Сана мәселесінің теориялық және әдіснамалық негіздері

Жоспар

Кіріспе
І тарау Сана мәселесінің теориялық және әдіснамалық негіздері
1.1. Сананың психологиялық ерекшеліктері
12. Сана мәселесін зерттеуге арналған ғалымдардың теориялық еңбектері
1.3. Психиканың жоғары формасының дамуы адамның санасы
ІІ тарау Сана мәселесінің қазіргі таңдағы зерттелу ерекшеліктері
2.1. Тұлға санасының ерекшеліктері
2.2. Сана мәселесін зерттеудің негізгі ерекшеліктері
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
        
        Жоспар
Кіріспе
І тарау Сана мәселесінің теориялық және әдіснамалық негіздері
1.1. Сананың психологиялық ерекшеліктері
12. Сана мәселесін зерттеуге арналған ғалымдардың теориялық ... ... ... ... ... ... санасы
ІІ тарау Сана мәселесінің қазіргі таңдағы зерттелу ерекшеліктері
2.1. Тұлға санасының ерекшеліктері
2.2. Сана мәселесін зерттеудің негізгі ерекшеліктері
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Дүниеде ең ғажап, ... ...... ... ... сана,
ақыл, ой. Адамзат игілігіндегі барлық материалдық және рухани жетістіктер
зәулім құрылыстар, түрлі ... ... ... дін, ... ғылым – осылардың бәрі сол сананың құдіреті. ... ... ... жоқ. Ол тек ... ғана тән. ... ... да сананы
болмыстан жоғары қоятын ұғым туып, оны бастапқы деп санаған. Енді біреулер
бұл пікірді мойындамаған.
Дін иелері ... ... тыс, ... және ... өмір ... ... құбылыс деп қарастырады. Ертеде сананы жанға, ал жаңды ... ... ... Халқымыздың "шыбын – жан” деген сөзі ... ... ... ... ... ... идея, рух материядан тыс,
дербес өмір сүріп қана ... ... сол ... ... ... ... қарастыратын күш деп түсінеді. Бірақ сананың пайда
болуын ... ... ... де ... ... жоқ. Кейбір
материалистер сана барлық материяда бар деп түсінген. Мәселен, орта ғасырда
өмір сүрген. ... ... ... тас та ... ... Мұндай
бүкіл табиғатты жанды деп қараған ұғымды философияда гилозоизм деп атайды.
Сол органикалық және органикалық емес дүние ... ...... бір ... ... емес, екінші жағынан органикалық дүниеге
жатады. Олай болса, тіршілік қайдан пайда болды деген ... ... сол ... пайда болуымен жоғары дамыған организм – адам, оның
санасы аралығында табиғатта жүз миллиондаған, бәлкім ... ... ... ... ... – сана ... не, ол қалай пайда болды, мәні
неде деген сияқты сұраулар.
Ғылыми мәліметтерге сүйене отырып, ғалымдар сана ... ... ... тек ... ... ... – адам ... функциясы екенін
дәлелдеді. Адам миы – аса ... әрі өте ... ... ... (нейрондардан) тұратын аппарат. Ол нейрондардың (клеткалардың)
жалпы саны 14 – 15 миллиардтай.
Адамның миының құрылымы да аса күрделі. Кейбір анализ, синтез, ... ... ... ... байланысты түрлі іс-қимылдар жұлын,
сопақша, орта және аралық ми ... ... Ал ... ... ... ... үлкен жарты шары арқылы іске асады. Мидың қабыршағы астындағы
аппарат шартсыз ... ... ... ... ... әрдайым ешбір шартты байланыссыз, бағынышсыз, емін-еркін сияқты
көрінетін болса, адамдарда ол әрекеттер қашанда санаға тікелей ... сана ... миы ... ... ... ... ... орталық жүйке
жүйесі арқылы қабылдап, оны қорытады, белгілі ой тұжырымдарын жасайды. Сана
қалай пайда болды деген ... ... ... ол ... ... ... ... бейнелендіріп, оларды қорыту арқылы пайда болады, ал
бұл үшін көп нәрседен ... болу ... ... ... "Көп ... ... көргеннен сұра” деген нақыл сөз, шамасы, осы жағдайды
аңғаратын болса ... ... Сана ... ... және ... ... Сананың психологиялық ерекшеліктері
Адам миы түрлі түйсіктер арқылы келетін мәліметтерді орталық ... ... ... оны ... ... ой ... ... Сана
қалай пайда болды деген сұраққа жауап беру: ол түйсік ... ... ... ... ... ... арқылы пайда болады, ал
бұл үшін көп нәрседен хабардар болу қажет ... ... "Көп ... ... ... сұра” деген нақыл сөз, шамасы, осы жағдайды
аңғаратын болса керек.
Идеалистер сананың екінші, материяның бейнесі ... ... ... неге ... ... ... ойынша,адам санасында объективті дүниеде
кездеспейтін, қате, жалған ойлар, ... ... ... ... ... ... ... болады. Сонда объективті дүниеде кездеспейтін ол жын-
шайтандардың бейнесі қайдан пайда ... ол ... ... деп ... ... сана ... өмір сүре алмайды, ал ... ...... ... Сол ... ... жүйке
жүйелері арқылы адам миына жетеді. Ми оларды қорытады, шешімжасайды. ... ми ... ... ... оның мәні ... ... соны ... – ең алдымен объективті ақиқатты дәл, былайша айтқанда, ... ... ... орган. Бірақ сана мен объективті ақиқат ... ... ... ... Сана – оның ... ... Мұны Гегель де
мойындаған. Бұл – дәлдік пен айырмашылық диалектикасы. Сананың мәнінде
білім ... Ал оны ... ... ... Әр ... ... ... ізденіс сайып келгенде сананы құрастырады. Сана – материядан
мүлде өзгеше.
Бейнелеу – жалпы ... ... ... негізінде бір
құбылыстын екінші құбылысқа, бір дененің екінші бір денеге жасайтын ықпалы
жатыр. Мәселен, ... бара ... ... із ... із ... жатады.
Күннен, желден, ыстық пен суықтан, жаңбыр мен қардан жартас бұзылып,
үгетіліп қиыршық ... ... ... ... ... ... ... болып келеді. Оны ысып, жылтырататын су толқыны. Сана да – ... ... ... ... ... ... зор дамытқанғылымкиберннетика. Ол күрделі
информацияны қабылдап, оны сұрыптап, талдап ... ... ... нақтылы
шешімге келтіретін және ол процестерді баққаратын ғылым.
Сана ... бір ... – сана – ... ... Сана – ... өзін -
өзі сезініп, ұғыну арқылы жететін сананың еі жоғарғы сатысы.
Сана – сезім дегеніміз – ... өзін - өзі ... ... ... ... ... ретінде тұсіне бастауы. Адамның сана сезімі
қанша таптық, топтық, ... сана – ... ... байланысты.
Тағы адам өзін табиғаттан бөліп қарай алмайды. Саналы адам ... Сана ... шығу ... екігші. Бірақ сана енжар емес, ... рөлі бар ... Оның ...... таңдай алады,
келешекті болжай біледі. Сана дұниені бейнелеп қана қоймайды, сонымен ... ... ... ... ... мен ... табиғат дайын
күінде бізге сыйламайды, адам жасайды. Сол арқылы сана затқа ... ... ... адам ойында түбегейлі өзгертіп, қиалишылдық
түрде бейнелейді. Діни ... ... ... кез ... ... ... ... – ол өмірден тыс тұрған және оны жаратушы ... ... ... ... ... ... күнде де жоқ емес. ... ... пен ... тану ... әрекеттер категориясынан
туындаған деумен, еріктің өзіндік сипаты барлығына шек қояды, сондықтан
ғылымға жаңа бір ... ... ... ... жоқ ... ... Жеке адам ... сипатында ерік ортағасырлықтарға да ... ... Мұны сол ... ... орын ... экзорис – жын-шайтан қуу
үрдісінен көруге болады. Бұл үрдісте адам ылғи да ... ... ... сыртқы әсерлер жинайтын, «ұя» ретінде бағаланған. Ол заманда ерік
дербес жасайтын, нақты ... не ... ... ... ... ... деп ... Бұл тылсым күштер қандай да мақсаттар ... ие деп ... Ол ... ... ... «шын» қылық-
әрекетінің мәнін түсінуге болады. Ерік табиғатын бұлай түсіндірудің себебі
сол заманда ... ... адам ... ... оның ... ... Әр адам ... жеткен нәсілдіктің ізі ғана ... ... ... қауымның кейбір мүшелерінің ғана ажыратылуға
құқы болған, мысалы, бабалар аруағы және ол ... ... ... от пен ... ... темірші, өзін қоғамға қарсы қойған
қарақшы –қанішер т.б.     Мүмкін, ерік түсінігінің жаңа ... ... жеке адам ... бірге ғылым аренасына келуі осы адамның
қалыпты жағдайдан ауытқуларын мойындаудан болар. Осыдан адам ... ... ... жіберуге де бейім» дегендей тұжырымдар жоққа
шығарылмады. Қалыптан ... тек ... ... адам жеке адамдық
кемелденуге жетіседі. ... ... үшін ең ... ... - ерік ... бостандығын бір жақты асыра дәріптеу нәтижесінде экзистенцализм немесе
«тіршілік философиясы» пайда болды.   
                                                                            
      
12. Сана мәселесін зерттеуге ... ... ... ... психология, сондай-ақ сананың бақылауынан тысқары тұратын
психологиялық ... ... ... ... Орысша
«сознательное» және «безсознательное» деген сөзбен бейнелетін осы ұғым
философия, психология, психопатология, ... өнер ... ... ... ... жиі ... Мұны психологияға алғаш рет енгізген
австрия психологы З. Фрейд болды.
Санадан тыс құбылыстар жөнінде ... ... ... ... ... бірі И. М. ... ... кезде мидағы қозу,
тежелу процестерінің жұмысы баяу болып келетіндіктерін И. ... ... ... де, осы ... мән-мәнісі ғылымда әлі де жете
зерттелген жоқ. Ал ... іске ... ... ... оның айқын
жұмыстарының қажет екендіктері даусыз.
«Сана дегеніміз» деп жазды К. Маркс – ең таяу ортаны тану және ... ... ... тыс ... ... және ... арадағы
шектеулі байланысты тану болып табылады». Сана жеке адамға тән дара ... жеке ... ... өмір ... ... байланысты қалыптасқан
қоғамдық сана да болады. Бұл екеуі ... ... ... Жеке ... ... ... сана ықпал жасап отырады. Идеялық ... жеке ... ... ... ... көріністері болып табылады.
Адам санасының осы екі ... де ... ... белгілейді. Экономикалық
қатынастарының өзгеруіне ілесе, адамның санасы да өзгереді. ... ... ... ... ... отырады дейтін түсінікті ғылымда детерминистік
принцип деп те атайды. Детерминизм тек сана құбылыстарының пайда ... ... ғана ... сонымен қатар табиғаттағы заттардың барлығының
шығу тегі обьективтік себептіліктің заңдылықтарына ... деп ... ... ... мен құбылыстарының өзара байланыстарының шексіз
тізбегін, жан-жақты өзара әрекетті сипаттайды.
Алғашқы адам бұрын шикі өсімдік ... ... ет жей ... ... ... жеуге жарайтын басқа да заттарды асқа қосуы, ... ... ... ... ... өзгеруіне, олардың формасының
айрықша болуына әсер еткен. Адам ... ... оның ... бара-
бара хайуанаттардікінен өзгеше бола бастаған. Бұлардың ... ... ... ақылдың, сонымен бірге сананың пайда болуына себепші болған. ... ... ... ақыл мен ... ... болуы үшін жалғыз ... ... ... ... еді. Егер де ... ... адам еңбек етпесе, қоғамдасып жүрмесе, оларда саналы әрекет те
болмас еді. ... сана ... ... ... ... ... өзі де еңбек арқылы өзгеріп, дамып отырған. Еңбек үстінде
адамдар ... ... ... ... ... ... ... туған. Бұл мұқтаждық адамдарда тіл мен сана арқылы пайда
болды. Сөйлеу адамның ақыл ой ... ... ... ... мен ... мазмұнын, сәулелендіріп адамда алдымен нақтылы
көрнекілікті ұғым, кейіннен абстрактілі ұғымдар пайда болып, теориялық ... ... ... ... ... өсіп-өніп әлеумет тәрбиесінде
болатындықтан, оның психикалық әрекеттері, өзгеше ... ... ... да ... ... келеді. Сондықтан хайуанат жанын
адам баласына көшіру, яғни басқаша айтқанда антропоморфизм ... ... қате ... ... табылады.
Сана пайда болумен бірге бала өзін-өзі танып, өз ... ... ... Сыртқы дүниемен қарым-қатынастарының өзгеруі, онда ... ... ... жаңа ... ... дами ... болады. Психикалық дамуда сандық көріністер бара-бара сапалық
қасиеттерге көшіп отырады. ... ... ... сананың пайда болуы жаңа
сапалық даму болып табылады. ... мен ... ... бала ... ересек адамдардың психикасына айналады. Бірақ та оған ... ... ... ... кезеңдерден өтеді. Олар негізінде
бала жасының түрлі кезеңдеріне байланысты. Психикалық ... ... ... ... оның ... ... ... сатыларға негіз
болып, олардың пайда болуына дайындық жасап отырады.
Өзінің "жан" мен ... деп көне грек ... ... ... ... ғылымы өзінің діни мәнінде адам жанының зерттеуі
болып тек одан көп ... ... ... ... ... ... ... тарауы ретінде танылуы Томас Уиллистің ... ... "Жан ... мен ... ... ... Жайлы Екі Пікірлесу" ("De Anima Brutorum") атты еңбектерінде
көрінеді.
19шы ғасырға ... ... ... бір ... ... ... жаңа заман
1879 жылы "психологияның атасы" болып танылған Вильхельм Вундт (1832-1920)
Германияның Лейпциг Университетінде психологиялық зерттеу зертханасын ашты.
Вильям Джеймс, америка ... ... ... ... ... ... ... жариялап, келесі жылдарда психологтардың назарын
жинақтаған көптеген мәселелерінің іргетасын ... ... ... үлестерін қосқан, тәжірибелік түрде еске салу, есте
сақтау, еске түсіру функцияларын Берлин Университетінде зерттеген ... ... ... ... ... ... танылған тәлім тану
процесін зерттеген орыс ... Иван ... атап айту ... ... 1890 ... Аустрия дәрігері, невролог, тәжірибелік
психологияда бейресми білімі бар ... ... ... жаңа ... ... дамытты. ... ... ... ... және ... ... кең шамада
негізделген, ақыл-ой дерттілігін шешу мен ... ... ... ... кең ... оның ... үлкен бірі
— теориялардың ... және ... ... ... ... ретінде қарастыру сияқты мәселесін қозғау. Бұл сол ... ... ... ... ал Фройд болса олардың оқымысты қоғам
ішінде кеңінен қарастырылуына жол ашқан. Фройд теориялары жалпы ... ... ... ... мақсаттарын объективтік дүние туғызады және ... ... ... оны ... бар ... ... ... Бірақ адамға
өзінің мақсаты дүниеден тыс алынған дүниеге ... емес ... ... ... - деп ... ... ассоциациялық теория. Бұл теорияны ... ... бірі ... ... ... өмір ... ... Э.Мейман. Бұлардың айтуынша, еріктік әрекеттердің барлығы ақыл-ой,
интелектпен байланысып, солардың нәтижесінен пайда ... яғни ... ... мен қажеттілігі секілді рухани күшінен туындайды. Адам
өз мұқтаждықтарын жүзеге асыру үшін мақсат, міндеттер қояды, сол ... үшін алда ... ... ... ... ... ... Бұл үшін
адам ең алдымен алға ... ... ... ... ... оны ортаға
салып көпшілікпен талқылауы қажет. Сөйтіп адам қандай міндеттер, қандай
әрекеттер жасайтынын ... ... оға ... ала ... ... ... соң
еріктік әрекетті атқаруға кірісіп, оны жүзеге асыруы ... ... ... ... ... ... бөлініп отырады. Бірі – ақыл-
оймен байланысты елестеудің ... ... ...... жай әрекеттер. Бұл пікір бойынша ерік өздігінен пайда
болады, ол өзінен-өзі ... ... асып ... Адам ... ... ету
үшін өзінің бұрынғы көрген-білгенін елестетуі керек, сол ... ... ... ... ... ... Мұндай көзқарас адамның
ерік- жігерін белсенді түрде ... ... ... қарастырмайды,
өздігінен ассоциация заңдары бойынша пайда болатын әрекеттер деп түсінеді.
Ерік ... ... ... ... ... ... ... Оның
көзқарасы бойынша, ерік эмоциялық сезімдердің тек бір түрі ғана ... Ерік ең ... ... ... ... ... Жағымды
сезімдер ерікке негіз болып, оларды тудырып ... ... ... эмоцияның
бір түрі деп айтуға болмайды. Өйткені ерік пайда болу ... оған ... ... ... ... ... керісінше адамның мұқтаждықтары
себеп болады. Америка психологі Джемс ерік адамда пайда ... ... ... ... дейді. Оның пікірінше, адамның қимыл-әрекеттері ой
арқылы өздігінен қимылға ... ... ... адам ... ... ... екі
қолын екі жағына созып, бір қолын ... ... ... ... ... ... қолы өздігінен біраз қимылдай бастайды. ... ... бір ... ... ... созып жіпке тізген тасты жай айналдырам деп
ойласа, жібі қимылдап ... ... ... ... ... ... әрекеті деп ойлайды.       
П.К.Анохин әрекет акцепторы ... ... ... Оның ...... ... оқиғалар барысынан оза жүретіндей ... ... ... ... адам нерв ... болақшақта
берілетін әсерді алдын ала біледі. Сигнал негізінде мида көп рет қайталау
арқылы ... ... ... ... ... барлық жүйесі қалпына келтіріледі.
П.К.Анохин ұсынған ережелер мінез-құлықтың еріктік ... ... ... ... тереңдетіп, кеңйте түседі. Творчествалық
мүмкіндігі бар ... ... ... ... алу ... ... қарағанда әлде қайда жақсы ... ... ... аз ғана және ... ... ... ... келтіріледі.
1.3. Психиканың жоғары формасының дамуы адамның санасы
Жеке адамның тұлғалық сипаттарында ерекше байқалатын екі ... бар. Оның ... ... ... мен жеке басындағы даралық
сипаттар. Бұл адамдардың типтік мақсаттарымен байланысты ... ... ... ... және жеке ... бағынышты азаматтық
ерекшеліктер.
Жеке адамның қажеттіліктерінің ... ... ... ... ... адам тіршілігіндегі бірінші қажеттілік. Сондықтан
қоғамдағы тәлім-тәрбиенің өзекті мәселесі-адамды еңбек ету ... мен ... ... әр ... іс қимылы нәтижесінде олардың
автоматталған әрекеті дағдылары, іс әрекет ... ... ... ептілігі, тіршілікке қажетті әдеттері қалыптасып, адамның автономиялық,
физиологиялық және психикалық жағынан дамып жетілуіне әсер ... ... ... ... ... ... іс әрекетті сан рет қайталап отыруы нәтижесінде
қалыптасып, автоматты түрде орындалатын ісі. ... ... оқу ... ... ... ісін ... Дағдының қалыптасуында
мақсат қою негізгі рол атқарады. Дағдының қалыптасуы қимыл ... ... ... орай ... ... тұрады.
Әдет- адамның іс әрекетіндегі мінез құлыққа ... ... ... ... ... әдет ... ... бір іс-әрекет
түрін бұрынғы өмір тәжірбиесінде қалыптасқан дағдылары мен біліміне сүйеніп
отырып жүзеге асырады. Адамның тарихи дамуында ол ... ... ... салт-дәстүрге айналып, халықтық сипат алуы мүмкін. Әдет ... ... ... ... ... ... Ол ... кез
келген іс әрекетінің түрінде кездеседі. Жағымды әрекеттер адам ... ... ... әсер етеді.
Ниет- адамның белгілі қажеттіліктерді қанағаттандырудағы іс әрекетіне
байланысты психологиялық ... күй. ... ... белсенді әрекетін
тудыратын қозғаушы күш делінсе, ал ниет сол қажеттіліктің ... ... ... ... әрекеттерге ұмтылдырады. Олар мазмұнына нақты мақсатына
қарай айқын ниет және көмескі ниет болып бөлінеді. Ниеттердің ... ... ... ... жағдайына байланысты. Адамдардың ниеті
бірнеше сатыдан құралады. Олар: әуестену ықылас ... ... ... ... ... жоғары сатысы.
Қызығу-адамның танымдық қажеттіліктерді сезіп, олардың ... ... ... жан дүниесінің сілкінісі. Қызығу барысында адам
өзінің әр нәрсені танып, білу ... ... үшін ... ... ... меңгеру керектігін түсінеді. Адамның танып білу
әрекетінің қозғаушы күші ретінде қызығу ... ... ... ... ... орай ... ... белгілі бір түсініктеріне сәйкес қажеттіліктерін
қанағаттандыру жүйесі. Өз қажеттілігін орындау жолында адам ... ... пен ... ... ... ... ... сүйене отырып іс әрекет жасайды.
ІІ тарау Сана мәселесінің қазіргі таңдағы зерттелу ерекшеліктері
2.1. Тұлға ... ... адам ... мен ... ... ... Оның ... анық тілі,
еңбектену әрекеті қоғамдық ... ... ... Жеке ... ... ... бар, сыртқы ортаның неше
түрлі әсерлерін бастан ... ... ... ... ... ... ете ... жан.
Жеке адамның психологиялық құрылымы мен ерекшеліктері төрт жағынан
қарастырылады.
1) жеке адамның әлеуметтік ... ... ... ... мұрат дүниетанымдық көзқарас сенім. Бұл жеке адамның адамгершілік
қасиеттерін ... ... ... ... ... бейімділігі. Мұндай сипаттар
адамның даралық қасиетін, өзіндік даму ... ... ... ... көрсетеді.
3) Жеке адамның дара психикалық процестерінің тиянақтылығы мен
өзіндік ерекшеліктері. Ондай қасиеттерге зейін мен ойлау, қабылдау мен ... ... мен ... адам психикасындағы басқа да құбылмалы өзгерістер
жатады.
4) Жеке адамның биологиялық тума қасиеттері-нышан, жоғары жүйке
қызметі. Бұлар адамның ... мен жас ... ... ... ... ... ... қасиеттер машықтану мен жаттығу
арқылы қалыптасып жетіледі.
Ерік туралы спиритуалистік түсінік мінез-құлықтың шын ... мен ... да ... ... ... деп ... қате болар
еді. Оны байрығы психолгия бұрыс талқылап, сипаттаған еді. Бұл ... ... ... ... іс-әрекеттің негізі мен мазмұнын құрайды
деген. Ерік еш нәрсені жасамайды, ол құрамайды, әрқашан тек ... ... Ол ... өзге ... процестердің ағымына процестердің өзіне
тән заңмен араласады» деді. Сонымен, ескі психологияның ырықты және ырықсыз
іс-әрекетпен ... ... және ... ... ... ырықты және
ырықсыз ағымын ажырытуына толық негізі бар. Геффдинг еріктің сәйкес елестер
шақырылғанда алғашқы болып ... ... ... - дейді ол, -
алғашқы серпілісті тудырады және бұрғылайды, тесік бұрғыланып болған ... ... өз ... жарып өтуі керек, сонда бізге бір рет ... ... ... ғана ... пен ... ... зерттеулерінің нәтижесінде «ерік
адам қылықтарына дем беруші» ... қуат ... ... ... ... ... ... адам қылықтарының көзі ... ... ... ... ... да биологиялық қуаты. Ал бұл ... ... тыс, ... ... ... (махаббат) жыныстық
құмарлықтың психо-сексуальды энергиясы. Мұндай тұжырымдаумен З.Фрейд адам
қылығын осы ... ... яғни ... ... ... ... деп, ал кейін бұл қылық адамның арғы дүниеге
(өлімге) ұмтылысының ... ... ... ... ... З.Фрейд
болжамдары оның шәкерттерінің еңбектерінде ... ... ... ... бірі ... ерік энергиясы адамның әу бастан жыртқыш
болуынан дегенді алға тартты. Егер осы ... ... ... ... ... ... жүзеге асып тұрмаса, ол әлеуметтік қатерге айналып,
ырыққа келмейтін ... ... ... мүмкін. А.Адлер, К.Г.Юнг,
К.хорни, Э.Фромм ерік көріністерін әлеуметтік жағдайлармен ... үшін бұл - әр ... ... ... қалыптасқан әмбебап қылық және
ойлау түрлері, А.Адлер әкімшілік пен әлеуметтік ... ... ... мен Э.Фромм ерікті мәдени ортада өз мүмкіндіктерін іске асыра
білудің шарты деп біледі. ... ... ... бағыты өкілдерінің
(З.Фрейд және ... ... да ... ... – адам
әрекеттерінің көзі – қажеттіліктердің мәнді, бірақ ... ... ... ғана дәріптеуге бағытталған. Пікір қарсылығын тудыратын тек ... ғана ... ... өз ... ... мен ... ... ететін ықпалдарды түсіндіру де ғылымдық көзқарасқа сай ... ... ... болмысы, яғни тіршілігіне қарсы қатерге де ... ... ... ... ... ... т.б. ... бұл жағдайды ескермейді. Еріксіз әрекеттердің ... ... ... ... ... ... –инстинкт әректі ырықсыз
орындалады. Психологияның табиғи – ... ... ... ... ... ... ... әрекеттердің негізі мұндағы материалдық
процестер, сыртқы әсер мен мидың уақытша байланыстары шартты рефлекстер деп
түсіндіреді. ... ... ... физиологиялық механизімін
зерттей отырып, адамның ассоциациялық рефлекстердің жиі ... ... ... жіктеп ажыратуға бейімделетіндігін және сол рефлекстер
арқылы қимылдарын ... ... ... дәлелдейді. Ал
И.П.Павлов ерікті ... ... ... ... ... ... бағынатын, шартты ассоциациялық процесс деп анықтайды.
И.М.Сеченов пен И.П.Павлов ерік қимылдарының белгілі бір себепке байланысты
пайда болатындығын эксперименттік ... ... ... ... деп ... ... ... қозғалыстарымызды бейнелеу
мағынасында ұғыну керек». «Адамның кез келген ... ... ... тыс ... деп ... ... ... тәуелділігін және ол ... ... ... көрсеткен болатын.           
2.2. Сана мәселесін зерттеудің негізгі ерекшеліктері
Сана түсінігі пәлсапа саласында негізінен адам болмысы ... ... ... ... ... және адамзаттық тарих пен
мәдениетті жалғастыруды қамтамас ... әдіс ... ... ... және жеке ... ... көрінеді. Шын мәнісінде, сана арқылы
қоғамдағы байланысты жеке адам өзінде бекітеді.
Сана — бейнеге ... ... ... түсе ... ... ... заттармен байланыс іс-әрекеті, табиғи және мәдени
қатынасы, қашықтағы, жақындағы адамдар өзара қатынасы мен қызметі, яғни ... ... ... бағытында әдіс-тәсілі ретінде пайдалану. Сана
түсінігі бұл психика түсінігі; психика тірі жанның қоршаған ортамен тікелей
байланыс тәсілі (сондай-ақ жеке ... деп ... ... ... ... ... және көрінісі ретіндегі, психикалық
қабілеттілік жыйынтық, табиғи және ғарыштық ... ... ... және ... ... өз-өзіне бағыт-бағдар жасай
алуы мен басқара алатын қабілеттілікпен қамтамасыз етуі.
Адам санасы, оның ... ... ... ... ... ... болып келмейді. Онда адамнан тыс және оған ... ... ... ерекшелігіне қарай, адамның адаммен, заттармен, табиғатпен
қатынас ... ... және ... ... ... ... ... үйлесімділікте — анық және жасырын — байланыстар
байқалмайтын сана ... Бұл ... ... ... ... ... ... Оның деградацияға
ұшырауы сананың құлдырауына әкеледі.
Әртүрлі уақыт кезеңдерінде адам санасы бір ... ... Оның ... бір ... қатысты айқындалып көрінуін, «ашылуын»,
ол өзі ... ... оның ... ... ... Сана жеке ... ... және кейінгісі ... ... ... ... ... тән қатынасты бекітеді. Жеке адамның басқа адамдармен,
заттармен қарым-қатынас ... ... және оның арғы ... ... ... сана ... ... қарапайым жолмен зерттеуге және түсіндіруге келе бермейтін,
ерекше нысан. Ол адам ... ... ... ... ... ... өмірі, адам дене мүшесімен ғана шектеліп қалмайды, ... ... ... оның ... ,— ... ... ... әрекеттерінің әдіс-тәсілдерінде, мәдени формалар мен әртүрлі табиғи
күштерде көрініс табады.
Қазіргі кезге дейін сана және оның ... мен ... ... Олар ... әр ... ... өз ойларын қорытып
келді.
Ақыл парасат, сана – сезім иесі ретінде адамның ең басты ... ... өзін ... ... ... – білуге деген ерекше ұмтылыс. ... ... ... ... ... ... білу ... ішкі құпиясына үнілнді, қасиеттерін анықтайды, даму заңдылықтарын
біледі, өзінің орнын, ... ... ...... ... Басқашаайтқанда, таным барысында адам өзін қоршаған ортаны игереді, ол
туралы білім кеңейіп, тереңдей ... ... ... мен ... туралы
жалпы мәлімет ңшкі мәнге қарай ұмтылып, жүйелі, шынайы білімге айналады.
Ендеше, танымды адамның жаңа әрі тың ... ... ... баюы деп
есептеуге болады.
   Философиядағы тиянақты идеалистік ағым жалпы алғанда дүниені танып ... ... ... ... ... таным теориясының метафизикалық
материализмінің таным теориясының ең басты екі ... бар: ... ... ... ... ... ... енгізілуі,
екіншіден, таным теориясына диалектиканың қолданылуы.
   Диалектикалық материализмнің ... ... ... ... ... және ... қоғам мүдделері үшін практикада қайта құру
мақсатын көздейтін таным процесінің заңдылықтарын зерттейді.
   Сонымен диалектикалық материализм таным ... ... ... алады. Ал бейнелеу дегеніміз айнаның бетінен шағылысқан ... оған ... ... да ... болмайды. Бейнелеу – таным –
білуге тиіс объекті мен танушы ... ... ... ...
қатынас процесі.
  Сөйтіп, танымның субъектісі деп жеке адамдарды, таптар мен ... кең ... ... тұтас тарихи нақтылы қоғамды айтуға болады.
Сонда – ақ, субъект өз болмысын, өзінің ішкі ... ... ... ... ... ... ... қатынайтарды таным объектісі
ретінде қарастыру қажет. Олар ... ... ... ... ... ... ... объектісіне айлады. Бақаша айтқанда, таным
объектісі дегеніміз материалдық және ... ... ... практикалық
және теориялық тұрғыдан қарым – қатынасқа түсетін, нақты тарихи іс - ... ... ... ... ... объектілері адамның практикалық қызметімен тығыз байланысты және
әрқашан соған тәуелді болады. Таным процесінің негізінде адамның объективті
дүниеге тигізетін белсенді ... ... ... таным адамның объективті
құбылыстарымен байланысына, оларға ... ... және ... байланысты дамып отырады. Осы тұрғыдан алғанда, таным дүниенің
белсенді әрі нысаналы бейнеленуі деп қарастыруға болады. Қоғамдық ... ... ... күші ... ... Ол өмір сүру, іс - әрекет
жасау барысында адамдардың алдына ұнемі шешуін талап ететін проблемалармен
міндеттер ... ... ... айтқанда, таным процесіндегі субъект – ... ... ... қатынастары, адамның ой санасы мен сыртқы пактикалық қызмет арқылы
байланысқан. Таным болмыстың жай ғана ... ... ол ... ... ... іске асады.
   Таным теориясы адамзаттық ... ... ... пен ... ... мен ... жетістіктерін философиялық жағынан қорытуының
нәтижесі. Сонымен бірге ол қазіргі ...... ... ... ... ... сәйкес одан әрі тез қарқынмен дамуда. ... біз ... ... ... ... ... және
теориялық рөлі арта түскенің көріп – ... ... ...... ... ... Өйткені таным процесіндегі
субъектінің ... ... ... жаңа ... ... ... сәйкес келуі немесе сәйкес келмеуі мүмкін. Осыған ... мен ... ... проблемасы алға тартылады.
     Ақиқат дегеніміз не? Аристотель ... ... ... ... ... ... ... адам санасында бейнеленуі
деп түсінді. Дегенмен ол ақиқаттың дәйекті ... ... ... Шын мәнінде, ақиқат дегеніміз біздің біліміміздің бізден тысқары түрған
объектіге сәйкес келуі, оның санамызда дәл ... ... ... жету ... пен ... арасындағы өзара байланыс негізінде жүріп
жататын әлеуметтік – ... ... Егер ... ... бар ... оны білдіріп отыратын адамның
тұсінігі сол ақиқатты бірден, толығы мен, ... ... ... ... ... біртіндеп, салыстырмалы тұрде ғана білдіреді. Бұл жерде
салыстырмалы ақиқат пен ... ... ара ... ... ... ... ... мынадай қағидаларға сүйенеді: 1)
ақиқат - әлеуметтік  процес; 2) объективті ақиқатты мойындау – ... ... ... сөз; 3) ... ... жағдайда нақты; 4) практика –
ақиқаттық жалпы өлшемі; 5) ақиқатты тану – ... ... ... ... өте ... ... толы, ұзаққа созылған ... оны іске ... ... ... ... мен тәсілдер
қолданыланына өзінен - өзі түсінікті. Кең мағынада әдіс дегеніміз белгілі
бір ... шешу ... ... ... жол, ... айла мен ... Ғылыми таным әдістерін қолданудың басты мақсаты шынайы, ... қол ... ... ... түсінігі пәлсапа саласында негізінен адам
болмысы тұрғысынан, яғни қоғамдық үдірістердің көрінісі, құбылыс және
адамзаттық ... пен ... ... ... ... әдіс ретінде
қарастырылады. Сана қоғамдық және жеке «өлшем» бірлігінен көрінеді. Шын
мәнісінде, сана арқылы ... ... жеке адам ... ... бейнеге сүйене қоғаммен ... түсе ... ... ... ... байланыс іс-әрекеті, табиғи және мәдени
қатынасы, қашықтағы, жақындағы адамдар өзара қатынасы мен қызметі, яғни осы
образдарды ... ... ... ... ... ... ... бұл психика түсінігі; психика тірі жанның қоршаған ортамен тікелей
байланыс тәсілі (сондай-ақ жеке адам) деп ... ... ... ... ... және көрінісі ретіндегі, психикалық
қабілеттілік ... ... және ... ... ... ... және ... іс-әрекеттерінде өз-өзіне бағыт-бағдар жасай
алуы мен басқара алатын қабілеттілікпен қамтамасыз етуі.
Сана пайда болумен ... бала ... ... өз қоршаудағы орнын
біле бастайды. Сыртқы дүниемен қарым-қатынастарының өзгеруі, онда жаңа
мұқтаждықтар, ... ... жаңа ... ... дами ... ... ... дамуда сандық көріністер бара-бара сапалық
қасиеттерге көшіп отырады. Мысалы, тілдің шығуы, сананың пайда ... ... даму ... табылады. Тәрбие мен оқудың әсерімен бала психикасы
біртіндеп ... ... ... айналады. Бірақ та оған дейін
балалардың психикалық әрекеттері бірнеше кезеңдерден өтеді. Олар ... ... ... ... ... ... ... дамуы
бірыңғай процесс болғанмен, оның төменгі сатылары жоғарғы сатыларға негіз
болып, оларыдң пайда болуына дайындық жасап ... ... Э. ... ... еріктік әрекеттердің барлығы ақыл-
ой, интеллекпен байланысып, солардың нәтижесінен пайда болады, яғни ерік
адамның ... мен ... ... ... ... туындайды дейді.
Ал З.Фрейдпен оның шәкірттерінің тұжырымдары бойынша ерік ... ... ... ... жыныстық құмарлықтың энергиясы деп қарастырады. Мен
бұл пікірді ... ... ... ерік ... ... ... ақыл-ой арқылы ойлап, қандай да бір әрекетті мақсат қою арқылы жүзеге
асырмай ма?  Біз жоғырыда айтып ... ерік ... ... ... ... ... тұратынын білдік. Ерік пайда болу үшін, ең ... ... ... түрткілер болу керек. Бұлар адмның ... ... күн ... тіршілік ету үшін оған өзінің табиғи және
рухани мұқтаждықтарын қанағаттандыру керек. Ол мақсат қоюдан басталады. ... адам ... өтеу үшін ... ... ... ... ... кезеңдері мынадай сатылардан өтіп отырады. Алдымен адам мақсат қойып
соған жетуге ұмтылады. ... жету ... ... ... ... ... ... түрлі ниет-тілектер пайда болады. Ниет-тілектер
арасында өзара тартыс болып, ... ... ... ... ... адам бір ... келіп, ақыр соңында шешім қабылдайды.
Міне, сонда ғана адамның қалауы толығымен орындалып, мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ортамен белсенді қарым-
қатынаста келуінен туындайды. Еріктің ... ... ... қандай да
қылыққа мәжбүрлеп, көндіруді білдірмейді. Адам табиғатынан қоршаған ... ... өз ... қолдай да, жалғастыра да алмайды. Ерік
бостандығы – табиғат пен ... ... ... ... ... ... ... жете танып, өз әрекетін соларға сай ... ... ... А., ... С. ... Алматы, 1966
2. Жарықбаев Қ. Психология Алматы, 1993
3. Гоноболин Ф.Н. ... ... ... ... Ә ... ... Алматы, 1996
5. Глуханюк Н.С, Семенова С.Л. Обшая ... ... ... В.А. ... ... ... ... 1988.
7. Л.А. Венгер, В.С. Мухина “Психология” Москва “Просвещение” 1988.
8. “Советский Энциклопедический Словарь” Москва 1981.
9. ... ... МГПИ Т.Н. ... ... В ... ... Алматы 1980
11. Столяренко Л Основы психологий Феникс ... ... А ... ... ... ... ... Москва 1971 г
14 О.А. Шаграева “Детская психология” Москва “Владос” 2001 г
15.Р.С.Немов “Общая психология” ... 2001 ... ... ... Ітом. Москва “Посвещение” 1995 г
17 Р.С. Немов “Психология” ІІтом. Москва “Владос” 2002 г
18. Р.С. ... ... ... ... “Владос” 2002 г
19. Л.ФОбухова “Возрастная психология” Москва ... ... ... ... В.С.Мухина “ Возрастная психология” Фенникс 2000 г
21.А.Д.Стаоляренко “Педагогическая психология” Фенникс 2000 г
22.Т.Тәжібаев “Жалпы психология” ... 1993 ... ... ... психология” Алматы Дарын 2003
24 Ж.Пиаже. Психология интеллекта Москва, 2001
25 Лебитов “Детская и педагогическая психология” Москва, 2000

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет
1999 жылғы Қазақстандағы халық санағы бойынша елдің деморафиялық жағдайы4 бет
«Бөлшек сандары бір санау жүйесінен екінші санау жүйесіне ауыстыру»4 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Авторлық сана – мәтіннің базалық ұғымы56 бет
Адам санасы4 бет
Адамгершілік сананы қалыптастыру әдістері44 бет
Адамдар санасына жарнама әсерінің теориялық аспектісі37 бет
Адамзат ақырзаманға күн санап жақындап келеді8 бет
Адамның сана сезімінің қалыптасуы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь