Ықылас Дүкенұлы өмірі

Қазақстанда ысқылы қылқобыз аспаптарда орындау дәстүрі өнері ұлттық бастау алды. ХІХ ғасырдың екінші жартысында аспаптық музыканың даму кезеңі . майталман қобызшы Ықылас Дүкенұлының шығармашылығымен тікелей байланысты.
Ықылас жеті атасынан қобызшылар әулиеті атанған Дүкен қобызшының отбасында 1843 жылы дүниеге келді. Оның туып өскен жері казіргі Жаңарқа мен Сарсу ауданына қарасты жерлер. Ықыластың аталары қара қобыздың қасиеті мен сиқырлы . мистикалық үніне қатты сенген.
Олар өз ұрпағының аман . саулығын, өсіп . өрбуін сол құдіретті күшпен байланыстырып, жамандық пен зұлымдылық аталудан сақтап қалушы да қара қобыз деп санаған. Ықыластың күйшілік феноменінің өмірге келгенін негізгі шарттарын дәйектегенімізде, оның түрлі бұлақтан нәр алатындығын анықталды. Ықыластың атақты күйші болуына әкесі Дүкен көп ықпал еткен. Оның тартқан қобызының үні баласының құлағына жас кезінен есте қалған. Демек, Ықыластың арғы тегінде күйші . қобызшы, домбырашы, өнерпаздар көп болған. Жезқазған облысының жерінде Қызылтаудың батыс шалғайына Дүкенұлы Ықыластың ата.қонысы орналасқан екен. Осы Қызылтау сілемінен шыққан күйшілер шоғырының ұлттық мәдениетімізге қосқан үлесі айрықша болып табылады. Бұл өңірдің қүйшілік дәстүрі өзінің бастау тегін тым көнеден бастаған. Бұл дәстүрдегі күйлер, тыңдаушыларға ерекше әсер береді. Күйші ретінде ғажайып дәстүрді Ықылас қобыз тілімен өте әсерлі дамытқан. Осы жерде тұлға ретінде ол рухани тарихымыздың төрінен көрінеді.
Ықылас екі жасынан . ақ ескі қобыздарды сүйретіп, ойыншық қылып ойнаған екен. Үш.төрт жасында от басында қариялар әңгімесінің үстінде атасы, не әкесі қобыз тартса көн шанаққа кішкене алақанын басып, тың тыңдап, зыңылдап шыққан үнге қап жүрген. Ол ел аузындағы «Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш.Баян.сұлу», «Қамбар батыр», «Мұңылық . Зарлық» жырларына ұйып өскен деген деректер бар. «Сарысуда ұлан жаз бойы жатып алып жырлайтын жыршы Шөже жиі . жиі келген. Шөженің сай сүйікті сырқыратқан шерлі үніне боздаған қобыз үні қосылғанда, бес . алты жастағы Ықылас оны жылап отырып тыңдаған екен.
        
        Классик - композитор Ықылас Дүкенұлы (1843-1916). 
Күй мектебінің қалыптасып ... ... ... ... ... ... өнері ұлттық бастау алды. ХІХ ғасырдың екінші жартысында аспаптық музыканың даму кезеңі - майталман ... ... ... ... ... ... жеті ... қобызшылар әулиеті атанған Дүкен қобызшының отбасында 1843 жылы дүниеге келді. Оның туып өскен жері казіргі ... мен ... ... ... ... ... ... қара қобыздың қасиеті мен сиқырлы - мистикалық ... ... ...
Олар өз ұрпағының аман - саулығын, өсіп - өрбуін сол ... ... ... ... пен ... ... сақтап қалушы да қара қобыз деп санаған. Ықыластың күйшілік феноменінің өмірге келгенін негізгі шарттарын дәйектегенімізде, оның түрлі бұлақтан нәр ... ... ... ... ... болуына әкесі Дүкен көп ықпал еткен. Оның тартқан қобызының үні баласының құлағына жас кезінен есте қалған. Демек, ... арғы ... ... - ... домбырашы, өнерпаздар көп болған. Жезқазған облысының жерінде Қызылтаудың батыс ... ... ... ... ... ... Осы ... сілемінен шыққан күйшілер шоғырының ұлттық мәдениетімізге қосқан үлесі айрықша болып табылады. Бұл өңірдің қүйшілік дәстүрі өзінің бастау ... тым ... ... Бұл ... ... ... ерекше әсер береді. Күйші ретінде ғажайып дәстүрді Ықылас қобыз ... өте ... ... Осы жерде тұлға ретінде ол рухани тарихымыздың төрінен көрінеді.
Ықылас екі жасынан - ақ ескі қобыздарды сүйретіп, ойыншық ... ... ... ... ... от ... қариялар әңгімесінің үстінде атасы, не әкесі қобыз тартса көн шанаққа кішкене алақанын басып, тың тыңдап, ... ... үнге қап ... Ол ел аузындағы , , , жырларына ұйып өскен деген деректер бар. - деп ... И. ... ... келе ... ... ... ... естіген күйлерін қайталамақ болып аспапты қолына алып, үн шығара бастайды. Баласының қобызға деген сүйіспеншілігін байқаған әкесі, Ықыласты ата ... келе ... ... ... Он бес ... ... онша бай емес репертуарын, қобыздың қырын-сырын толық меңгергіп, ... ... ... ... Оның ... ... көне аңыз - ... мен ертегілері, қоршаған өңірдің әсем - сұлу табиғаты, көпшілігі басты орын ... ... бір ... ... болып көрінгенімен, жылдам үйреніп меңгеруге көнбейтін ... одан үн ... ... ... ... музыкалық қабілет пен қоса жауапкершілікті талап етеді. Ықылас ерекше дарынының арқасында көне аспаптың табиғи сырын орындаушылықта кездесетін құпияларын, ... ... ... ... ... аса шеберлікпен игерді. Асқан аспапшы бақсылық дәстүрді қумай, күйшілік өнердің жолына ... ... ... ... мен ... ... мен күйінішін жырлайтын аспапқа айналдырды.
Ықыластың бетәлпеті мен керемет күйшілік өнері, Илья Жақанов, Иген Хасенов, ... ... ... ... жинағында өте жақсы суреттелінген: - .
Аспаптың мүмкіншілігі осымен шектелмегенінің білген күйші, қобыздың ... ... ... өсіріп, әуездік туындыларды орындауға болатынын бірден білді. Сол себептен ол, орындаушылық ... ... ... ... осыған түгел пайдаланады. Дыбыстың неше алуан өзгерістерінен жаңа бояу іздеп, шеберлік жолдарын ... ... ... ... шыққан күйлер тек сарындық түрде емес, кең ауқымды, көркемдік жағынан әсерлі, құрылымы күрделі музыкалық шығарма ... ... ... күйлері программалық мазмұнмен құрылып, белгілі бір оқиғаны қобыз үнімен, күй тілімен жеткізуге мән ... , , , , ... ... өзі өмір ... заманындағы қоғамдық-әлеуметтік көріністері бейнеленсе, , , , , ... ... ел ... кеңінен тараған аңыз-әңгімелер, қиял-ғажайып оқиғалар арқау болған. Бұл ... ... ... далада жеке жортып бара жатқан тұлпарының дүбірі, жүрегіндегі елім деген арманы бейнеленеді, кейде қобыздың ... ... ... ... ән ... ... беріліп, суреттеп отырады. Осы күйлердің қай-қайсысынан да Ықыластың адамға деген, қоғамға деген, табиғатқа деген азаматтық ... ... үні ... ... ... ... арыз айта бара отырып, Ерденнің қайтыс болған баласы Әйменденің азасына салған деп аталған күйін шығарады. ... бара - бара ... ... ... терең түсіне бастайды. Аспаптың шеберлік және әуендік мүмкіншіліктерін біліп алып, оның өзіндік байытуға болатынын ... Ол ... ... ... ... ... сан қилы және жан- ... бай екенін іштей сезіп, кішкентай кезінен естіген аңыз - ... ... ... ... ... Осы ... оның атты күйдің негізгі мазмұны талай рет еліне маза бермей, берекесін алған Қазан қаласына ... ұлы Шора ... сол ... ... ... ... халық поэмасы негізінде шығарылған. Күйдің музыкасы сын сағат алдындағы жас батырдың толқыған көңілін суреттейді. ... ... ... ... ... ... әуен сазы батырдың айбынды күшін, оның жеңіске ие болатын сенімін көрсетеді. ... ат ... ... әуен ... Күй соңында шаттық әні мен аттың жүрісін суреттейтін осы екі тақырыпты қайталап барып ... күйі ... ... ... ... ... ... үнінде орындалады.
Осы туындыны тыңдап отырғанда, Ықыластың қысқаша баяндаған поэма ... ... Бұл ... ... ... импровизацияға жатады және қазақтың аспаптық музыкасының бәріне ... тән ... ... - деп ой ... ... А. ... топастығына ызаланған Ықылас генерал-губернаторға да арнап деп аталатын күйін шығарады, бұл күй аса үлкен емес, онда ... әжуа ... ... ... да ... құрлысы бай емес, баяулау. Осы жерде оның күлкілі, сықақ - келекеге толы күйлері ауыл басшыларының қытығына тисе де, олардың ... ... ... ... Ал ... болса, оны қастерлеп отыратын, деген деректер аз емес.
Ықыластың келесі туындысы - күйі аттас ... ән ... ... ... ... Қамбар батыр, Назым деген хан қызын сүйеді, бірақ ... ... ... ол, ... ... ... ... еліне кетуге мәжбүр болады. Осы аңызды Ықылас өз сүйікті аспабы ... ... Бұл күй - ... ... ... ... ... батырдың бейнесімен бірге Қамбар мен Назымның ыстық махаббаты көрініс тапқан. Ықылас бұл ... ... ой ... ... - қайғысын суреттейді. Қамбар тақырыбы көңілді, шат, ... ... ... ... ... ... ... ірі күйлерінің бірі - болып келеді. Ол мергендер ертегісінен алынған программалық күй. Аталмыш ... оғы ... ... сұлу еркесі, құралайын қорғаған ананың образы. Осы шығармада Ықылас осындай қасиеттерді асқан шеберлікпен суреттеген. Киіктің тастан - тасқа ... ... ... ... Ол ... лирикаға толы және әсерлі. Бұл шығармада Ықыластың жазық, ... ... ... ... ... ... ... халықтың бостандығы өз ойын, сезімін бейнелейді. Музыка оптимистік шабытқа толы. Мұнда сазгер күйдің шырқау ... ... ... мен ... таңқаларлық шеберлікпен талқыған.
қылқобызшылар репертуарының алтын қорына ... ... ... - ... ... ... қазақтың аспаптық музыкасына тән заңдылықтары сақталған.
Соңғы кездеріндегі шығарған күйлерінің бірі - . ... күй желі ... өте ... ... да, ... жағынан өте бай, қомақты, тіпті музыкалы дастан деуге ... - деп ... А. ... ... мен күйлерінің шығарған күйін бейнелі киелі қобызбен бір әулеттің - ... ... ... ... ... Бес ұрпақ - бес қобызшы. Жалпы әлемдік музыка тарихындағы бұл - сирек құбылыс. Осылардың ішіндегі ең әулиесі - ... ... ... ... жағынан саралау саласында музыкатанушы Т. Жұмалиеваның жасаған ... ... ... мәні бар. ... ғалым осындай ой білдіреді:-

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аққулар3 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы музыка мәдениеті22 бет
ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы музыка мәдениеті48 бет
Ықылас Дүкенұлы7 бет
Дәулет Мықтыбаев (1904-1976) мектебінің өзіндік қасиеттері мен ерекшеліктері6 бет
Күйлердің шығу тарихы туралы аңыз - әңгімелер5 бет
Мектеп бағдарламасы шеңберінде аспаптық музыканы қолданудың әдіс-тәсілдері48 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
SA 8000:2001 "Қоғамдық жауапкершілік" стандарты4 бет
Xix ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь