ... ... теңестіре, қоғам
талабына сай болуы ниетімен қалыптасып бару ... ... ... өз ... басқа адамдар өміріне қадірін түсіне білуі, ... ... ... ... өзінің кісілік мүмкіндіктерін ьіске асыра
алуы.
Басқа әлеумет мүшелерімен жеке адам өз ... ... ... ... ... ... рефлексия» деп аталған бұл «мен» ұғымы ... әр ... өз ... ... өз ... және өз ... білу ... сапаларын қамтиды. Жеке адамның өзіне өзі ... ... не ... болуынан сол адамның ішкі жан арпалыстары келіп
шығады.
Адам өмірі нақты тарихи әлеуметтік аймақта ... ... ... ... ... тұтыну аймағы, әлеуметтік қатынастар адамның
мұрмыс салтын анықтап, оның ... ... ... ... жеке адам ... ... салтын, жеке құндылық бағыттарына
орай тіршілік жағдайларын ... ... ... ... ... ... тіршілік салты оның жалпы өмір сүру, қоғамдағы өз орнын ... ... ... ... ... ... ... жоғары
инабатты, жасампаздық өмірі , рухани-этикалық, ... ... Адам ... ... бір мезеттік ықпалдан, билігіне
қалып қоймай ішкі заңдылықты ниет себептер ... ... ... өзінің
әлеуметтік мәнді мағыналық мұраттарын барластыра, саналы бағытта жасау
мүмкіндігін алады.
Тұрмыс-салт ... ... адам ... ... аса
алмайды, осыдан мүмкіндіктер толық жүзеге асыра алмай, өміршеңдігі кемиді,
руханм адамгершілік ... ... ... ... өмірлік күйзеліс ауытқулар оның өзіндік «мені»
танымаудан объективті мәнді жеке басының құнды ... ... ... шығады Жеке адам болмысының ең айқын көрсеткіші- оның өз психикалық
жағдайын басқара алу және ... ... ... ... ... дәрежесі.
Жеке адам тұрақты қасиеттер жиындығымен дараланады, тұлғаның барша
ерекшеліктері оның тума, нәсілдік және ... ... ... әрекетке келтіруші күш-қажетсіну. Болмысты бейнелеудің жоғарғы
формаларына ие, адамды әрекетке келтіруші нысандар – саналы бейне не ... не ... идея ... ізгі ... ... өрнектелуі мүмкін.
Психологияда мотив түсінігі де келесідей анықтама ... ... ... адам ... ... оны белгілі бір қажеттілікті қанағаттандыру
үшін, әрекетке итермелеуші себеп күш. Ал, кең ... ...... ... ... ... жасап, обьектив қажеттілік түрінде көрсеткіш болмыс.
Ал, мотивтілік әрекет қылық пен ... ... ... ерекше
түрі /2,с.56/.
Қорыта айтқанда, адамның әрқандай қылық - әрекет, оның мотивтік себеп
күштерше байланысты. ... ... ... ... ынталандырушы
мотив жатыр. Бірақ адамда туындаушы және оны іс-әрекетке ойластырушы қандай
да бір мотив көзделген нақты әрекетпен шектелмейді, оның ... ... ... әрекетке ұмытылады, іс-әрекет барысында мотив аясында бірнеше
әрекет бірін-бірі ауыстырып баруы да ... ... ... мен ... ... арасында қайшылықта туындайды. Кейде мотив іс-әрекет жобасынан ... ал ... ... ... ... ... нәтижесі де әр
түрлі болады.
Жоғарада аталғандардың қорытындысы: мотив құрамы іс-әрекеттің бір
бөлігі ... жеке ... ... ... ... деп аталатын күрделі
жүйенің ажыратылмас бірлігі. Тұтастай бұл аймақ ... ... ... ... болады. Солай болса да, кей мотив біршама
тұрақты, басымдау ... адам ... ... бағдар езегіне айналады.
Мотивтердің қайдан және қалай пайда болатыны жөніндегі ... ... ... ... А.А.Маслоу мотивтердің негізін
бірінен- бірі ... ... ... ... ... тобы ... олар биологиялық қажетсіну, абырой қажеттілігімен ең ... өз ... ... ... ... ... ... А.Маслоу
талдауындағы дара адам әлеуметтік қатынастаржүйесінен тыс, ... жоқ. ... ... ... ... пікірінше, дара адам танушы
мекен, қоршаған орта ғана.
Б.Ф. Ломов, басқа да орыс ... ... ... дара ... ... ... жүйесіне қосылып, сол жүйенің
оның санасына бейімделуіне негізделеді. Б.Ф.Ломов мотивтік қажетсіну аймағы
мәтін (құрамы, құрылымы, қозғалысы) және сол ... ... ... ... адамның басқа тұлғалармен ара байланыс, қатынасын қарастыру қажет деп
санайды. Адамның ... ... ... факторлардан тәуелділігі
зерттеуде сол тәуелділіктің тікелейғана емес, жанама ... ... ... және ... ... ... ұмытпау лазым. Дара адам өз даму
барысын да басқа қоғам мүшелерімен болған ... ... ... ... ие, осыдан оның қажетсіну аймағы қоғамдық өмірдің ... ... ... (саяси пікір, саясат, этика және т.б.). Адамның
қажетсіну талаптары ... ... ... де ... Мұндай
құрылымдардың ең қарапайым түрі- нақты тұлға мүшесі болған адамдар
қауымдастығы. Адам ... көп ... осы ... ... ... Ал
нақты адам бір ... ... ... ... өмір ... тобы сан қилы ... не ... келіп отырады. Осыдан
адамның мотив-қажеттіліктері оның ішкі жан-дүниелік әрекеттерінің нәтежесі
ғана емес, ол әртүрлі ... ... ... ... баратын жүйе.
Сонымен, бір деңгейднгі қажетсінулерден өзгесіне көшу адамның өзіндік даму
заңдылықтарынан болмай, оның ... ... ... ... қоғамға араласуынан болатын процесс екенін ұмытпау керек /3,с.27/.
Адамның көптеген мотивтінде өзі ... ... ... қажетсінулер бейнеленуі мүмкін. Осыдан мотив өте күрделі де ауыспалы
құбылыс. ... адам қара ... ... ... ... рухани күштерін
(жеке адам мақсаттары, мұраттары, қажетсінулері, өмірлік бағыт-бағдар және
т.б.) көп жағдайда сезе бермейді. Егер олай болғанда адам ... ... ие ... өзі ... ... ... ... өзіне өзі нақ баға
бере алған болар еді. Ал шынайына келсек, нақты адам өзі ... ... ... ... ол турасында бағасы шындыққа сәйкестеу келеді.
Ал ... ... адам ... ... бір ... әрекетінің дәл
себептерін көбіне анықтап бере ... не ... ... ... ... көбі оның өзі ... білмеген ықпалдар жетегінде
жүреді.
Саналық негізге ие ... ... ... ... ... ... талаптар психологияда жеке адамның қандайда бір
қажеттігін қанағаттандыру үшін- болған ... өзі ... ... ... танытады. Көрсетпе талап, қорытындылап айтқанда, объект
белгілі бір күйде ... ... ... ... күні ... ... ... танытады, сол саналық дайындық өткен тәжірибемен ұштастырып
әрекетке ... ... ... көрсетпелер жеке адамның әрекет қылықтарын
айқындап отырады. Мұндай көптеген көрсетпе-талаптардың мәнін құрайтын сипат-
алдын-ала ... ... ... жеке ... ... ... пайымдалмаған қорытындыларды немесе белгілі қоғамдық топта
қабылданған сіңірлі ... ой ... ... ... ... ... ... жағдайларына байланысты көрсетпе-талаптар
ұнамды да ұнамсыз болып, ... ... алуы ... ... ... үш бөліктен тұратыны зерттелген: когнитивтік бірлік- адамның біліп
қабылдайтын затының бейнесі; көңіл күй- бағалау ... ... ... ... мен жек ... ... ... іс объекті бағытында
қандай да әрекет етуге дайын болу, еріктік күштердің іске қосылуы.
Мұндай ... ... ... ... ниет ... ... Жеке ... бағыт- бағдар жеке адамның жүйе елестетуші
ретінде оның ... ... ... ... ... ... және ... іс-әрекетінің бағыттаушы әрі оны нақты жағдайларға ... ... ... ... жеке ... ... деп аталады.
Бағыт-бағдар әрдайым әлеуметтік негізге ие болып, ол ... ... ... адамның қасиеттеріне айналған көрсетпе-талаптар.
Бағыт-бағдар құрамына өзара байланысты, деңгейі жағынан бірінен бірі ... ... ... құмарлық, ниет, ұмтылыс, қызығу, бейімділік,
мұрат, көзқарас наным. Адамның бағыт-бағдарының ... ... оның ... ... деп ... формалардың қысқаша мәні:
Құмарлық- бағыт-бағдары ең қарапайым биологиялық формасы;
Ниет- ... ... ... ... ... ... ниетке ершеш күш, осылай пайда болады;
Қызығу- бағыт-бағдарын қандай да бір затқа ауысудағы ... ... ... күш ... ... пайда болады;
Көзқарас- қоршаған дүние болмысын философиялық эстстикалық, этикалық,
жаратылыстану және басқа ғалымдар жүйесінде тану;
Наным- адамны өз танымы, ... ... орай ... ... ... ... ең ... формасы.
Мотивтер жоғарғы не төменгі деңгейде, саналы немесе санаға типті де
байланыссыз болуы мүмкін. Адам ... ... ... ... ... Кету, керек, қажетсінулермен мотивтер адам ... бір ... ғана ... оның ... ... ... ғана ... Осы іргетас негізінде адамның өмірлік мақсат, мұраты қаланады.
Мақсат нақты іс-әрекеттік және өмірлік ... ... ... ... ... сан-қилы іс-әрекеттің орындалуына тура ... ... ... ... ... мақсатына ие. Дегенмен, әрбір дара істің
мақсаты жеке адамның бағыт-бағдарының осы ... ... ... бір
қырына ғана сәйкес болуы ықтимал. өмірлік мақсатқа келетін ... ол ... ... ... ... ... біріктіруші фактор.
Жеке мақсаттардың әрқайсысы өз орнына орындалып ... жеке ... ... ... біршама іске асыруын қамтамасыз етеді. Адамның ... ... ... ... ... орай адам өз ... ... жобалайды. Мақсатты айқын түсіну мен сол ... ... ... ... ... ... ... айқандалады.
Өз болашағын керегендікпен тани білу қажет адам, қасиеттеріне кедергі
болатын жан күйзелістердің түңілуі психологияда-фрустрация делінеді. Мұндай
психикалық ... оны ... жету ... бой ... ... ... жағдайдың балгілері мақсатқа ереусізден
қажеттілік себебі анық сонымен ... оған ... ... ... ... да көрініп тұр. Адам ... ... ... ... да және алуы ... Ал ... сындарлы кезеңдерде қиыншылық
басымдау келіп, фрустрация өрістеп, ол ... ... ... ... ... ... болады. Мақсаты әрекет бұзылысының келесі
түрлері (Ф.Е.Василюк) белгілі а) қозғалысты қозу- мәнсіз қимыл-әрекеттер;
б) түңіліс; в) ... ... ... ... г) ... ... ... қайталай беру; д) регрессия-өмірдің алғашқы кезеңде
игерген, ойсыз қимылдау ... ... ... ... жағдайда адамның көздеген тұрмыстық қажеттіліктері қандайда
себептермен орындала бермейді оларды қанағаттандырудың мүмкіндігіне болмай
қалады. ... ... ... қорғаныс тетіктерімен реттеліп
барады. Психологиялық қорғаныс ... ... ... болмысына тән нәрсе,
ол арқылы адам қымыл-әрекетіне кезігетін ауытқуларды күні ... ... алып ... Мұндай психикалық қасиеттер адамға көңіл-
күй береді.қоршаған ортада ... ... ... ... ... бір
бағалау қатынасымен сезімдер пайда болады. Олардың бірі ұнап- қуанса,
екіншісі-қапаландырып, жек ... ... ... түоі сан алуан,
төңірегіндегі нысандардың жеке қасиеттерімен сапаларының өзі де ... ... ... ... ... түсі ... даусы жағымсыз,
дәмі татымсыз т.с. өмір ... мен ... ... ... ... болады. Сезім ауқымы өте кең: өкінішпен қанағаттандыру,
қуаныш пен қуаныш, таңдану мен жиіркену ... ... ... ... ... ... бұл адамның қоршаған болмыс заттары ... мен ... ... ... әр қилы формада көрініс беретін
қорғаныс күйзелістері. Адам ... ... үшін ... де ... қасиет.
Толғаныссыз өмір- кешкен өмір, ұлы ғұлама Э.Науаи «Сезімсіз адам-кесек,
махаббатсыз ... ... Көп ... ... өзі құштар.
Егер сол сезімдер кандай да себептер мен болмай қалса, адам ... ... ... толтыру үшін ән-күй тыңдайды, әсерлі фильмдер
көріп не қым қиғаш оқиғалы ... ... көп ... бері осы ... ... ... ... ХVIII-XIX ғасырларда бұл сұрақ төңірегінде ортақ көзқарас
пайымдалмады, дегенмен интеллектуалист теория бағыты кең өріс ... ... ... ... ... көріністерінің негізі психикалық
құбылыстардан деген тұжырымнан шығарылады. ... ... ... ... ... сезімдік дүниенің ірге тасы елестер деп ... ... орай ... ... ... сай ... ... ретінде жүзеге асады. Мысалы, дүниеден өзкен ... ... ... ... ... ... Өзі негізінде бұл
кейіп ырықсыз көз жасын төгуге не ... ... күй ... ... себепші болады.
Неміс ғалымы В.Вундт та осы бағытта колдады, ... оның ... әр ... ... ... қатынасы көзқарастардың қалай
болса, солай қоса ... ... еді. Оның ... ... ... сезіммен елес жүрісіне тікелей ... ... ... ... ал кей ... ішеі өзгерістердің сезімге әсері, ал
органикалық процестер-эмоцияның салалары ғана.
Эмоция қазіргі ... ... ... 1884ж. ... «Эмоция
деген не»атты мақаласы басталды. У.Джемс және ... ... ... ... ... ... ... себебі- сыртқы ырықты
қозғалыстар, сонымен бірге, ішкі ... ... ... болатынын
адамның кейіп өзгерістерінен. Осы өзгерістерден туындайтын адам әсерлерінен
бері-эмоциялық ... ... ... ... ... ... ... салдарынан болған дене шетіндегі (перифериялық) органикалық
өзгерістер, ғалымдар ойынша, ... ... ... ... эмоциядан
ырықты реттелуінің қара дүрсін түсініктемесі ... ... ... тән ... ... жасаумен қажет болмаған қасірет сезімін
басуға болады.
Джемс-Ланге тұжырымы ... ... ... ... ... тетті.
Негізгі сын айтқан У.Кеннон: әртүрлі сезімдерге байланысты жауап әрекеттер
бір-біріне өте ұқсас, ... олар ... ... ... сай келе ... ... ... келісу, сезімге орай басын
изейді ал болған-шайқайды; африканың бір тайпасы ... ... ... ... ал қазақ бүйтіп көр... Сонымен бірге, адамның әдепті
істеген жасанды әрекеттері қажетті көңіл-күйді бере ... ... ... орай «молдамыз»шығып, сіресе басып, соңына ... ... ... ... үлкен тобы сезімді жай-күйлік ... әсер ... ... ... ... деп танығанды жөн көреді. Мұндай ... ... ... Эмоциялық әрекеттерінен көбі өздерінің
пайдалы болуы мен мысалы, жануар қаһары жауын қорқыту үшін керек, ... ... ... ... бір кезінде қажет болған әрекеттердің
нәсілден нәсілге ... келе ... ... ... алақанның қорқыныштан
дымқылдануы бір уақытта біздің маймыл тектес бабаларымызға қатер-қауіп
төнгенде ағаш ... ... ... ... ... ... бұл
теорияны Э.Клапаред жалғастырды. Ол ... да бір ... ... ... жағдайға икемделе алмауынан. Егер адам қашып, құтыла
алатын болса, ешқандай қорқыныш ... ... ... бір оқшауланған теориялар тобы сезімін табиғаттан адамның ақыл-
ой (когнитив) мүмкіндіктерімен ... ... ... сана ... теориясы өз алдында. Бұл көзқарастың мәні:
адам бір нысан жөнінді біріне-бірі психологиялық қарсы екі пайым ... ете ... ... ... ... яғни ... «білімдер»
үйлесімсіздігінен жағымсыз сезім пайда болады. Ал ... ... мен ... ниет ... ... ... адамда жағымды сезім туады.
Ақыл ой үйлесімдісіздігінен құтылудың екі жолы бар: 1) өз ... ... ... 2) ... сай болатындай әрекеттің жаңа жолдарын іздестіру.
Сонымен, когнитивтік теория ... ... ... оның әрекет,
қылықтардың негізгі себепші ретінде қарастырады /15,с.111/.
Адамның сезімі дара тұлғалық қасиет. ... орай әр адам ... бір зат не ... ... баға ... ... бір, ... ұқсамайтын көңіл кейпіне беріледі. Аш адам мен тоқ адамның ... ... әр ... қатынасы осыдан. Еске ... ... ... бағамының бірдей болмауы да осы себептен ... ... ... араласқан объектілер (адам, зат, оқиға) жылы
сезіммен еске алынады. Әрқашан сезім жеке тұлғаның мәнді сипатын білдіреді.
Сезімдер ... ... ... қатынасын ғана білдіріп қоймастан,
ол жөніндегі ақпарат көзі де болып табылады. Бұл ... ... ... ... тарапы болады да, ал сол мезеттегі адам кейпі сезімнің
субъектив элементін танытады.
Сезімдер адамның қасиеттерімен тығыз ... ... ... сол ... ... ... ерекше қызметіне орай
сезімдер екі ірі ... ... ... заттардың объектив
мазмұнына жаңа, айрықша мән қосып, оларды қанағаттандыру әрекетінің сеп-
түркісіне айналдырушы ... ... ... ... болуы үшін аса
қажетсіну және оған сай заттар ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің басталуын ... ... және ... ... айналады. Осылайша, мұндай іс-
әрекетпен сәйкестікке түседі. Бұл эмоциялар психологияда жетеші ниеттер
аталған (В.К.Вилюнас).
Екінші эмоциялық ... ... ... ... яғни ... ... сыртқы іс-әрекет ізімен туындайтын сезімдер кіреді. ... ... ... тиімді не кедергі болған жағдайларға (үміт, ыза),
жетіскен нәтежелерге (қуаныш, өкініш) немесе қалыптасқан не ... ... ... ... ... субъектінің қатынасын сипаттайды.
Мұндай сезімдік толғаныстар жетекші ниеттерге негізделген әдейі ... деп ... ... ... ... жетуде алда шыққан кедергі
бір түрлі сезім туындаса, енді сол ... ... ... ... ... бір ... пайда етеді, яғни ырықты сезімдер ... ... ... ... ... орай мән ... ... екі себеппен пайда болады, біріншісі-адамның объекте
қатынасын айқындайтын ... ... осы ... ... ... оны ... ... қабілеті. Объектив және субъектив
жағдайларының өзара байланысынан адамның ... ... ... ... ... жеке ... ... себептері ашылады.
Сезімдердің өзіндік ерекшелігі олардың қарама-қарсылықты сипатынан
көрінеді. Мұндай сипат қарапайым әсерлеуге де (рахаттану-қысылу), сондай-ақ
күрделі толғаныстарға да ... ... ... ... ... ғана тән аса ... ... олардың бірігімді (интегалды)
келу. Барша дене қызметтерінің басын бір сәт біріктірумен сезім өздігінен
организмге ... не зиян ... ... қызметін атқарады. Сезімдік
сигнал әсер орын мен дененің жауап ... ... ... та ... ... және бір маңызды ерекшелігі-олардың денедегі тіршілік
әрекеттерімен ... ... ... ... ... ... ішкі ... өзгеріске түседі: қан айналымы, демалыс, ас ... ішкі ... ... бездер шектен тыс ұзақ, уақыт және ... ... ... ... қорқыныш-жүрек ауруларына соқтырып, ашу-
бауырды, жабырқау мен ... ... ... ... тарихи-әлеуметтік негізге ие. Олар әр түрлі халықтарда,
әртүрлі кезеңдерде мән-мағынасы мен көріну ... ... ... Қоғам
дамуы мен сезімдер де өзгеріп барады. Түрлі дәуірде өмір сүрген адамдардың
ұқсас, түрлі бір текті ... ... ... қатынасы бірін ... ... ... ... болып, тұрақты және ауыспалы
элеметтердің ... ... ... Бұл ... ... бір жағынан-
бір ізді қысқа, мерзімді толғаныстар құрылымын: пайда болу, өрбу, шыңына
жету, сену, ... ... ... ... ... ... ... құрылымын айтуға болады. Барша сезімдер жүйесінің өлшемі
бір-біріне қайшы келген екі бағытта ... ... ... ... ... ... сүйсіну не жек көру ... көп ... ... ... ... адам ... маңызына немесе нақты бір ... орай ... одан ... ... ... сол ... ... келеді. Мысалы, қаһар-дүлей кызбалық ... ... ... қанағаттану-адамның сабырлы, байсалды күйінеді.
Көп түрлілігімен күрделі болуынан сезімдерді жете ... ... ... ... Бұл жағдайда өз сезімін суреттеп, айтып беру үшін ... ... ... қолданған сезімдердің мәні бұрыңғыр, көңіл-күй
қалпына сәйкес болмай шығады.
Адам сезімдері ұзаққа созылған филогинетикалық. Даму ... ... ... ... ... ... ... бейнелеу қызметі оқиғалар жалпыланған баға беруде көрінеді.
Көңіл-күйдің бүкіл ағзаны ... ... ... біз ... да ... не ... екенін оның салдары денеге белгілі бір таңба ... ... не ... ... келеміз. Мысалы: жолды кесіп өтіп бара
жатқанда жолаушы ... ... ... ... мен әр ... ... ... болуы мүмкін. Оқиғалардың эмоционалдық бағымы
адамның дара толғаныс қабілетінің негізінде ... ... ... ... нәтиже көбіне өнер туындылары мен көпшілік ақпарат құралы, т.б.
арқылы басқа адамдармен қатынас жасау барысындағы көңіл-күй ортақтастығынан
қалыптасады. Сезімнің ... ... орай адам ... орта да бағыт-
бағдар топшылайды, заттар мен құбылыстарға қажеттеріне қарай баға береді.
Бұл ... ... ... алды ... ... ... ... атқарады.
Денеде пайда болған күйзеліс не ... ... ... ... ... не бейнелеу мүмкіндік ниеттеу немесе ынталандыру
қызметімен тікелей байланысты. Мысалы, жолаушы алдында ... ... ... ... ... қадамын жеделдете түседі. Затқа ... көрі ... ... ... ... ... тән, ... бірлікті құрылыстар (С.Л.Рубинштейн). Алда тұрған ... ... ... ... де осы ... ... ... қажеттіліктің қанағаттандыруы үшін керек заттың бейнесі көрініс,
содан заттың өзіне деген әуезқойлық пайда болып, ол өз ... ... ... ... ... ... процесіне тікелей қатысына байланысты сезім қуаттау, қолдау
қызметін де атқарады. Күшті ... ... ... ... ... ... жеңіл қабылданып, ұзақ уақыт есте сақталады. Табыс не
сәтсіздік сезімдері баланың оқуға ... ... күш, қуат ... не ... ... ... мүмкін.
Белгілі сәтте маңыздылау қажеттілікті ... ... ... ... ... көп таласы туындайды. Осы жағдайда сезімнің ауысуы,
қызметі іске қосылып, эмоция адамды қандайда талғамға бағыттайды. ... ... тума жан ... ... мен ... ... әлеуметтік
талаптар арасындағы қарсылықты жеңе алмай, күйзеліске түсетіні белгілі,
қандайда әрекетті істейтін десе-өз ... ... ... ұят,
көпшіліктің сынына ұшырайды. Осындай және ... ... және ... ... мәнін оның өз талғам-талабына сай ... ... адам ... ... сол ... ... ... аталған сезім қызметімен сыбайлас эмоцияның икемдесу
қызметін де атап кеткен жөн. ... ... ... ... өз ... орай ... ... анықтау құралы ретінде
пайда болған. Дер кедінде организмде пайда болған эмоциядан ... ... ... ... ... ... (ақпарат алмасу) қызметі де адам өмірінде
үлкен маңызға ие. ... дене ... ... ... ... өз ... ... орта заттары мен құбылыстары жөніндегі
өз қатынас- талғамын басқаларға жеткізуге жәрдемін тигізетіні белгілі. Ым-
ишара, қас-қабақ қимылдары, дене ... үн ... бәрі де ... «тілі»
болуымен, адам ойынан гөрі, оның көңіл-күй кейпін ... ... ... ... бәрі ... анық ... ... өте айқын білінетін-үрей (сыналғандардың-57%), одан кейін-жеркініш
(48%), содан ... ... ... ... сезім арқылы адамөзін қоршаған
сыртқы ортаға не ішкі жан дүниесінің ықпал жасау қабілетіне ие. ... ... ... сәби ... ... ата-анасын өз дегеніне көндіретін
сезе қояды да, ... ... осы ... жиі қолданып, мүдесіне жетуді әдетке
айналдырды.
Сезімдер организімде жүріп жататын ерекше процестермен байланысқан.
Бұл процестердің кезі ... ... ... ... дегенмен, олар
бүкіл дене әрекет-қимылында әсер етеді. Осыдан, мысалы, көңіл-күй қандай ... ... ... ... ... соғуы шапшаңдайды не
бәсеңдейді, қан қысымы ауысады, қан тамырларының күш-қуаты артады не ... ... бір жан ... адам ... ... ... барша өзгерістеріне өте нәзік-адамның жүрек ағзасы. Халық
ауызында көп ... ... ... ... соғып тұр», «жүрек
шыдамайды», «жүрегім орнына түсті» т.б. сөз тіркестерінің жиі ... Дене ... ... болмашы өзгеріске жүрекке әсерін
тигізбей өтпейді (ас ұорыту, мыныс алу, ... ... ... адам ... құрылымы симпатикалық жүйке жүйесін
қызметіне тәуелді. Осы ... ... ... ... ... ... дене ... әрекетіне өзгерісендіріп, олардың шектен
тыс тон ... ... ... ... ... ... еттерге қан
жеткізу күшейеді, ас қорыту ағзалар жұмысы бәсеңдейді, ішкі оргондардан қан
сыртқа тебеді. Бұлшық еттерге қарқынды әрекетке ... үшін көп ... ... ... ... ет қуатының негізі.
Сезімдердің пайда болуымен қалыптасуына үлкен ми ... ... ... ... Ми ... эмоцмя желісі мен көрінісі ... ... ... өз ... ... ... асты орталықтарын
тежеумен, оларға басшылық етеді.
Егер ми қабығында шектен тыс қозу туса ... да, ... ... ... ми ... ... әрекетке келіп, адам өзінің
әдеттегі ұстамдылығынан айрылады. Үлкен ми жарымшарлары ... ... ... ... әрі ... эмоцианалдық қүйзелісте болады. Ал кең
жайылған тежелуге тағы келсе, мұндай ... ... ... ... ... әлсірейді, жүрек, қан тамыр жұмыстары мен тыныс алуы
бәсеңдейді.
Сезімнің негіз болған ... ... ... ми ... ... отырып, төмендеп қабық асты орталықтарында тарайды. Эксперименттер
кезінде мидің кейбір аймақтарын қоздырса, жағымды ... ... ... ... ... ... ... Бұл ми белгілі рахаттану орталығы
аталған. Ал екінші бір ми аймағына әсер ... ... ... күй көрсеткен, осыдан мұндай жүйке ... ... ... Осы
күйді мидің сол жарым шарында ... ... ... ал оң ... ... ... өріс алатыныны дәлелденіп отыр.
1.3 Үлгерімі төмен кіші мектеп ... ... ... ... ... тиімді жолдары
Адамның эмоцияналды өміріне қуат беруші жүйке-ретцмкулярды формация
деп атайды. Әртүрлі сезім ағзаларынан жүйке ықпалдарын ала ... ... ... ... ... не іркіп барады.
Адамның сезімдік болмысында екінші сигналдық жүйенің маңызы үлкен.
Толғаныс тек сыртқы әсерлері туындап ... ол үшін сөз бен ... ... адам ... ... не ақпарат естуден белгілі эмоциялық күйге
түседі. Жоғары, адам сезімдердің ... ... ... ... осы ... ... жүйесінде.
Екінші сигналдық жүйенің бірінші сигналдық жүйемен бір тұтастық
байланысына адам өз сезімдерімен олардың қоғамға сай ... ... ... отырады.
Басқа тұлғалардың сезімшілік кейпін олардың мәнерлі қозғалыс-
қимылдарынан ... ... ... т.б. ... тануға болады.
Әрбір сезімнің өшпес әрекетіне сай түрі бар. ... ... ... діріл пайда болып, бет бозарып, ал қуаныш ... ... ... ... жеделдеуінен білінеді.
Сезім, әрине, біздің тек ойымыз ғана емес, сол ойға ... ... ... бен ... мәнеріміз де анық көрінеді.
Мұндай дауыс ырғағынында рөлі үлкен. ... біз ... де ... ... ... ... ... айтушының қандай күйде екенін
тануымыз керек. ... ... ... орай ... ... ... бұзылады.
Сезім әлпені ол сезімдердің өздері сияқты қоғамның сипатқа ме болуы.
Әрқашан қауымның өзі қабылдап, қалыпқа айналдырған ... ... ... ... ... шектен тыс болуын кей ... ... ... ... жие ... ... сезімдік
жеткізудің корына айналады. ... ... ... ... ... қатынастарымен анықталып, әлеуметтік бағалау обектісін құрайды.
Адамның сезім көріністері ... ... ... ... бірақ қысқа мерзімді (қуаныш) –болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... болу және сену шарттары,
даму желісі, бағыты, көрінуі т.б. жағынан әрқилы сипатты келеді. Сезімнің
ішкі ... ... мен ... ... де ... ... ... байланысты сезімдер екі бөлінеді: тіршілік
қажеттіліктерді қанағаттандырып, рахатқа бөлеуші ұнамды сезімдер; тіршілік
қажеттіліктерді ... ... ... ... Орындалып
жатқан адам қажеттіліктердің деңгейіне орай сезімдер қарапайым және күрделі
келеді. Қарапайымдары-ашу, қорғаныш, ұдайым, қызғаныш, ... ... ... және Отан ... ... орай барша эмоционалдық, қалыптар келесідей түрлерге
жіктеледі: көңіл-күй, кейіп, эмоция, эфект, стресс, ... ... ... субъектіге қандай да эмоционалды ретцікті сақтап қалуға ... ... ... ... ... ... сигналдық түрі: кейбір түр-
түс, дыбыстар, шетел өздерінің негізгі ... ... ... ... ... ... ... сезімдер туады. Мысалы, ... ән ... ... ... ... мүмкін. Мұның бәрі біздің сол сәттен кеңшімізге
байланысты. Егер көңіл ... ... ... бұл ... ... ... ... заттармен құбылыстардың жие кездесетін
пайдалы не зиянды тараптарының ... ... ... ... ... ... әсер ... оны бұрынғы естеп ақпараттармен
салыстырып отырмастан, күш ... шал ... ... көмегін тигізеді.
Көңіл бөлінсе субъектив сипатқа ие: ққызықты кітап, сыпаны сухбаттас т.б.
бір адамда жақсы ... ... ... ... типті жақпай қалу әдеттегі
құбылыс. ... ... ... жиелісіне байланысты. Қажетті бастауында
ұнаған іс бірақ, өзінің ұзаққа созылғандығынан адамды жақтырып, көңілсіз
күйге ... . ... ... ... адам ... ... ... пайдаланса, жеке не қоғамдық еңбек, оқу жемісті нәтежесін береді.
Кейіп- ... ... бойы ... ... ... ... құлыққа әсер
ететін жалпы эмоциялық күй. Өмір тіршілігігне адамның сезімі бір ... оған ... не ... ... сүйеді, бір нәрседен
шошиды.Адам кейпінің көрінісі белгілі сезімге, ... ... ... ... ... адамның көңілі түсінікті болып, оның борцын
қобалжу, ... ... ... сәтті болып,реттеле бастаса, оның ... ... лебі ... ... кейпі тіршілік жағдайына байланысты малы болып тұрады. Егер адам
шаршап-шалдығып ... оның ... ... ... Ал дені сау, ұйқысы
қанық, көңілі көтеріңкі болса, адам мәз ... ... ... ... ... ... жыл маусымдары, ауа райы сияқты, құбылыстар да
айтарлықтай, әсер етеді. Рухани байлығы мол, ... ... оған ... (6. ... ... ... ... тікелей қатынастағы уақытша
көрінісі. Мысалы, сахнадағы айтыскер ақындардық бір ауыз ... ... ... бір ... ... қол созып,қошемет айқай салуы.
Іс-әрекетке ықпал жасау тұрғысының эмоциялар болып бөлінеді.
Стеникалық, ... ... қуат ... іс ... ынталандырады. Бұл
жағдайға адам «тау қопаруға»дайын ... ... ... ... аяқ, ... ... ... басады-бұл астеникалық, эмоция
көрінісі. Осыдан жағдайға дара ерекшеліктерге орай эмоция ... ... ету ... ... ... ... санала болунан адам өзін
жинақтап, қатерге ... ... ... Ал сол қорқыныш адамы ... ... ... ... болып тұрған қажеттіліктердің толық
қанағаттандыруына байланысты ... ... ... ... ... оқиғаға байланысты пайда болатын эмоциялдық
белгі. Таңдану бұрынан бар ... ... ... кейін толығымен
таңдануға себеп болған нысанға ауысады. Кейін сол ... ... ... алғашында аз да болса сенім күттірген ... ... ... не оның ... жөнінде ақпарат алудан
болатын эмоциядан күйі.
Каһар- субъекте өте ... ... күші ... ... ... кенеттен жойылуына байланысты пайда болып, дүрей
көрініс беретін ұнамсыз эмоциялдық қалып. Жеркену тікелей қатынаста ... ... ... ... ... т.б.) жеке ... , ... не эстстикалық талғамына ымырсыз қарама-қарсы
болуына туындайтын ұнамды ... Жек ... адам ... ... , ... ... мен сезім объекті қылықтарының біріне-бірі сәйкес
келмеуіне жүз беретін ұнамсыз көңіл-күй.
Қорқыныш- субъекті өһз тіршілігіне шын ... болу ... ... ... ... ... пайда болатын сезімдік құбылыс.
Ұят- субъектінің өз қылық- әрекеттері, ниеттері және сыртқы ... ... не өз ... ұнамсыз сезім түрі.
Эмоциялық толғаныстар бір текі болмайды. Бір ... өзі ... ... ... әр қилы ... ... пайда болмайды. Бұл құбылыс
амбивалентті (екі ұшты) деп аталады. ... ... ... ... пен нақты оқиға сезімнің арасындағы қайшылықтан ... ... және ... ... ... де бірге жүреді бірге күшті
эмоциялық әрекет көрінісі- ... ... да ... өтумен ерекшеленеді. Бұл
сезім құбылысы үшін өте қажетті болған өмір ... Бұл ... да ... болады.
Дені сау адам бойын аффект кернеген кезде ақыл-естен тынбайды. Адам
бойында қаншалықты ашу ыза болғанымен, оны долылыққа ... ... ... бағындыруына болады. Осы орайда, халық даналығы «ашу дұшпан,
ақыл қос, ақылына ақыл қос» деген мақалдың рөлі ... ... ... кейпін білдіретін бір психологияда фрустрация
бұзылуы, межелі істің жүзеге аспай қалуы деп аталады. ... жан ... ... ... сезіммен эмоциясын жағымсыз күйге
ұшырайды. Фрустрациялық жағдайда көңілі өшпенділік, пен қаһар ... ... ... жағдайлармен лықтарға ұшыраған өзгелерге
жанашырлық білдір, солардың ауыр ... өз ... ... сезіну.
Құмарлық анық ұзақ созылады. Ол ... ... бір ... ... ... ... іс ... оятатын сезімі. Оның
ұнамды және ... ... бар. ... ... ... құмарлық адам
қабілетін тәрбиелейді, ... ... ... ... мүддесін
жеткізеді. Ал ұнамды құмарлық ... ... ... жан ... ... ... Ұлы Абай «асық ойнаған озар, доп
ойнаған тозар...» деп бекер айтпаған.
Адам жан ... сыры ... ... ... қана ... оның
құпияларын танып білуге ұмытылады. ... ... адам ... жоғарғы
деңгейі деп саналы әрекетінің эстетикалық талғамы мен адамгершілік
қасиеттерін ... ... ... Жоғарғы деңгей деп сезімнің ақыл-
ой эстетикалық ... ... ... ... адам әрекетімен таным әрекетімен байланысты. Сезімнің
бұл түрі- ересектердің өз қызметіне байланысты, шығармашылық пен ... ... күй ... ... ... тануға деген ақыл- ой сезімі ең
алдымен танудан басталады. Таңдану иесі әрбір нәрсенің, ... ... ... оның ... ... Іздену барысында адам түрлі жорамалдан
бастап, теориялық тұжырым жасайды. Күмәнді жайттар ... ... ... ... ... ... айтылған ойды қорытып, теориялық
пайымдаулар туғызады. Сенім оған күш- қуат беріп, көңілін ... ... ... ... іс ... ... ... зор көңіл-күй.
Эстетикалық сезім объектив шындықты бейнелеп рның ... ... ... ... қабылдап, оған сүйсіну рухани
күшін арттыру сезімі-адамның өмір ... ... ... ... ... туа пайда болмайды. Әсемдік ... ... ... ... ... ... ... лайықты
дамиды.
Эстетикалық сезім- мазмұны мен ... және ... ... кең ұғым. Психология эстетикалық сезімді табиғат пен адам қоғамдағы
әсемдікті қарастырады. Өнер мен ... ... мен ... ... ... ... ... өмірдің неғұрлым мазмұнды болуына әсер етеді, оны
шабыттандыра ... ... пен оқу ... ... әсемдікті
пайдаланып, оған әсерленуге, эстетика пәні арқылы жүзеге асыруға болады.
Адамгершілік сезімдер қоғам тарабына орай ... өз ... ... ... ... сезім деп аталады. «Мораль»-
«морале» деген француз сөзі мағынасы адамгершілік. Адамгершілік ... ... ... байланысты. Қоғамдық экономикалық жағдайы- мұның
бәрі адамгершілік сезім көрінісінен байқалып тұрады.
Адамгершілік сезімінің принципі мен ... ... ... бір ... ... ... мүшесінде қалыптасып отыратын мінез-құлық
көріністері. Гуманистік және демократия ... ... ... ... ... сезімі, әркімнің өз халқы алдындағы азаматтық
қасиеттерінің құрмет ... ... ... жеке даралық қасиеттерін сыйлау,
үлкенге құрмет, кішіге қомқорлық отбасындағыөзара сыйластық және әр ... мен ... ... ... ... жалпы гуманистік қарым-
қатынас. Адамгершілік сезім кісінің өткен өміріндегі ... ... ... ... мен идеяларына және дүниетанымдық көзқарасы мен
қоғамдық іс-әрекет түрлеріне байланысты болып келеді.
Адамның жоғары деңгейдегі ... ... ... ... ... ... жеке ... деген жауапкершілікті сезінуде жатыр. Екіншіден,
ол отбасындағы тағылым-тәрбиеге, ... пен ... ... орай ... 25 ... бері ғылыми ойды қызықтырған мәселелерінің
бірі. Оған ... ... ... ... бойында болатын дара
өзгешеліктер. Әр адамның жан дүниесі өз алдына бір ... Оның ... бір ... адам ... ... және физиологиялық өқрылымы
мен дамуына байланысты болса, екіншіден- әлеуметтік ерекше ... ... ... ... ... ... психикалық, айырмашылық:
эмоция тереңдігі, қарқындылығы, тұрақтылығы, ауыспалы- қозғалтығы бәрі осы
темперамент табиғатымен түсіндіріледі. ... осы ... ... ... ... ... баршылық.
ІІ тарау. Ерікті мінез-құлықты кіші ... ... ... зерттеу.
2.1 Зерттеу әдістемесіне сипаттама
Зерттеу жұмысының мақсаты – ... ... кіші ... ... ... ... зерттеу болып табылады. Мақсатқа жету үшін
алдымен мінез және оның акцентуациясы жөнінде толық ... ... яғни ... теориясы бойынша, сонымен бірге мінез
акцентуациясының қай түрі ... ... ... ... ... ... үшін ... ретінде №42 ОТК мектебінің 2 «б» сыныбының
оқушылары алынды.
Әдісті жүргізу ... ... ... ... ... Бұл тест ... ... яғни белгілі бір бағыттарды
анықтауға арналған.
Зерттеу ... ... ... ... да эмотивті түрі
басымырақ екендігі анықталды. Қосымшаларда көрсетіледі.
К.Леонгардтың мінезді анықтау сауалнамасы.
Бұл тест ... ... , яғни ... бір ... ... Бұл тестке мінездің белгілі бір ... ... ... және 10 ... ... шкала - өмірге деген белсенділік жоғары тұлғаны сипаттайды.
2 шкала – акцентуациясының аса ... ... ... ... – тұлғаның эмоционалды өмірдің тереңдігін көрсетеді.
4 шкала - педантизмге бейімділігін көрсетеді.
5 шкала –мазасыздықты көрсетеді.
6 шкала –көңіл-күйдің ауытқуы.
7 ... ... ... ... ... ... ... -жүріс-тұрыстың ұшқалақтығын көрсетеді.
9 шкала –жабырқау немесе шаршағандықдеңгейін ... ... ... ... ... ... Жауаптардың беру уақыты шектелмейді. «Сзге мінезіңіз туралы анық
мәлімет ... әр ... ... ... Егер , ... ... нөмерлерінің жанына «иә» деген жауапты білдіретін «+» ... Егер ... ... ... ... «-» ... қоясыз.
Берілген сұрақтарына шынайы жауап беріңіз, сұрақтардың дұрыс немесе ... ... ... және көп ... ... ... ... болып жүре ме?
2. Балағатқа сезімталсыз ба?
3. Кино , театр немесе әңгіме жөнінде сөйлескен кезде қатты әсер ... жас ... ... Бір ... ... ... , оның дұрыс немесе бұрыс екендігіне, тексеріп
алмайынша , тыныш таппайтыныңыз рас па?
5. Бала кезіңізде ... ... ... ... ... көңіл күйіңіз тулап тұрған жерінен өмірге түңіліп қалуыңыз ... ... ... ... Сіз ... ... ... отырған жұрттардың назарын өзіңізге
аударып отыратын тұлға деп есептейсіз бе?
8. Себепшіл ашуланшақ болған кездеріңіз көп пе?
9. Сіз ... ... ... ... не ... де болса да таң қалдыру қабілетіңіз аса жоғары ма?
11. Істі алдын-ала ұйымдастырасыз ... ... ... ... ... оны тез ... бе?
13. Сіз нәзік және жеңіл жүректі жансыз ба?
14. Хатты почта жәшігіне салған соң, оны толығымен түскеніне көз ... ... ... ... ... ... озаттардың қатарына болуға тырысасыз ба?
16. Найзағайдан немесе киттен қорқып кеткен кездеріңіз болды ма?
17. Барлық жағдайда ... ... ... ... ... достарыңыз немесе таныстарыңыз жақсы көреді ме?
19. Қайғы қасіретті ... ... ... ... ... Сіздің көңіл күйіңіз сыртқы факторлармен байланысты ма?
21. ... ... ... ... күнделікті нәрсе ме?
22. бір ретте болса да , ашуға жол бердіңіз бе
23. Ұзақ уақыт бойына бір ... ... сіз үшін қиын ... ... Егер ... ... жасаса, сіз қандай халде боласыз?
25. Тауық немесе қойды сойып тастау қолыңыздан келе ме?
26. ... ... ... ... ... ... қисық жайылған дастархан
ызаландыра ма? әлде, сіз оны сол ... ... ... ... ... Бала ... үйде жалғыз қалуға қорқатын едіңіз бе?
28. Көңіл күйіңіз жиі ауытқып тұрады ма?
29. Сіз тек ... ... тез ... ... ... Ештеңеге қарамастан көңілді бола аласыз ба?
31. Шексіз бақытты сезіну күші тұла бойыңызды ... ... ... ма?
32. Қалай ойласыз, сізден «Күлкі керуен» спектаклінің жүргізушісі шығады
деп ойлайсыз ба?
33. Өз көзқарасыңызды өзге ... ашық және тіке ... ... ... Сіз ... ... ... жағымсыз сезімде боласыз ба?
35. Жауапкершілігі жоғары жұмысты ... ... Сіз ... ... ... жақтай аласыз ба?
37. Қараңғы қоймаға түсу , сіз үшін қорқынышты ма?
38. Шапшаңдықты талап ететін, бірақ сапасына ... ... ... ме ... Сіз кез ... адаммен тіл табыса аласыз ба?
40. Мектепте өлеңдерді ... ... ... көрсетесіз бе?
41. Үйден қашып көрдіңіз бе?
42. Сіз үшін өмір қиын ба?
43. ... ... ... ... көңіліңіздің түсуі соншалық, тіпті
жұмысқа бармаған ... ... ... Сіз ... ұшырағанда өзіңіздің күнделікті қалпыңыздың жоғалтқан
күйлеріңіз болды ма?
45. Біреу ренжіткен жағдайда сіз ... ... ... ... ма едіңіз?
46. Сіз жануарларды жақсы көресіз бе?
47. Сіз ... ... ... етіп ... кеткеніңізге жеткізу үшін
қайта ораласыз ба?
48. Сізге түсініксіз ойлар келе ме?
49. Сіздің көңіл күйіңіз жиі ауытқиды ма?
50. Сізге ... ... ... шығу ... келтіре ме?
51. Сіз қарсылас адамдарды ұрып жібересіз бе, егер ол ... ... ... ... басқа адамдар мен қарым қатынас қажеттілігі өте жоғары ма?
53. Сізді терең қайғыға кететін адамдар қатарына жатқызуға бола ма?
54. ... ... ... ... ... ... ұнайды ма?
55. Сізге алға қойған мақсатқа жету жолында ... ... , өз ... ... бе?
56. Сіз трагедиялық кинофильмді көрген кезде мұңайғаныңыз соншалы, тіпті
көз жасыңыздың шығуына ерік бересіз?
57. Сізге ... ... ... ... ... ... алдында әсер ете ме?
58. Мектеп кезінде сіз, өз ... ... ... ... ... ... бейіттен жалғыз өту үшін, үлкен ерік күш қажет пе?
60. Сіз үйіңіздің заттардың қалай және қай ... ... ... ... ... ... ... жақсы көңіл күйде болуыңызға қарамастан ертеңіне
еңсеңіз түсінікті тұратын кездеріңіз ... ... Сіз ... ... ... тез бейімделе аласыз ба?
63. Сізде бас ауруы жиі болып тұрады ма?
64. Сіз жиі күлесіз бе?
65. Сіз , барлық ... мен ... ... ... қатынаста бола аласыз ба?
Егер сіз оларды ұмытпасыңыз және ... ... ... ... ... бейімділігіңіз жоғары ма?
67. Әділетсіздік үшін сіз қатты қайғырасыз ба?
68. Сіз табиғатты жақсы көретініңіз соншалықты, ... оны ... деп айта ... ... ... ... алдында сіз міндетті түрде газ сөнулі ме, свет өшірулі ... ... ... ... ... Сіз ... ... ба?
71. Алкогольді ішкеннен кейін көңіліңіз өзгереді ме?
72. Сіз көркем өнер ұйымдастыруына ... ... Сіз ... бақытсыз , пессимистік ретінде бағалайсыз ба?
74. Сізді саяхатқа жиі тартады ... ... ... ... ... тез ... өзгере ме?
76. Өз үйіңіздегі қонақтардың көңіл күйін көтеру сізге ұнайды ... Сіз ... ұзақ ... ... ба?
78. Сіз басқа біреудің қайғысына көп көңіл бересіз бе?
79. Дәптер бетіне сия төгілген жағдайда оны ... ... ... Сіз ... ... ... гөрі сенбеушілік басым ба?
81. Сіз жиі қорқынышты түс көресіз бе?
82. Сіз өтіп бара жатқан поездің астына түсу ... көп ... ... ... ... ... бе?
83. Сіздің көңіл күйіңіз көбіне жоғарыда болады ... ... қиын ... бас ... ... ... Сіз ... емін еркін сезінесіз бе?
86. Әңгіме кезінде, сіз көп ... ... ... Сіз сахнада ойнау қажеттілігі болған кезде, рольдің ойын екенін ұмытып
. беріліп кетуіңіз мүмкін бе?
Кілт
1. Демонстративті түр:
+:7,19,22,41,44,63,66,73,85,88
-: ... ... үшке ... Бір ... ... ... ... үшке көбейту.
3. Педантты түр:
+:4,14,17,26,39,48,58,61,70,80,83
-: 36
Жауаптың қорытындысын үшке көбейту.
4. Қозу түрі:
+:8,20,30,42,52,64,74,86
Жауаптың қорытындысын үшке көбейту.
5. Гипертимді түрі:
+:1,11,23,33,45,55,67,77
-:
Жауаптың қорытындысын үшке ... ... ... ... үшке көбейту.
7. Мазасызданы түрі:
+:16,27,38,49,60,71,82
-: 5
Жауаптың қорытындысын үшке көбейту.
8. Экзальтты түрі;
+:10,32,54,76
-:
Жауаптың қорытындысын үшке ... ... ... ... ... үшке ... түр:
+:6,18,28,40,50,62,72,84
Жауаптың қорытындысын үшке көбейту.
Максималды бапллдың қосындысы көбейткеннен кейін 24 балл ... ... ... ... «жеке тұлға акцентуация профилін» кестеден
көреміз.
|№ |Аты |Д |З |П |Қ |Гип ... |М |Экз |Эм |Ц |
|1 ... |16 |16 |18 |6 |15 |9 |6 |18 |15 |15 |
|2 ... |12 |14 |16 |15 |21 |12 |15 |18 |24 |15 |
|3 ... |8 |10 |12 |3 |18 |9 |3 |12 |9 |15 |
|4 ... |18 |12 |16 |18 |21 |9 |21 |24 |21 |18 |
|5 ... |10 |8 |16 |9 |12 |6 |6 |12 |15 |9 |
|6 ... |8 |8 |14 |12 |15 |9 |9 |12 |15 |9 |
|7 ... |18 |14 |21 |5 |12 |16 |21 |22 |15 |14 |
|8 ... |16 |16 |18 |6 |15 |9 |6 |18 |15 |15 |
|9 ... |12 |14 |16 |15 |21 |12 |15 |18 |24 |15 ... ... |8 |10 |12 |3 |18 |9 |3 |12 |9 |15 ... ... |18 |12 |16 |18 |21 |9 |21 |24 |21 |18 ... |Дина |10 |8 |16 |9 |12 |6 |6 |12 |15 |9 ... ... |8 |8 |14 |12 |15 |9 |9 |12 |15 |9 ... |Гульназ |18 |14 |21 |5 |12 |16 |21 |22 |15 |14 ... ... |12 |14 |16 |15 |21 |12 |15 |18 |24 |15 ... |Сая |8 |10 |12 |3 |18 |9 |3 |12 |9 |15 ... ... |18 |12 |16 |18 |21 |9 |21 |24 |21 |18 ... ... |10 |8 |16 |9 |12 |6 |6 |12 |15 |9 ... ... |8 |8 |14 |12 |15 |9 |9 |12 |15 |9 ... ... |18 |14 |21 |5 |12 |16 |21 |22 |15 |14 ... профилі
Қорытынды
Осы дипломдық жұмыстың теориялық және практикалық білімін аяқтай
келе, мынадай қорытындыға келе ... яғни ... ... қатынасы тек
езуінің мимикасынан емес, яғни адамның қазіргі айтқан сөзінен сияқты,
сөздің түрінен де, яғни ол қалай ... ... да ... өз ... ... жиі ... ... қарай әшкерелеген.
Психикалық дені сау адамның мінезіне шағылысатын мінез
акцентуациясы психикалық реніштердің тән келетін түрлері мен
шектелетіндіктен, олардың типологиясы,психиатриядағы ... ... ... ... ... мінез
акцентуациясының көбі кіші мектеп жасында қалыптасатындықтан және осы
кежде оның жиі көрінетіндіктен, кіші мектеп жасының мысалында
акцентуация классификациясында қарастырылды.
Осыдан ... ... 3 ... ... ... ... төмен кіші мектеп жасындағы балалардың шағы өзі мен
психопатиялық сыншыл көзбен ... ... яғни сол ... ... ... ... ... әр түрінің алғашқы қалыптасу кезеңі болып
саналады.
– Шизоидті қасиеттерді баланың алғашқы кезеңдерінен байқауға
болады.
Психоастеникалық түрі ... ... ... ... ... ... ... шаққа ауысқангда дамиды. К.Леонгардтың
айтуы бойынша “Әлеуметтік еліктеудің құрылу кезеңі 16-19 жаста.
Бағынышсыз өмір сүру кезеңінде паранойямды психопатия баланың
дамуын да ... ... 30-40 ... ... ... ... кіші мектеп жасындағы балалардың ерікті мінез құлығын
зерттеу мінез түрлерінің өзгеруі туралы кейбір ... ... ... ... ... ... гипертимді түрі циклоидті
түріне, педантты түрі дистимді түріне, мазасыздану түрі эмотивті
түріне тұрақсыздық ерекшеліктері гипертимділікке ... ... ... ... ... болмаса әлеуметтік
әсерден болуы мүмкін. Айнала қоршаған ортаға үйрену барлық кіші
мектеп жасындағы балаларда өтеді. Отбасы мен байланысы да ... ... ... ... ... болады.
Мұндай үш жағдай - жалпы, мінездің біршама тұрақтылығы мен
әлеуметтік дезадаптация – акцентуацияны айыруға мүмкіндік береді.
Бірақ, бір ... екі ... ... ... ... мұндай
ауытқушылығын бағалауға болады.
Мінезді дұрыс түсінуде адам үшін маңызды болған ... мен жеке ... ... ... ... ие. ... өзіне сай маңызды да мәнді міндеттер болады. Міне осы
міндеттерді іске асыру барысында мінез ... да адам ... ... т.б.) көрінісі болып қана ... мәні бар іс- ... ... ... ... ... ... мінездің тыңғыліқтарына, біркелкілігі дамуының
өмірлік бағыт-бағдары негізінде нақты бір қалыпқа келеді. ... ... ... мақсат, мұраттың нақтылығы.
Қорыта келгенде, мінезді танып білуде – характереология ... ұзақ ... бар. ... ... бойы ... мінездің типтерін қою және оның пайда болуына қарай
адамның әр түрлі жағдайында, тәртібін болжау үшін ... ... жеке ... ... қалыптасуы болып табылады, оның бар
классификациясының көпшілігі жекеліктің дамитын жанама факторларының
бастысынан тарайды.
Дегенмен, ... ... ең ... адамның көзі болып
табылады. Ертеде – ақ, ... ... ... ... ... ең ... ... айқын көздер ақылсыздықты
білдіреді. Л.Н.Толстой мысалы, адам көздері нұрлы, жарқын көзқарас,
жабырқаңқы, салқын, ... ... ... Леонгард К. Акцентуированные личности. Перевод с немецкого. ... ... А.Е. ... и ... ... у ... Ленинград,
1983.
3. Ганнушкин П.Б. Клиника психопатии: их ... ... ... ... ... и ... ... различий. Тесты под ред. Ю.Биппенрейтера, В.Я.Ромашова.
М., Изд. МГУ, 1982.
4. Бурланчук Л.Ф., ... С.М. ... по ... Киев., 1989.
5. Кулагина И.Ю. Возрастная психология. М., 1997.
6. ... П.Ч., ... А.В., ... С.Н. ... ... психологии. М., 1981.
7. Асеев В.Г. Возрастная психология. Иркутск., 1989.
8. ... Н.М., ... М.Я. ... ... ... ... ... 1996.
9. Стреляу Я. Роль темперамента в психологическом развитии. М., 1982.
10. Немов Р.С. Психология.Т.3. М., 1999.
11. Рогов Е.И. ... ... М., ... ... Гамезо М.В.,Домащенко И.А. “Атлас по психологии”.М., ... ... И.В. ... характера. Саратов, 1970.
14. Леонгард К. ... ... ... индивидуальных
различий. М., Изд. МГУ 1982.
15. Ковалев А.Г., Мясищев В.Н. ... и ... Изд. МГУ., ... ... Б.Г. Проблема формирования характера. ... ... М., ... ... Л.П. Резервы человеческой психики. М., 1987.
18. Рогов Е.И. Общая психология. Курс лекций. М., ... ... В.И. ... характера школьников подросткового возраста.
Киев., 1974.
20. Левитов Н.Д. Проблема характера современной ... ... ... М., ... ... Ю.М. Самопознание и самовоспитание характера. М., 1987.
22. Бодалев А.А. Личность и ... ... ... К.К. ... и ... личности. М., 1976.
24. Личко Е.А. Психопатии и акцентуации характера у подростков. Психология
индивидуальных различий. М., 1982.
25. Симонов П.В., ... П.М. ... ... ... М., 1984.
26. Эльконин Д.Б. Избранные психологические труды. М., 1988.
27. Практикум по ... ... Под ред. ... М., 1987.
28. Обухова Л.Р. Детская психология. Теории, факты и проблемы. М., 1995.
29. Хрестоматия по возрастной и ... ... Под ... М., ... ... Р.С. ... Т.1. М., ... Левитов Н.Д.Психология характера. М., 1969.
32. Бодалев А.А. Психология личности. М., 1988.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахмет байтұрсынұлы- білікті психолог7 бет
Суицид78 бет
Философия пәнінен сұрақтар мен жауаптар13 бет
Құқық негіздері пәні, әдістері және жүйесі7 бет
Бастауыш сыныпта оқытудың мәні мен мазмұны46 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
«кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь