Жеткіншектердің өз-өзіне сенімсіздігінің психологиялык ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. ЖЕТКІНШЕКТЕРДІҢ СЕНІМДІЗДІГІ МӘСЕЛЕСІНЕ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ ШОЛУ 3
1.1
1.2 Жеткіншек шақтың психологиялық ерекшеліктері
Жеке тұлға қасиеті мен процесі туралы түсінік 5
1.3 Жеткіншектердің өзіне.өзіне сенімсіздігінінің жеке тұлға қасиеті ретінде қалыптасуы 9
14

2 ЖЕТКІНШЕКТЕРДІҢ ӨЗ ӨЗІНЕ СЕНІМДІЗДІГІ ГІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫ . ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
2.1 Психодиагностикалық зерттеу жұмысының процедурасы 19
2.2

2.3 Зерттеу жұмысының жүргізілу реттілігі мен алынған мәліметтерді өңдеу.
Алынған мәліметтерді талдау
20

ҚОРЫТЫНДЫ 34
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 36
ҚОСЫМША 38
        
        ҚАЗАҚСТАН БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университеті
Теориялық және қолданбалы психология кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... Р.Е.
МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ | ... ... ... ... ... ЖӘНЕ |3 |
| ... ШОЛУ | |
| |1.1 ... шақтың психологиялық ерекшеліктері |5 |
| |1.2 ... ... ... мен ... ... ... | |
| |1.3 ... ... ... |9 |
| | ... ... ... ретінде қалыптасуы |14 |
| | | | |
|2 ... ӨЗ ... ... ГІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН | |
| ... - ... ... | |
| |2.1 ... зерттеу жұмысының процедурасы |19 |
| |2.2 ... ... ... ... мен алынған |20 |
| | ... ... | |
| |2.3 ... мәліметтерді талдау | |
| ... |34 |
| ... ... |36 |
| ... |38 ... Адам ... көңіл аударатын болсақ, өсіп келе жаткан
жастар әр уақыт кезеңінде де өзекті мәселелердің бірі ... ... жас ... ... ... көрсететін балалық шақтың ең үлкен
қиын әрі ... ... ... ... бұл ... ... әлеуметтік
құрылымының құрылуы, өзіне деген, қоғам мен адамдарға деген қатынасы
орнайтындықтан ең ... ... шақ - бұл ... қарама-қайшы тенденциялары айқын
байқалатын ... ... ... ... Жеткіншектердің
мәселелерін шешіп, оларға психологиялық көмек көрсету үшін, ... ... ... ... білу қажет. Себебі,
жеткіншектердің өмірі дағдарыс кезеңіне дейінгі жеткіншектердің өмірінен
басқа. Дағдарыстың ... ... ... ... ... әр ... ... болады.
Қазіргі кездегі болып жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістердің
қарқынды шарттарында, адам ... ... ... өмір ... мен
дамуына талап етеді: мінезінің қаттылығы, өзбетінділік, ... ... ... және т.б. Олар ... ... ... қоғамдағы
мазасыздануды, әр адамның психикалық іс-әрекетін бағалау.
Осындай проблемалардың ... ... ... ... ... ... ... басқа адамдармен ... ... ... мазасыздану сияқты эмоционалды жағдайлар;
профессионалдық және жеке тұлғалық ... ... ... мақсаттарында т.б.
Бірінші уақыттағы проблемалардың ішінен осы мәселе өзекті және қызық
болып келеді.Оның өзектілігі -өзіне деген ... ... ... ... орын алуына байланысты болып келеді. Берілген жеке тұлғалық
құрылым туралы мағлұматтар: ... ... ... ... ... Зимбардо, А.М.Прихожан т.б. психологтардың жұмыстарында берілген.
Өзіне сенімділіктің жоғарылауындағы ... ... ... жаттығулар мен индивидуалды ұсыныстар жүргізілген.
Конфликттерді жою процесінде жеткіншектерде өзіне ... ... ... ... ол өз ... сеніп алға қойған мақсатына жете
алады. Егер баланың дамуы ... ... ол ... өз ... ... Ол өз алдында тұрған міндеттерді орындап, болашақтан ... ... өз ... ... ... келе ... өтеді
немесе оған еліктей бастайды.Оны толығымен түсініп меңгеру үшін ... ... ... ... ... мінез қылық аспектісі таңдаған
идеологиясына байланысты. Э.Эриксон бұл процесті «сенімді іздеу ... Оның ... ... адам бір ... сену ... немесе қандай да бір
принциптерге еру керек екен. Егер ... бұл бұл ... ... оның ... ... Тәрбиелеу әдістерінің вербальды түрінің бірі
сендіру. Тәрбиелеу негізінен стихиялы және арнайы жүргізіледі. Ал ... ... ... ... әсер ... жағдайлар жанұя өмірі мен
қоршаған орта ... ... Бұл ... негізінен материалдың
моральдық және психологиялық атмосфера жатады. Ал тәрбиелеудің ... ... ... тек ... ... іске ... ... тәрбие біліммен ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... ... білсе және сараптап отыру
қажет.
Өзін- өзі анықтауға ... кіші ... ... Мен ... ... ... және
жасөспірімдік кезеңде. Жеткіншек шақтың психологиялық ерекшеліктері, соның
ішінде олардың ... ... ... сенімі, өзіндік санасы,
ересектермен қарым қатынасын зерттей ... ... жеке ... ретінде
қалыптасуында маңызды рольді алады.
Мақсаты: Жеткіншек шақтағы сенімсіздіктің психологиялық ерекшеліктерін
анықтау.
Зерттеу жұмыстың міндеттері:
1. ... ... ... ... ... ... ... жек тұлға ретінде дамуындағы мәнін ашу.;
3. Тақырып бойынша ғалымдардың көзқарастарына салыстырмалы талдау жасау.
4. Берілген ... ... ... ... ... жұмысын
жүргізу.
5. Алынған нәтижелерді сандық және сапалық талдау.
Ғылыми болжамы: Өзіне сенімсіз жеткіншектердің ... іс ... ... ... ... ... пәні: Жеткіншек шақтағы сенімділіктің психологиялық мәселелері
Зерттеу объектісі: Жеткіншек ... ... ... «Сіз ... қаншалықты сенімдісіз?» тесті, Рейзастың
«өзіне деген сенімділік» атты сауалнамасы, 16 факторлы ... ... ... бағалау тесті, Субъективті бағалаудың деңгейін зерттеу әдісі.
Методологиялық негізі: Л.С.Выготский, А.А. ... В.Н. ... ... Л.И., ... Д.И, ... ... ... байланысты көзқарастары.
Зерттеу жұмыстың құрылымы: Кіріспеден, екі тарау, әдебиеттер тізімі,
қосымшалар.
1. ЖЕТКІНШЕКТЕРДІҢ ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... психологиялық ерекшеліктері
Жеткіншек шақ - адам дамуының күрделі кезеңі болып табылады. Бұл
кезең аз ... ... ... ... ... ... Бұл ... болатын жағдайлар, яғни балалардың ересектер
қамқорлығынан өз бетімділікке ... ... ... іс ... іс - ... ... түрлеріне және организмнің гармоналды
ауысуы байқалады. Жеткіншектің ... ... ... өзгерістер оны
қоршаған ортаның жағымсыз әсерлеріне сезімтал етеді.
Жеткіншек жас ... және ... ... ... Осы ... ... біле отырып
жеткіншектің өмірдегі маңызды, бірақ күрделі кезеңді жеңілдетуге болады.
Физиология мен психология жөнінде айта ... ... ... ... ... ... көз жүгірту керек.
11 жасында бала зейінді ұзақ шоғырландыруға (10-20 минут ) белсенді
әрі қабілетті болып келеді. Осы сатыда бала ... ... ол оңай ... Әрі ... ... түсінуге қабілетті болады. Басқаша айтқанда,
бала өзгеруге дайын болады, ал адам ... ... ... жеке ... ол ... қажет болып келеді.
Келесі кезеңді ( 12-18 жас) абстрактіні ... ... деп ... Осы ... қиял ... анықтық пен белсенділікке ие болады.
Жеткіншек абстрактіkі ойлап, өзі шешім қабылдауға ұмтылады.
Жиі бұл жас ... жаңа ... ... ... ... сыртқы ортамен өзара әрекет формасы өзгеретіндігінде. Егер 10
жасында бала сенгіш, ата-анасымен тең және ... ... ... ... ... ... 11 жаста оның қылығы өзгеріп, жиі көңіл күйінің
өзгеруімен импульсивті болып кетеді. Балалар бұл ... өз ... ... ... және де ол үлкендер тарапынан белсенділік ... ... ауыр ... 12 ... импульсивтілік
жойылып, қоршаған әлемге қатынас ... ... ... ... жанұядағы автономиясы өсіп, оған құрдастарының әсері күшейе
түседі, 13 ... ... ішкі ... қарайды. Сана мен өзіндік сананың
қарқынды дамуы өзіне деген қызығушылықпен шартталады.
Бала психологияға қызығушылық ... ... ... өзгереді,
достықта таңдағыш бола бастайды. Енді оған сұрақтарды ата-анасымен емес, өз
құрдастарымен талқылаған оңай көрінеді.(статистика бойынша 61% ... ... ... Бұл жеткіншек өз құрдасынан осы ... ... ... ... байланысты қиындықтары ұқсас
қиындықтарды бастан кешіруші “маңыздығы бойынша” досты ... ... ... ... ... көңіл қоршаған ортаға ауысады – интроверсия
экстроверсиямен ... Бұл, ... ... ... тәрбиенің
аяқталуымен байланысты. Жеткіншек энергияға толы қарым-қатынасшыл, өзіне
сенімді болады. Онда өзге ... ... ... ... өзін
басқалармен салыстыруға бейім болады. Бұл жас кезеңінде ой ...... ол ... реформатордан қоғамның белсенді мүшесіне
айнала бастайды. 15 жасында - өзінділік максимализм. ... осы ... ... ... әсершіл болып, теріс әсерлерді қабылдағыш
болады. Жеткіншек үшін кермеушілік пен ... толы ... ... келеді. Бұл жаста жетекші қылық мотиві құрдастары ұжымында бекіну
тілегі болып табылады.
Жоғары емес ... ... ... ... әсеріне бейім болады,
сол себепті жағымсыз әсерлер бәсеңдеуі үшін оның ... ... ... 16 ... 25 жасқа дейінгі кезеңде жеке ... және ... ... ... ұғу уақыты.
Не себебті жеткіншектермен жұмыста ересектер қиындыққа ... ... ішкі және ... ... жоғары кернеулілік пен
тітіркендіргіштікті ... ... ... ... ... ... ... оның олардан көңілі қалса қатты әрі ... ... ... ... ... үшін ... мәнді және бұған белгілі бір
топқа ену сезімі де кіреді. Көбіне жеткіншектер ... ... ... ... тек өздеріне ғана тән қабілеттер, қызығушылықтар жекелік ... ... ... Егер біз ... ... ... бар екендігін мойындауды түсінбесек, олармен жұмыста ... ... үшін ... ... құру ... ... қамқорлықты және
қауіпсіздікті сезінуге қажет қатынасты талап етеді. Онда қиын ... ... ... және ... деңгейде ақпарат қабылдағыш және оған
дайын болады.
Осыған ... ... ... ... ... рухани,
эмоционалды өзгерістер алады. Жеткіншекке балаға сияқты ескі ... ... ол ... оған жаңаша қарайтын болады.
Қиын жеткіншектер оларды шынайы ... ... жиі ... Бұл ... ауыр ... сөз тасу,дөрекі сөздер,тағы басқа арқылы
көрінуі мүмкін. Осындай жеткіншектер өздерін өз ... ... ... ... ... қатынас жасайды. Жеткіншек оның көңілі ... ... ... іздейді. Бірақ өткен көңіл қалуда пайда
болған комплекстер оны жиі сақ әрі ... ... ... қатынасын
дамытатын кез келген мүмкіндікті пайдалану керек. Барлық ... ... жөн. Егер ... адам ... ... ... ... болса, ол тез байқалып қалады.
Жеткіншектермен қатынасқа түсе отырып оларға расында не болғанын, осы
ситуацианы қалай қабылдайтынын түсінуге ... ... ... ... мән беріп жағымсыз және мәнсіз қылықтарына зейін қою керек.
Қиындықтар зейін бөлмеумен жиі ... ... ... бала ... бір жаста ата-анаға қатынасын
өзгертіп, өз ... жиі ... ... Осы ... ... ... жоғары тұрады. Индивидуальдылық пен топтағы
жеткіншек - бұл тіптен басқа ... ... ... ... Жеке ... ... үлкен адаммен жақтас болуы мүмкін, бірақ ... ... ... ... жалпы 4 көңіл-күйге бағыт кетуі мүмкін.
Басқа жағынан әр жеткіншек ... ... ... ... ... Бұл ... өзінің санасын пайдаланады. Бұл ... ... ... ... ... өз жеке ... қатысына ие
болуға көмектесуі керек, күдікті тұлғалар ... ... ... ... беру және ... ... жеткіншек жанұясы мектеп,
мемлекеттен қарағанда маңызды рөлді ойнайды. Жанұяда тарихты ... ... ... ... онда не ... ... не әсер етенін айтады.
Жанұя жеткіншекке рухани комфорт атмосферасын құрып, өзін ... ... ... көмектеседі, үлкендерге, құрдастарына, кішілерге
дұрыс қатынасуды, стандартты емес ... ... әсер ... ... сферасының дамуы оның психикалық
дамуындағы ... ... көзі және ... жеке адам ... ... алғы шарты болып табылады.
П.П.Блонский былай деп жазды: «Ойлау - интенсивті немесе қарқынды
дамуы мектептік кезеңнің ... ... ... ... ... ... 6-7 ... бала мен 17-18 жастағы ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары анағұрлым көбірек.
Бұл тезисті Ж.Пиаженің интеллектінің даму теориясын талдау нәтижесінде
байқауға болады. Ж.Пиаженің ойынша, жасөспірімдік ... ... ... ... ... ... қоғамына енуі деп есептеу дұрыс емес. Қайта
керісінше, ... ... өзін ... адам ретінде сезіне бастайды .
Екіншіден, ол болашағын ... ... ... ... ... әлемін қайта жаңаруын мақсат етеді.
Жеткіншек шақ адамның жеке адам болып ... ... ... орын ... Жас ... ... ... белгілі
болғандай, әрбір жастың өзіне тән ... ... ... бірі ретінде - жеткіншек шақтың дағдарысын атауға ... ... ... ... шақ ... ең ... ең ... бірі екені бізге белгілі. Бұл кезеңде тек қана осы ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... негізі де салына бастайды.
Өзін- өзі анықтауға қатынас кіші жеткіншектік ... ... ... қалыптасуы жеткіншектік және жасөспірімдік ... ... ... ... ... арақатынасын
қарастырды. Оның моделінің жауаптылығының дамуы жеке тұлғалық өзін-өзі
анықтау ... ... ... ... деңгейінің
жетістігі жеке тұлға мәнінің бағыт беруіне беріледі.
Мен- концепция жеткіншіктердің ... ... ... жалпы мәнді жүйе ретінде қарастырылады. Мұндай жағдайда ... ... ... Мен ... жаңа ... ... ,
оның ақиқатқа қарым-қатынасын қамтамасыз етеді.
Кіші мектеп оқушысы мен жеткіншектің ... ... ... ... ... ... мынадай қызықты фактілерге
назар аударды, яғни, жеткіншектер кіші мектеп оқушыларына қарағанда 6 ... 10 есе ... ... ... ... шақ - бұл ... ... тенденциялары айқын
байқалатын балалықтан ересектікке өтудің кезеңі.
А.Е.Личконың айтуы бойынша, жеткіншектің қылықтарына тән ... ... ... табылады. Бұл реакцияның мәні -жеткіншектің
ересек адамдардың қамқорлығынан және ... ... ... ... ... ... мен ... құрдастарымен топтасу реакциясын
да көрсетеді. Реакцияның бұл түрі ... ... ... ... ғылыми зерттеулер көрсеткендей, жеткіншектің «қылығындағы
өзгерістер даму мәселелерімен» шартталынады. ... ... ... ... ... ... жағдайының өзгерістеріне бейімделуі.
2. интеллектуалды қабілеттіліктің дамуы.
3. мамандық таңдау және сол іс - әрекетке ... ... ... ... ... шақта жыныстық жетілу организм дамуының басты процесі.
Психоаналитиктердің айтуы ... ... ... ішкі ... ... мен байланысты, яғни «либидомен». Ал, ол болса,
инстиктивті «оның», реалды «меннің», ... ... ... ... ... Психоаналитиктердің пікірінше, балалық шақта осы
объектілерге деген елігулерге тыйым салына бастайды. ... ... ... бас ... мен ... жаңа ... ... тұрақтылық
бұзылып, осының негізінде конфликт бола бастайды. Осындай ... ... ... ... бола ... ... жеткіншектердің өзіндік санасының дамуы,
жоғарылау деңгейі, оның жеке ... ... ... жаңа ... ... ішкі жан дүниесіне деген қызығушылығы күшейе түсетіндігін
көрсеткен.
Жеткіншектердің жеке ... ... 2 ... ... Оқушының
адамдармен өзара қарым-қатынасқа неғұрлым ... ... ... соғұрлым
тығыз индивид аралық байланыстар құрылады. Осының негізінде өз беттік іс-
әрекет өз беттік ... ... жеке ... қалыптасуы мен ішкі әлемі
күрделенеді. Бұл шақта жеке тұлғаның негізгі ... - ... ... ... ... санасы - біртұтас жүйелі білімі
құрылады, өз ... өмір ... ... ... ... саналы
дайындалып, қоғамдық өмірге белсенді қосылады.
Даму ресурстары: мәселелерді когнитивті шешу, қатынасты ... ... ... оның негізгі көздерін көре білу, моральды
тәуелсіз тұжырымдаулар мүмкіндігі. Даму кризисі: әлеуметтік қорғану.
Достыққа, достық қатынасқа үлкен мән ... ... ... ... ... мамандық таңдауға ойланып шешім қабылдайды. ... ... ... өз ... ... ... өз іс-әрекетін
анализдей білуі жастарға тән.
Оның құндылықты бағдарлаушылық іс-әрекетті толыққан кезде, ... ... өз ... ... ... ... жеке ... қалыптасып, ... ... ... саналынады. Бұл туралы Божович Л.И., Гинзбург ... Д.И. ... ... өзіне деген қарым-қатынасында ішкі ... ... "Мен ... "Мен ... ... сұрақтарға
жауап іздейді. Адамгершілік қасиеттер, жақсылық пен ... ар, ... ... ... т.б. ... ... ... ойландырады. Өзі
бейімделген, не бейімделмеген өмір жолын таңдап, ... ... ... өз ... ... оны ... ... -қайта жасау, алдау мен
шыңға көтерілу осының барлығын сезініп, өз бойынан өткізуге ... ... ... ... туыстардың арасында өз орнын іздейді. Өзі маңызды
деп ойлайтын қасиеттерді бойына жинауға, қарым-қатынас жолдарын іздеуге бар
күшін салып, рухани даму ... ... ішкі ... ... ... араласқанын қаламайды, қай
кезде де өз ... ... ... ... ... ... артып, өзіндік идеялына ұмтылады. ... ... ең ... ... ... ... ... арсыздықтың
келеңсіз деңгейлеріне дейін түсуі мүмкін. Объективті көзқарастары ... ... ... ... Өз ... түсініп, өзіндік
"Менін" табуға тырысып, субъективті әлемге қызығушылығы артады, жекелік-
әлеуметтік, қоғамдық перспективаларының, ... ... ... ... ... Өз ... жанұядан емес, қоғамдық өмірден таңдап,
яғни тарихтан, кинофильмдерден, әдебиеттерден жинақтап, достық, ... ... ... т.б. сезімдік максимализмдер тән. ... көп мән ... ішкі ... ... Ішкі ... психологиялық кеңістігін тануға әкеліп, ... ... бұл ... оларға космостық түстер
өніп, өзін-өзі іздеуінде ол ... ... ... ... ... ... нақтылағысы келеді.
Идеал сипаты әртүрлі факторларға байланысты, өз өмірін құрудағы өз
күшін, мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ... таңдауға, іске асыруға әсерін тигізеді.
Олар анықталмаған ... ... өмір ... ... оны ... ... мүмкіндігі болмаған ... ... ... ... Ол ... ортадан өзіне мүмкіндік, өзін анықтайтын ... шарқ ... ... дамуының көмегімен үлкендерді
толқытатын ... мен ... ... қолы ... ... ... ... бұл сұрақтарға жауапты
мәселенің шығу кезінен ... Бұл ... ... ... адамдық ... ... ... ... т.б. ... табылады. Қазіргі ... мен ... ... ... ... ... іскерлік, тым парасаттылық тән.
Соңғы он жылдықтағы қарқынды ... ... ... қазіргі жастардың өз бетімен таңдау жасауға, ойлауға, өзі бағдар
жасап, толық позицияға ие ... ... ... ... өзі ... мұндай психологиясын тудырып отыр. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... адамдар сәттілігіне шынайы үлес ... ... ... ... ... ... позицияға
негізделеді, адамның анық іс-қылықтарын бағалауы көрінеді. Дүниетанымының
қалыптасуы жүргенімен, оның ... ... ... ... ... ... аргументтелген, күшті және ілсіз ... ... ... ... ... ... бір-
бірімен пікір таластары, тағы басқа ... ... ... ... ... тудырады.
1.2. Жеке тұлғалық қасиеттер мен процестер туралы түсінік.
Психология ... жеке ... ... мен ... туралы үлкен құрылымды ақпарат жиналған, бірақ ... мен ... жеке ... ... ... ... ... ортамен қарым-қатынасы болып келеді.
Психологиялық процестер негізінде құрылымның кезеңдерімен ... ... ... келеді.
С.А.Рубинштейн осы сұрақты зерттегендердің бірі болып келеді. Оның
айтуынша: «жеке тұлға құрылымын ... ... ... ... ... ... процестерді іс-әрекет ретінде анықтай отырып, Рубинштейн
психологиялық ... ... ... ... болатынын айтты.
Рубинштейн- жеке тұлға құрылымы мен анықталған психикалық іс-әрекет арқылы
генерализацияланған шарттарға жауап беруге болатындығын түсінеді.
Психикалық ... ... ... динамикалықтығымен ерекшеленеді.
Психикалық процестің арқасында динамикалық іс-әрекеттің шындықтағы бейнесін
түсіну қажет. Психикалық процестер- танымдық, ... және ... ... Бұл ... ... ... игереді. Шын
өмірде психикалық процестер олардың қарым-қатынасында көрінеді. Психикалық
процестер қатарына психикалық ... ... ... ... ... ... сапа.
Жеке тұлға құрылымын оқуға- психологиядағы жеке тұлға қасиетін
анықтайтын ... бар. ... жеке ... қасиетін үш класқа
бөледі: мінез-құлық, темперамент, қабілеттілік. Соған байланысты ... ... ... ... түрлерін бөліп көрсетеді,
бірақ олар қасиет ... ... ... ... ... ... қасиеттері
әртүрлі шығу тегін игереді. Оның кейбіреулері адамның табиғи шығу тегін
құрайды, олар филогенезде ... ... шығу ... ... ... импульстерді анықтайды.
Қасиеттердің түсінігін процестермен ... бір ... ... ... анықталған сапа процесі. Бірақ қасиеттердің
білімі күрделі болып ... ... ... ... ... ... ... өтеді.
Ерікті іс-әрекет- бейнелі және іс-әрекеттегі процестер системасын
игереді. Жеке тұлғаның еріктік қасиеттеріне ... ... ... ... жауапкершілік, тұрақтылық, сабырлық ету, батылдық. Осы
қасиеттер ерікті әрекет ... ... ... Сеченов пен Павловтың айтуынша өзбетіндік әрекеттер
жатады.
Жеке ... ... ... ... ... пен іс-
әрекеттің бейнесі анықтайды.
Жеке тұлғаның процесі мен ... ... ... мен ... ... ... ... күрделі сезімдер, сезім- күрделі эмоциялар, эмоцияларды
процестер ... ... ... жеке ... ... ... процестер сияқты актуалды болып келеді. Перовтың айтуынша,
егер психикалық процестер мен жағдайлар мағыналарға ие ... онда ... ... ... ... маңыздылығы процесте үлкен роль
ойнайды.
Психикалық күйдің анықтамаларына ... Күй ... ... ... ... осы ... ... тұрақтылықтан жеке тұлға қасиеттерінен
ерекшеленеді.Физиологиялық ... ... ол- қозу және ... жоспарда күй уақытша, бірақ ... адам ... ... Адам қиын тапсырмаларды шешкенде және қиыншылық
түскенде өзін сенімді сезіп сол қалпында қалады.
Күй- ... ... ... ... олар ... ... ... Бірақ, бір жағдай үнемі қайталанып отырса, ... ... ... анықтай алады. Кей күйлерден жылдамдық
бақыланса, кейбіреулерінде психикалық іс-әрекеттің ақырындалуы бақыланады.
Павлов және т.б. психологтар ... ... ... түрлерін түсіндіргелі
келген.
Н.Д.Леонтьев психикалық күйдің мынандай ... ... ... жеке ... және ... Күйлер терең және үстіңгі;
3. Адамдарға жағымды және қарсы әсер ететін күйлер;
4. Қысқа және жалғасатын күйлер;
5. Тым көп немесе тым аз ... ... ... ... ... ... ... туралы ғылымын қолдануды ұсынған.
Доминанта- ол мидың іс-әрекеттегі уақытша механизмі, ол із қалдырып,
қайта жаңғырта алады. Сафоловтың айтуы бойынша- ... ... әсер ... ... ... ... жалпылай отырып, келесідей
шешімдерді аламыз:
Психикалық күйлер- ол психологиялық категория. Адамның психикалық
күйлері ... ... жеке ... қасиеттерінің
психикалық процестерімен, ара байланысымен, көп бейнелілігімен ... ... ... бүтінділігі- оның психикалық іс-әрекетіндегі толық
анықталуымен және ... ... ... ... ... ... көрінеді. Психикалық күйлер- психикалық процестерге
әсер етеді. Сонымен қатар олар «құрастырушы ... ... ... күйлер ерекшеленеді- көп образдылығымен және ... ... ... ... психикалық күйіне- қарама-қарсылық
сәйкестенеді (сенімділік, сенімсіздік, активтілік, ... ... ... мынадай негіздермен классификациялауға болады.
1. Жеке тұлғаның психикалық күйде пайда болған қажеттіліктердің ролі – ... ... ... ... ... қажеттіліктеріне қарағанда күйлер ... ... және ... Тереңділіктің қажеттілікке қарағанда күйлер – терең және үстіңгілік
болып келеді.
4. ... ... ... ... ... – қысқа мерзімді,
созылмалы, ұзақ мерзімді.
5. Жеке тұлғаға әсер ету ... ...... қайшылық,
стеникалық, жоғарыдағы өмір әрекеттің және астникалық.
6. Сезіне қабілеттеріне қарай- тым көп және тым аз ... ... ... міндеттерінің қажеттілігінен
8. Адекваттылықты шакыруда объективті жағдайлар қажеттілігі бар.
Психологиялық күйлер шартты рефлекторлы табиғатты игереді, олар ішкі
физиологиялық ара қатынаста ... ... Олар ... осы ... ... шағы мен келер шағында да бар. ... ол ... өтіп ... оны ... ... күйлерден өткізіп көрген.
Сенімсіз мінез –құлықтар –мимика және жест арқылы көрінеді ... ... бір ... ... ... ... бет әлпетінен, айтқан сөздерінен көрінеді. Ондай адамдарға
жай және кідірмелі үзік- үзік ... тән. Осы ... ... ... ... оқу» деген кітаптың авторлары жазған. Ниренбург пен Калеро:
оларға жест типтірек болып келеді деп айтып кеткен – ... ... жест ... ... мүжу ... сору т.б. Көптеген саусақ
жесттері сенімсіздікті, ішкі конфликті, қорқуды ... Бұл ... ... сорады, тырнағын мүжиді, ал ересек саусағын ... ... ... ... мүжиді. Сенімсіз адам сөйлеу кезінде аузын
жауып, басын, бетін, мұрнын қосуға ... ... ... иығы ... ... ... ... жаққа жіберілген, көздерінің кездесулері қысқа, ыңғайсыздық сезімінің
іздерін қалдырады.
Көбіне мимикасына және ... ... ... ... көңіл
аудару керек. Өздеріне сенімсіз адамдар көбіне өз «мен» ... ... ... мен ... туралы айтады, ондай адамдар
көбіне ... ... ... ... көргеннің арасында байланыс жоқ.
Американдық психолог Капланның қорытындысы бойынша - өздеріне ... ... ... ... ... өтірік айту, қылмыстық топтарға
кіру, наркомания, алкогольдік, агрессивтік мінез –құлық т.б. Сенімсіз адам
үнемі өз ... ... ... тудырады.
1.3. Жеткіншектердің өзіне-өзіне сенімсіздігінінің жеке тұлға ... ... ... ... ... күйлерден формаланады. Күйлер ... ... ... келеді.
Өзіне деген сенімсіздікті зерттеген күйлер, жеке тұлға сызықтарының
тұрақты характеристикасынан көрінеді: формалану, ... да бір ... ... ... ... Жеке тұлға – ол әлеуметтік түсінік және ... ... ... кезінде формаланады. Сонымен қатар сенімсіздік
те ... жеке ... ... ... ... сол себепті ол қоршаған
адамдармен қарым –қатынас кезінде формаланады.
Соңғы жылдардағы зерттеулер мынаны көрсетеді – бала өмірінің ... – оны ... ... ... ... ... ... –тағы бір факторды бөліп көрсетті –ол баланың әлеуметтік ... әсер ... ... және ... өз ... ... алуы.
Егер ата- анасы баласына көбірек еркіндік беріп, аз контроль жасаса – бала
өзіне регуляция жасаудың ... ... ие ... Бұндай жағдайларда
үлкендердің мінез –құлқы балада өт ... ... ... ... дамиды. Ал егер ата-ана баласына көп тыйым салатын болса, онда
балад оларға деген сенімсіздік пайда ... ... өт ... ... ... кезінде –ақ формалана бастайды. ... жүре ... ... ... ... ... балаларда нақты көрінеді.
Бұндай қажеттіліктер баланың ересек жасайтын ... ... ... ... Олар ол ... ойыншықтар арқылы ересектер өміріне қатысты ұсақ
заттар ... ... ... ... ... балалардың компаненттілікке деген
қажеттіліктерде байланысты қарым –қатынаста ... ... деп ... ... ... ... ... –қатынастарында
рұқсат беру, тыйым салу және ... ... ... ... ... компаненттіліктің стимулдануы жағымды және екіншісінде ... ... ... стимулдануында бала мынандай мазмұндарға ... ... ... ... сен ... мен саған сенемін және сен маған
көмектеседі деп ойлаймын». Ал қарсылық компаненттің ... сен ... мен ... ... ... әр ... қарсылық келіп оған
тыйым немесе ескертеді: болмайды! Абайла!қара! түріріп алма т.б. Бала ... ... ... ... ... Осы үшін оған ... қалай көрінуі мен ол туралы анасының не ойлағаны өте ... ... ... баласы туралы өз ойларын көп рет айта беретін болса, онда бала
келе- келе өзі туралы ата ... ... ... ... ... солай деп қабылдайды.
Осыдан біз егер компаненттіліктің стимулдануында жағымды ... онда ... өз ... ... ... туады да, солай
қалыптасады, ал қарсы болса, онда керісінше ... ... ... ... мүлдем өңделмейді. Соңында бір жағдайларда балада ... ... ... ата- ... оған ... ... ... өзін
ақылды деп санайды. Сол ... ... пен ... ... ... ... өзі ... ойы өңделіп
қалыптасады.
Егер бала ... ... ойды ... оның ... ... қалыптасады: егер, мен өзбетімше әрекет ете алсам және ересектер
маған сенсе, онда мен өз ... ... ... ... ... біз егер бала ... ойды игерсе, онда оның өз әрекеттерін
бағалауға мүмкіндіктері жоқ ... көре ... ... ... ... бала осы ... жауапкершілікке
формалануын, өз әрекетіне ішкі контрольға талпынады.
Попперонның ұсынған осы процестерге келтірген негізгі белгілері:
Сен істей ... ... ... сен істей алмайсың (жағымсыз ... ... ... ... ... ... өз күшіне деген ... ... ... ой өзі ... ... контрольдің дамуы ішкі ... ... ... ... ... деген қорқыныш
өзбетінділік ... ... жеке ... ... ... ... ... жеке тұлға сызықтарының сенімділік және сенімсіздіктің
формалану механизмдері берілген.
Ата –ананың баласына деген сенімсіздіктері, оның өз ... салу ... ... ... осы ... «тіректі жоғалту» деген
сезім қалыптасады, ішкі конфликт өз ... ... өз ... қарама –қайшылық; өз күшіне деген сенімсіздік. Бірақ барлығы бірдей
ішкі ... ... ... Кей ... ата –ана баласын жоғарға,
қол жеткізбейтін, мақсаттарға талпындырады, онда олар «сен істеу керексің»
деген ... ... ... жұмыстарын талап етсе, бала сәтсіздіктерге
ұшырайды. Бала бұндай талаптардың маөмұнын тез ұғып ... ... ... ... ... ... мен кездескенде уайымдаулар
туады.
Қарсылық қарым –қатынаста балада жақын адамдармен ... ... ... ... бала өз ата ... ... ... ол ашуланшақ болады, бірақ мазасызданбайды; өз қажетсіздігін
уайымдау жақын адамдардың теріс айқалауының, эмоционалдылықты шақырады. Бұл
жағдайларда ... бала ... Ата- ... ... ... Тағы бір- ... мазасыздану түрі, ол ата- анасының өтірік
махаббаты, ол балада ішкі конфликтіні тудырады, ол бірде ... ... ... не себепті екені белгісіз, бірақ жазалы. Міне оны жақсы көріп отыр,
бірақ бірнеше минуттан соң салқындық ұялайды. ... бала ... ... ... ... сенімділік қалыптаспаса, оның дамуында ... ... ерте ... ... өз ата ... ... болғылары
келетіндігі белгілі. Олар ата –аналарының мінез –құлқының ... ... ... жеке ... маңызды рольді оның құрбы- құрдастарымен қарым
–қатынасы алады. Оның белгілері жасөспірім кезеңде өседі.
Балалардың құрдастарымен қарым ... ... ... ... ... ... мен Т. Х. ... т.б. еңбектерінде
көрсетілген. Олар: баланың басқа партнерларымен қарым –қатынасының дамуында
бостандық ... әр ... ... ... ... ... деп
санаған.
Егер бала қандай да бір ... ... ... ... үзсе не ... Екі негізгі форманы бөледі: құрбыларымен қарым-
қатынасты бұзу; әлеуметтік алшақтау және әлеуметтік изоляция.
-әлеуметтік алшақтау - әлеуметтік ... ... тым көп ... ... алшақтаудың бірнеше түрлері бар:
-ұялшақтық – мазасыздануда ... ... ... ... ... ... оның мотивациясы әлеуметтік ауыр
бағамен байланысты.
-шырмалушылық –немесе тоқтанылмайтын адамдармен кездемкенде ғана ... ... ... ... да ... Бұл ішкі конфликтік мінез
–құлық, жақындау –қашу мотиві мен күреске ... ... ... Оны бала ... ... қасында болғанда
бақылауға болады, бірақ олармен контактқа түспейді. Ондай ... ... ... Оның негізінде жақындау және қашу мотивінің
негізі жатыр.
Әлеуметтік изоляция 2 түрде (оңашалану)
1.баланың ... ... ... басқалардың бейнесіндегі көрінетін оңашалану.
Баланың жеке дамуының изоляциясын зерттегенде «лонгитюдті проект»
арналған. Оны ұсынған. Оның ... ... ... ... 6 ... ... мазасыздануды айтылған мінез –құлық ... ... ... ойын ... қарым –қатынастарын бақылаудың ұзақ
мерзімін талап ... ... ... ... жақындау және қашу конфликтінің
мотивтерімен күресін бейнелейді.
Ойынның ... ... ... және ... түрде баланың
активтілігі танылады, ... ерте ... Ол ... ... дейінгі
жастағыдай жеке жалғыздық пассивті ойын ... ... ... ол жеке ... қиындықтармен әлеуметтік дамуды
бейнелейді.
Мінез –құлықтың жалғыздық активті типі мектепке дейінгі және ... ... ... ... қарым –қатынасына алып
келеді. Мектепке дейінгі жаста балалар, әлеуметтік ... ... ... ... мен ... ... ... құрбыларымен қарым –қатынас потенциалды қиыншылықтар қатарын
игереді:
1.Құрбыларымен арақатынасындағы әлсіз инициативті балалар.
2.Басқа балаларға қарым ... ... ... ... ... ... әлеуметтік нақтылығындағы қажеттіліктермен
байланыстырады.
3.Жеке тұлға арасындағы проблемаларды ... ... ... ... жиі қарым –қатынастары.
4. Ондай баланың құрбыларының арасындағы тым көп әлсіз авторитеті.
5. Вербалды қарым –қатынастың төмендетілген деңгейі және тым көп ... ... ... ... ... жеке тұлғалық және әлеуметтік
қиындықтары ұлғая түседі; ... ... ... ... ... ... аңғарады – ұялшақтық, қорқақтық, жагғыздыққа талпыныс.
Ондай балаларда әлеуметтік өзін ... ... ... ... ... ... ... талпыныстары бар балалардың
жағдайлары жоғарылай түседі. Олардың мінез –құлықтарында өзіндік ... ... ... Көптеген балаларда 5 жаста жалғыздықты
қаласа; 14 жасында оларға білім мен ... ... ... ... ... келген балалардың қабылдауында тек ата –анасының қарым
–қатынастары көрсетпейді. Алдағы жоспарда мұғаліммен ара ... ... ... өзі де орын ... Осы ... ... ... негізінде 2
маңызды себебі бар балалардың жанұялық өмірінің ерекшеліктері мен ... ... ... ... екі ... ... болып келеді.Өткен
жақсы таныс жанұя мүшелерін құрайтын және көрмеген, бірақ тілеуші дүниеден;
оқушылардан, мұғалімдерден, сабақтар мен әдебиеттерден. ... ... ... тек бала ... ... ... ғана ... ішкі шарттар да
кіреді. Егер бала ... ... ... ... ... ... ... жібермесе, егер бала оқушы бола тұрып,
жанұясынан алшақтағанын сезінсе, оны сонымен жеткізеді, егер ... ... жаңа ... ... ешкім көмектеспесе, бұл жағдай
күрделі түрдегі ішкі конфликті шақырады. Бұл жастағы ... ... ... ... орын ... Оның ... ... бағаларынан
жалғасып дамуындағы жеке тұлғалық өмірі тәуелденеді. Жарыстастық жағдайының
пайда болуында, өзқіне жетістіктерімен сәтсіздіктерді, оқушыларға ... ... ... ... ... ... өзі туралы ойларды көрсетеді. Бұдан баланың өзіне деген
сенімсіздігі, мұғалімнің тұрақты қарым-қатынасының шешімі болып келеді.
Оқу ... ... ... ... ... ... ... төмендетуді және мотивациялық төмендеуіне, жетістіктерге қол
жеткізуге, ... ... ... ... соқтырады. 4 пен 5 ке
орындайтындар да анықталған ... ... ... ... 12
жастағы өте жақсы оқитын оқушының жағдайынан белгілі, ол 4 ... ... ... ... 4-3 ... ... ... Ал бұрын 1-
2 сыныпта ата-аналар, мұғалімдермен бірге қызды жоғарғы бағаға сендірген.
Ата-анасымен мұғалімін ренжітпеймін деген сезімдерге ... қыз ... тез ұғып ... Сол ... кіші мектеп жасындағы жеке тұлға
қасиеттерінің ұғынулары жанұядағы ... ... ... ... келеді.
Жасөспірім кезіндегі іс-әрекеттің негізгі түрі құрбылары болып келеді.
Олармен ара қатынасындағы ... ... ... ... ... ... мотивациясы және жасөспірімнің іс-әрекетінің қахеттілігі
болып келеді. Жасөспірімдер жаңадан ... ... ... ... өте ... ... ... Көбіне олар тексеріске, бағаға келгенде
төмен нәтижелерді көрсетуге ... ... ... болу өте ... ... ешкім мазақ қылмай, олар ешкімді ренжітпейтіндері туралы пікір
туады.
Қарым-қатынастағы сәтсәз тәжірибе, ... ... ... ... ... образының жылдам дамуымен ... ... ... ... әсер етуі ... ... өтеді. Өзіне деген ... ... ... ... ... ... өзіндік бағасы, ата-ананың бағалауының
өндірушісі ... ... ... ... ... ... ... «жаңғырық» сәтсіздігі басқалардың бағасынан қорғану мен
қорқыныштары қорытындыланады. Ол оның ішкі ... ... ... ... өзіндік баға- онда компаненттердің қарама-қайшы пікірлері бар:
біріншісі- жасөспірімде формаланған «Мен» образы, ол әлеуметтік қарым-
қатынастағы жетістікті ... ... ... екіншісі-
баланың кіріспесірдегі ата-анасының жаңғырығы, ол негативтілікпен және
позитивтілікпен байланысты.
«Мен» образы өте ... ... ... Егер ... осы ... ол ... жеке тұлғалыққа, мазасыздануға, өзіне деген
сенімсіздікке алып келуі мүмкін.
3. Жасөспірім ата-анасының бағалауымен ойларына қарсы, ... ... ... өзін ... ... ... арқылы
ғана бағалайды.
Жеке тұлға дамуындағы әртүрлі жастағы этаптағы, өзіне сенімсіздік
факторларының ... ... ... ... ... болады.
1. Жеке тұлға қасиеттеріндегідей өзіне сенімсіздіктің формалануы ерте
балалық шақта шығар жерлерін игереді. Өмірінің ... ... ... жаңа ... ... ... ... келеді; Баладағы өзбетінділіктің алғашқы жылда қалай
болса, қалған өмірінде де солай ... ... ... ... ... ... баласынан шындыққа
жанаспайтын тілектерді талап етуі; олар ... ... Бұл ... ... ... ... сосын өзінде пайда болады.
2. Құрбыларымен қарым-қатынасының қиындықтарының шешіміндегі әлеуметтік
изоляция: мазасызданулар, жаңа адамдардан ... ... ... ... ... ... ... мотивтерінің жақындылығымен- қашу күресі, сенімсіздік
этабының ... ... ... оның ... ... ... қарым-қатынастың негативті тәжірибесі құрбыларымен ата-
аналарының қарым-қатынасында өзі туралы негативті ... ... ... баласынан оқушыға қатысты жетістіктерге
жетуге деген талап етулері жатады: өте ... ... ... ... ... олар ... өзінің әрекетінің
сенімсіздігіне алып келеді.
4. Жасөспірім жасында қарым-қатынастағы ... өзін ... ... бірі ретінде орын алады. Бұл жағдайда «Мен»
образымен төмен баға жойылады немесе өзін сыйлау сақталады.
5. ... ... ... жеке ... ... ... ... қорытындысы болып келеді. Негативті сезімдер, ойлар,
жасалған әрекеттер, жағымсыз іздерді алып ... ... ... ... ... күшіне бағытталады, қолынан
келмеушілік немесе талаптанбауы. Бірақ олар іште өмір сүріп ... ... ... бірде жаңғырылады.
6. Өзіне деген сенімсіздіктің осы ... ... жеке ... болып өзі жалғасқан іс-әрекетті негіздейді. Егер ... ... ... ... егер ... ... ... егер бала оқушы бола тұрып, жанұясынан
алшақтағанын сезінсе, оны ... ... егер ... ... жаңа қарым-қатынасқа кіруге ешкім көмектеспесе, бұл жағдай
күрделі түрдегі ішкі конфликтке әкеліп ... ... ... ... тәжірибесі құрбыларымен ата-
анасының қарым-қатынасында өзі туралы негативті елестетулерді
шақырады. ... ... ... ... ... ... ... талап етулері жатады: өте жоғарғы талаптар, балаға
эмоционалды жақын адамдардан, олар ... ... ... сенімсіздігіне алып келеді.
8. Жасөспірім кезіндегі қарым-қатынастағы қиындықтар ... ... ... ... ... жеке тұлғалық сапаның төмен бағасы,
жазалаулар, тыйым, сәтсіздік, дамымаудың санасыыз күшіне ... қоса ... ... пен талаптанбауына. Олар іште өмір
сүріп, бірде ... ... ... Осы ... ... ... ... қасиеттері бола бастайды.
9. Мектепке келген балалар екі ... ... ... ...... ... ... бағасының, тікелей өңделуі.
Балалар өздерінде ең ... ... ... сапаларын
белгілейді. Балада «Мен» образының негативтілігі қалыптасса, онда
оның өзіне деген қарым-қатынасында негативтілік ... ... ... өзіндік бағасы, қорқынышқа қорытындыланады.
Өзіндік бағалауға «жаңғырық» сәтсіздігі басқа ... ... ... Ол оның ішкі ... алып ... ... өзіне деген сенімсіздік жеке тұлға ... ... ... шешімі болып келеді немесе өзіндік реніштер, мазасыздану,
өзін кінәлі сезіну, ... ... ... ... ұғынумен келіспейтін аурулы қабылдаулар, өзіне деген талаптар
жоғарыланған.
Ерте балаң жас оған жоғарғы сыныптар ... бұл ... ... ол ішкі және ... ... бейнеленген, жеке тұлғалық ... ... ... ... қыздардың жекетұлға мінез-құлық қарама-қайшылықтары, поляр
сезім мен эмоция ... ғана ... ... мен ... ... де анықталады. Ерте балаң жастағы құралатын қиындықтар өз
негізінде ... ... ... ... ... ... деген
адекватты мүмкіндіктерін уайымдау, оның өмірінің алдында тұрған ... ... ... ... ... ... – адамның өзінің бағалауының іс-
әрекетінде реалды мүмкіндіктермен ... ғана ... ... баға ... немесе төмен болса, онда ... ... ... ... ... сенімділік қарым-қатынас пен іс-
әрекетінің шынайылығында ғана ... ... ол ... ... сапа
болуы да мүмкін. Әр адам ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдаусыз күйлер шығарып ... ... ... ... ... ... т.б.
Өзіне деген сенімсіздік күйі әртүрлі жағдаймен туындайды, бастапқы этаптар
да, таныс ... тым көп ... ... ... ... дұрыс қабылдаумен және өзінің мүмкіндіктерін басқа
адамдардың ... ... Өзін ... ... стресс
кезінде және т.б. жағдайда пайда болады. Аталып кеткен жоғарғы жағдайларда
көптеген адамдарға өзіне ... ... ... болып келеді.Бұл
жағдайда сенімсіздік ситуативті уайымдаудың ... ... орын ... ... ... ... ... өзіне деген сенімсіздік ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлық келесідей факторларды негіздейді: критиканың
қорқынышы, «жоқ» деп айтуға қорқыныш, талаптарға жауабында сенімсіз ... ... ... аса зор ... және ... Бұнымен
байланыс кезінде, өзіне сенімсіз адам өз қажеттіліктері мен талаптарын
жасырады, олар ... тек ... ... түрінде ғана шығады. Оған «жоқ»
деп айту қиын, ол ... ... ... Ол өте ... ... бағасын қандай да түрмен тигендерге ; егер оның жұмысында бір ... ... оның ... ... ... келеді; егер өзінде қандай
да бір жетістіктерді аңғарса. Осының негізінде жағдайдан қашады, олар ... ... ... ... ... ... сақталуына
кедергі жасайды.
Өз алдына нақты мақсат қойып, ол ... ... ... ол өзін ылғи қол ... мүмкін емес деп санайды. Сондықтан ол
ылғи қобалжуда және мазасызданумен қорқынышта болады. Одан ... ... адам ылғи өзін ... ... ... ... қарсы сезім –мазасыздану қақпанында болады. Олар
қорқыныш, өзінің ... ... өз ... ... ... ... ... тапсырмаларға және армандаған
мақсаттарына. Өзіндік баға -бұл ... ... ... баға – ... өз ... жетістік және жетіспеушіліктер, өзінің
басқа адамдар арасындағы алатын ... ... баға ... ... ... ... ... сендірудегі талаптармен, адамдардың
өміріндегі алатын орныны табуға деген талаптануы; қзіндік баға адекватты
және көтермелі болуы ... ... ... адамдарға үнемі 2 тенденциядағы
конфликт мінездемелі болып келеді: бір ...... ... ... ... жетістіктерден өту үшін, келесі жағынан –
тартылыстарды төмендету, ... қашу ... Бір ... ... күдіктенеді, толық төмендеулерді күтеді. Бұл құбылыс
психологияда «адекваттылықтың аффектісі»- деп ... ... ... ... мен ... ... ... қоюлары арқылы ажыратады.
Өзіне сенімді адам, ашық ... ... заты ... ... Ал сенімсіз
адамдарға өзінің білмейтіні туралы сұрау – оның әлсіздігін көрсету дегенді
білдіреді. ... ... ... болып, басқа адамдармен
арақатынасатын жекетұлға қасиеттерімен сәйкестенеді. Көбіне, ... ... ерте ... ... формалана бастайды.
Соңғы жылдардағы зерттеулерде эмоционалды бала құрылысындағы рольді
көрсеткен, алғашындағы анасының еркелетуі, қоршаған ... ... және ... ... аздылығы, сыйластың қарым
–қатынастың тұрақсыздығы; эмоционалды тұрақсыздық ... ... ... ... ... ... ... өзіндік регуляцияның жоғарғы мақсатын игеруі мүмкін, егер ата
–анасы оған көп бостандық беріп, әр ... аз ... ... егер ... ... ылғи бостандығын шектесе, ол сенбейді, оның ... ... ... ... болады.
Өзбетінділік пен ата –ана мінез –құлығының ... ... ... ... ... ... периодтары бақыланады. Ол
жүре бастаған және қоршаған заттарды игере бастаған балаларда нақты ... Ата- ... ... талаптарымен байланысты компиненттілік
байланысын психологтар стимулдануында ... – деп ... ... ... бала ... өзбетінділік талаптарына әртүрлі қарым
–қатынас жасайды. Жағымды ... ... бала ... ... аңғарады «сен де оны жасай аласың, сен ... ... ... және маған көмектесе аласың». Көбіне бала қоршаған ортаға
бағанышты және өзбетінділік; осы ... оған ... ... ... ... ... ... Осыдан біз балалардағы жағымжы
сезімдердің, қарсылық сезімдерге байланысты кездесетіндігін біле аламыз.
Соңында бала өзі ... ... ... пайда болады. Сол себепті жағымды
және қарсылықтың стимулдану компиненттілігінде балада сәйкесінше ... ... Егер бала өзі ... жағымды ойлар игерсе, оның
санасында бұл ой келесі образдармен бейнеленеді: егер мен өзбетінше ... ... ... ... ... ... онда мен өз ... –құлығымды бағалай аламын. Қорытындысында – жағымды ойдағы бала
сезімнің формалануына алып келеді.
Ата-анасының ... ... ... оның ... деген
шектеулер. Барлық осы жағдайда «тіреуішті жоғалту» сезімі туады: қоршаған
ортаға деген ... ішкі ... ... ... өз
иақсатының қарама-қайшылығы; өз күшіне деген ... ... көбі ... ... уайымдамайды. Кейде ата-анасы баласын жоғарғы қол ... ... Бала ... ... тез ... комплекстің қарама-
қайшылық сезімдері; біріншісінде- ... ... ... ... деп ... баланың ішкі қажеттілігі болып құрылады. Қарама-
қарсы қарым-қатынас болады- жақын ... ... ... болуына әкеліп соқтырады; өзін қажетсіз сезінуді уайымдау, оның ... ... ... ... оның ата-анасының махаббатына
қол жеткізу қабілетсіздігінде. Бұл жағдайдағы қажетсіздікті бала таңдайды.
Бала ... ... ... ... қатар ол сол махаббатты
жоғалтып алудан қорқады, Бұл жаста ... ... ... мұғалім
болады.Оның мінез-құлқымен, бағаларды күтуінде жекетұлға ... ... ... ... ... байланыс, оқу іс-әрекетінің бағасы
мектептегі мінез-құлық, оқудың шешімі, ереже ... ... өзі ... ... ... алып келеді. Бұдан баланың өзіне деген
сенімсіздігінен-мұғалімнің тұрақты қарым-қатынасының ... ... ... біз ... өзіне деген сенімсіздіктері- мұғалімнің оқуға
қабілеттілігі жоқ немесе төмен қабілетті игеретін ... ... ... ... ұсына аламыз. Оқу іс-әрекетіндегі тұрақталған
төменгі баға, оқуға деген қызығушылықтардың төмендеуіне алып келеді. Бірақ
осы ... ... ... ... төмендеуіндегі агрессивті мінез-
құлықтың пайда болуына алып келеді.
Көбіне 5 пен 4 ке оқитын ... ... ... сенімсіздіктің
анықтылығымен ерекшеленеді. Ол 12 ... өте ... ... ... белгілі, ол 4 алуға қорыққан. Өйткені ата-анасын ренжіткісі
келмеген. Сол себепті, кіші мектеп жасындағы жанұя ... ... ... ... ... ... негізгі түрі –
құрбылары болып келеді. Құрбылары ... ... ... топты
құрайды. Бұдан біз құрбыларының бөлуін балаға деген өз сенімсіздігімен ... ... ... алып ... көре ... ... ... оқуға деген сәтсіздіктерді жатқызуға болады. Жасөспірімдік кезең
құрыла бастағанда балалар ... ... ... ойларына өте
сезімтал болып келеді. Олар ... оқу ... ... ... ... ... ... ұстауға қорқады. Осы жаста балалар басқа
адамның оларды ренжітіп, күлулеріне деген қарым-қатынасында ... ... ... Бұл ... ... ата-ананың қарым-қатынасымен әсер етулері
біршама төмендейді. Ал кейбіреулері, мұғалімнің өзі туралы оқу процесіндегі
бағалауларына сүйенеді. ... ... ... ... мен
қарым-қатнастары жасөспірімнің санасыздық деңгейіне өтеді. Баланың өзінің
бағасы «Жаңғырып» дүниеге деген сенімі болып келеді, ол ... ... ... ... ... ... ... құрбыларынан тығылып, бөлектену процесіне алып келеді. Баланың
ерте болашақ шақта ата –аналарына ұқсас болғылары келетіндігі белгілі. Олар
өз ата ... ... ... -құлықтары; компинентсіздіктерінің
уайымдаулары, бірте оның ішкі характеріне еніп, өзіндік мінез ... ... ... ... ... ... маңызды рөлді оның
құрбыларымен қарым –қатынасы ойнайды. Оның қажеттіліктері ... ... ... басқа форманы игереді. Баланың құрдастарымен қарым
–қатынастары туралы зерттеулермен психикалық дамуға деген зерттеулерінен
көруге болады. ... ... ... ... балалармен қарым –қатынастары
олардың әртүрлі конфликт түріне түсу қабілеттілігінің дамуына ... - ... бала ... ... ... толық айрылса не болады? 2
негізгі форманы бөледі:құрбыларымен қарым –қатынастың бұзылуы, «әлеуметтік
алшақтау - әлеуметтік ... ... ... аса ... ... ... бірнеше түрлері бар:
-ұялшақтық – ол мазасыздануда, өзіне ... ... ... ... оның ... - әлеуметтік бағалаумен байланысты
көрінеді;
-шырмаушылық немесе тоқталу – оны бала танымайтын ... ... ... жаңа жағдайда деген қарым –қатынасында көрсетеді. Бұл ... ... ... ... қашу ... ... мінез –құлық – оны бала басқа адамның қасында ... ... ... ... ... түспейді. Ондай мінез –құлық мазасыздануды
бейнелейді. Оның негізінде жақындау немесе қашу ... ... ... 2 түрде болады:
1.баланың басқа адамдардан оңашалануы.
2.оның басқалармен бейнесіндегі көрінетін оңашалану.
Баланың жеке дамуының изоляциясын зерттегенде «Лангитюдты ... Оны ... Оның ... ... ... баланың 6 типі
бөлінген. Бұл типтерді мінез –құлық жүйесіне енгізген:
Жалғыздық ... ... ... және біріккен ... ... ... бірігуі. Сонымен қоса мынандай ... бұл ... ... ... ... әртүрлі жағдайдағы
құрбыларымен ара ... ... ... болып келеді. Ойынның
пассивті түрлері нормальды немесе нақты түрде баланың активтілігі танылады,
әсіресе етре ... Ол ... ... ... кездегідей, жеке жалғыздық
пассивті ойын біріктірілген ... ... ... ... ... мен ... ... бейнелейді.
Әлеуметтік изоляция себептерін аңғарған мектепке дейінгі балалар,
ата –ананың, ... ... ... шақырмайды. Бірақ
құрдастарымен қарым –қатынасының өзі біршама қиындықтарға әкеледі:
- баланың құрбыларымен қарым –қатынасындағы ... ... ... ... ... ... ... –қатынасына бағалықтың
жетіспеуі, оны зерттеушілер ... ... ... ... төмендеуімен байланыстырады.
- өзбетінсіздік – ... ... ... ... ... көмегіне үнемі қарап отырады.
Ондай балалардың құрбыларының ... оң да ... ... ... ... ... деңгейі, аса тым төмен
вербалды компиненттілік.
Жетінші жылдарға таман ... ... ... ... ... ... ... мінез –құлығындағы ... ... ... ... өзін ... төмен деңгейі
байқалады.
Жасөспірім кезеңінде баланың әлеуметтік бөлектеулерімен, жалғыздыққа
деген ынталары аса түседі. ... ... 5 ... ... ... 14 ... ... оларға бағалы негізгі статусты ... ... ... Ал 7 ... ... жекетұлға пайда болуымен
коммуникативті проблемалары жоғары түрде корреляциялайды. Сонымен қоса,
баланың ... ... ... болып, ата –анасының
қарым –қатынас биолгиялық ... ... ... Дж. Эйсендарф оған мынандай
белгілерді қосады: мотивация механизмдері; олар күрделі ... ... ... ... ... ... мектепке келгенде ол ата –анасының қарым –қатынасы ғана емес
басқа да ... ... Енді оның алға ... ... мұғаліммен
қарым –қатынасқа түсу және оқу процесін игеру жатады. Бұл ... 2 ... ... ... ... мүшелерінен тұрады, келесісі –танымайтын, бірақ қызықтыратын –
оқушылар, мұғалімдер, сабақтар және кітаптар.
Егер бала жанұясында қарым ... ... ... оған ... ... ... егер бала ... түрде оқушы бола тұрып,
отбасынан алшақтағанын сезсе, оны сонымен көрсетеді және ... ... ... ... бұл жағдай ішкі конфликтке алып келеді.
Баланың ата –анасымен, ... ... ... ... ... болса, онда бала өзін негативті түрде ... ... ... қиындықтар өзін қабылдаудың негативті
факторы болып келеді. Оларға: ... ... ... ... ... келмеушілік және қаламаушылық жатады. Бірақ, олар ... ... де ... ... сыртқа шығады. Осы уақытқа дейінгі өзіне
сенімсіздіктің ... ... жеке ... ... бола ... ... ... өмірінің ерекшелігімен бірінші мұғалімнің мінез
құлықтары.
Мектепке келген соң, балалар екі дүниенің тұрғындары ... ... ... ... ... ... ... Балалар
алдымен өздерінен ата-аналарының айтатын саналарын бөледі. Егер баланы
«Мен» ... ... онда бала ... ... онда ... деген негативті қарым –қатынас қалыптастырады. Өзіне
деген сенімсіздік ... ... ... жеке ... ... ... Өзіне деген реніш, мазасызданулар, сәтсіздіктер, өзіне деген
талаптардың жоғарлауы.
Аралас өзіндік ... ... ... ... бар: ... жасөспірімде формаланған «мен» образы, ол сәтті немесе сәтсіз
әлеуметтік тәжірибелермен ... ... ... ... ол ... ... болады.
«Мен» образы-өте қарма-қайшылықты болып келеді. Егер ... ... ... ... онда ... жеке ... ... мүмкін.
Жасөспірім ата-анасының бағалауларымен ойларына қарсы күрес ... ... ... ойларымен, талаптарын ұстанады. ... ... ерте ... шақта шығаруларын игереді, ол
темпиременттің негізгі туылған нәтижесі болып ... ... ... ... ... ... және ... шектелуі т.б.
Бұл кезеңдегі өзінің сезінулері мен саналары оқушының ішіне барады өзін-өзі
түсінуге ... ... жеке ... ... мінезқұлығын дұрыс
қабылдайды. Жоғарғы сынып оқушыларына ... ... ... ... ... ... Ерте ... жастағы өзіндік баға болып,
ата-анасының бағалуымен ойы жатады. Нақты талаптардың ... ... ... ... ... ... ... жағынан-біріктірілу және жекелеу)
• сыйластыққа деген талаптар олар ойатушы факторы ретінде орын алады
... ... ... ... және ... ... ... өзіндік реализацияларға өз мүмкіндіктерін ашуға деген
талаптар
• өз өмірінің маңызы, мақсатына деген талаптар.
Ерте балаң жастағы ... ... бірі ... ... ... ... ... таңдай отырып, жас адам көптеген жағдайларды өлшейді:
болашақ ... ... оны өз ... ... Қиындықтың қалыптасуына дейіе, өзіне деген сенімсіздіктер
қалай актуальды болады. өзіне сенімсіздік күйі мектептегі оқуға ... ... ... ... ... ... ... олар қарым –қатынаста біршама маңыздарға ие ... ... ... ... ... байланысты (ербала,
қызбала).15-16 жастағы қыздар сенімсіздікті мазасыздануын игереді әсіресе
қоршаған адамдардың қарым ... ... ер ... 15-16 ... ... алам ба, жоқ па? ... қорқыныш тұрады. Яғни
сенімсіздік-бір жағдайда туатын реакция уақытша болатын мінез. Баладағы
өзі туралы ... ... ... адамдардың ойымен байланысты болып
келеді. Өзін төмен сезіну мен өз ... ... ... төмен
сезіну –баланың іс -әрекетінің эффективтілігін төмендетеді. Ондай балалар
сұрақ қоюға, өз ойын айтуға, қоршағандарға күлкім ... ... ... қорқады. Олар өте ұялшақ, жаңа танысуларды ... ... ... ... қостауға қорқады. Сондықтан ондай ер балалар мен
қыздар жалғыздықты кешеді, содан шаршайды.
Жоғарғы ... ... ... аз ... ... ... қашады, қажеттіліктен немесе бағылудан.
Қажетті талаптар көбіне қанағаттандырылмаған түрде ... ... ... ... ... жасай алмаған соң ... ... ... мен ұжымдарға кіріп кетуі ... ... ... ... ... ... ... - өзіне
деген сенімділік, бірақ жылдар өткен сайын ол ... ... ... ... – мұғаліммен кездесуден үнемі қашып жүреді.
Сабақта ол ... және ... ... ... ... ... ... ереже ретінде сәтсіздік деген түсінікті түсіндіруге
талпынбайды. Бұл қорғану механизмдері мынандай атқа ие ... қашу ... ... ... да ... бар: ... , «ұсқынсыз үйрек». Оны ертегінің тақырыбына қарап та
түсіндіруге болады: «Я мен ... ... ... ... ... да бір күн ... ... сонда барлығына
көрсетемін»ю Өйткені, қоршағандардан ғана ... ... ... болады.
Бірақ бұл қарым –қатынас бүгінгі жетістіктерден көрінеді. Ол көбіне
болашаққа арналған. ... ... өз ... ... ... ... психологилық «мен» образын қоршауға немесе олар ... ... бас ... ... ... ... ... қосылу немесе
қыстырылу механизмдерін қолданады. Барлық ... ... ... ... таңдайтын әрекеттерінің бірі –ол ой қорытындысы:
ештеңеден қооықпау, менен қорқу үшін бірдеңе жасау ... ... ... ... ... ... ... отырып, өзіне деген сенімсіздік сезімінен құтылады. ... ... ... «мен» образын қорғау үшін, активті адамның рөлін
ойнап, қарым –қатынасы жақсы, ... ... ... ... ... ... ... бар, оларды өздеріне
сенімсіз адамның қажетін таңдап, өмірде қолданады. Жекетұлға ... ... ... ұзақ мерзімде формалануы мүмкін. Бұл қасиет –
сенімсіз мінез –құлықтың пайда болуына алып келеді. ... ... ... ... ... ... -мазасызданулар,
қорқыныш, кінәлі чезім т.б. және басқа да жекетұлғаның негативті
сызықтарымен ... ... ... ... қысылушылық
т.б.
Ондай қасиеттерді игеретін адам үнемі психологилық қорғанышты талап
етеді.
2. ЖЕТКІНШЕКТЕРДІҢ ... ... ... ЭКСПЕРИМЕНТТІК
- ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
2.1. Зерттеу жұмысының процедурасы
Зерттеу жұмысы 2008 жылдың қаңтар және ақпан айларында өткізілді. Ол ... ... ... ... ... ... екі сұрақ сауал қолданылды.
Өзіне деген сенімділікті анықтайтын «сіз өзіңізге қаншалықты сенімдісіз?»
және өзіне сенімділікті сипаттайтын Рейзас ... ... ... ... жеке
тұлғалық ерекшеліктерді анықтау мақсатымен үш әдістеме қолданды. Олар: 16
факторлы ... ... Өзін -өзі ... ... ... ... ... әдісі.
Зерттелетін топтарға сипаттама
Зерттеудің бірінші этапында зерттелушілердің таңдамалы саны ... ... Бұл № 24 ... 10-11 ... ... қатысуымен
таныстырылды. Оның ішіне профильдері бойынша ажыратылатын, мамандықтарына
дайындықтары бойынша әр түрдегі , 3-11 ... және 3-10 ... ... ... ... ... 10г, ... сынып болып келеді.
11а, б-қосымша төлемді білімді шарттарымен белгіленген сынып, 10д және 11в-
қаржысыз білім алушылар. 10б-15адамнан, 10г-8 адамнан, 10д-24 ... ... ... 11б-22 және 11в-18 ... ... ... берілген мектептің
оқушылары, кейбіреулері жоғарғы ... ... ... ... жасы 15-17 жас.жыныс құрамы 36 жігіт, 64 қыздар.
Екінші этапта зерттелуші топтарда 12 адамнан ... Олар ... ... қорытындысынан іріктелді. Барлық зерттелінушілерде
өзіне деген сенімділігіннің төмен деңгейі ... Бұл ... ... ... ... да ... Оның ... 3-ер бала. Қатысушылардың көбін
олардың аз ғана білінетін ... ... олар ... ... ... ... ... мектепке активті позицияны
алып, барлық жарыстарда активті ... ... ... ... ол осы
масканы өзіне өзі сенбегендіктен көрсетіндігін мойындаған. Осы этапта бір
ер бала жұмыстың ... бас ... енді ... Оған оның ... ... ... ... роль алатындығын түсіндірген соң, ол
зерттеуді жалғастыруға келісті.
Зерттеу ... ... ... ... ... әдіс ... ... справочник для неудачника или
как приобрести уверенность в себе» (М.1994ж.148-150бет) ... ... Бұ ... ... ... деңгейде екендігін анықтауға
арналған әдіс. Бұл тест жауабының коды әріптермен белгіленген 20 ... ... ... адамдардың әр түрлі жағдайларда өздерін сенімді
ме әлде сенімсіз ұстайтыны туралы жазылған. Барлық ... ... ... ... ... басқа адамдардың сыйластығы,
өзінің контролін сақтау т.б). Бұл ... ... ... ... ... ... және ... бағалауына
байланысты. Жауап кезінде зерттелінуші берілген жауаптардың ішінен ... ... ... вариантты таңдау керек. Түзетулердің ... ... ... ... ... қасында
әріптермен белгіленген кодттары ... Әр ... ... ... а) 3 ... б) 0 ... в) 5 ... г) 2 балл; д) 4 балл; е) 1 балл.
Нақты өзіне ... ... ... үшін, барлық баллдардың санын қосып,
жалпы санын шығарамыз. ... ... ... ... ... ... ... түрде де қолдануға болады.
2.Рейзастың өзіне деген сенімділік атты сауалнамасы. (Rathus,1973)
Өзіне деген сенімділікті анықтауды зерттейтін, ағылшын тілінен аударылған
Рудестамның ... ... Жеке ... ... бағалаумен және
«Мен» қажеттілігімен байланыст, мінез-құлықтың қандай формасын болмасын
мінездейтін 30 сұрақтан тұрады. Оның 13 ... ... ... ... ... 17 ... мінез—құлықты көрсететін өңделген
сұрақтан тұрады. ... ... ... ... аналогиялық жағдай
болып келеді, онда нақты жауап көбейеді, алынған жалпы ... ... ... арта ... Сұрауға барлық пунктке бірдей ... ... ... ... ... ... беріледі: -3;-2;-1;+2;+3. +3 – ең дұрыс сипаттама, ... -3 – ... ... ... дұрыс сипатталмаған, т.б.
Зерттелушіге құрылымдар беріледі: ... ... ... ... ... сипаттайтын жауапты таңдау. Нақты түрінде берілген әдіс
топтық түрде қолданылуы мүмкін болғанындай индивидуалды ... де ... ... ... ... жеке индивидте қолдануына болады.
Сұрақтың топтық түрін зерттеуде біз – ... ... ... ... ... 4 ... ... сол жүйенің өңделуіне беруге
міндетті болдық «эксперименталды материалдың негізделуінің өңделуі».
3. 16 факторлы Кеттел тесті.
Бұл жеке тұлғалық тестті ... 1976 жылы ... Сол ... ... ... ... ... қолданылады. Бұл тест – жеке тұлға
туралы ... ... ... ... тест бірнеше формасын игереді, біз
оның 187 сұрақтан тұратын А ... ... ... тек қана дені ... ... және ... 16 ... қосады. Кеттелмен берілген
факторлар жекетұлғаның биполярлы сызықтары болып келеді. Әр ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады: жоғарғы-
төмен, оларды + және – деп белгілейді. Мыс: +А және –А. ... ... ... ... ... бір ... түсуі мүмкін, ал кейбір адамдар
үзіндінің ортасына түседі, оларға бұл ... ... ... ... бір ... ... ... келеді. Бірінші ретте – 16 фактор
беріледі: A,B,C,E,F,G,H,I,L,M,N,O,Q1,Q2,Q3,Q4 және ... ... ... ... ... ... ... жауаптар. Сұрақтың
әр түрлі сұрақтан және 3 альтернативті жауаптан тұрады. (а;в;с) Зерттелуші
барлық жауаптың ішінен ... ... ... сәйкес келетін жауапты
таңдауы керек. В – жауабы «білмеймін» , «орташа» деген жауаптардан тұрады.
Таңдалған ... ... ... бланкесіндегі клеткаларда көрсетіледі.
Баллдардың есептелуі арнайы кілтпен ... ... әдіс ... және ... да ... блок түрінде ... ... ... ... ... Э.Р. ... кітабында берілген.
4. Өзін -өзі бағалау тесті.
Бұл тест Столяренконың кітабында ... Бұл әдіс жеке ... ... өзі бағалауын анықтауға арналған. Әдістің бұл вариантында өзін - өзі
бағалаудың 4 сапалық ... ... ... мінез-құлық, іс-әрекет, уайым.
Әр блок адамның 20 сапасынан тұрады. Бірдей барлық сапаны түсіну ... ... ... осы ... ... ... керек. Тапсырма 2 этаппен орындалады. Бірінші этапта – ... ... ... ... сай, бағалы түрін таңдаулары керек.
Ол қандай сапа және нешеу екенін әркім өздері шешеді. ... ... ... әр блокта, жеке тұлғаның активті, әр ... ... өзін ... ... ... бағалаудың деңгейін зерттеу әдісі.
Авторлары: Бажин Е.Ф. Голынкина Е.А, ... А.М. ... ... ... әдіс ... ... Н.И.И да ... Зерттелінушінің
өмірлік жағдайлардағы субъективті контрольдарының деңгейін эффективті және
тез бағалауға көмектеседі. Ең бірінші ұқсас әдістер 60 ... АҚШ ... ... Оның ішінде ең танымалы ... ... Дж ... ... ... Бұл ... келесідей жағдайларға негізделген: адамдар
өздеріне қажетті, әсер ... ... ... еөрсетеді.
Локолизацияның 2 түрі бар. Экстерналды және интерналды. Біріншісінде адам
онымен болған жағдайлардың барлығының нәтижесі оның ішкі ... ... ... ... яғни ол болған жағдайлардың өзінің іс-әрекетінің
нәтижесінің қорытындысы ретінде. Қолданылатын әдістің ... 44 ... ... Нақты белгілер бойынша ... ... ... Сол ... олар интерпальдылық, мақсаттық ... ... ... ... өңдеушілік жеке тұлғааралық, денсаулықпен
ауру арасында. Сұраудың 2 варианты бар: А және Б. А ... ... ... 6 ... ... ... ... (-3;-2;-1;+1;+2;+3) бұнда
«+3» толығымен келісемін , «-3» мүлдем келіспеймін деген жауапты білдіреді.
Біз «келісемін», ... ... ... ... ... ... психодиагностикада қолданылатын Б вариантын ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы кітапта берілген «Психологиялық тесттер»
(сост.Ахмеджанов Э.Р. М.1995ж 57-59 б) және ... ... ... ... 152-160 ... Зерттеу жұмысының жүргізілу реттілігі мен алынған мәліметтерді өңдеу.
Зерттеу әр ... ... ... ... ... ... ... варианты қолданылды. Бірінші сұраудың жауаптары ... ... ... ... 2 ... ... ... алдында анық түрде көрінетін болды. Тақтаға жазылды. Сұраудың
барлық сұрақтарын экспериментші есептеп отырды. Әр ... 2 ... ... жауап беруі ұсынылды. Бұнымен қоса олар ... ... ... ... ... ... Жауапты олар сыныбы, аты-
жөні, фамилиясы жазылған, әдей дайындалған қағазға белгіленген. ... ... ... тек ... және бір ғана ... болады.
Қатысуларға зерттеуді өткізудегі мақсаты, шарты түсіндіріледі. ... ... ... ... математикалық түрде өңделді. Өңделген
нәтижелер бойынша 2-ші этаптағы зерттелуші топтар анықталды. ... ... ... ... ... ... етеді. Онда 12 адам қатысты. Жеке
тұлғалық сенімсіздікті зерттеу мақсатында келесідей әдістер қолданылды: «16
факторлы Кеттел ... , ... ... ... және ... ... ... әдісі : әр қайсысына аты-жөні , фамилиясы
және жауабы белгіленетін арнайы бланктар арналды, ... ... ... ... да ... ... түрде экспериментшінің ... ... ... ... ... ... ... арнайы, жалпы зерттеушілердің көрсеткіштері бойынша индивидуалды
түрде ... ... ... ... ... ... «Сіз өзіңізге қаншалықты сенімдісіз?» тестінің ... ... ... балл ... жалпы саны шығады. Топтық ... соң ... ... деңгейі топтық мінездеме беріледі.
Индивидуалды көрсеткіштерді (хі) бір таблицаға жазады. ... ... ... «nxi» ... ... салады.
|xi |nxi |
Содан соң, математикалық әдестерді қолдана отырып, ... ... ... көрсеткіштерін анықтайды. Әр-түрлі деңгейдегі
шекараның анықталуы үшін орта шаршылық ... ... ... қажет. Бақыланушылыққа индивидуалды көрсеткіштердің ... Бұл үшін Х ...... ... ...... Ү осінде - бірдей көрсеткіштердің саны (nхі) ... ... ... х ... ... ... сызық орналастырылады. Бұл
белгілер өзіне сенімділік деңгейінің шекарасын ... ( х) ... ) ... орташа адекватты деңгейдегі өзіне сенімділігін көрсетеді.
бізді өздеріне сенімділігі (17; 38) ... ... ... қызықтырады.
2. Екінші этаптағы топты анықтау үшін, ... әдіс ... ... өзіне сенімділіктің деңгейін анықтау атты ... ... ... жауаптарының тізімін жазу үшін ... ... ... ... ... ... сенімді
түрдегі көрсеткіштері ... ал ... ... ... =1 2 3 4 5 ... ... ... ... ... ... . Осыдан,
балдың бағасы қаншалықты ... ... ... ... ... де жоғары болатынын көруге ... . ... ... әдістегідей орындалды: барлық мәліметтер хі кестесіне
енгізілді; nхі ... ... ... ... – х ... құрылды, онда берілген топтың өздеріне ... ... ... ... ... ... ... сенімділігінің деңгейімен ... ... ... ... ... ; ... жоғары деңгейге. Екі әдістегі
нақты нәтижелерін анықтап ... соң, ... ... өздеріне
сенімділігін анықтадық. Оған кімнің көрсеткіштері (17;380) ... ... және (76;100) ... әдіс бойынша ... ... ... Ал ... ... балл ... олар ... топқа қосылған жоқ.
3. Кеттелдің 16 факторлы тестінің мағлұматтарының өңделуі.
Мәліметтердің өңделуіне стандартты « ... ... «а» және ... ... ... 2 балл ... Ал «б» жауабы сәйкес келсе,
онда оған 1 балл ... Тек «В» ... ғана ... ... ... да 1 балл ... Әр бөлінген ... ... ... баллдарының жалпы саны ... ... ... ... ... .
|№ |факторлар |A |B |C |E |F |G ... адам |0-10 |11-34 |35-45 |46-54 |55-63 |64-66 |>67 ... адам |0-15 |16-37 |38-46 |47-56 |57-65 |66-88 |>69 ... үлгі ... ... ... жекетұлғаның формалық өзін
бағалауының индивидуалды деңгейі анықталады. Орташа мінездемелі зерттелуші
топтың ... үшін , ... ... ... ... ... график құрылады, х осьінде активтілік деңгейі
белгіленеді, ал у ... өзін өзі ... ... ... ... ... ... бағалау деңгейін зерттеу әдісі (У.С.К) (С.К.Д)
Толтырылған жауаптардың деңгейін әдіске берілген кілті бойынша ... ... ... контроль алу үшін, топқа байланысты, әр шкала бойынша
орташа арифметикалық көрсеткіштері ... ... ... ... сәйкестенеді:
Кесте 2
|Көрсеткіш|Жалпы И |Қол ... ... ... ... | |жеткізу И |к И ... ... И|ық |
| | | | | |.И | | ... |22,5 |6,5 |6,5 |4,5 |6,5 |2,5 |2,5 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |>13 |0-3 |0-3 |0-2 |0-3 |0-1 |0-1 ... | | | | | | ... | | | | | | | ... |14-24 |4-6 |4-6 |3-4 |4-5 |2 |2 ... | | | | | | ... | | | | | | | ... |25-34 |7-9 |7-9 |5-6 |6-7 |3 |3 ... | | | | | | ... | | | | | | | ... |35-44 |10-12 |10-12 |7-8 |8-10 |4 |4 ... | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... Х ... ... белгіленеді, ал У осьінде
субъективті контроль деңгейі белгіленеді.
2.3 Зерттеудің ... ... ... ... зерттеудің нәтижесі.
Бірінші этаптағы зерттеуі Σ1.
1. «Сіз өзіңізге қаншалықты сенімдісіз?» әдісі.
Бірінші әдіс бойынша өзіне сенімділіктің деңгейінің көрсеткіштері.
|xi |nxi |xi |nxi |xi |nxi ... |1 |45 |1 |63 |2 ... |1 |46 |3 |64 |4 ... |2 |47 |3 |65 |2 ... |1 |48 |3 |66 |2 ... |2 |49 |5 |67 |1 ... |1 |50 |1 |68 |1 ... |1 |51 |2 |69 |4 ... |1 |52 |3 |72 |2 ... |2 |53 |4 |73 |1 ... |1 |54 |3 |76 |1 ... |1 |55 |3 |77 |1 ... |1 |56 |4 |78 |1 ... |1 |57 |2 |79 |1 ... |1 |58 |4 |80 |1 ... |1 |60 |2 |82 |1 ... |3 |61 |1 |84 |1 ... |1 |62 |2 | | |
N = 100 Σxi =5248 X = 52.48 ...... ... деңгейінің индивидуалды көрсеткіші.
nxi- бірдей индивидуалды көрсеткіштер саны.
N – зерттелушілердің жалпы саны.
xi – өзіне сенімділіктің ... ... ...... ... ... деңгейінің орташа арифметикалық
көрсеткіштері.
i – ортаквадраттық ауытқушылық. Бірішші ... ... ... көрсетуге болады.
2. Рейзастың сұрау әдісі.
Екі әдістің нәтижесі бойынша өзіне сенімділік деңгейінің көрсеткіштері.
|xi |nxi |xi |Nxi |xi |nxi ... |1 |110 |1 |129 |3 ... |3 |111 |3 |132 |2 ... |1 |112 |6 |133 |2 ... |1 |113 |2 |134 |3 ... |1 |115 |2 |135 |1 ... |1 |116 |2 |138 |1 ... |1 |117 |3 |139 |3 ... |1 |118 |3 |140 |2 ... |1 |119 |3 |141 |4 ... |2 |121 |3 |142 |1 ... |1 |122 |2 |143 |1 ... |2 |123 |3 |145 |2 ... |2 |124 |2 |149 |1 ... |2 |125 |3 |151 |1 ... |3 |126 |2 |152 |1 ... |2 |127 |2 |159 |1 ... |2 |128 |1 |170 |1 |
|N = 100 Σ xi = 11926 x = 119.26 i= ... ... 17.96 ... ... график түрінде көрсетілген. 2 әдісті қолданып, өздеріне
сенбейтіндердің мінез-құлықтарын анықтаған. Ол 12 ... ... ... бір әдіс бойынша ғана төмен деңгейді көрсеткен ... ... ... ... ... да ... Қалған қатысушылардың арасында
мінездемелі құрылымды ... ... ... ... таңдалған топқа
кірмеген болулары мүмкін. Мүмкін бұл ... ... «өз ... ... жауап бермегендерінен болуы мүмкін. Соңғы қорытынды да ... ... ... ... қатысушылар кірді:
Кесте 3
|№ |Зерттелушілер |1-ші ... ... |2-ші ... ... |
|1 |Б-ва Г |21 |85 |
|2 |С-ва А |35 |76 |
|3 |А-ва Н |36 |84 |
|4 |Т-ва А |27 |80 |
|5 ... А |36 |96 |
|6 |В-ва О |28 |98 |
|7 |И-ко Т |30 |90 |
|8 |О-к О |33 |95 |
|9 |Ю-в М |27 |96 ... |Г-в С |30 |80 ... |Т-в А |13 |80 ... |К-ва Т |36 |91 ... ... ... ... результаттар. 16 факторлы жеке тұлғалық Кеттел
тесті ... ... ... 4 кестеде берілген. ... ... ... - ... ... ... сынып оқушыларының
профилі құрылған. Графикалық бейнесі ... ... Ол ... ... , ал ... ... үшін ол 6 ... көрсетілген.
Графикте зерттелушілердің эмоционалды мінез-құлығы анық көрінген. ... ... ... + ... - . ... ... ... .H факторы бойынша робкость. N факторы приницательность. ... ... O ... ... ... ... ... арасында байланыс болуын анықтау үшін корреляция
коэффициентін ... ... ... +О және –С; +О және +Q2 + ... +I+O; -B+O; ... Пирсон формуласын қолдана отырып, 6 кестеге корреляция ... ... ... ... ... корреляция коэффициентін есептеп
шығарған +Oж-H; +O және-Q3; өзін бақылауменөзіне ... ... ... ... ... ... үшін 16 ... тест нәтижесі.
Кесте 4
|№ ... ... ... |. |. |. |. ... | | | | ... |0.38 |0.08 |0.96 |0.28 |
| ... | -Н |
| +О | -0,12 ... ... ... оқу, ... жеке ... ... факторлары,
қарым-қатынас, мінез-құлық, іс-әрекет, уайымдауды келесі нәтижені ... ... ... ... % ... ... % |
| |формасы | |% | | |
|1 |Б-ва Г |38 |52 |53 |57 |
|2 |С-ва А |69 |10 |36 |43 |
|3 |А-ва Н |64 |38 |33 |38 |
|4 |Т-ва А |58 |60 |38 |67 |
|5 ... А |62 |54 |50 |45 |
|6 |В-ва О |66.7 |56 |64 |73 |
|7 |И-ко Т |43 |29 |8 |72 |
|8 |О-к О |82 |45 |63 |75 |
|9 |Ю-в М |67 |50 |54 |77 ... |Г-в С |78 |53 |50 |20 ... |Т-в А |56 |36 |9 |25 ... |К-ва Т |57 |64 |53 |82 |
| |X |62 |45.5 |42.5 |56 |
1 ... ... ... топтың, әр-түрлі активті формадағы өзін өзі
бағалау деңгейінің графикалық ... ... ... ... бөлінген топтың деңгейінің бағасы қарым-қатынаста жоғары; іс-
әрекетте төмен; мінез-құлықпен уайымдауда бағалауы адекватты деңгейде.
1сур. Әр түрлі активтілік формасының өзіндік бағалауының деңгейлік ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген. Олардың график бойынша берілген түрі.
8 кесте. Зерттелудің құрастырылған нәтижесі бойынша, субъективті ... ... ... ... |ИД |ИН |ИП |
|1 |Б-ва Г |18 |5 |4 |5 |
|2 |С-ва А |26 |6 |7 |6 |
|3 |А-ва Н |23 |6 |6 |5 |
|4 |Т-ва А |32 |8 |8 |6 |
|5 ... А |23 |6 |5 |4 |
|6 |В-ва О |21 |6 |6 |5 |
|7 |И-ко Т |13 |3 |3 |3 |
|8 |О-к О |27 |8 |5 |7 |
|9 |Ю-в М |19 |5 |5 |4 ... |Г-в С |34 |9 |10 |6 ... |Т-в А |30 |8 |6 |7 ... |К-ва Т |22 |4 |8 |4 |
| |X |24 |6 |6 |5 ... талдаған соң келесідей тұжырымдар шығаруға болады. Берілген
зерттелуші топтың ... ... ... іс-әрекеттерінде ,
қабылдаған, бірақ олар оның арасындағы байланысты өз ... ... ... деп ... Бұл ... ... ... өзіндік бағасын біршама төмен екендігін анықтайды. ... ... ... ... ... ... ... етеді .
фрустрацияға деген қарым-қатынасының толеранттылығы төмендейді (С ... ... өзін ... ... ... ... ... талпыну, берілген жасқа тәуелсіз мінездемелік болып
келеді. ... ... ... осы жағдайды нақтылайды. Бірақ
жоғарғы күштің өзіне сенбеушілік пен ... ... ... ... (F1) -0,52 және кері ... өзіндік төмен контрольмен
байланыстылығы (Q3) -0,34.
Корреляциялық анализ төмен деңгеймен ... ... ... де, олар көп ... сенімсіз мінез-
құлыққа мінезделген. Жекетұлғаның бір-біріне деген қарама-қарсы бірнеше
тенденциялары ... ... ... фактор) қысылушылық, ұстамдылық (H фактор) олар ... ... Бұл ... сонымен бірге тұлғааралық, ... ... ... ... ... ... оқушылары өздерін
қарым-қатынаста активті деп санамайды. Сол себептен ... пен ... ... ... ... ... келеді. Бұл жағдайда қарым-
қатынас деңгейі төмендетілген болуы керек. Бірақ зерттеу кезінде өзіндік
бағалаудағы ... орта ... ... Бұл олардың қарым-
қатынасқа қанағат екендерін анықтайды. ... ... ... ... адамдармен , мектептегі және сабақ үстіндегі
жоғарғы сынып оқушылары кіреді. Егер ... ... ... ... ... онда ... «Мен» қажеттілігінде қиындатып басқа
бөлігі сәйкесінше үлкейеді. Зерттеу топтарына ... ... ... ... ... онда ... қажеттілігінің кейбір реализациялары
туындайды. Бірақ сонымен қоса ... ... ... және ... оқу процесінде бақыланады. Мұғалімдердің белгілеуі бойынша
олардың сабаққа ... ... , олар ... нәтижелерінен
анықталған. Ондай оқушылар өз мүмкіндіктерін бағаламай-ақ қол жеткізу
мақсатында өз жетістіктерін жазады. ... ... ... ... ... ... ... тобына – нақтылық пен кейбір ойлаудың
және эмоционалды дезорганизцияны игеруі ... Бұл ... ... ... ... Өзіне деген сенімсіздікпен , нақты
ойлаудың корреляциялық коэфициенті 0,55ке тең. ... ... ... ... және ... ... ... сенімсіздікті зерттеу кезінде алынған мағлұматтармен
әдебиеттердегі бейнелерді қарағанда мынадай жалпы шешімге келуге болады.
Жеткіншек шақ - бұл ... ... ... ... балалықтан ересектікке өтудің кезеңі. ... ... ... ... ... көрсету үшін, қазіргі
замандағы жеткіншектердің психологиялық ерекшеліктерін білу қажет. Себебі,
жеткіншектердің өмірі дағдарыс кезеңіне ... ... ... Дағдарыстың әртүрлі кезеңдерінің жағдайларына адамның психикалық
өмірінде әр түрлі көрінулер болады.
Өзіне сенімсіздік ...... ... ... ... -өзінің мүмкіндіктерін білмеу, алдына қойған ... ... ... ...... ... жеке
тұлғаның тұрақты білімі, құрылымы ... ... ... ... ... қарым-қатынасы болуы мүмкін. Өзіне
деген сенімсіздік жастық шақтың ерте кезінде өткір ... ... ... ... өзгерістеріне қарағанда, бағалау локусы адам өмірінің
іс-әрекетінің барлық областарында бейнеленеді. Өзіне сенімсіз жоғары ... ... ... ... Олар ... ... ... болып келеді. Өздеріне сенімсіз тұлғалардың ашық және ... ... ... ... ... ... ... сезімталдылық; қорқақтық, ұялшақтық;
Сондай себеппен зерттеудегі гипотезалар толық ... ... алға ... мақсатымызға қол жеткіздік, міндетерді орындадық.
Психотерапевтикалық және ... ... ... ... ... ... жаттығуларды өткізуге ұсыныс жасауға
болады. Ұқсас жаттығулардың комплекстері ... ... (19), ... (7) т.б жұмыстарынан көруге болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Т.В.Драгунова, Д. Б. Эльконин. Возрастные и индивидуальные особенности
младших подростков. М. ... , 1967г. ... ... Л.П. ... для старшеклассников.
Психология общения . М., 1997г. ... ... А.П. О ... ... ... Возрастные и индивидуальные ... ... М., 1967г. ... ... Д. ... ... . ... 1997г.с.264
6. Пономаренко Л.П. Психология для старшеклассника. Психология Общения.
М., 1997г. с.115
7. Учителям и ... о ... ... ... ... ... Мудрик А.В. Проблема управления процессом воспитания – М., 1982 –
138с.
9. Обухова А.Ф. Возрастная психология –М., ... ... К.А., ... ... Абульханова-Славская К.А., Личность в ... ... ... ... // т.2// Хрестоматия.-Самара:Изд.Дом
«Бахрах»,1999г.-с.240.
12. ... ... ... ... ... самосознания // Известная
АПНРСФСР// Вып.18,1948г.-с.111-115.
13. Ананьев Б.Г., О проблеме современного человекознания.М.:Наука,1977г.-
380с.
14. Анкудинова Н.Е., О ... ... // ... ... Ануфриев А.Ф.,Научное исследование // Курсовые, дипломные ... ... ... Р., ... ... и ... М.:Прогресс,
1986г.,с.422.
17. Бернс Р., Я-концепция и Я-образы.Самосознание и защитные механизмы
личности.Самара.Изд.Дом «Бахрах»,2003г.-656с.
18. ... ... ... ... в онтогенезе // Вопросы
психологии,1979г.-№4-с.22-34.
19. Борисов Ю.А.,Кудрявцев И.А..Смысловая сфера сознания и самосознания
успешных и ... ... ... ... // ... //
Психолгический журнал,2003г.-т.24-№1-с.91-103.
20. Борисова Е.М.,О роли профессиональной деятельности в формировании
личности // ... ... и ... ... Бороздина Л.В.,Исследование уровня притязаний // Учебное пособие.-
М.:Инс-т.Психологии РАНРФ,1993Г.-С.141.
22. ... ... ... ... ... ... интроспекции проблема самонаблюдения //
Введение в обшую психологию.Изд-во МГУ,1988Г.-С.34-47.
24. Гиппенрейтер ... ... к ... ... ... ... ... / под.ред.Ю.Б.Гиппенрейтер, Пузырей
А.А..М.,-1982г.-с.60.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және сапалық өзгерістер13 бет
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін зейін қасиеттерін дамыту64 бет
Сын және оның этикалық аспектiлерi4 бет
Болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау82 бет
ЖеткIншектердIң даму ерекшелIктерIнIң кейбIр мәселелерI48 бет
Жеткіншек шақтағы агрессивті тәртіптің мәселелері жөніндегі теориялық анализ54 бет
Жеткіншекке психологиялық көмек көрсету8 бет
Жеткіншектерді тәрбиелеудегі мектеп пен ата-ананың ынтымақтастығының теориялық мәселелері23 бет
Жеткіншектердің девиантты мінез- құлқындағы гендерлік айырмашылықтарды зерттеудің теориялық негіздері36 бет
Жеткіншектердің девиантты мінез-құлық ерекшіліктерінің көрініс беру мәселелері44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь