ХХ ғ. 20-30 ж.ж. мәдени құрылыс

Кіріспе 3
20.30 жылдардағы мәдениеттің жалпы жағдайы 3
Негізгі бөлім 6
Мәдени төңкеріс 6
Қазақ мәдениетінің келеңсіз жақтары 8
Мәдениетіміздің жетістіктері 10
Қорытынды 16
Қолданылған әдебиеттер 17
        
        ХХ ғ. 20-30 ж.ж.  мәдени  құрылыс:
жағымды және ... ... ... ... ... ... ... 3
Негізгі бөлім 6
Мәдени ... ... ... ... ... 8
Мәдениетіміздің жетістіктері 10
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... жылдардың екінші жартысынан бастап И. В. ... ... ... жүйе ... мәдениетінің дамуына үлкен
кеселін тигізді. Оның үстемдік етуі нәтижесінде ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге тиіс болды.
Әсіресе бұл халыққа білім беру саласында ерекше көрініс тапты.
Бұл кезде халыққа білім беру ... ... ... оқу ... әмір күшейді. Оқу-тәрбие процестерін идеологияландырудың ... ... ... оқу ... ... ... ... жүйенің күшеюі халыққа жоғары білім беру саласында да өз
әсерін ... ... ... оқу ... мен ... ... кадр ... қажетін қанағаттандыра алмады. Студенттер мен
профессор-оқытушылар құрамында жергілікті халықтың өкілдерінің саны баяу
өсті.
Тоталитарлық жүйенің үстемдік ету ... ... ... ... ... рет өрлеу мен құлдырау кезеңін басынан ... ... ... ... ... қазақ халқының әдебиеті мен ... ... бай даму ... ... ... театр және кино
өнері жаңадан құрылу шағында немесе мүлде жоқ еді. ... ... ... ... ... қоғамының таптық және
идеялық-саяси жіктеуін ... ... Оның ... ... жалпы-
адамзаттық қазыналардан бағалы саналды. ... ... ... ... ... ұзақ уақытқа тыйылды. ... 1925 ... ... ... басшылығына Ф. И. Голощекин келгеннен кейін ескі
кадр ... ... ... ... қарау, олармен іскерлік
қарым-қатынас жасау салты бұзыла бастады. 20-шы жылдар соңынан ... ... ... ... еліміздің көптеген республикаларында
оларды мекендейтін халықтарды ... ... ... үшін кең ... ... ... ... айту керек.
Сонымен бірге дінге қарсы күрес сорақылықпен ... ... ... ... қарамағына зорлықпен алынуы, оларды қора-жайға,
қоймаға, қосалқы жайға ... ... ... ар-ожданын аяққа
басу, азаматтық сан ғасырлық мәдени және рухани өмірінің құрамдас бөлігі
болып келген ... ... ... құбыжық етіп көрсету халықтың орынды
наразылығын туғызды.
Тоталитарлық жүйе Қазақстан халқының ... ... ... ... ... ... мәдениеттің өзегі тіл мен дінге байланысты жүргізілген
сасяатты көруге болады. ... мен ... ... құрылыс
қалдықтарымен күресуді” желеу еткен Орталық 20 жылдардан бастап мешіт пен
мүлкін тәркілеп, діни өкілдерді ... ... ... ... ... ... кейін славян алфавитіне көшірілді. 1927-1928 жылдары билер
соты жойылып, дәстүрлік заңдар жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... қатты қадағалап отырды. Баслит
(цензура) мен Басрепертком ... бен ... ... ... ... ... тыйым салды.
Негізгі бөлім
Мәдени төңкеріс
Қазан төңкерісінен кейін тоталитарлық ... ... ... қарамастан Қазақстанның мәдени ... ... ... айту ... Оны біз "мәдени төңкеріс" деп
атадық.
Ресми тарихнама 20-30 жылдардағы "мәдени революция" дейтін құбылысты
ондаған жылдар бойы ... ... ... жаңа ... ... тәжірибесі, жаңа социалистік мәдениетті баянды ету тұрғысында
әспеттеп келді. Мысалыға, 5 ... ... ССР ... бұл үрдіске
арналған тарауда өңкей көтерме мадақтау ғана орын алған, осынау бағыттағы
кейбір мәселелер ... ... ... ... ... жоқ. Мәдени революцияны
мадақтап жазу тек қазақстандық еңбектерге ғана емес, өзге шығармаларға ... ... енді ... ... ... ... ... бүкіл 20-
30 ж. кезеңге тек теріс баға беру белең алып отыр. Кейде сұрақ ... ... ... ... дейтін мүлде болды ма, жоқ әлде бұл құбылыс
"социалистік дәуірдің" ... ... бірі ме? ... ... ... ... жалпы Кеңес Одағының ауқымындағы мәдени
революцияның ролін, орны мен ... ... ... бейім келеді.
Ал енді Қазақстанға келетін болсақ, ол ... ... ... халқының дәстүрлері ұмыт болып, оның мәдени қабаттары бұзылды ... ... ... ... осындай пайымдау айтқанымен ... ... ... ... ... ... ... әзірге бұл
тақырыпты қозғай қойған жоқ.
Сөз жоқ осынау қоғамдық құбылысты не мақтайтын, не даттайтын жағдайдың
екеуі де ... ... ... Бұл ... шын ... қайта
қалпына келтіру ұшін осы саланың мамандары ерінбей еңбек ету ... Ол ... ... ... ... Кеңес Одағының соғысқа дейінгі мәдени
өміріндегі процестерді түсіну үшін ... ... ... ... сондай-ақ өзге де өткелді, кезеңдерге баға бермей
болмайды. Олар сөз жүзінде ... ... ... ... ... мұрасынан сусындамай дамыды дейтін "пролеткульт" идеяларынан
қашқақтағанмен іс жүзінде бұл ... ... тым ... ... марксизмнің негізін қалаушылардың шығармалары, әсіресе В.И. Лениннің
әлемдік мәдениетті "буржуазиялық" және "пролетарлық" деп ... ... әсер ... ... ... - пролетарлық мәдениеті) дейтін
өнердің әрқилы ... ... ... пен театрдағы мәдени -
ағарту және әдеби көркем пролетарлық ерікті қоғам ретіндегі ағым 1917-1932
ж. басым ... Бұл ... ... әрі ... А.П. ... ... Плетнев болып табылады. Өткеннің мәдени мұрасына деген нигилистік
көзқарастары жікшілдіктері үшін олар ... ... ... ... теріс және іс жүзінде зиянды" деген сынына ұшараған ... ... мен ... "пролеткульттың" идеясы, саясаты
мен практикасына көзқарасына қызығушылық туындатады, өйткені мұның өзі ... ... ... ... ... ... қилы әсер тигізді.
Тарихи құжаттарға зер салу бұл тұрғыдағы тұжырымдаулардың бетін ашты.
Осы мәселеде В.И. Ленин өзі ... ... ... мен
ауытқуларына қарамастан, ол бірбеткей қатаң ... ... ... де ... ... Бұл екі ... өзге мәселелерде бір-біріне
қаншама қарама-қарсы болғанымен, мәдениет ... ... ... ... аса ірі ... бірі ... бұл тұрғыдағы пікірлерін
байыптап айтқанымен, жоғарыда айтылған екі ... ... ... ... өз ортасында да көзқарас бірлігі болмағаны туралы
да айту керек. ... оның бас ... А. ... да ... ... да ... Бұған мысал ретінде А. Гастеевтің платформасын
алуымызға болады.
В.И. Лениннің Үлкен театрға көзқарасы: ... ... таза ... бір ... ... Достоевскийді, оның шығармаларын онша
ұнапаған. Ол сондай-ақ ... ... ... И.Левитанның қыл-қаламына ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Яғни бұдан,
"Лениннің ұлы адам, біпақ ол да пенде" ... ... ... ... революция" деген ұғым В.И.Лениннің "Кооперация туралы"
деген еңбегі жарияланғаннан кейін кең өріс ... Ол онда ... ... ... " ... ... айта ... мәдени деңгейін көтеруді жаңа қоғам құрудың алғышарты ретінде
ұсынады; "Біз басында бір салмақты ... ... ... ... ... және т. б. ... ... болдық. Ал ендігі жерде бар салмақты
бейбіт ұйымдастырушылық тұрғыдағы "мәдени" жұмысқа қарай ... Осы ... ... ... ... ... деген
ұғымды ұзақ мерзімге бағытталған жан-жақты ... ... ... бұл ... ... болмысының барлық салаларын, оның ішінде
материалдық өндірістің өзін де ... анық ... ... ... ... бұл мәселені шешуді бірінші ... ... яғни ... жою және ... ... сақтау, мәдениет пен
халық ағарту жүйелерін құру ісімен ғана шектеп тастады.
Оның үстіне "мәдени революция" деген ұғымның ... ... тағы ... ... ... латынша сөзбесөз аударғанда,
"егу, өсіру, өңдеу" дегенді білдіреді, яғни бұл біртіндеп дамыта ... ... ... ... сөз. ... "революция" деген ұғымды тіркеу, мәселені
бір мезгілдегі төңкеріс арқылы шешуді мегзейді. Ал бұл ұғым сол ... ... ... ... ... гвардиялық" шабуыл жасап қиратып
тастап күресінге лақтыру ... ... ... ... ... КСРО ... ... революцияның" практикасы ескіні тез арада күйретіп,
оны жедел түрде өткізілген іс-қимыл ретінде бағалаған дұрыс. Ол ... ... ... ... да ... ... жүргізуге күш
салынды, осыған орай саяси немесе ұлттық ерекшеліктер есепке алынбады.
Қазақ мәдениетінің келеңсіз ... ... 1930ж. 11 ... ... АКСР ... арасындағы
сауатсыздықты міндетті түрде жою туралы" қаулысында республиканың барлық
сауатсыз тұрғындарына бірінші бесжылдықтың соңына дейін хат тану ... Ал бұл ... бар ... 60-70 ... ... ... сөз. ... мәселені тез шешуге не қаржы, не материалдық база, не сауатсыздықты
жою курстарын жүргізетін білімді адамдар да жетіспейтін. ... ол ... ... ... өзі де ... ... немесе шала сауатты
кадрлардан тұратын. Бесжылдық ішіндегі елді ... ... ... ... жалған цифрларға орын берілді. Бұл ... ... қара ... ... ... ... мәжбүр етті.
Сондай-ақ оқыту ісіне деген ... та ... ... мен ... ... ... ... орнына, жер-жерде тұрақты түрде жұмыс
жасайтын әрқилы мектептер ашылды. ... ... бәрі ... ... ара салмағы 1926 ж. 25,2 пайыздан 1939 ж. 76 ... ... ... ... ... ... болсақ, бұл расында өте жоғарғы
қарқын. Осы арада мынадай бір мысал келтіре кеткен жөн. ... ... ... ... воспитания" журналы Ресейдегі 1897 ж. халық санағы
мен 1906 ж. ... ... ... ... ... ... мынадай
тұжырымдамалар жасаған; халықты жаппай сауаттандыру үшін елдің еуропалық
бөлігінде 120 жыл, ... бен ... - 430 жыл, ал ... ... ... жыл ... ... жылдарда тежеулер мен қателіктерге қарамастан, халық ағарту жүйесі
де орныға бастады. 1940 жылдың ... ... және орта ... және арнаулы оқу орындарының желісі құрылды. Бірақ тап осы ... ... ... ... ... бастау алды. Мысалы, сол 1940
жылы республикадағы 1779 орталау мектептердің 746-сы ғана, ал 701 ... 168-і ғана ... ... ... ... тіл мен ұлттық
мәдениеттің қожырауы интернационалдық деп танылған, ал ... ... ... ... орысша үрдісті күштеп енгізуге ... ... ... ... ... ... мәдениет пен рухани өмір саласындағы
репрессиялық жазалау тәсілдерінің қандай ... ... БКП ... ... 1925 жылы ... ... көркем
әдебиет саласындағы саясаты туралы" қарарындағы "партия әдебиет ісіне өз
тұрғысынан әрі ... пен ... ... ... әрекет жасауға
әрдайым жол бермеуі ... ... анық та ... ... ... сол ... методологиялық қарама-қарсы сипаттағы көзқарас
ресми ... ... ... Мәдени саясатта тізеге салу өрістеді.
Қазақстанның мәдениеті үшін И.Сталинның 1925 жылғы 29 ... ... ... ... ... ... республика партия ұйымының бас органы ... ... ... ... бұл хатты Қазақстандықтардың біреуі жазды деп есептейді.
Өйткені Сталин Киркрайкомның ... бюро ... ... ... ... жаза бастады: "Мен жақында "Ақ жол" журналымен
танысуға мүмкіндік алдым…"
Айта кететін жай бар: "Ақ жол" - ... ... ... ... ... ... ... басылым, әрине, оны "тақта отырғандар" біле алмайды.
Сталин: "Тез арада шара қолдансын!" деген қарар қабылдады.
Әрине, шара лезде ... 1925 жылы 10 ... ... ... ... пайда болды. Сталиннің нұсқауын партиядағы жандайшаптар
іліп әкетіп, лезде бұлжытпай орындады. Солай, жай ғана ... ... ... ... ... ... алу кезеңі басталды. "Ақ
жол" газеті жабылды, оның ... ... ... ... ... 20-шы жылдардың алғашқы жартысындағы тарихы мен
мәдениеті жөніндегі маңызды көзді зерттеу мүмкіндігінен ондаған жылдар бойы
айрылды. Республикадағы басқа ... ... да ... ... ... ... араб әрпімен шыққан басылымды пайдаланғандар
«пантүркистң, «панисламистң, тіпті, ... ... деп ... ... ... ... ... әкімшілдік-төрешілдік жүйенің
теориясы мен практикасына мазмұн мен басылымдар, ең ... ... араб ... ... ... құрылымның идеологияландырылған саясаты
профессионалдық оқу орындарындағы ... ... ... де көп ... ... ... оқу ... қызметкерлерін қудалау мен
жазалау шаралары 20-шы жылдарда ... ... ... дейін жүргізілді.
Осының нәтижесінде 30-шы жылдардың орта кезінде А. ... ... Х. ... Т. ... О. ... және басқа аса
көрнекті ғалым, ... ... ... ... ж. БКП ... ... комитетінің ІІІ ... ... А. ... М. ... С. ... Ж. ... ... және басқалар ... ... ... ... бұл ... қарсы ашықтан-ашық қудалауға және айыптауға ұласты.
1928 жылы араб әрпі латын ... ал 1940 жылы ... ... ... ... Мұның кесірінен бір ұрпақтың өмірі барысында
қазақ, өзбек, түрікмен, башқұрт, татар, қырғыздардың басым көпшілігі араб
жазуымен ... ... ... ... ... байлығын игеріп, пайдалануға
қабілетсіз болып шықты. Ал мұның өзі көптеген халықтардың тарихи ... ... ... ... ... ... әкеп ... Оның бер
жағында, елдегі қазақтар Қытай Халық Республикасы, ... Иран ... ... араб жазуымен ашып, кітаптарды осы графикамен ... ... ... ... хат ... хабарласу мүмкіндігінен
айырылды.
Мәдениетіміздің жетістіктері
Бұл төңкеріс қилы-қилы жағдайлардың барысында ... ... 1921 ... болған Қазақстан партия ұйымының ... ... ... ... ... көбін мүмкіндігінше саяси-
ағарту жұмысына жіберілсін, өйткені «қазақ тілін білетін адамдар ... ... ... ... тұра ... деп атап ... Солай жергілікті
ұлттардың өкілдерінен, жергілікті халықтың тілін, психологиясын білетін
адамдардан мәдени-ағарту қызметкерлерін, ... ... ... ... ... ... және партиялық аппараттарды жергіліктендіру
мәселесі қолға алынды. Мұның өзі ... бойы ... езгі ... ... келген, ұлттық мемлекеттілігінен айырылған қазақ еліне,
оның аяқ асты болған ұлттық мүддесін қорғайтын, яғни жоғын жоқтап, ... ... мен ... жоқ ... ... ... бола
алатын, мүлдем жаңа сападағы мемлекет құру үшін, әрине, маңызды еді.
Бірақ аппаратты ... ... ... ... жоқ. ... ... бастамалар сияқты ұран күйінде қалып қойды. Сол 30-жылдардың
қарсаңында Қазақ Орталық Атқару Комитетінің 210 мүшесінің 12-і ... ... 151 ... 81-і ... 32 ... атқару комитеттері
төрағаларының 19-ы қазақ болып, қазақтар ... мен ... ... 20 ... өлкелік мекемелердің 13 пайызын құраса,
олардың арасында шала сауаттылары аз болмаған. Сонымен бірге осы пайызға ат
айдаушы, күзетші, хат ... ... ... де кірген.
Мәдени-ағарту жұмысының ошақтары - кітапханалар, мұражайлар, ... ... ... ... көшпелі және жартылай көшпелі
аудандардағы "қызыл отаулар" мен "қызыл керуендерден" тұрды. 1922 ... ... 77 ... және 90 ... ... 33 аудандық халық
үйі, 221 оқу үйі жұмыс істеді.
Мәдени ошақтар жалпы жұртшылыққа қызмет етумен бірге қазақ ... және ... ... жақсартуға, олардың арасында ағарту жұмыстарын
жүргізуге, сауаттарын ашуға назар ... ... ... ... ... ... ат салысты.
Еңбекшілерді саяси және мәдени жағынан ағарту ісінде ... зор ... ... ... ... ... жалпы қоры 98 ... бар 139 ... ... 1925 жылы ... саны 300-ге жетті. 1929
жылы республикада 494 оқу үйі, 74 ... ... 11 ... 9 ... ... ... 1747 кітапхана жұмыс істеді. Бірақ бұл кітапханалар мен оқу
үйлері ... ... жоқ, ... ... өмір ... Олардың жұмысын
жүргізуші адамдардың сауаттары да, кәсіптік дәрежесі де төмен еді. ... ... ... ... ... адамдардың білім деңгейі
көбінесе төмен болған. ... ... ... ... ... ... ... ошақтарының қарапайым формада болса да көбейе түсуіне
жол ашты.
Республикада ... ... және ... ... ісі ... келе ... Правдаң (қазіргі «Казахстанская Правдаң) және ... ... ... журналы шыға бастады. Кеңес ... ... ... мен ... ... ... кәсіподақтықғ
кооперативтік қордың есебінен жаздырылып алынды және ... ... ... және ... ... келіп тұрды.
Газеттер жұрт көп жиналатын жерлерге ілінді, оларды дауыстап оқып беру ісі
ұйымдастырылды. Қазақстанның белгілі ... ... ... ... ... осы ... жалғастырды.
1925 жылы республикада не бары 31 газет, оның ішінде қазақ тілінде 13
газет шықты. Кейін олардың қатары өсе ... 1930 жылы ... ... өз газеттері шыға бастады. 1931 жылы ... ... ... 900 ... ... ... 1926 жылы не бары 41 ... бірінші бесжылдық жылдарында 120 газет (оның ішінде қазақ тілінде 62
газет) шығып тұрды. Олардың қатары жыл ... ... ... ... саны 280-ге ... ... бастыру ісі едәуір дамыды. Шығарылатын кітаптардың
таралым данасы өсті. 1925 жылы 443 мың дана таралыммен 96 ... ... ... 3 млн. ... ... аса ... ... Олардың арасында Кеңес
Өкіметінің саясатын насихаттауға байланысты басылымдар көп ... ... ... ... зор ... ... 1919 жылы ... В. И. Ленин РКФСР халқы арасында сауатсыздықты жою туралы Халық
Комиссарлар Кеңесінің заңына қол ... Бұл ... ... 8 ... 50 ... оқи, жаза ... барлық еңбекші халық ана тілінде немесе қалауы
бойынша орыс тілінде сауатын ашуға ... ... ... ... осы
заңы негізінде Қазақ АКСР Орталық Атқару ... 1921 ... ... ... 50 ... ... сауаты бар көзі ашық адамдарды сауатсыздықты жою
жөніндегі жұмысқа тарту ... ... ... ... Қазақстанда сауат ашумен айналысатын 2412 оқу орны
жұмыс істеп, оларда 72232 адам ... ... ... ... ... ... оқу құралдарының жеткіліксіздігі, жергілікті бюджеттің
кірістерінің халық шаруашылығы мен ... ... ... ... бұл ... кең өрістетуге мүмкіндік бермеді.
1920-1926 жылдары республикада 245000-нан аса адам ... ... ... 1 сәуірде республикада сауатсыздықты жоятын 1285 оқу орны ... ... 350000 адам ... ... ... ... ... Қазақ
АКСР Халық Комиссарлар Кеңесі Әліппе және ... оқу ... ... ... ... ашу ... ұстауда 1,6 млн. сом қаржы бөлді. Мұның
өзі онша көп ... ... да, ... күресте біраз септігін
тигізді.
Қазақстандағы қалыптасып келе жатқан жұмысшы табы негізінен кешегі
шаруалар болғандықтан, ... ... да ... көп еді. ... ... ... жою ... қарқынды жүргізілді. 1926
жылы Қазақстандағы сауаттанғандардың пайызы 25,2 болса, 1939 жылы 83,6
пайызға жетті. Республикада шала ... мен ... және ... ... ... оқу" атты газет шығарылып тұрды. Оларға арнап
газеттер арнаулы беттер ... ... ... ... ... ... дамуы мүмкін емес екені аян.
Осыған орай 1921 жылғы желтоқсанда ... ... ... ... ... жою үшін ... өзіне-өзі салық салуы туралы шешім
қабылдады. Бұл шешім ... ... ... ... ... ... ... жинауға, отын міндеткерлігін белгілеуге рұқсат берілді. Халық
шаруашылығын қалпына келтірудегі ... ... ... ... ... түсті, мәдениетмекемелеріне халықтың жәрдемі
көбейді. Бірқатар жерлерде мұғалімнің жалақысы ... ... ... ал жарықты пайдалану, оқулықтар алу, ... ... ... және ... ... ... есебінен жүзеге асырылды.
1923-1924 оқу жылында бастауыш және жеті жылдық мектептер саны ... ... ... оқу ... ... 2351 ... ... оның ішінде 747 қазақ мектебі, 25 ... және 68 ... ... пен ... ... ... ... істеді.
1926 жылы мамыр айында ... ... ... мектебінің
жарғысы" қабылданды. Бұл тұста ресми ... ... ... ... ... ... мағлұматтар бар. Бірақ ол мектептердің жайы туралы 1927
жылғы "Еңбекші ... ... 14 ... ... ... жуық ... бар, бірақ олардың ішінде ғимараты бар мектептерлің саны ... ... -деп ... Сол жылы ... ... ... ... төртінші
партия конференциясында жасалған баяндамада: "Қағазда ауылдағы мектептердің
саны көп, ал шындығында ... ... да ... ... ... көп цифр есептерге қарамастан ауылдағы мектептердің жайы 60-шы
жылдардың орта шеніне дейін оңалып кете ... айту ... Тағы бір ... жай, орыс ... мен ... ... ... және
басқа жағдайларында үлкен айырмашылық болды. Мұстафа ... ... ... деген кітабында былай деп ... ... ... ... ... 79 ... ... ол барлық
еуропалықтарды (орыстарды, ... ... ... және
басқаларын қоса) есептегенде бар болғаны 9,5 пайыз. Соған қарамастан
Сырдария ... ... ... ... ... бар ... 6
пайыз, орыс балалары 53,6 пайыз… ... ... ... ... ... орыс келімсектерінің баласын оқытады." Мұндай жағдай
Сырдария губерниясынан басқа жерлерде де орын алды.
Ауылдық мектептерде оқу мерзімі қысқа болды, ... ... ... ... үшін жеті ... ... ... жыл қосылды. Бірінші
бастауыш мектепте балалар 4 жыл оқыды. Жеті ... ... екі ... оның төрт ... ... ... сай ... ал екіншісі толық
емес орта білім берді. Екінші ... ... ... ... ... ... оқытудан тұрды, біріншісі мен екіншісі жеті жылдық мектепке сай
келді, ал үшіншісі толық орта ... ... ... ... ... жасы ... мектептерінде 14-17 жастағы балалар 1-2 жыл, әрі
кетсе 3 жыл ішінде бастауыш білім алды. Әдетте, бұлар ... ... ... және ... ... аудандар үшін интернаты бар мектептер,
мектеп-комунналар құрылып, ... ... ... ... бақылауымен оқушылардың өздері басқарды.
Республикада қазақ тіліндегі алғашқы оқулықтар Қазан қаласында
бастырылды. Орыс ... ... ... алдырылды. Қазақ тілінің
тұңғыш әліппесін жасап, соңынан із ... ... ... Ахмет
Байтұрсынов елде оқу-ағарту ісін дамытуға үлкен еңбек сіңірді. Ол жазған
мектеп ... ... ... ... ... ... Қазақ
оқушыларының ересек буыны сауатын Байтұрсыновтың "Әліп-биімен" ашып, ана
тілін Байтұрсыновтың "Тіл құралы" арқылы оқып ... жылы ... 14 ... ... және ... ... институты жұмыс істеді. Орынболда орыс ... ... ... ... ... Институты), Семейде, Алматыда, Ташкентте аралас
оқытатын институттар болды. 1925 жылы ... ... ... Ағарту
Институты Қызылордаға көшірілді. Сол жылы халық ағарту институттарында 700-
дей студент, оның ішінде 550-ден астам қазақ ... ... оқу ... Орынборда, Семейде, Оралда, Алматыда
агрономдық және мал дәрігерлік-зоотехникалық ... ... ... ... ... ... ... сауатсыздықты жою, жалпы білім беретін ... ісі ... ... 1939 жылы ... халықтың сауаттылығы 83,6
пайызға жетті. Сауатсыздықты ... ... ... ... ... 40 есе ... оқыған зиялылардың жаңа тобы қалыптасты. Арнаулы орта және
жоғары білім беру ісі дамыды. Республикада 1927-1928 жылдары бір ... оқу орны - Абай ... ... ... болып, онда не бары
75 студент оқыса, 1941 жылы жоғары оқу орындарының саны 20-ға жетіп, ... мың ... ... ... оқу орындарының арасында: ... (1929 ж.), ... ... ... ж.), ... (1931 ж.), ... (1931 ж.), С. М. Киров атындағы
ҚазМУ (1934 ж.) т. б. болды.
Қазақ АКСР-і құрылғаннан кейін ... өнер ... ... ... ... ... комиссариатының ғылыми бөлімі немесе секторы
басқарды. Ол 1921 ... ... ... академиялық орталық болып қайта
құрылды. Оның бастамасымен 1924 жылы ... ... ... ... ... тарихының жекелеген мәселелері, оның ... ... ... ... ... бастады. 1926 жылы КСРО ... ... ... ресурстарын зерттеу жөніндегі
экспедиция ... 1932 ... ... ... КСРО ғылым Академиясының
тұрақты базасының құрылуы республикадағы ғылымның дамуында ... ... ... ... ... ... дамуы басталды. 1926 жылғы ... ... ... ... ... драма театры ашылып, М.
Әуезовтың "Еңлік-Кебек" пьесасын қойды. 20 ... ... ... ... және ... ... ... өнері пайда болды. Әнші
Ә.Қашаубаев Париж бен ... ... ... ... ... ... ... кейін Қазақстандағы ғылымның жағдайы мен дәрежесі
мұнда ғылыми-интеллигенция санының ... және ... ... ... ... ... себептерге байланысты болды.
Қазақ әскери комиссариатының жанындағы тарихи-статистика бөлімі (1919 ... ... ... ... ... ... комиссиясы (1920 ж.),
халық ағарту комиссариатының академиялық орталығы (1921 ж.) ... ... ... ғана шектелді.
Бірте-бірте Ресей географиялық қоғамының Орынбор, Түркістан бөлімдері,
Семей және Алматы ... өз ... ... ... Қазақстанда табиғи өндіргіш күштері зерттеу жөніндегі
комиссияның (КИЕПС), КСРО ұылым ... ... және ... ... ... ... комитетінің (ОКИСАР) және
басқалардың көптеген орнықты және көшіп жүретін ... ... ... ... ірі ... ... ... С.Н.Самойлович,
А.Е.Ферсман, профессорлар А.А.Григорьев, С.И.Руденко және басқалар басшылық
етті. Бұл ғалымдар Қазақстанның жер байлығын, жануарлары мен ... ... ... мен ... ... зор үлес ... жылы өлкетанушы ғалым А.П.Чулошников бастаған бір топ ... ... ... қоғамын құрып, өздерінің мақсаты Қазақстан ... ... ... ... ... ... және экономикалық тұрғыдан зерттеу деп ... ... күні ... ... маңызын жойған жоқ.
Тұңғыш ғылыми-зерттеу мекемелері: 1922 жылы ҚАКСР Денсаулық сақтау
комиссариатының жанынан Өлкелік ... ... ... Денсаулық сақтау халық ... ... ... ... және Жер ... ... жанынан
малдәрігерлік-бактериологиялық институты, 1926 жылы тыңайтқыш және
агротопырақ зерттеу ... ... ... 1932 ... ... ... ... институты, 15 тәжірибе станциясы, 186 тірек пункті,
лаборатория, гидрометстанция, бірнеше кен ... ... ... ... ... КСРО ... академиясының Қазақстан базасы құрылды, ол 1938 ... ... ... Қазақстан филиалы болып қайта құрылды. ... оқу ... ... ... ... ... және биология
ғылымдарының зерттеу нәтижелері, тарихшы С.Ж.Асфендияровтың, филолог
Қ.Қ.Жұбановтың жариялаған ... ... ... ... ... ... және ... жөніндегі еңбектері бүкіл Одаққа танылды.
20-30 жылдары Ж.Аймауытовтың, А.Байтұрсыновтың, М.Жұмабаевтың,
Ш.Құдайбердиевтің, ... ... ... ... ... танылды. Әдеби қозғалысты М.О.Әуезовтың,
С.Мұқановтың, Ғ.Мүсіреповтың, Т.Жароковтың, Ғ.Ормановтың, Ө.Тұрманжановтың
есімдері байыта ... ... ауыз ... ... ... ... О.Шипин, К.Әзербаев, И.Байзақов және басқалары болды.
Қорытынды
Қазақстан мәдениетінің болашағы
Жоғары оқу ... ... ... және ... ... ... Сондықтан университеттердің, институттардың және
техникумдардың шет елдердің ... ... оқу ... байланысы жоқтың
қасында болды. Көптеген оқу бағдарламаларының, көмекші құралдар ... ... ... ... ... ... Олардың
мәні мен мазмұны ғылымның, техника мен технологияның жаңа жетістіктерін
зерттеп білуге ... ... және ... ... толықтыруда
пара алушылыққа, жершілдікке және әлеуметтік ... ... жол ... ... оларда оқу-тәрбие жұмысын жолға ... ... аты ... ... ... қатарлы мұғалімдер С.Көбеев,
ағайынды Ахмет және Әбіғали Балғынбаевтар, С.Меңдешев, А.Құдайбергенов т.б.
зор еңбек сіңірді. Олар республика көлеміндегі басшы ... бола ... ... ... де ... Олар ... еткен орыс-қазақ
мектептерінің саны көп болмаса да қазақ жерінде мәдениет пен оқу-ағарту
ісінің дамуына ... ... ... ... Болашақ дәрігер, мұғалім,
жазушы - жалпы ауылдағы қазақ зиялыларының көбі осы мектептерде оқып, ... ... ... беру ... ... еңбек, политехникалық
білім беру негізінде дамыды. Мектептер ана тілінде, ақы-пұлсыз ер ... қыз ... ... ... ... ұйымдасты.
Жалпы қазақ мәдениетінің біз қандай ... ... ... болады.
Сталиннің жүргізген қатал саясаты, қазақ жерінде болған реформалар ... ... ... ... ... мәдениеті оның атақты ұлдарының
арқасында дамып, ... ... ... ... ... ... қазақ елінің мәдениеті дамиды.
Қолданылған әдебиеттер
1. Ә. Әбдәкімұлы. Қазақстан тарихы.-Алматы: Республикалық ... ... (198-213 ... ... ... " (очерктер).-Алматы: Дәуір, 1997 ж. (408-413 бб.)
3. М. Чапай. Қазақстан тарихы.-Алматы: ... 2003ж. (241-251 ... ... Ч.Мусин. өлы Дала Тарихы.-Алматы: Санат,1994 ж. ... ... ... мәдениетінің тарихы.-Алматы: Қаржы-қаражат, 1998 ж.
(244-247 бб.)
6. Т.Дөрбетханұлы. Қазақ мәдениетінің дамытудың ... мен ... ... 2002 ж.-№6. (18 б.)
7. Х.Әбжанов, М. Арынова, Н.Жанақова.-Алматы: Қазақ тарихы, 1996ж.-№2. ... бб.)

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1917-1920 ж.ж Кеңес мемлекетіндегі мәдени құрылыс48 бет
Тәуелсіздік жылдарындағы мәдени құрылыс12 бет
Алтын адам10 бет
Мәдениет ұғымы 9 бет
Мәдениеттану : пәндік ерекшеліктері, құрылымы, негізгі ұғымдары және әлеуметтік қызмет24 бет
1920—1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. Қазақстандағы мәдени революция3 бет
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
XX ғ. 50 жж. Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы және экономикасы мен мәдениеті6 бет
«Менеджмент теориясы мен тәжірибесі» пәні бойынша тест cұрақтары13 бет
«Мәдениет» ұғымы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь