Фарабидің музыкалық ілімі

Фарабидің ғылым мен өнердегі үлкен де кесек дүниесі — оның музыкасы. Ол ең әуелі музыканын, аса ұлы теоретигі саналады. Фарабидің музыка теориясын дамытудағы тарихтан алатын орнын анықтамастан бұрын, музыка теориясын бір жүйеге келтірудегі басқа ғалымдардың еңбектеріне тоқтала кеткен жөн.
Музыканың біртұтас физика.математикалық теориясының іргетасын қалауда атақты грек оқымыстысы Пифагор және оның шәкірттері — Аристоксен, Гиппас және басқалардың еңбегі өте зор болған. Олар тәжірибеге сүйене отырып және өздерін «математиктерміз» деп есептеп музыканын, ең алғаш сандық.теориялық негізін жасаған. Казіргі кезде музыкалық ғылымда қолданылып жүрген — музыка, тон, октава, квинта, кварта, консонанс, диссонанс, т. б. терминдерді бірінші рет Пифагор және онын, шәкірттері атаған. Музыкалық тонды — сандармен, ал музыкалық интервалдарды сандар қатынасымен өрнектеген де солар.
Мәселен, октава — 2/1, квинта— 3/2 және кварта— 4/3 деп белгіленген.
Пифагорша музыканын, ғылыми негізі төмендегідей қағидаларға құрылған:
1. Әр тон өзіне сәйкес санмен өрнектеледі және бірдей жоғарылықтағы тонға тең сандар, әр түрлі жокарылықтағьг тондарға тең емес сандарға сәйкес келеді. 2) Өз ара тең интервалға сандардың тен, қатынастары сәйкес келеді. 3) Үндес интервалдарға (п—1) : п түріндегі эпимерлік және п : 1 түріндегі еселік қатынас сәйкес келеді. 4) Үндестігі бірдей дыбыстарға, мәселен октаваға п : 1 теңдікке жуығырақ келетін 2 : 1 қатынасы сәйкес келеді.
Сонымен Пифагор мектебінде музыкалык, теорияның ғылыми негізі қаланды деп толық айтуға болады. Осы кезден бастап музыка және музыкадағы негізгі ұғым . дыбыстың физикалық жаратылысы жайлы қорытындылар айтыла бастады. Мәселен, Эмпедокл (б. з. д.— 492— 493 ж.ж.) дыбыстың таралуы және оны қабылдауды дыбыс көзінен шығатын өте әлсіз кішкене денелердің, құлаққа әсер етуімен байланыстырып түсіндіреді. Біздің заманымызға дейінгі I ғасырда өмір сүрген оқымысты Витрубий су бетінде болатын толқын құбылысымен салыстыра отырып, дыбыс және оның таралу жылдамдығы жөніндегі алғашқы дұрыс ұғымды айтады. Аристотель дыбыстың шығуы және оның таралу жылдамдығы жайлы бірталай терең мағыналы пікірлер — ойлар тұжырымдаған.
Әсіресе, гректердің мұрагерлері боп саналатын орта ғасырлардағы араб және шығыс елдерінде музыка ғылымына айрықша мән берілген. Алайда шығыс ғұламаларының бұл саладағы еңбектерінің қадір.қасиеттері кейінгі кезде ғана мәлім бола бастады. Бұл жөнінде көптеген әдеби мұралар зерттелді және соны мағлұматтар ашылды. Бұл салада көптеген зерттеулер
        
        ФАРАБИ ЖӘНЕ МУЗЫКА МӘСЕЛЕЛЕРІ
ФАРАБИДІҢ МУЗЫКАЛЫҚ ІЛІМІ
Фарабидің ғылым мен өнердегі үлкен де кесек дүниесі -- оның музыкасы. Ол ең ... ... аса ұлы ... ... ... ... ... дамытудағы тарихтан алатын орнын анықтамастан бұрын, музыка теориясын бір ... ... ... ... ... ... ... жөн.
Музыканың біртұтас физика-математикалық теориясының іргетасын қалауда атақты грек оқымыстысы Пифагор және оның шәкірттері -- Аристоксен, ... және ... ... өте зор ... Олар ... сүйене отырып және өздерін деп есептеп музыканын, ең алғаш сандық-теориялық негізін жасаған. Казіргі кезде музыкалық ғылымда қолданылып ... -- му - ... тон, ... ... кварта, консонанс, диссонанс, т. б. терминдерді бірінші рет Пифагор және онын, шәкірттері атаған. Музыкалық тонды -- сандармен, ал ... ... ... қатынасымен өрнектеген де солар.
Мәселен, октава -- 2/1, квинта -- 3/2 және ... -- 4/3 деп ... ... ... ... ... қағидаларға құрылған:
1. Әр тон өзіне сәйкес санмен өрнектеледі және бірдей жоғарылықтағы ... тең ... әр ... ... тондарға тең емес сандарға сәйкес келеді. 2) Өз ара тең ... ... тен, ... ... келеді. 3) Үндес интервалдарға (п -- 1) : п түріндегі ... және п : 1 ... ... ... ... ... 4) ... бірдей дыбыстарға, мәселен октаваға п : 1 теңдікке жуығырақ келетін 2 : 1 ... ... ... ... ... ... теорияның ғылыми негізі қаланды деп толық айтуға болады. Осы кезден бастап музыка және музыкадағы негізгі ұғым - дыбыстың ... ... ... ... ... ... ... Эмпедокл (б. з. д. -- 492 -- 493 ж.ж.) ... ... және оны ... дыбыс көзінен шығатын өте әлсіз кішкене денелердің, құлаққа әсер ... ... ... ... ... ... I ... өмір сүрген оқымысты Витрубий су бетінде болатын толқын құбылысымен салыстыра отырып, дыбыс және оның таралу ... ... ... ... ... айтады. Аристотель дыбыстың шығуы және оның таралу жылдамдығы жайлы бірталай терең мағыналы пікірлер -- ... ... ... ... боп саналатын орта ғасырлардағы араб және шығыс елдерінде музыка ғылымына айрықша мән берілген. Алайда шығыс ғұламаларының бұл саладағы еңбектерінің ... ... ... ғана ... бола ... Бұл жөнінде көптеген әдеби мұралар зерттелді және соны мағлұматтар ашылды. Бұл салада көптеген зерттеулер жүргізген совет және шетел музыка ... Р.И. ... А.А. ... Р. Эрланже, Г. Фармер, Р. Вильгельм, В.М. Беляев тағы басқаларды атауға болады. Бірақ бұл ғалымдардың зерттеулерінде музыканы ... ... өнер ... ... ... болды. Ал музыканың даму тарихын математика және табиғаттану ғылымдары тұрғысынан ... бір ... ... талаптанушы авторлар азшылық. Казіргі ғылым бұл салада алғашқы қадамын жасап ... Тек ... он ... ... ғана Орта ... Үндістанның, Иранның т. б. шығыс ғұламаларынын, философиялык, физика-математикалық, музыкалық трактаттары европалық тілдерге аударылып, егжей-тегжейі зерттеле бас - ... ... ... құрастырып, жинап-теріп, олардын, музыкалық ғылымыи жаңа жағдайда жаңа заманға лайықты дамытушылар: әл-Кинди, Фараби, Әбу Әли ибн-Сина ... ... ... ... ... теориясын дамытудағы алатын орны ерекше.
Кейбір деректерге қарағанда оның шығарған музыкалық ... осы күні ... ... ... және ... да Шығыс елдерінде орындалады. Оның өзі жасаған , , деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... бірнеше еңбек жазған: , , . Бұдан басқа , атты туындыларында музыка ғылымын галдауға арнаған жеке тараулары бар. ... ... ... шығуын материалис - ттік тұрғыдан түсіндіреді.
Фарабидің дыбыс және оның таралуы жөніндегі кейбір ой-пікірлері осы күнгі физикада қабылдаиғаи мағлұматтарға жуык, келеді. ... -- деп ... ... ... ... дыбыс сапасы жағынан жоғарылық күш және басқа қасиеттерімен анықталатын ... ... аса ... ... тамаша орындаушы болғаны мәлім. Оның бесаспап орындаушылығы жөнінде шығыс халықтар арасында күні ... ... ... ... мынадай аңыз бар: Шығыс патшаларының бірінің сарайында той-думан қызып, бек-патша, бай-манап, қожа-молдалар жиылып үлкен жиын-тамаша құрып жатқан көрінеді. Оған ... да ... ... шарап ішіп елірген мас қауым Фарабиге ілтипат жасамайды. Бұған шыдамаған Әбунасыр бір шетке шығып, домбырасын қолына алып, аса бір ... күй ... оның ... ... жұрттың бәрі ойын-сауықты тастай салып уайымға беріліп егіліп жылайды; енді бір сәт аса бір қуанышты, көңілді ... ... ... әлгі жұрт еңселерін бірден көтеріп балаша билеп, жын қаққандай сықылдап күліп ойнап кетеді. Мұнан соң Фараби ... ... бір ... ... ... ... ... отырғандар музыка әуеніне елтіп бірі қалмай ұйқтап қалады. Оларды ұйқтатып тастап, Фараби жайына жүріп кетіпті дейді.
Фараби жалан, орындаушы ғана емес, аса ұлы ... ... ... ... ... Оның ... әл -- ... әл-Кабир) деп аталатын көлемді шығармасын бүкіл музыка тарихшылары бірауыздан ... ... ... ... үлкен еңбектердің қатарына қосуы тегін емес. Мәселен, француздың көрнекті музыка зерттеушісі, осы еңбекті 1930 -- 35 ... ... ... ... ... ... ағылшынның қазіргі үлкен бір му - зыка зерттеушісі Г.Фармер Фарабиді орта ғасырлардағы музыка жөнінде жазған ең ... ... ... деген пікірімізді дәлелдеп отыр>> деп жазады.
Фараби, музыка ілімін жасауда сөз жок, ... грек ... ... ... ... ... Птолемейдің тиісті еңбектеріне сүйенеді. Алайда Фа - раби бұл авторлардың идеяларын сын көзімен қарап, логикалық сарапқа салып, ғылымның жаңа ... ... ... талдап шығады, олардын, дұрыс-бұрыс жерлерін дәл басады. Сондықтан да ... бұл ... ... көп озық кеткен. Мәселен, ежелгі грек ғұламалары аспаптарды зерттеуді тіпті қолға алмаған. Ал, Фараби музыка-лык, ... ... ... ... математика және физиканы жетік білгені сонша, олардын, музыка іліміндегі мүлт кеткен жерлерін дәл тауып ... ... деп ... Әбунасыр. Шығыстың ғылымы мен өнері ескі грек ғылымы мен өнерінің жай ғана ... ... деп ... ... ... ... бұған не айтар екен!
Фарабидін, пікірінше музыканың ғылми іргетасы тәжірибе-бақылау мен ... ... ... ... ал оның негізгі мақсаты адамнын, эстетикалык, мүқтаждығын қанағаттандыруға тиісті, оның бір ұшы поэзияға ... ... ... тіл мен му - зыка тілі ... етене болып қабысқан кезде музыка - ның әсерлілігі, эфектісі күшейе түседі, яғни музыка ғылым ретінде математикаға жақын ... өнер ... ... ... ... деп ... атақты еңбегінде басқа ғылымдармен қатар музыка ғылымының да ғылымдар тізбегінде алатын орнын, пәнін, мазмұнын, тарауларын анықтап беруге тырысады. Фарабидін, анықтауы ... ... ... ... жеті тарауының бірі болып табылады. Бұл ғылымның зерттейтіи пәні, мақсатын ол былай аныктайды: .
Фараби музыка ғылымының, ... ... ... ... ... ... ғылымы жайлы айтқан бұл қағидалары музыка теориясынын, болашак, дамуына орасаи зор ықпал жасады. Атақты Әбу Эли ибн-Сина, Омар Хайям, Абдрахман ... т. б. бұл ... ... ... ұстаз, аға тұтып, өздерінің музыкалык, шығармаларында оны үнемі ... алып ... атты ... осы ... жоспарда жазылған. Бұл еңбек тек құрғак, музыкалық шығарма ғана ... ... орта ... ... ... да сындарлы ескерткіші. Мұнда ғылымның философиялық мәселелері мол қамтылған, физика-математика туралы да ... ... мен ... ... ол бұл ... му - зыканын, тәжірибелік және теориялык, негізін қалап және оны ... ... ... ... ... ... көрсетіп береді. Нақтылы айтқанда Фараби теориялык, ғылым жасаудын, үш шартын қойып, осы ... ... ... ... өз ... ... ... шығады; ол шарттар туралы біз жоғарыда Фарабидін, ғылым ... ... ... ... айтқанбыз.
: музыка ғылымына кіріспе; музыка ғылымының негіздері; музыкалық аспаптар; музы - калык, композиция деген үлкен-үлкен төрт тараудан ... ... XV ... латын тіліне аударылып, Еуропада музыка ғылымы мен өнерінің ... ... әсер ... ... бұл еңбекте музыканың теорнясы мен практикасында қазір қолданылып жүрген он екі жарты тондык, музыкалық жүйенін, ... ... ... бар. тек ... ғана ... ... математика, тарих, этнография, т. б. ғылым мәселелері мол ұшырайды. Мәселен, осы еңбектің бірінші тарауында Фараби түркі және славян халықтарынын, көршілес, ... жіне ... ... аса бағалы дерек келтірген.
Осы тараулардың жеке-жеке мазмұнын келтірейік. ... екі ... ... ... ... ... (күйді) анықтау, теориялық және практикалық музыка, музыкалық аспаптар, музыкаға бейімділік, күй ... әр ... ... ... ... ... әсері, музыкалық талант, адам дауысы мен аспаптар шығаратын дыбыс, музыканын, шығуы, ас - паптар жасау, музыкалык, білім-тәрбие беру, ... ... ... ... ... ... және ақыл қорытындысы, бастапқы, негізгі принциптер, музыкадағы табиғи нәрселер жайлы айтылады.
Бүл тараудын, екінші бөлігінде дыбыстың табиғи сезілуі, гармония ... және ... ... ... ... музыкалык, интервалдар (аралықтар), тондарды шығаруға арналғаи аспаптар, Шахруд және ... ... ... тондарды топтау, гамма, негізгі интервалдар: октава, квинта, кварта, тон, қалдык, интервал немесе лимма, кварта иитервалын үш ... ... ... жарты тон туралы айтыс, он екі жарты тоннан тұратын шкала, жоғары және төмен дыбыстардың себептері, тондарды сандар ... ... ... ... теориялык, және практикалық идея, үндестік (консананс), жай ... ... ... ... және бөлу ... қосу мен азайту) туралы әңгіме болады.
деп аталатын екінші тарауда екі бөліктен тұрады. Бірінші бөлікте физикалық принциптер, дыбыстың ... және ... ... тон және ... ... ... ... денелер, жоғары және төмен дыбыстардың себептері, өлшеуге болатын себептер және өлшеуге болмайтын себептер, тондардың қатынасы, музыкалық интервалдар -- қос ... ... ... тон, үндестік және диссонанс қатынастары, үлкен, орта және кіші интервалдар. Интервалдарды қосу, бөлу және ... ... ... ... әр ... ... интервалдар, жанрлар туралы айтылады.
Екінші бөліктің мазмұнына мынадай мәселелер өзек болған: квартадан үлкен топтар (группалар), кемел топ немесе қос октава, топтағы ... ... ... және жылжымалы тондар, тональдық тондар мен ин-тервалдық қоспасы, топтар мен тональдықтардың қоспасы,тондар арқылы ... ... ... ... ... ... ... (тәжірибе) жолымен тексеруге арналған аспаптар жасау, мелодияларды аяқтау.
деп аталатын үшінші тарау да екі бөліктен тұрады. Бірінші бөлікке ... ... ... теорияны эксперимент арқылы тексеруге мүмкіндік беретін аспаптар, лютнянің құрылысы, пернелерінің орналасуы, т. б.. , ... ... ... ... интер - валдар, лютнянің шкаласы (жүйесі), жалпы тондар және ерекше тондар, олардын, ... ... ... өз ара үндестігі, қалдык, және ширек тондык, интервалдардың үндестігі, үндестіктер, лютнянің шкаласын ... ... шек, ... ... ... ... қарастырылады-тунбурлар (домбыралар) туралы, Бағдат тунбуры, тұрақты және ... ... әр ... ... бұл аспаптағы жанрларды белгілеу. Хорасан тунбуры, ондағы тондардың лютня шкаласына сәйкес келуі, басқа аккордтар; флейта ... ... ... биіктігі және төмендігі, флейтаның түрлері, рабаб, рабабтағы басқа аккордтар, арфалар.
деп аталатын соңғы тарауда екі бөліктен құралған. Бірінші бөліктің ... мына - дай: ... ... ... және ... емес топтар, топтардын, таблицалары, үндестік және диссонанс, эволюция, ырғақ, негізгі ырғақ, ... ... ... ... ... ... және толықтырушы ырғақтар, арабтардың дәстүрлі ырғақтары, мелодия - лар шығару (композиция).
Екінші бөлігінде мына төмендегі мәселелер ... ... ... адам ... ... және ... сөздің мелодияға бейімделуі, бос және толтырылғаи тондар, бос және толтырылған тондарды айту, аралас айту, қосылушы және ажырасушы айтыстың түрлері, ... ... ... ... ... басталуы мен соңы, мелодияның эффекті (әсері), мелодияларды әшекейлеу және олардын, адам ... ... ... -- ... ең үлкен де кесек шығармасы дедік. Бұл еңбек орыс және қазақ тілдерінде әлі жарык ... жоқ. ... ... ұлы ... ... және басқа мәселелер жайлы айтқан аса терең парасатты кейбір пайымдауларынан, сөз тастау мәнерінен хабардар ету үшін біз осы ұлы ... ... ... ... әр жерінен үзінділер келтіруді мақұл деп таптық.
Фараби бұл еқбекті өз замандастарының өтініші бо - ... ... оны жазу ... ... ол ... ... . Бұл ... үзінді Фарабидің мейлінше кішіпейілділігін, ғылыми этикасының кіршіксіз тазалығын, оның өзінен бұрынғы өткен ұлы ғалымдарға деген үлкен ... ... ... ... ... негізін салудың басты принциптерін белгілеп алу туралы ол былай дейді: . Ғалым мұнан ... ... ... деген ұғымның анықтамасын, түсінігін келтіреді: .
Фараби практикалық музыка өнері туралы былай дейді: .
Енді ұлы ұстаздың музыкалық дарын -- ... тууы ... ... ... . Фараби бұл жерде музыкалық дарыпның түрлеріне тоқталған және музыканы ойлап шығару мен оны ... ... ... қарастырған.
Фараби дауыс және аспаптардың ойыны жайында былай дейді: . Сөйтін, Фараби ... ... ... ... ... аспап - тар беретін дыбыстардап, музыкадан жоғары ... ... ... та ол ... ... ... ... толықтырушы ретінде таптырмас құрал болатынын дұрыс ескерткен.
Енді Фарабидің практикалық музыка ... ... ... ... ... ... ... музыкалык, аспаптардың қалай шыққаны туралы былай дейді: .
Ғалымның музыкалық тәрбие, білім беру жөніндегі көзқарастары да назар аударарлық: .
Осыдан кейін ғалым ... ... ... му - зыка ... ... әңгімелейді:

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалар бағдарламасы қандай болуы керек?5 бет
Қазақ халық көне аспаптарының тарихи даму кезеңдері9 бет
Қобыз өнерінің тарихи бастауы және даму кезеңдері8 бет
Әдеп пен әдемілік дағдыларын үйрету4 бет
Абай үшкілі12 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Әдеби эстетикалық ой-пікірлердің тууы.Әдебиет теориясының методологиясы.Қазіргі әдебиет теориясындағы ғылыми ағымдар.Әдебиеттанудағы эстетика мен теория8 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Ар түзейтін бір ғылым табылмаса4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь