Бала ойы және оның ерікті дамытудағы мәні

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ

1. БАЛА ОЙЫНЫҢ ДАМУЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Ойлау туралы ұғым, ойлаудың теориялары 5
1.2. Бала ойының дамуы оның ерекшеліктері 9
1.3. Бала ойы және оның ерікті дамытудағы мәні 14

2.БАЛА ОЙЫН ДАМТУЫДАҒЫ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ БАҒЫТТАР
2.1 Бала ойын дамытуға арналған жаттығулар мен тапсырмалар 16
2.2. Бала ойлауының даралық айырмашалықтары 26

ҚОРЫТЫНДЫ 30
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 33
        
        мазмұны
КІРІСПЕ
1. БАЛА ОЙЫНЫҢ ДАМУЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Ойлау ... ... ... ... Бала ... ... оның ... ... Бала ойы және оның ... ... мәні ... ОЙЫН ... ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ БАҒЫТТАР
2.1 Бала ойын дамытуға арналған жаттығулар мен тапсырмалар 16
2.2. Бала ойлауының ... ... ... ... ... Түйсіктер, қабылдаулар мен ... ... ... ... әсер ... ... мен құбылыстардың өзін, я
болмаса жеке сипаттарын бейнелейтінін анықтауға болады. Бұл ... ... ... ... сезімдік негізі болады. Бірақ адам
баласы ... ... ... ... ... танымның бұл
сатысымен қанағат етіп ... ... ... ... де бұл ... ... кең және ... Өзі нақты тура түйсінбесе де, қабылдамаса да бетпе-
бет кездеспеген заттар мен ... ... ... ... ... ... күн ... космос тозаңынан пайда болды. Осы заманғы
өсімдік және ... ... ... ең ... ағзадан дамып өсті.
Қоғам бастапқы тайпалық құрылыстан осы күнгі қоғамдық формаларға жеткенге
дейін ұзақ ... ... ... ... ... ... туып,
үздіксіз дами отырып, осы заманғы күрделі механизмдер дәрежесіне жетті. Осы
аталған фактілердің бәрін ... ... ... ... та ... жүйеге келтіріп, білім жинап алу біздің қолымыздан келеді. Осындай
өзара байланысы бар таным арқылы бізді қоршап ... ... мен ... ... ... оларды бейнелеу-ойлау процесімен байланысты.
Ойлау заттар мен құбылыстардың жалпы сипаттарын, олардың арасындағы
табиғи ... мен ... ... ... процесс. Ойлау
таным процестерінің ішіндегі ең биік сатыда тұрған жоғарғы процесс. Дәлірек
айтқанда ойлау адам баласына ғана ... ... ... Мәселен
маймылдар өздерінің күнделікті өмірінде шешу тілейтін мәселе туса, ... ... ... жасап оны шешуге тырысады, кейде шешеді де. Бірақ
хайуандардың ойлауы ... ... ғана ... ... ... ... ғана ... ситуациялық ойлау, олардың шындықты бейнелеу
сатысын жоғары көтеру процесі емес. ... ... ... ... ... ... яғни сезімдік таным дәрежесінде
ғана өтіп жататын саты. Ал ... ... ... ... салыстырғанда
үздік ілгері кеткен, жоғары процесс.
Адам әркез алдына мақсат, міндет қоя ... де ... ... ... қоюы ... Өмір ... мен білімі жеткілікті кісі алда тұрған
міндетті тез ... да ... қоя ... ой ... бағытын
айқындайды.
Мақсаты: Ойлаудың адам баласына тән ... ... ... ... ... күштерінің қалай пайда болатынының психологиялық бағыттары мен
тәсілдері.
Зерттеу ... ... ... көзқарастарына тоқталу, талдау жасау;
2.ойлау, іс-әрекеті болатын білім қорын жинау;
3.танымдық процестерге тоқталу;
4.әдіс-тәсілдерге сипаттама беру;
5.дүниетанымды қалыптастыру;
6.берілген әдебиеттермен жұмыс істеу;
7.ақыл-ойды дамытатын жолдарды ... ... Адам ... ... ... ... ойдың тәсілдері
мен көптеген жолдары ... ... ... ... мен ... арқылы, ой процесінің адам баласына ғана тән екендігін зерттеу
болжамы арқылы ... ... ... ... дейінгі балалардың ақыл-ойының
психологиялық дамыту жолдары сурет салу арқылы, ойындар әдісі арқылы,
заттарды салыстыру ... ой ... ... жаттығулар арқылы, еңбек
арқылы табиғатты бақылату арқылы ... ... ... ... ... ... балалардың психологиясын қалыптастыру мәселесі-
ақыл-ойды дамыту, оның теориялық іргетасын қалаудың генезистік жағдайларын
қарастырудан басталады. Бүгінгі күні-этнопсихология осы ... баса ... ... ... ... ойы және оның ... ... мәні.
Зерттеу обьектісі: Психология ғылымындағы баланың ойлау мәселесі.
Зерттеу әдісі:
Методологиялық негізі:
Зерттеу жұмыстың құрылымы: Жұмыс кіріспеден, негізгі бөлім және ... ... ... ... бөлімінде ойлаудың шығуы мен дамуы туралы
қызықты пікірлерге тоқталып кеттік. Негізгі бөлімде ойлау ... ... ... ойлаудың негізгі формалары мен әдіс-тәсілдері
қарастырылған. Сонымен ... ... ... ... мен ... ... ... ДАМУЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Ойлау туралы ұғым, ойлаудың теориялары
Сыртқы дүниені толық тануға түйсік, қабылдау ... ... Біз ... біле ... ... мен ... тек ... арқылы
ғана білеміз. Түйсік, қабылдау процестерінде сыртқы дүниенің заттары ... ... ... қорытындылар жасалады. ... ... ... дүние заттары мен құбылыстарының ішкі құрылысын, оның
қажетті қатынастары мен байланыстарын ... ашып бере ... ... ... ... ... ... бір-біріне жанастыра отырып шешуде өте
жақсы ... ... ... ... ... мен ... ... миымызда жалпылай және жанама түрде сөз арқылы бейнеленуі.
Ойлау, қабылдау елестермен тығыз ... ... пен ... ... ... ... ... тыс ешбір ойлау болмайды.
Ойлау сезім мүшелері арқылы алынған мәліметтерді өңдейді. ... ... ... ғана ... ... ... ... жалпылағыш
элементтер мол болғанымен, оның таным мүмкіндігі ойлаудан әлдеқайда төмен.
Ойлаудың қамтитын ... өте ... ойы ... сөз ... ... Біреу екінші біреуге
пікірін білдіргенде өзін ... деп ... ... Ой ... сөз
күйінде білдірілгенде ғана ... ... ... ... мен ... бірдей нәрсе деп, бұлардың арасына теңдік ... ... ... Ой ... ... бейнелеудің ең жоғарғы формасы, сөз ойды
басқа адамдарға жеткізетін құрал болып ... ... сөз ... ... адам өзінен бұрынғы ұрпақтар ... ... ... ... қала ... ойды ... онан әрі ... мақсаттарына
пайдаланады.
Сөйлеумен тығыз байланысты жүріп отыратын ... ... тек ... ... ғана тән процесс болып табылады. Кейбір
психологтардың ... ... ... ... ... ... ойлауы
төмен, логикасы шорқақ дейтін теориялар ғылыми жағынан дәйексіз болып
есептелінеді. Адамның ойлауының ... даму жолы өте ... ... ... ... ... ... өзгеріп отырады. Қоғам ілгері ... ... мен ... ... ... жаңа ... ... болып,
қалыптасады, бұрынғылары секіріп қатардан шығады.
Адам сыртқы дүние құбылыстарының ... ... ... ... ... да ... ... қазір ойлаудың практикалық әрекетпен байланысқан
сан-салалы түрлері пайда болады.
Ойлау адамның сыртқы дүниемен қарым-қатынас жасау процесінде туындап
отырады. Адам ... ... ... ... шындық.
Ойлау өзіндік ішкі қарама-қарсы қайшылықтарға толы процесс. Бұл ... және іске ... ... ... ... ... ... пайда
болуында жаңа белгісіз нәрселерге зерсалып, қызығудың да маңызы зор.
Ойлау аса күрделі психикалық процесс. Оны зерттеумен бірнеше ... ... ... ... мен ... орны ... Осы ... ойды зерттеудегі әдіс-тәсілдерінде де өзіндік айырмашылықтар бар.
Адамның өз өмір ... мен ... ... әр ... ... отыруына тура келеді. Осындай мәселелер мен күрделі
істерді шешу ... ... ... ... ... ... әлі
де беймәлім құбылыстар сыры мен ашылмаған нәрселердің көп ... [1. ... ... ... ... ұштасқан тілмен тығыз байланысты
психикалық процесс, сол арқылы болмыстың , дүниедегі нәрселердің жалпы және
жанама ... Бұл ... адам ... ... және ... ... ... Ойлау сыртқы дүниедегі болмыстың жалпы жанама
жолмен біздің санамыздағы ең биік сатыдағы ... ... ... өмір
тәжірибесі мен практикалық іс-әрекеттері нәтижесінде пайда болып, тікелей
сезім процесінің шеңберінен әлдеқайда асып түседі.
Ойлаудың тілмен тығыз ... ... және оның ... мәні ... ... ... ... сипатта болатындығын көрсетеді. Адамның
дүниетанымы, білімі және өмір ... ... ... мұра ... ... ... Адам ақыл ... дамып жетілуі
мен білімінің өсуі ... ... ... ... ... ... ... өмір қажеттіліктерін қанағаттандырып отыруға ... даму адам ... ... ... қарым-қатынасын нығайтады.
Үлкендер өмірі мен араласы талабы мен оған ... ... ... ... ... келуі балалардың сол өмірде өзінің шамасы
келетін ойын формасында игеруінде алып келеді. ... ... ... ... үшін ... ... ... жағдайлар мектеп жасына
дейінгі қоғамдық тәрбие ... ... ... Мектеп жасына дейінгі
мекемелер балаларды ... ... ... ... ... ... ... алға жүргізіп қалыптастырып, қоғамдық пікір пайда болады. Арнайы
жүргізілген ... ... ... ... психикалық дамуының
жалпы дәрежесі мен мектепке, оқуға ... ... ... ... ... бармағандардан жоғары болады.
Мектеп жасына дейінгі балалардың іс-әрекетінің негізгі айтып өткендей
жетекшісі ойын ... ... оның ... ... болуы балалардың
өздерінің көп уақыттарын ойымен алданып отыр. Үлкендердің ойын ... ... ... ... байланысты емес, ойын баланың ... ... ... Онда ... ... ... оқу ... негізінде
қаланады. Балалардың ересек ... ... ... ... алмайды. Бұл қажеттіліктерден балалар ойын үстінде
қанағаттана ... Ойын ... ... ересек ролін алып, еңбектік
өмірді ғана емес, сол сияқты әлеуметтік қарым-қатынасты нақтылап көрсетеді.
Балалардың ... ... орны оны ... ... ... айрықша
түрі болып саналатын ролдік ойынның ... болу ... ... ... ... ... арасында болатын обьективті қарым-қатынас тұңғыш рет
ашылып, ол әрбір іс-әрекеттерге араласу ... ... ... ... ... және бір сыпыра құқықтар беретінін ... ... ... ... мәселен бала сатып алуға ниеттенген уақыт мұқият
қарауға, қызмет көрсетуге байланысты ескертпе ... ... бар ... дүкеннен шығарда сатып алған заты үшін ақша төлеуі міндетті екенін
атқару дегеннің өзі ролде көрсетілген міндетті ... және ... ... ... байланысты құқықты жүзеге асыру болып саналады. Сонымен
егер ойынның ... ... ... ... және ... ... оны балалар ойыныда байқалатын түрлі жағдайда өзін ... ... ... ... ... ... құрамына және өзіндік
мүмкіндігіне байланысты бұйырып, билеп-төстеуді ұнататын сондай-ақ тасада
қалып қойғанды дұрыс көретін балаларда болады. ... ... ... ... пассивтігін дәрежесін анықтайды.
Әлеуметтік және талаптанушы тіршілік иесі ретінде ... ... ... ... ... шаттығына қуану қиындау болады. Әдетте
сезімнің шарықталуына бөліскенде және ... ... ... ... ... ... Таныту қажеттілігі мен бірге тебірену
қабілеттерінің өзара әсері ... ... ... ... қарым-қатынас туындайды. Осы айтылғандардың бәрі баланаң ойнаушы
тобын мінез құлықтың әлеуметтік түрі ... ... және ... ... ... ... мектебі деп түсінуге мүмкіндік береді.
Ойнап жүріп ... ... ... қабілетін үйренеді.
Балалар жасайтын іс-әрекеттер азды-көпті ықшамдала бастайды. Ойын
дамуының бұл сатысында ... ... ... болатын қарым-қатынас
қызықтыра бастайды. Ойын басталмай тұрып балалар кімнің-кім екенін ... ... көп ... ... ... ... Ойын мен ... мектеп
жасына дейінгі баланың психикалық дамуында елеулі ролді сурет ... ... ... ... ... ... атқарады.
Оның әрқайсысы берілген сапалары бар нәтижесі сурет құрылыс алуға бағыттар
мен ... ... ... ... ... ... аударады.
Балдырғандардың салған суреттері өзіне тән белгілермен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... заттардың арақатынастары және
кеңістік ... жиі ... ... ... дейінгі балаларда
жекеленген бұл еңбек ... ... ... ... ... тән кейбір псхикалық қасиеттер қалыптасады. Солардың ішінде
негізгі өз ... ... ... ... ... бұл іс-әрекеттің
басқа адамға келтіретін пайдасын басшылыққа алу болып табылады. Нәтижесінде
мектепке дейінгі шақта баланың оқу ... ... ... ... өзі үшін оқу ... ... ... оқу міндеті қанадай да
болмасын бір жаңалыққа үйрену пайда болуы мен ғана ... ... ... үлкендердің нұсқауына зейін қоя тыңдап орындап пайда
болуы мен тәсілі ықылас өзін-өзі ... ... ... ... ... баланың психикасында алдымен қабылдау, зейін, ес, ойлау тәрізді
психикалық процестерінің ырықтылығы мен басқарылуына өте жоғарғы ... және ... ... ... ... ... Бала ойының дамуы және оның ерекшеліктері
Біріншіден, ойлаудың түрі ... ... пен ... ... іспен ұштасқан. Бөбектердің ойы осы іс әрекетпен
байланысты. Екінші, ... ... ... ... ... ... ... олардың заттарды ұстап тұтынуы нәтижесінде ... Олар ... ... көрнекі түрде қабылдап отырады. Үшінші, абстарктылы ой.
Ойлаудың бұл түрі бойынша ... ... ... ... пайымдау
әрекеттері дамып, ғылыми түсініктері өрістейді.
Ойлаудың даралық ерекшеліктері адамның танып білуінің ... мен ... ... ... ... болып саналады.
Ондай салаларға өз бетінше ... оның ... ... ... ... ... ... жатады. Барлық ойлау әрекетіне тән басты қасиет-
дара адамның әрбір нәрсенің мәнді қасиеттерін өздігінен ажыратып, олардан
жаңа ... ... ... ... ... ... ... сапалық
қасиеті- нәрселердің мән-жайын дұрыс ұғынып, олардың ... ... ... ... ашып ... ... ... Мұндай әрекет ойлау
жүйесін жетілдіріп, адамның ақыл ойын өрістетеді. Адам ойлауының дамуына
ықпал етудегі бір ... ... ... қасиетін арттыру,
сөйтіп адам ойының ... ... ... ... ... болып
табылады.
Ойлаудың физиологиялық негізі үлкен ми сыңарлары қыртысында құралатын
уақтылы нерв ... Бұл ... ... екінші сигналдардың
әсерінен туады, екінші сигналдар реалдық шындықты бейнелейді, бірақ сөзсіз
бірінші сигнал системасы негізінде пайда болады.
Ойлау ... ... ... ... де ... бірі ... Екінші сигнал системасы қоршаған дүниеге шексіз хабардар болуға
мүмкіндік береді. Ойлау тек екі сигнал системасының екеуінің де ... бір ... ... ... ... роль сигнал системасында болады,
өйткені сөз мазмұны жағынан неғұрлым бай болып келеді, ол дерексіздену ... ... ... ... іс- әрекетіміздің құралы болып табылатын сөзбен тығыз
байланысты. Адам ойлаған кезде, ол өзінің ойын ... ... ... ... ол ... айтып отырған кең өрісті сөйлем формасында жасалады, бірақ
көбінде ой ... ... ... ... ... сөйтіп біз бұл ішінен айтуды әрқашан байқай бермейміз.
Адамның ой әрекетінің әлеуметтік сипаты бар. ... ... ... ... ... ... өз ... айтып, пікір алысудың
керектігін сезді, міне осылай қарым-қатынас жасаудан келіп ойлау мен ... ... [2. ... талаптарын ескеріп, оған деген қарым-қатынасын қайта
құрса, қарым-қатынастардың жаңа ... ... ... ... ... ... шарты ересек адамның жеткіншекке әлі бала деп қарамауы болмақ. Алайда
бір ... ... ... ... ... ... ... атап айтқанда бұл жағдайлар мыналар:
1) жеткіншектің қоғамдағы жағдайының ... ол ... ... ... сол ... қала ... оның материалдық жағынан ата-анасына толық тәуелділігі, ата-анасы
мұғалімдермен қатар тәрбиелеуге ... ... ... ... баланы бағыттап және тексеріп отыру, бақылау әдеті.
4) әсіресе бастапқыда ... ... мен ... ... ... оның ... ... жасай
алмайтындығы.
Осының бәрі ересек адамға жеткіншекті бағынуға, тіл алуға ... ... ... ... және ... ... мен дербестігін
ұлғайту қажет емес әрі жөнсіз дегенді ақтайды. Алайда ересек адамның мұндай
көзқарасы жеткіншектің талаптарына қарсы ... қана ... ... ... осы ... балаларды тәрбиелеу міндетін де қарсы келеді.
Жеткіншектің ... ... ... ... ... даярлау үшін қоғамдық
тұрғыдан қажет. Мұның өзі өте күрделі процесс, уақытты ... ... ... ... ... ... мен ... жүйесінде өмір сүре
бастаса мүмкін болады, ал бұл ... ... әрі ... ... міндеттер мен құқтарды ұлғайтумен байланысты. Тек осындай
жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... орындауға, адамдармен қарым-қатынас жасауға үйрене алады. Нақты
осы себептен де жеткіншекті ... ... ... қарым-
қатынастардың бұрынғы типін жаңамен ауыстыруды талап етеді.
Ойлау әрекетінің ерекше мәнді тағы бір жағы бар. Ол ... ... ... ... ... ... әрбір адамда осы ойлау процесінің қалайша
дамып, өрістеп отыратынын зерттейді.
Ойлау дербес процесс. Капиталистік елдердің ... ... өз ... ... Біреулері ойлауды қабылдау бейнелерінің
тек жиынтығы деп түсінеді, екіншілері ойлау мүлдем бейнесіз ... ... ... дүниені жасаушы күш деп ұғындырады.
Ойлау процесінің сезімдік танымнан айырмасы сол ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешуінде. Бұл ойлау
процесінің бірінші фазасы болып табылады. Одан ... ... ... ... ... Үшінші фазасы гипотезаның дұрыс бұрыстығын
сынау үшін ... ... ... анықтап айтып беру ұзақ іс сияқты, ал ойлаудың
өзіне тән ... тез өтіп ... ... ... ... ... қозғалып, ағытылып жатуын мүлтіксіз қамтамасыз етіп
отырады.
Ойлау процесінің ... ... ... ... ... ... ... бар екенін білуге болады.
Бір нәрсе туралы ойлағанда біз әрқашан да ұғымға сүйенеміз. ... ... қоса ой ... да ... ... бастапқы формасы
болып ұғым есептеледі. Ұғым дегеніміз зат ... ... ... ... ... ... ... бейнелейтін ой. Егер мен жақтаулардан
құралған, төрт аяғы бар бар ... ... бұл ... не үшін жасалғанын
түсінсем, менде стол деген ұғым ... Ұғым ... ... болып табылатын
елестен ерекше. Ұғымдар дара және жалпы ... ... ... ... ғана ... олардың бір-бірімен байланыстары мен
қарым-қатынастары бейнеленіп отырады.
Шындықтағы заттардың қарапайым байланысы пікірлерден көрінеді. ... бір зат ... ... не оны бекерге шығаруда көрінетін ... ... ... ... де ұғым ... тек ... материалдар
негізінде, тілдік терминдер мен сөйлемдердің негізінде ғана туып, өмір сүре
алады. Өйткені бұл екеуінің негізгі мүшелерінің мазмұны ... ... көп. ... дегеніміз ойлау формасы, мұнда бір нәрсе мақұлданады, не
теріске шығарылады. Пікірді көбінесе ұғымның мазмұны ашылады.
Бір ... ... ... жаңа ... ... ... ... ой
қорытындылары деп аталады. Қатар тұрған кездейсоқ пікірлерден қорытынды
шықпайды. Ой қорытындыларының мысалы ретінде геометрия жөніндегі ... ... ... Ой қорытындылары индуктивтік және дедуктивтік
болып келеді. Индуктивтік ой қорытындылары, бұл ... ... ... ... жеке ... ... қорытынды жасалады, жалпы пікір
айтылады.
Дедуктивтік ой ... ... ... ... ... ... ... жалпы ережеден жеке қорытынды жасалады. Пікір туғызудың екі
түрі де адамның айналадағы дүние туралы білімін кеңейтуге ... ... ... ... болып жататынын, адамның психикалық
әрекетінде ойлаудың элементтері бар болады. ... біз ... ... ... ... нақ өзі деп тани алмаймыз, себебі бұл психикалық
процестер құбылыс пен заттардың тек сырт ... ғана ... олар ... ... ... шикі ... ... процесіне байланысты мидағы ... бала ... ... ... Ол ... ... оның таным әрекетінің өрістеп
кеңеюіне байланысты пайда ... ... ... ... ... пен
қабылдаудан басталып, оның танымы айналадағы ортамен тығыз қарым-қатынаста
өтіп жатады. Ой операцияларының ... ең ... ... қолына түскен
нақты затпен әрекет жасауынан басталады.
Балалардың ой өрісінің тар болуына әсер етіп, тежейтін ... ... ... ... ... әлі аздығы шалағайлығы.
Сонымен қатар ойлау процесінде талдау мен біріктіру ... ... ... ... ... ... мен болмыстың
ерекшеліктерін, қасиеттерін, белгілерін ашып ... ... ... ... ... мен ... ... деп аталады.
Біріктірудің физиологиялық негізі-мидың ... ... ... түйісіп қосылуы. Талдау мен ... ... ... ... ... байланысы мен айырмашылығы салыстыру арқылы
танылады және сол тәсілден анық ... ... ... ... ... ойысады.
Ойлану әрекетіндегі әрқилы тәсілдер мен амалдардың бәрі де ... ниет ... ... мен қажеттілігіне тәуелді болып отырады.
Балалар дербестігін ойдағыдай дамыту мақсатын ... ... ... бір ... міндеттермен таныстырады. Мәселен ойыншықтарды
шашпау, үлкендердің өтініші бойынша ойыншықтарды жинау, өз орындарына қою,
киімдерін ұқыпты жинау, ... бір ... оқып ... ... және тағы да ... Ол ... өзіне-өзі қызмет көрсеткенде
ойыншықтарды пайдалану, құрбы-құрдастарымен және ересектермен қарым-қатынас
кезінде қажетті білім мен іскерлікпен ... ... ... ... ... ... әрекеттерін көрсете алуы, мысалы, серуенге шығу
үшін қуыршақты киіндіруі, қолдарын жуар алдында өз жеңдеріне қайыруы ... да ... ... үшін ... жағдайлар туғызу үшін қажет.
Балаларға нақты іс-әрекеттерді көрсету (қол жуу, ... ... ... ... ... (қуыршақтарды киіндіру,
тамақтандыру) арқылы оларды өз бетімен әрекеттендіруге үйретуге ... қоса ... ... ... мен өз бетімен әрекет жасауға басқа
балалардың назарын аударудың маңызы ... өз ... ... іс-әрекеттерін ұйымдастыру
процестерінде тәрбиеші немен ... ... ... ашып ... ... ... әлі ... жоқ па? Балалар бақшасына кешікпеу ... ... жөн ... ... ... ... ... пайдалануға
көшеді.
Дербес әрекет етуді қалыптастыру күрделі процесс. Балалардың ... ... мен ... игеруіне, бірлесіп ойнауды, бір-
біріне көмектесуді үйренуіне қол жеткізу жеткіліксіз. Мұның үстіне жиналған
мәліметтер мен ... сай ... ... ... жасауға
талпыныстарын қалыптастыру қажет.
3 жас соңында баланың сөздік қоры ... ... ... ... оның іс-әрекеттерімен байланысты. сөйлеу ... ... ... ... ... ... баланың сөйлеуі белсенді дамиды. Ол қарым-қатынастың
негізгі құрала болады.
Бала мінезін тәрбиелеу ... ... мен ... ... ететін, бұл жолда ылғи да жалықпай қажымай әрекет етпейінше ... ... өте ... жұмыс болып табылады. Мінезді шынықтырып,
тезге салатын амал-тәсілдер де аз емес. Мәселе бұларды әр адамның жеке ... мен ... өмір сүру ... орайластыра пайдалана
білуде. Осындай әдіс-тәсілдердің қатарына ата-ана мен ұстаз атаулының жеке
өнегесі, ... ... ... сөзі мен ... ... мен ... жас ... өзін-өзі тәрбиелеуі, әртүрлі мінез міндетін бойға
ұялатпау- мінез тәрбиесіне байланысты жүргізілетін іс-шаралардың бір ... ... ... ... ... іс-әрекетіне еліктейтін
болса, онда сол кісінің бала мінезіне, ішкі жан ... ... ... ... жақсы жақтарын қалыптастыруға ықпал еткен. ... ... оның ... ... жағы ... ғана ... Осы ... баланың жақсы көрген ... ... не ... ... қайраткерлер мен еңбек ерлеріне еліктеу
оның мінез-құлқындағы ұнамды ... ... ... ... Бала ойы және оның ерікті дамытудағы мәні
Адамның ... ... ... ... мен ... ... ... белгілеріне, мәніне түсіне білудің маңызы зор. Түсіну
арқылы біз ... ... ... ... ... шығу тегі мен даму жолын ... ... ... ... мен ... танысудан, көріп білуден басталады.
Түсіну күрделі ой ... ... ... ... сөз ... түрліше формаларда тұжырымдалады. Түсінудің бұлай түрліше
болып келуі адамның алдына ... ... жеке ... ана тілінің ішкі заңдылықтарын білуіне, сол адамның сөзі
мен ісіне ... ... Бір ... ... түсінгендіктің көрінісі- сол
материалды өз сөзімен түрлендіріп айтып, іс жүзінде орындап ... ... ... бөлінеді: оның бірінші түрі тікелей түсіну. ... ... ... ой ... керек етпейтін, қабылдауға ұқсас
процесс. Мәселен бізге таныс ... ... ... ... қылықтары тағы басқалар.
Түсінудің екінші түрі жанама түсіну. Жанама бірнеше ... ... ой ... ... ... ... ... анық,
айқын етіп бейнелеуде бірннеше ой түйіндерін талап ... ... ... ... ... ... ... пен жауап табудың арасындағы аралық
түйіндер бар екендігін, осы аралық түйіндерді табу жаңа ... ... ... атап өту ... сұрақ қою арқылы алдындағы кедергіні сезеді, оны біртіндеп жояды,
сөйтіп ... әр ... тану ... ... ... ... ... тануға негізделген тікелей түсінулер байқалады. Бұл тікелей
түсінулер заттарды тікелей қабылдаудан туған түсінулер. Егер зат ... ... ... оны ... ... ... ... Түсіну үшін
оны алдымен жан-жағынан жақсылап қабылдап алу ... ... ... ... ... ... жанастыра барып түсіну деген сөз. Баланың ... сан ... ... түсіне алуы жанама түсінулер арқылы ғана жүзеге
асады.
Төмнегі класс оқушыларының ойлауы негізінде ... ... көп ... өз ... ... бой ... құбылыстарды түсіне алуында олардың сөз байлығын, сөздік
қорының өсіп отыруын қадағалау зор маңыз ... ... жаңа ... ... ... ... болуы бала түсінігінің жақсы
дамуына қатысы бар басты факторлардың бірі.
Жаңа туған балада ешқандай ойлау болмайды. Ойлау ... ... ... ... ... ... оның өмір тәжірибесімен
қосақталып дамып отырады.
Тілдің шығуы бала ойлауының дамуында елеулі ... ... ... ... ... бала ... ... ұзақ жолынан өтеді. Ойлау бұл
кезеңде нақтылы-бейнелі болып, әрекетпен әлдеде тығыз байланысып жатады.
Балалардың ойлауын дамытуда мектептегі оқу ... ... ... роль
атқарады. Осындай ойлау тәрбиесіне қатысты шаралардың кейбірі мына
төмендегілер болып ... ... ... ... жөнінде өз беттерінше қорытынды жасай алуға
үйрету үшін мұғалім сабақта мүмкіндігінше эвристикалық ... ... ... ... Оқу ... ... ... қабілеті
жетерліктей жас өзгешеліктерін ескере отырып, ұйымдастырса ғана, оның
ойлау қабілетінің дамуына мүмкіндіктер туады.
2) Балалардың ... ... ... ... ... ... үлкен әсерін тигізеді.
3) Ойлау қабылдаулар мен елестердің негізінде жасалады. Сондықтан
оқушының сабақты мүмкіндігінше жақсы қабылдай алуына, елестердің ... ... ... ... ... болмайды.
4) Мұғалім балаларды үнемі ойланып отыруға бағыттауы тиіс. Бұған ... ... ... ... бала ... ... ... мол пайдалану арқылы жетуге болады.
5) Оқушылардың өз беттерінше жасаған ой операцияларының дұрыс
бұрыстығын тексерткізу, оларды бір мәселенің өзін түрлі ... ... ... ... ... ... ететін мысалдар құрастыру, есептер
шығару, шығармалар ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу бала психологиясын жан-жақты дамытумен тығыз ұштасып
жатады. Бұл оның білуге құмарлығын, тану қызығуларын, көзқарасы мен
сенімін ... қоса ... ... ... ... сөз, ... ойдың айқын болуына бөгет жасайды, ал ақылға қонымды жақсы сөз
жанға жылы тиіп, адамды небір тамаша сезімдерге жетелейді, қысқасы ... ... ... ... етіп ... ұштасып
жатады деген пікірді жақсы дәлелдейді.
2.БАЛА ОЙЫН ДАМЫТУДАҒЫ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ БАҒЫТТАР
2.1. Бала ойын ... ... ... мен ... құбылыстарды түсіне алуында олардың сөз байлығын, ... өсіп ... ... зор ... алады. Мұғалімнің жаңа сабақты
түсіндірудегі методикалық шеберлігінің ... ... бала ... ... қатысы бар басты факторлардың бірі.
Жаңа туған балада ешқандай ойлау болмайды. Ойлау баланың ... ... ... жасауының нәтижесінде, оның өмір
тәжірибесімен қосақталып дамып отырады.
Тілдің шығуы бала ойлауының ... ... ... ... табылады.
Мектепке түскенге дейінгі бала ойлауы дамудың ұзақ жолынан өтеді. Ойлау ... ... ... әрекетпен әлдеде тығыз байланысып жатады.
Балалардың ойлауын дамытуда мектептегі оқу тәрбие процесі шешуші ... ... ... ... қатысты шаралардың кейбірі ... ... ... ... ... ... ... өз беттерінше қорытынды жасай алуға
үйрету үшін мұғалім ... ... ... ... ... отыруы қажет. Оқу материалдарын балалардың ойлау ... жас ... ... ... ... ... ... қабілетінің дамуына мүмкіндіктер туады.
2) Балалардың сөйлеу қабілетін дамытып отыру олардың ойлауын
дамытуға үлкен әсерін тигізеді.
3) Ойлау ... мен ... ... ... ... сабақты мүмкіндігінше жақсы қабылдай алуына, елестердің тиянақты
қалыптасуына мұғалім айрықша қамқорлық жасамаса болмайды.
4) ... ... ... ... ... ... ... Бұған оқу
процесін жүйелі ұйымдастыру, сабақта бала логикасын ... ... мол ... ... ... болады.
5) Оқушылардың өз беттерінше жасаған ой операцияларының дұрыс
бұрыстығын тексерткізу, оларды бір ... өзін ... ... ... ... отыру ойлауды қажет ететін мысалдар құрастыру, ... ... ... ... тәрбиелеудің тиімді жолдары.
6) Ойлауды тәрбиелеу бала психологиясын жан-жақты дамытумен тығыз ұштасып
жатады. Бұл оның білуге құмарлығын, тану ... ... ... тәрбиелеумен қоса жүргізілуі тиіс. Мәселен қораш сөз, солғын
сезім ойдың айқын болуына бөгет ... ал ... ... ... сөз
жанға жылы тиіп, адамды небір тамаша сезімдерге жетелейді, қысқасы ой
тәрбиесі аадмның психологиясын жан-жақты етіп ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Жалпылау қоршаған ортада кездесетін заттар мен құбылыстардың тектес
жақын сипаттарын біріктіріп, топтастырып отыруды ... ... ... Адам ... ... олардың ұқсастығын да, айырмашылығын да
ажырата алмайды. Жалпылау процесі нақтылау операциясынсыз орындалуы мүмкін
емес, өйткені ... ... ... ... өз ... ... ... жеткеші ролі мен шешуші мәнін де ескеріп отыруға ... ... зат пен ... ... ... ... ... негіз болады. Биология пәнінде жануарларды класқа бөлу,
нақтылау, ... ... ... ... ... ... ... класқа, клас отрядқа, отряд тұқымдастарға, ... ... ... бөлінеді. Ғылыми жіктеуге обьектілердің әр
түрлі сипаттарын негізге алып ... ... ... ... ой
әрекуетінің жалпылау операциясының арқасында туып отырған ... ... Әр ... ... жеке ... зерттейді. Зерттеу
процесінде ойлау операциялары қатысып ... ... ... ... ... роль атқарады, себебі құбылыстардың жаппай байланысы мен
өз ара шарттылығын түсіну жалпылау операциясы арқылы жүзеге асады.
Адамда ұғым ... яғни ... ... бар ... құбылыстарды
ойша біріктіру нәтижесінде жасалады. Заттар мен құбылыстардың мәнді белгісі
бойынша біріктірілсе, ... ... ... ... «металл» деген ұғымды
ойлау, бұл демек темірдің, болатттың, шойынның мыстың тағы ... ... алып ... оларды бір қорыта айтылатын сөзге металға
біріктіру болып табылады. Бірақ ... ... ... ... ... Кейде кездейсоқ белгілер бойынша ... ... ... көбірек жасайды.
Қорыта айтуды жазушылар көп қолданады, олар жеке адамдардың кейбір
белгілерін алып, бір адамға ... ... ... ... ... ... жасайды.
Баланың білуге құмарлығы үнемі айналадағы әлемді ... ... Бала ойын ... ... ... ... ... және тәуелділікті анықтауға тырысады. Онда ... ... ... ... ... ... ... жағынан бала
қаншалықты пәрменді болса ол сонша көп, сұрақтар қояды және оның ... ... ... болады.
Бала заттың бейнесін ғана емес оның қимыл - ... ... ... ... ... – 6 ... бала ойлауының негізгі түрі. Әрине, ... ... ... ... да орындай алады, бірақ та бұл
жаста көрнекілікке ... ... ... ... 6 ... бала өз ... ... түрлі жағдайлар құра алады және
баланың өзі ... ... ... ... ... ... ... қиял басқа да іс-әрекет түрлеріне өте
алады. Тілі және қиялы жақсы дамыған бала ... ... ... ... бере ... тез арада жанынан ойлап шығара алады (импровизация), өз
шығармасына рахаттанып оған басқа адамдарды да қатыстыра алады: қиял ... ... ... ... роль ... ... жиі
байқалады.
Қиялдың үздіксіз жұмысы баланың айналадағы әлемді танып білуінің және
игеруінің маңызды жолы, бұл жеке ... ... ... ... ... ... ... бойынша жас бала өте ... ... ... ол ... ... гөрі ... ... алады. Ал бұл мектепке дейінгі оқыту және тәрбиелеу бағдарламаның
танымдық мазмұнын мағынаға байытуға жаңа бағыттар ... ... ... ... ... оның жасының психофизиологиялық ерекшеліктеріне
байланысты олар шектеулі.
Белгілі психолог Л. С. ... ... ... да бір ... ... яғни өтие бір ... мерзімдер болады. Олардан жоғары немесе төмен
ауытқу, яғни тым ерте және тым кеш ... ... даму ... ... зиянды болып саналады, баланың ақыл ойы даму ... ... ... ... ... ... бала дамуының қорытындысы тек осы
белгілердің алғы ... ... ... Олар ... мектеп жағдайына
бейімделуіне, жүйелі оқуға кірісуіне жеткілікті болуы қажет.
Мұндай алғы шарттарға ең алдымен оқушы болғысы келу, маңызды ... ... келу ... ... жатады. Мұндай тілек мектепке ... ... ... ... болады. Ол даму дағдарысына байланысты.
Бала өзін ... ... ... оның ... мүмкіндіктеріне сәйкес
еместігін сезіне бастайды. Үлкендердің өміріне ... ... ... түрінде араласу жалықтыра бастайды. Ол психологиялық жағынан
ойыннан ... ... және ... ... ... ол үшін ... ал мектептегі оқу- барлығы да құрметпен қарайтын жауапты іс.
Мектепке психологиялық дайындықтың маңызды жағы, жоғарыда айтылғандай
баланың ... ... ... деңгейі. Әртүрлі балаларда бұл деңгей
әрқилы болады.
Бұл балаларға өзінің тәртібін басқаруға мүмкіндік ... және ... ... бала ... ... ... кірісіп, мектеп және
мұғалімдер қойған талаптар жүйесін қабылдауы үшін қажет.
Танымдық іс-әрекеттің ... ... ... ол ... ... жаста қалыптасса да, бірақ мектепке түсу кезінде әлі де ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... сақтау қиын, көлемі бойынша
бірталай материалды жаттау, т.б. ... ... ... ... ... ... Олардың танымдық іс-әрекеттерінің еркіндігіне
қойылатын талаптар, оқу процесінің ... оны ... ... қарай, бірте-бірте өседі.
Баланың мектепке даярлығын ақыл ойы дамуы саласында бірнеше ... ... ... Бірінші сыныпқа түскен балаға айналадағы
әлем туралы белгілі білім қоры қажет- ... мен ... ... ... және тірі ... ... ... адамдар, оларыдң еңбектері және
қоғамдық өмірдің басқа да құбылыстары туралы ... ... ... ... ... яғни әдептілік туралы және т.б. ... бұл ... ... ... ... олардың сапасы-мектеп жасына дейінгі
шақта қалыптасқан түсінігінің дұрыстық, ... және ... ... ... психологиялық даярлықта дәстүрлі түрде ... ... ... білім мен дағдыны игеруі- сауаттылығы, санай білуі,
арифметикалық есептер шығара алуы ерекше орын алады.
Алайда, ... ... ... арнайы дайындық алмаған балаларға да
сауат ашу мен математика басынан бастап ... ... ... ... ... ... және дағдыларды баланы мектепке оқытуға даярлықтың
міндетті құрамдас ... деп ... ... қатар бірінші сыныпқа түскен балалардың анағұрлым көп бөлігі оқи
алады, ал санауды бәрі де біледі. Мектепке түскенге дейін ... ашу ... ... меңгеруінің маңызы, баланы мектепте ... ... ... ... осы меңгерудің өзінің сапасымен
анықталады.
Өтпелі кезеңдегі ойлаудың даму тарихының өзі ... ... ... ... интеллектінің жетілуін жаңаша түсінудің өтпелі кезеңін
басынан өткізуде. ... ... ... ... ... ... оның ойлауының даму мазмұнын құрайтын интеллектілік дағдарыс ... ... ... түсініктің даму жолындағы негізгі және ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерді
жоққа шығару интеллектінің жетілу жолдарында шамалы ғана өсуін мойындауға
мәжбүр етеді және оның ... ... ... ... ... Бюлердің идеясына қарағанда жеткіншектің ойлауы бөбектің ойлауымен
салыстырғанда бірнеше жаңа қасиеттерге ие болады, яғни үш ... ... ... анық болып, әрі қарай үдейді және нығаяды, өседі
және үлкейеді. Бұл ауысда ... ... ... болмайтындықтан
жасөспірімнің белгілі мазмұнға ие болмайды, ал ... ... ... мен
жетілуде оның алатын орны тіпті шамалы.
Бұл көзқарас қазіргі заманғы ... ... ... ... орай кең ... ... және оны ... қарсылықсыз
қабылдауда. Қазіргі кезде жеткіншек психологиясы жайындағы ... ... бұл ... ... ... ... өйткені оның түп
тамырында жеткіншек кезеңде өтіп жатқан бала бойындағы барлық психикалық
өзгерістердің ішіндегі сыртқы үстіртін көзге ... ... ... атап ... эмоциялық қалыптың өзгеруін ғана көрсететін ескі ілім
жатыр.
Бала мен жеткіншектердің ойлау формалары әртүрлі мазмұнда ... ... да ... ... ... ... бұл ... мардымсыз
символдармен толтырылған, ал жеткіншектерде оларды маңызды ... ... ... ... ... сол қалпында қалады, тек қана әрі
қарай үдей түсу және нығаю процестерін ... ... [23. ... ... ... жеткіншектің ойлауы абстрактілі нақтылықпен,
дерексізі көрнекіден қол үзеді деген қате: ... ... бұл ... ... ... ... ... сипатталмайды, ол ойдағы
дерексіз және нақтылы кездердің жаңа қарым-қатынас формасының ... Бұл ... ... баланың қарапайым, бұрыннан қалыптасқан
көрнекі ойлауы, қабылдауы, практикалық инттелектісі функцияларының қосылып,
жинақталып, осы кезеңде жаңа формаға енуі ... ... ... даму маңызын бағаламау, интеллектілік
сипатының эмоциялы және ... да ... ... салыстырғанда соңғы
орынға қойылуы қазіргі уақыттағы өтпелі кезең теориясындағы күрделі
құбылыс. ... ... ... процесс, ол интелекктілік
функцияларының қарапайым жетілуіне ұқсамайды, сондықтан сырт ... ... тек ... ... ... ... ... ойлауында
ешқандай жаңалық пайда болмайды, ол бірқалыпты баяу сандық қатынаста өсе
отырып, жаңа мазмұнға толады, логикалық шындыққа ... бола ... ... ... ... боламыз.
Жеткіншектің ойлауындағы ерекшеліктерді ашуда ... ... ... ... ... ойлаудың бір формадан келесі формаға
өтуін қарастыру керек. ... ... ... ... ... ... сол бір түбірімен. Қайта құруды белгілеуіміз ... үшін ... ... ... ... ... ... әрі қаарй
салыстырмалы-генетикалық жолмен ойлаудың бір кезеңінен екінші кезеңіне ... ... ... ... ... ... үшін осы кесінділерді бір-
бірімен байланыстыру керек.
Психологияда ойлау түрлері мен оларды топтастыру ... ... ... ... ... орай ... әрекетінің түрлері дискруссивтік:
өз кезең, кезеңімен өрістей дамыған ойлау процесі, интуктивтік ... ... ... ... мазмұны толық ұғылмаған ойлау процесі.
Шешілуі қажет мәселелердің қайталанбастығы мен ... орай ... және ... жаңғыртушы болады. шығармашыл ойлау жаңам идеялары
туындатуға бағытталады, оның нәтижесінде қандай да ... ... ... ... ... не бұрыннан бар ... ... ... ... ... ... ... танымдық іс-әрекеттің
төркіндерін, ішкі мәні мен мағынасына, құнына, мақсатына және ой мен ... ... ... бұл арада іске асатын жаңалықтың екі түрін айыра
білу қажет: жалпы болмыс заңдылықтарына бейімделген, ғылымда ... ... ... нақты тұлға ойы мен ... ... ... ... ... ... дамуына кедергі болатын факторлар:
а) шектен тыс ... б) ... ... асығыстық, в) ішкі шек
қоюшылық; д) регидшілдік, е) ... ... ... ... ой әрекеті теориялық және
тәжірибелік болып бөлінеді. ... көп ... ... ... мен қасиеттерін көп ашуға арналған ойдың теориялық қыры ғана
ескертіліп, ... ... ... ... ... ... ... бағыттардың
бірі шешілуі тиіс болған мәселенің мазмұндарын негізге алу, бірі ... ... ... ... ... алу, ... ... Заттық әрекеттік;
Ә) Көрнекі бейнелі;
Б) Сөзді логикалық болып түрленеді.
Затты әрекеттік ойлаудың көрініс ... ... ... өзгертудегі ой ісі белгілі бір заттарға тікелей ... ... ... Бұл ой ... үш ... дейінгі сәбилерде болады.
Көрнекі бейнелі ойлау заттар мен құбылыстардың тікелей өздері емес,
оларыдң есте қалған елес тұрпаттарын пайымдаумен ... ... ... тұтастай сипаты толық әрі жан жақты көрініс береді. Бұл тұрғыда
көрнекті бейнелі ойлау ... ... ... ... ойлау қызметі тілдік құралдарға сүйеніп, ойлау
процесі өзінің тарихи және онтогенездік ... ... ... ... ... логикалы ойлау тікелей бейнеге ие ... ... ... ... Осы ... ... ... адам жалпы
заңдылықтарын ашып, қоғамның даму желісін алдын ала болжап, сан ... ... ... ... күйге келтіреді.
Абстракцияға қарама-қарсы процесс-нақтылау. Нақтылау деп белгілі бір
жалпы жобаға ұғымға сай келетін жеке фактіні ... ... ... жеке ... ... көруден бұрын, адам алдындағы жалпы ұғымның
ішіндегі нақты ұғымды іздейді. Мысалы, өсімдік ... ... ... ... ... ... елес туады. Мысалы, бөлмедегі обойдың жасыл
түсті екендігі туралы немесе жолдасымыздың дене күші ... ... ... ... Бұл ... ... де ... ұғымдар туралы
жоғарыда келтірілген сөздермен айтылса да, біз бұл ... ... ... ... ... ... ... де өте керек ой операциясы. Теориялық
материалдарды дәлелдеуде ... мәні ... ... ... ... ... шешуші қасиеттерін сипаттау үшін мысалдар келтіру де ... ... ... ... ... ... мен құбылыстардың тектес
жақын сипаттарын біріктіріп, топтастырып отыруды жалпылау операциясы деп
атайды. Адам заттарды ... ... ... да, ... ... ... Жалпылау процесі нақтылау операциясынсыз орындалуы мүмкін
емес, өйткені заттың сипаттарын жалпылау операциясы өз ... ... ... жеткеші ролі мен шешуші мәнін де ескеріп отыруға тиіс.
Жалпылау операциясы зат пен ... ... ... ... ... негіз болады. Биология пәнінде жануарларды класқа бөлу,
нақтылау, абстракциялау операцияларына сүйеніп отырылып ... ... ... класқа, клас отрядқа, отряд тұқымдастарға, тұқымдастар
туыстарға, туыстар түрлерге бөлінеді. Ғылыми ... ... ... сипаттарын негізге алып отырады. Осылардың барлығы адамның ... ... ... ... туып ... ... ... Әр ғылым қозғалыстың жеке формаларын ... ... ... ... ... ... соның ішінде жалпылау
операциясы үлкен роль атқарады, себебі құбылыстардың жаппай байланысы мен
өз ара ... ... ... операциясы арқылы жүзеге асады.
Адамда ұғым қорыту, яғни ортақ қасиеттері бар ... ... ... ... ... Заттар мен құбылыстардың мәнді белгісі
бойынша біріктірілсе, қорыту дұрыс болады. Мысалы «металл» ... ... бұл ... ... ... ... мыстың тағы басқалардың
ортақ белгілерін алып ... ... бір ... ... ... металға
біріктіру болып табылады. Бірақ қорытуда әрқашан мәнді белгісі ... ... ... ... бойынша біріктіріледі. ... ... ... жасайды.
Қорыта айтуды жазушылар көп қолданады, олар жеке ... ... ... бір ... ... ... ... әдеби геройдың
типтік бейнесін жасайды. [4. 87]
Адам мәні, ... ... ... ... ... шешіп
отыратын болғандықтан, ойлау процесі үш түрге ... 1) ... 2) ... ... 3) ... ... ... ойлау деп тәжірибелік әрекетінің онымен қабаттасып,
қосарлан туып жатқан заттар мен құбылыстардың байланысын және ... ... ... ... келе ... ... ... істеуі
нашарлай бастаса, шофер соның себебін тауып алуға ... Сол ... ... жеке бөлшектерінің байланысын байқайды. ... ... ... ... ... шофердің ойлау процесі мотордың олқылығын
жоюға жол ... ... оның ой ... бұл ... ... ... да ... бірақ оның бұл әрекеті заттың өзімен нақты
амал істеуге тығыз ... ... деп ... бір ... ... ... бұрын өткен әрекетіне қатысы бар заттар мен ... ... ... ... ... айтады. Ал мұндай
жағдайда ойлау ... ... ... ... ... алынып жиналған
білімдер де қатынасады, бірақ соның өзінде жетекші болатын нақты ... ... ... ... ... амал ... оның
гүрілдеген, тықылдаған даусынан-ақ қай бөлшегінің істен шыққанын шофер
тауып алады. Көрнекі-амалдық ойлаумен ... ... ... ... ... ... да икемді, кең де еркіндеу. Бірақ образбен
қамтылмайтын обьективтік шындықтың күрделі ... ... ... ... ... ... капитал деген ұғымдарды ңнақты ... ... ... ... ... түсіну үшін, адам ойлау процесінің
ең жетілген сатысы сөйлеу формасындағы абстракт –логикалық түріне сүйенеді.
Абстракт-логикалық ойлдау ... ... ... ... және ... образдық ойлаудың бейнелей алмайтын заттары мен
құбылыстарын, ... ... ... ... ... ... бейнелейді. Абстракт-логикалық ойлау зат пен құбылыстардың
басқа ерекшеліктерімен байланыстырмай-ақ жеке сипаттарын ... ... ... ... бұл түрі ондай абстрактық сипаттарды басқа
заттармен, құбылыстармен байланыстыра бейнелесе, адам ... ... ... ... ... ... психология пәнінде
ұғымдық ойлау деп атайды.
Осы айтылған ойлау ... үш түрі де ... тән ... Ал олар
өмір кезеңіне, адамның тәжірибесіне, жеке адамның алдында ... ... ... әр ... ... іске ... ... ойлауды нақты-
образдық ойлауға болмайды, олардың бір түрі болған жерде екінші түріне орын
жоқ деген ... ... болу ... ... ... ... ... кездесіп отырады. Нақты-робраздық ойлау ... ... ... ... ... ... ... береді.
Мәселен, даму процесінде оның эволюциялық және революциялық
формаларының бірлігін ... сан ... мен сапа ... ... ауысуы жайында балаларға жай жалаң айтып беру бір сапада, ал сол
теориялық ... ... бір ... ... беру ... сапада
өтеді. Жалаң, дерексіз ұғымдармен қанағат етіп қойсақ ондай ... ... қол ... сыңар жақ, білімсымаққа айналып, адамға пайдасыз,
ұнамсыз болып ... ... ... ... шындықтағы заттар мен құбылыстардың негізгі
қасиеттеріне, ерекше белгілеріне, мәніне түсіне білудің маңызы зор. ... біз ... ... ... ... ... шығу тегі мен даму ... ажыратамыз. Түсінудің басы-
шындықтағы заттар мен ... ... ... ... ... күрделі ой жұмысын талап етеді. ... сөз ... ... ... тұжырымдалады. Түсінудің бұлай түрліше
болып ... ... ... ... ... жеке ... ана ... ішкі заңдылықтарын білуіне, сол адамның сөзі
мен ісіне байланысты болады. Бір нәрсеге дұрыс түсінгендіктің көрінісі- ... өз ... ... ... іс ... ... көрсету болып
табылады.
Түсіну екіге бөлінеді: оның бірінші түрі ... ... ... ... ... ой ... керек етпейтін, қабылдауға ұқсас
процесс. Мәселен бізге таныс сөздер, сөйлемдер ... ... ... тағы ... ... түрі ... ... Жанама бірнеше аралық
басқыштардан тұратын ой операцияларын керек ... ... ... ... етіп ... бірннеше ой түйіндерін талап ететін процесс. Жанама
түсінуде сұрақ қоюдан басталады, сұрақ пен жауап ... ... ... бар ... осы ... ... табу жаңа мәселені шешудің
кілті екендігін атап өту ... ... қою ... ... ... ... оны біртіндеп жояды,
сөйтіп өзінің әр түрлі тану қызығуларына жауап алады. ... ... ... ... ... ... ... Бұл тікелей
түсінулер заттарды тікелей қабылдаудан туған түсінулер. Егер зат ... ... ... оны ... ... қиынға соғады. Түсіну үшін
оны алдымен жан-жағынан жақсылап қабылдап алу қажет. Жанама түсіну затты
құбылысты ... ... ... ... ... ... сөз. Баланың сыртқы
дүниенің сан қырлы сырларын түсіне алуы жанама түсінулер арқылы ғана ... ... ... ойлауы негізінде нақтылы келетіндіктен,
олар көп нәрселерді өз қалпында түсінуге бой ұрады.
2.2. Бала ойлауының даралық айырмашалықтары
Ой әрекеті ... адам ... ... ... білу ... ... ... орындайды. Бұл нақты қызметтер өзара байланысқан, ... ... ... ... әрқилы әдістерінен құралады. Бұлардың
негізгілері: талдау, біріктіру, салыстыру, дерексіздендіру, ... ... – бұл ... ... ... ... бүтіннен оның қырмаларын
әрекет не қатынас бірліктерін ... алу. ... ... ... ... ... қажеттілікке орай құрама бөлшектерге ажырату.
Талдау тәжірибелік және ақылдылық ... ... Егер де ... жоғарыда
аталған ой операцияларына ұштаспаса онда ол қате, механистік сипат алады.
Мұндай талдау элементтері жас балаларда ... ... бала ... ... ғана ... оны ... ... салыстырып, қандай да
қорытынды шығару сәбидің ойына да келмейді.
Біріктіру – бұл әрқилы бөлшектер, қасиеттер мен ... ... ... ... ... ... әдістеріне қарама-
қарсы. Бұл қызмет барысында жеке ... мен ... ... ... қатысы бар бөлшек, элементтер тобыр теніде қарастырылады. әрдайым
біріктіру бөліктердің қарадүрсін жиынтығын ... ... ... ... ... ... ... немесе қосындысын
аңдатпайды. Мысалы, ... ... ... құрастырғандағы
мақсат металл үйіндісін шығару емес, пайдалы әрекетке келетін машина
тұрғызу.
Талдау мен ... ... ... ... ... Әрдайым біртұтас
бүтіндік сипатқа ие болған зат қана талдануы мүмкін. Біріктіру де талдауға
негізделеді: ... да ... мен ... бір ... ... ... бөліктердің өзін және оларыдң белгілерін талдаудан танимыз. Ойлау
барысында талдау мен біріктіру бірін-бірі ... ... алғы ... тұрады. Талдау мен біріктірудің ойлау кезінде көбірек қажет болуы
материалдар сипаты мен орындалатын жұмыстың ... ... ... мен ой ... ... - бұл әрқандай заттар мен құбылыстардың не ... ... ... мен ... білуге бағышталған
ой әрекеті. Күнделікті ... ... бір ... ... ... жеңіл орындалады. Салыстыру түрлері: бір ... ... және ... тікелей және жанама. Салыстыру белгілі
бір байланыс не қатынас бойынша ... ... Іс - ... ... ... ... үшін аса қажет ойлау ... бұл ... ... ... ... ... заттардың ортақ, ұқсас тараптарын сезіне
білуі.
Дерексіздендіру – бұл зерттеліп жатқан ... ... да ... ... ... қалғандарын елемеу. Мысалы, біз көзге жағымды әсер
еткен ... ... ғана ... ала отырып, ол түстес заттардың өзіне мән
бермейміз. Бұл процестегі нысаннан бөліп қаралған түр мен түс ... ... да ... ... қарастырылып, ойлаудың дербес элементіне
айналады. Дерексіздену, яғни бір ... ... ... ... да талдау нәтижесінде жүзеге асырылады.
Нақтылау – ойдың жалпы және жанама дерексіз күйден мазмұнға ашуға
керек ... ... зат пен ... ... ойысуы. Адам әрдайым
нақтылауды айтылған пікір басқаларға түсініксіз болса, ... ... бір ... ... дәлелдеу қажеттілігі туындағанда пайдаланды.
Қорыту – заттар мен ... ... және ... ... орай
ойда біріктіру. Мысалы, алма, алмұрт, өрік және т.б. ұқсастықтан ... де ... ... арнайы түсінікпен топтық ... ... ... ... да ... топшылауға бағытталады. Мысалы, психолог адамдарды
оларыдң даму барысындағы жалпы, ортақ заңдылықтарын ашу үшін ... ... ... ... ... ... жеке заттарда
қайталанып келуі, олар арасында қандай да маңызды байланыстың ... ... ... ... да ... заттарыдң ерекше жалқылық
белгілерін шектемей, оларыдң ... ... ... ... қажет.
Қарапайым қорытындылау нысанның жеке дара, ... ... ... ... ... ... жан-жақты қорытындылануы
біраз күрделі болады. Ең күрделі қорытынды тек және түр ... ... ... ... бір түсініктер жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... операциялары
болады. Анализ бен синтез ойлаудың аса маңызды әдістері болып табылады.
Ойлаудың көптеген әдіс ... ... ... ... анализдеу іс
жүзінде тұтас затты бөлшектеуден басталады. Ф. ... ... ... ... ішінен дәнін алуының өзінде анализдің элементі
бар. Бірақ жануарлардың анализдеу әрекеті ... ... өтіп ... ... қоя, ... ... талдауға олардың қабілеті жетпейді.
Жоспарлы, саналы түрде өтетін анализдеу адамға ғана ... ... ... ... ... кері ой ... ... да болады.
Заттың жеке бөліктерін немесе элементтерін қосып біріктіруге де болады.
Егер өсімдіктің жеке ... ойша бір ... етіп ... ол туралы
түсінік те ала алмаймыз. Жеке элементтерді немесе бөліктерді бір бүтін етіп
біріктіру ... ... деп ... ... ... синтез болмай, синтез бар ... ... ... ... процесі екі процестің де ... де ... ... ... ... әрқашан анализ және синтез процестерінен басталады. Ойлау
түйсік пен қабылдаудағы анализ бен ... жаңа ... ие ... ... ... ой арқылы түрлі заттар мен құбылыстардың мәнді жақтарын
жеке бөліктерге ... ... ой ... заттың, құбылыстың барлық
элементтері біріктіріледі. Анализ бен синтез бір-бірімен ... ... бірі ... құбылыс. Бұл екеуі бірінен бірі ешқашан ажырамайтын
ой процесінің негізгі компоненттерінің бірі. Кез ... ... ... табу,
қандай болмасын бір мәселені шеше алу ... бен ... ... қиысуларын
қажет етеді. Мәселен, мылтықты жеке бөліктерге ажыратсақ, бұл ... ... да, ... осы ... ... ... ... (топтастыру) болады. Балаларда оқу, жазу, есептеу т.б. дағдылардың
қалыптасу жолы да анализ бен ... ... ... ... әр қилы ... ... ... бөбектің қағазды екіге бөлуі
де, Эйнштейннің салыстырмалы теориясы да анализге жатады. Бірақ ... ... жер мен ... ... ... екіге бөлуін де
анализ практикалық амал ... ... ... салыстырмалы
теориясында анализ теориялық ой тәсілі деп аталады.
Анализ бен синтездің негізінде салыстыру деп аталатын ой ... ... ... ... ... айырмашылық қасиеттері
айқындалады. Бұл ... ... ... бір ... ... ... басқа белгілеріндегі айырмашылықтарын айырып көрсетеді.
Мәселен, заттарды түсіне, түріне, құрылысына, ... ... ... ... ... ... салыстырудың маңызы зор. К.Д.
Ушинский: салыстыру-барлық ұғынудың, барлық ойлаудың ... ... біз тек ... ... ғана білеміз деп есептеді. Заттарды ... ... ... да бір ... бойынша немесе толып жатқан
белгілері мен ... ... ... ... ... екі елдің
климатын бір-бірімен орташа жылдық температурасы бойынша, ... ... ... ауа ... ... ... басым болатын
жел тұрысына қарай, тұрғындардың денсаулығына ... да ... ... [22. ... процесінің күрделі түрі абстракция мен жалпылау. Абстракциялау
ойлау ... өте ... ... ... елестетіп немесе ойлап
отырған заттардың, құбылыстардың процестердің кейбір кездейсоқ шешуші емес
сипаттарынан, қасиеттерінен қол ... ... ... ... ... ... ... танысып отырғанда, шәкірт
белгілі бір чертежді пайдаланады. Бірақ нақты ... ... үшін ... кейбір жеке ерекшеліктерінен, теореманы дәлелдеуде ... ... қол ... ... ... әсіресе ұғым
жасағанда, оны меңгергенде қажет болатын ... ... Ұғым ... ... соғұрлым дерексізденетін сипаттар да көбейе береді,
соғұрлым ұғымның абстрактылығы арта түседі. Абстракциялау ... ... гөрі ... ... тууына көбірек қатынасады.
Абстракциялау әсіресе ... мен ... ... тән ... ... үшін ... ... қуат, серпінділік, данышпандық
ұстамдылық береке, сапа сияқты абстракцияланатын ұғымдар.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ойлау сөзбен тығыз ... ... ... біз ... мен
құбылыстарды біліп қана қоймаймыз, сонымен қатар олардың болу себептерін де
түсінеміз. Ойлау бізге болашақ оқиғаны күн ілгері білуге ... ... ... келе жатқанын көріп біз жаңбыр болар деген қорытынды
жасаймыз. Әсіресе ғылыми ... ... зор. ... миында болып
жататын нерв процестерін көзбен көруге болмайды, солай бола тұрса да И.П.
Павлов шартты ... ... ... ми ... ... заңдарын ашты.
Нақ адам ойы адамдарды ... ... ... ... ... ... бағындыруға мүмкіндік берді. Бірақ ... ... пен ... ... ... мәліметтерімізге сүйенеді,
бұларды ес жоғалтпай сақтайды. Бұл психикалық процестерсіз ойлаудың ... ... ... ... ... адам нақты фактілерді біле отырып,
қорытуға, құбылыстардың ... ... ... ... ала ... Таным процестері әрқашан да ... мен ... ... ... та ой адамы олармен ... ... ... және бқұларын практикалық іс-әрекетінде тексереді. Ойлау
процесінде бұл сатыларды В.И.Ленин өте айқын және онан ... ... ... обьективтік реалдықты танудың диалектикалық жолы осындай.
Ойлау дегеніміздің өзі мәселені шешу, оның мәнісіне түсіне білу деген
сөз. Мәселен «Сырдария Арал ... ... ... ... ой ... ... себеп жоқ. Өйткені, бұл ... ... ... ... ... ... ғана. Ойлау қашанда белгілі бір қажетке
байланысты адамға ... ... ... ... ... ... адам ойлауының түрткі қазығы. Бізге әзірше белгісіз
ойланып толғануды қажет ететін құбылыстың ... ... ... ... тән ... ... ... жеке адамның ойлау
әрекеті даралық ерекшеліктерге толы. Әрбір адам ... ... ... ... ... ... ... оның логикалық
жүйелілігі, сыншылдығы тағы басқа сапаларымен ажыратылады.
Ойының кеңдігі бар адам ... ... ... ескі ... жолмен шешпейді. Ой парасаты кең адам ... ... ... ... ... қате деп ... әдіске жоламайды. Ой
өрісінің кеңдігіне қарама қарсы қасиет ойдың тарлығы. Мұндай адам ... ... ойға ... ол ... ойына келген бір әдісті шырқ
айналдырады да жүреді. Тіпті оның ... әдіс ... ... да ... ... батылы жетпейді. Мұндай адам ой әрекетін өз ... ... ... ... ... ерте замандардың өзінде-ақ ақыл-ойдың кеңдігін
ерекше қастерлеген. Мәселен, ой ойласаң тең ойла, тең ... кең ... ... ... болмасын тұтас, барлық жағынан қамти ойлау керектігі,
ойлаудың кең, тиянақты болуы оның белгілі ... ... ... қарай болатындығы айтылған.
Балалардың ой өрісінің тар болуына әсер ... ... ... ... дүние туралы білімінің әлі аздығы, шалағайлығы.
Балалар ойының күрделі өркендеп, жаңа сапаға көтерілуі ... ... ... ... түсу балалардың жаңа көп білімді
меңгеруімен ғана бітіп қоймайды, ол факт баланың ... ... ... ... ... ... операуияларын қалыптастырады.
Орта мектептің жоғары кластарында балалардың ойлау прцесіне ... арта ... Оқу ... ... ... абстрактылық
ұғымдарға, теориялық талдауға көптеп назар аударылады. Соның ... ... ... ... ... ... дами ... көңіл аударатын мәселе-шығармашылық ойлау. Ойлаудың жоғары
сатысына ... бұл түрі ... ... ... өзінің ойын саналы
түрде бағыттап отыруды талап етеді. Балалардың ойлау ... ... ... ... ... ол ... орындау жолын көрсету,
материалдан туатын ... ... ... дамытатын маңызды жол.
Адамның таным ... шегі ... ... отырса, обьектінің
бұрын айқындалмаған жаңа жақтарын табу үшін олардың ынталауы ... ... оқу ... ... ... болады.
Жеткіншекке ересек адам тарапынан түсінушілік қажет. Олардың өмірінің
ортақтығы түрлі мазмұнда құрылуы, ал ... ... әр ... ... ... ... олардың екеуі де бірдей мөлшерде қажет.
Ынтымақ процесінде жеткіншек пен ересектің әлеуметтік ... ... ... ... олар моральдық-этикалық мазмұны жеткіншектің
әлеуметтік ересектігін дамыту міндетіне және ересектермен қарым-қатынастың
сипатына оның қоятын жаңа ... сай ... Нақ осы ... ... ... ... мен ... өзінің көмекшісі және жолдасы
жағдайында қоюға, ал өзіне оған үлгі-өнеге әрі дос ... ... ... ... ... жеткіншекке субьективті тұрғыдан, ал оны
тәрбиелеуге обьективті тұрғыда қажет.
Қорыта айтқанда ... ... ... ... балабақшадағы
оқу-тәрбие жұмысын әлеуметтік, жекеадамдық бағдарға келтіру міндетін қойып
отыр. Бұл ... ... ... білімдік-тәрбиелік жұмыстың мазмұнын
түбірімен қайта қарауды қамтамасыз етеді. Мазмұнмен бағдарламадағы түбірлі
бетбұрыс ең алдымен балалардың психологиялық ... ... ... тағы бір зер ... оған ... үңілуді талап етеді.
Баланың білімді меңгеруі мен ... ... ... ... ... ... ... қиын нәрсе. Мысалы, балаға тәрбиеші бұрыннан таныс
нәрсені ығыр қылып айта берсе, осы жағдай онда ақыл-ой керенеулігін ... ... ... туғызуы мүмкін. Сондықтан тәрбиеші мамандар ... ... ... ... ... белсенділігін шөліркетпей, оны
ұдайы қанағаттандырып, оның табиғатты өмірді ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Темірбеков А., Балаубаев С. Психология Алматы, 1966
2. Гоноболин Ф.Н. Психология Алматы, 1976
3. Глуханюк Н.С, Семенова С.Л. ... ... ... ... ... ... ... “Просвещение” 1988.
4. Л.А. Венгер, В.С. Мухина “Психология” Москва “Просвещение” 1988.
5. ... ... МГПИ Т.Н. ... Богословский В Жалпы психология Алматы 1980
7. Столяренко Л Основы психологий ... ... ... А ... ... Москва, 1999
9. А.А.Люлинская. “Детская психология” Москва, 1971
10. О.А. Шаграева ... ... ... ... Р.С.Немов “Общая психология” Москва 2001
12. Р.С. Немов “Психология” Ітом. Москва ... ... Р.С. ... “Психология” ІІтом. Москва “Владос” 2002
14. Р.С. Немов “Психология” ІІІтом. Москва “Владос” 2002
15. Л.Ф.Обухова “Возрастная психология” Москва, 2001
16. ... ...... ... ... 2000
17. А.Д.Стаоляренко “Педагогическая психология” Фенникс 2000
18. Лебитов “Детская и педагогическая психология” Москва, 2000
19. Кондратьев М.Ю. ... в ... ... ... ... 1997
20. Леванова Е.А. «Готовясь работать с подросткоми» М. 1993
21. Личко А.Е. «Особенности ... ... при ... ... ... у подростков» Л. 1991
22. Дарвиш О.Б. «Возрастная психология» Москва, 2005
23. ... Р.С. ... ... М. 2001 ... ... Кон И.С. ... старшекласника» Москва
25. Моргун В.Ф., Седых К.В. «Неформальные подростковые группы» Полтава
1995

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін зейін қасиеттерін дамыту64 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
RLC тізбектегі өтпелі процесстер8 бет
Автокөлікті сақтандырудың ақпараттық жүйесін тұрғызу63 бет
Балалар үйіндегі тәрбиеленушілердің эмоционалды-ерікті аумағының психологиялық ерекшеліктері58 бет
Ерік6 бет
Ерік жайлы28 бет
Ерік және оқушыларды еркін тәрбиелеу мен дамыту14 бет
Ерік жөнінде түсінік20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь