Әлеуметтік экономикалық дамуды жоспарлау

I БӨЛІМ
ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУДЫ ЖОСПАРЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Әлеуметтік.экономикалық жоспарлаудын мақсаттары мен міндеттері. Жоспарлаудың түрлері

Кез келген коғам, өзінің болашақтағы даму перспективасың анықтап, болжаусыз өмір сүре алмайды. Экономикалык болжамдар қоғамның даму мақсатын, сол мақсатқа жетуге қажетті экономикалық ресурстар көлемін . ұзақ, орта, қысқа мерзімдік жоспардың тиімді варианттарын, үкіметтің экономикалық, техникалық саясаттарының негізігі бағыттарын анықтау үшін қажет. Экономикалық болжам дегеніміз экономикалык прогностиканың барлык әдіс.тәсілдерін, кұралдарын қолдануға және экономикалық кұбылыстарды зерттеудің ғылыми әдістемелеріне негізделген экономикалық жоспарлау процессі.
Жоспарлау . экономиканың объективті заңдары мен заңдылықтарын зерттеп түсіне білу және оларды саналы тұрде пайдалану арқылы әлеуметтік.экономикалык дамудың жоспарларьш ғылыми негізде дайындау мен олардың орыңдалуын ұйымдастыру процессі. Жоспарлаудың негізгі мақсаты . экономикада баланстык үйлесім мен макроэкономикалық тұрақтылықты камтамасыз ету үшін белгілі бір пропорциялар мен пропорционалдыққа кол жеткізу.
Экономикалык пропорциялар дегеніміз өндірістің әр түрлі элементтері (машиналар, құрал.саймандар, шикізат және материалдык қорлар, жұмыс күші) арасындағы, әр түрлі өндіріс салаларынын өнім көлемдері арасындағы, түптеп келгенде өндіріс құрылымдары мен өндіру көлемдері және тұтыну кұрылымдары мен тұтыну көлемдері арасындағы белгілі сандық қатынастар.
        
        I БӨЛІМ
ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУДЫ ЖОСПАРЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1. Әлеуметтік-экономикалық жоспарлаудын мақсаттары мен міндеттері.
Жоспарлаудың түрлері
Кез келген коғам, өзінің болашақтағы даму ... ... өмір сүре ... ... ... ... даму мақсатын,
сол мақсатқа жетуге қажетті экономикалық ресурстар көлемін - ұзақ, орта,
қысқа ... ... ... ... ... ... ... негізігі бағыттарын ... үшін ... ... ... ... ... ... әдіс-
тәсілдерін, кұралдарын қолдануға және экономикалық кұбылыстарды ... ... ... ... ... процессі.
Жоспарлау - экономиканың объективті заңдары мен заңдылықтарын зерттеп
түсіне білу және ... ... ... ... ... ... ... жоспарларьш ғылыми негізде дайындау мен олардың
орыңдалуын ұйымдастыру ... ... ... ... - ... ... мен макроэкономикалық тұрақтылықты камтамасыз ету ... бір ... мен ... кол жеткізу.
Экономикалык пропорциялар дегеніміз өндірістің әр түрлі элементтері
(машиналар, құрал-саймандар, шикізат және материалдык қорлар, жұмыс ... әр ... ... ... өнім ... ... ... өндіріс құрылымдары мен өндіру көлемдері және ... ... ... ... ... ... ... қатынастар.
Экономикалык пропорциялар өздігінен (стихиялық) және адамның мақсатты
түрде жүргізген ... ... ... ... ... ... ... бастаған алғашқы
кезеңінде, пропорциялар нарықтық үйлестіру механизмі аркылы және кризнстер
аркылы қалыптасады. Оған ... даму ... ... ... етіп
отырады. Тауар ендірушілер экономикалык заңдардың бар-жоғын сезбесе де, сол
заңдардың талабына ... ... ... ... ол ... ... ... кезде, тек өзінің жұмсаған шығынын есептеп қоймай, сонымен бірге
базарда калыптаскан жағдайды ескереді. Оған кұн заңы ... ... ... ... ... ... тығыз байланыстағы тауар
өндірушілер қызметі аркасында экономикада пропорциялар жүйесі қурылады.
Яғни, ... ... ... арасында белгілі бір сандык
қатынастар қалыптасады. Оны біз пропорционалдық дейміз.
Өндіріс күштерінің дамуы ... ... ... ... ... ... де, ... де экономикалық пропорцияларды құруға
жеткілікті бола алмайды.
Осы ... ... ... ... саналы түрде құру ... ... ... ... ... - ... болып табылады.
Жосларлау төменде көрсетілген міндеттерді атқарады:
1. қоғамның ... ... ... ... ... ... ... сандык жәңе
сапалык сиппатамаларын белгілеу;
3. ... ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік және экономикалық мәселелерді
шешудің тиімді жолдарын ... ... ... мен ... даму ... ... ... 1 схемада көрсетілген классификацияға сәйкес жіктеледі:
Жоспарлаудың деңгейіне (масштабына) байланысты: макроэкономикалык (халық
шаруашылығының); аумақтық ... ... ұйым ... ... ... (салалық көрсеткіштерді жоспарлау).
Жоспарлау мерзіміне байланысты: ұзақ ... ... ... 20 ... арғы мерзімге); орта мерзімдік (1 жылдан 5 жылға дейін);
ағымдағы ... (1 айға ... 1 ... 1 ... ... ... ... (жоспарлау объектісіне) байланысты: экономикалык
жоспарлау (өндірістік катынастардьщ даму ... ... ... ... ... жоспарлау (демография процесстерін,
халықтың өмір сүру ... ... ... даму ... ... жоспарлау (ғылыми-техникалық прогресстің даму ... ... ... ресурстарды пайдалану болжамы, қоршаған
ортаны қорғау).
1 схема. Жоспарлау түрлерінің жіктеуі
Сонымен, ... ... ... ... ... ... ... саясатын және ... ... ... ... ... өсу қарқынын, қажетті сапасын қамту және қолдау;
- ... ... ... ... орнату ... ... ... ... ... қамту;
- ұлттық экономиканың тұрақты ... ... ... ... теориясы мен тәжірибесінде жалпымемлекеттік
макроэкономикалық жоспарлаудың ... ... ... ... бар. Солардың ішінде Қазақстан үшін стратегиялық және
индикативті жоспарлардын маңызы зор болып отыр.
Стратегия - ... ... грек ... ... өкілеттілікке ие
болатын басқарушыны, тура аудармасында "генерал шеберлігін" береді.
Стратегиялык жоспарлау - Үкіметтің, аумақ әкімшіліктерінің, ... ... ... ... ... ... кіріс және шығыс,
бюджет. салық, баға және ... ... ... ұзақ мерзімді жобалары.
Стратегиялық жоспарлау - ұйым алдындағы мақсатқа жетудегі басшылықтың
қабылданған ... ... ... ... береді.
Индикативті жоспарлау - мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық ... ... және ... соны іске ... ... ... іс ... және мемлекеттік экономикалық реттеуіш ... ... ... негізгі мақсаты - ұлттық эконоімиканың бір
қалыпты дамуын, оның ... ... ... ... ... және олардың ықпалын жұмсарту, елдің ... және ... ... ету. Сондықтан, индикативті жоспарлау төмендегі
талаптарға сай болуы шарт:
- республика ... ... ... ... ... ... қол жеткізу;
- нарық механизмдерінің әрекеті негізінде экономиканың өзін-өзі
реттеу деңгейінің ... ... ... ету және шаруашылық
жүргізуші субъектілердің өзіндік экономикалық белсенділігін ... ... ... әлемдік тәжірибеде кеңінен ... ... ... ... ... ... ... мен реттеу
әдістерін пайдалану;
- аумақтық экономикалық саясаттың тиімділігін камтамасыз ету.
1.2 Аумақтың ... ... ... ... мен ... - ... ... жүйесі және қазіргі экономикалық
дағдарыстан шығу тәсілдерінің ... ... ... өту ... ... одан әрі ... және осы кезеңге тән жаңа қағидаларды
басшылыққа ала ... ... ... - ... ... ... бірі.
Жоспарлау - белгілі мерзімге есептелген басқару объектілерін дамытуда
қолайлы альтернатива таңдауға бағытталған басқару қызметінің бір ... ... даму ... және келешекте күтілетін күйі бар жоспар
- жоспарлау процесінің қорытындысы болады. Жоспарда ... және ... ... бойынша іс-шаралар жүйесі міндетті түрде болу қажет.
Жоспарлауға келесі ерекшеліктер тән:
1. Жоспарлау алдын ала ... ... және ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты ... ... ... сондықтан жоспарлау жүйесі ... ... ... қажет.
3. Жоспарлау процессі қате істерді ... ... ... ... ... процесінің негізгі элементтері төменде көрсетілген.
|ЖОСПАРЛАУ ... |
| ... |
| ... |
| ... |
| ... |
1 ... ... процесінің негізгі элементтері.
Жоспарлау төмендегі принциптерге негізделінеді:
• ЖҮЙЕЛІЛІК;
• ЖИНАҚТЫЛЫҚ;
• ҮЙЛЕСІМДІЛІК;
• ИКЕМДІЛІК:
• РЕСУРС МҮМКҮНДІКТЕРІНІҢ ШЕКТІЛІП.
ЖҮЙЕЛІЛІК - жоспар шешімін жасау және негіздеу барысында ... ... ... алу ... ... - ... ... жасау және негіздеу барысында, оның іске
асырғанда салдарын ескеру қажеттігін ұйғарады.
ҮЙЛЕСІМДІЛІК - жоспарланған ... ... ... және дамуының
нәтижелі болуына жоспар шешімін бейімдеу.
ИКЕМДІЛІК - жоспар ... ... ... ... ... ... ... - колда бар ресурстарды ұтымды және
нәтижелі пайдалану қажеттігін ұйғарады.
Экономикалык және ... ... ... ... ... мен
болжамның максаты мен талаптары, когамдык өндірістін салалары ... ... ... және сапалык өзгерістер бірімен-бірі тығыз
байланыскан көрсеткіштер ... ... ... ... ... сай ... керек:
- Эконо.микалык және әлеуметтік даму процессінің заңдылықтары ... ... ... ... мен жоспардың максаты мен міндетін жеткілікті дәрежеде
көрсетуі шарт.
-Атаулы негізде. ягни жоспарлардағы ... ... ... ... ... Кешенді негізде, яғни ұдайы өндіріс пен әлеуметтік ... ... ... қажет.
- Аймақтар мен салалардың ерекшеліктерін ескеріп, көрсетуі керек.
- Қоғамдык өндірістің жоғары ... және ... ... ... ... шарт.
- Жоспар көрсеткіші дегеніміз - баскару шешімінің нактылы ... ... ... ... ... ... ... сырткы
белгісіне және аткарар міндетіне байланысты бірнеше топқа бөлінеді. Олар:
сандык және сапалық; ... және ... ... және
салыстырмалык; нормативтік (директивтік) және ... ... ... жоспардағы тапсырманыңсандық белгісін көрсетеді.
Олар көлемдік және сандық болып екіге бөлінеді. ... ... ... ... ... ... көрсетсе, тармақтык (сандық)
көрсеткіштер мектептердің, кітапханалардың т.б. санын ... ... ... ... ... ... мен
процесстердің сапалық белгілерін көрсетеді ... ... ... ... материалдық ресурстардың шығын нормасы).
Натуралдық көрсеткіштер ұдайы өндіріс процессінің ... ... ... ... ... Мысалы, өндірілген өнім көлемі
(салмағы, ұзындығы бойынша). Кейбір экономикалық ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарды натуралдық-заттық
құрамынан басқа ... ... ... ... ... әр ... ... еңбек шығыны мен оның нәтижесін салыстыруға мүмкіндік
туады. Құндық көрсеткіштердің көмегімен экономикадағы ... ... ... ... көрсеткіштер өнім, еңбекақы, т.б. көлемдерін көрсетеді. Ал
салысшырмалық корсеткіштер салыстырмалы өлшемдермен ... ... ... ... ... ... ... төменгі органдарға, кәсіпорындарға бекіткен тапсырманы көрсетеді.
Олардың бір түрі болып нормативтік көрсеткіштер саналады, олар басқарудың
барлық деңгейіне ... ... ... шарт көрсеткіштер. Болжаудың
негізгі мақсаты экономикалық ... ... ... және ... ... ... болғандықтан ол экономиканы
жоспарлаудың алғашқы сатысы болып ... ... ... ... ... ... ... керісінше экономикалық және әлеуметтік Дағдарыстан шығудың
бір тәсілі болып жаңа ... және ... ие ... ... ... ... дамуында ұйымшылдық және жоспарлылық
күшею тенденциясы тән. Барлық елдерде болжау және жоспарлау тәжірибиесі кең
таралғаны, осыған дәлел. ... ... ... ... ... жоспарлаудың мазмұны және мақсаттары өзгеруде.
Экономиканы мемлекеттік реттеудегі аса маңызды және ... ... ... ... ... ... ... етудің маңызды себептеріне
төмендегілер жатады:
1.Ұлттық экономика индикаторларында (бюджет, ... ... және т.б.) ... ролі ... ... ... және ... мемлекет ынталы
болып тұр және басқару ... ... орын ... ... ... - ... ... дамуының проблемалары және келешегі бойынша
білімсіз және ... ... ... ... ... жоқ ... ... экономика
салаларында индикативтік ... ... ... ... ғылым жіне білім ... Бұл ... ... ... ... ... тыс тәсілдерді қолдану қажет.
3. Мемлекеттік жоспарлаудың негізгі міндеті - ... ... ... және т.б. ... ... ... ... экономиканың ... ... ... ... ... артуына себеп
болып тұр.
5. Табиғи ресурстар азаю және ... ... кұру ... глобальды ... ... ... ... ... ... келесі бөлімдерден құралады:
1. Өткен жылдың әлеуметтік-экономикалық дамуына сараптама.
2. Жобаланған мерзімге ... даму ... ... ... ... ... Қаржылық-несиелік саясат;
3.2. Салықтық-бюджеттік саясат;
4. Құрылымдылық саясат.
4.1. ... ... ... ... ... ... ... Инвестиция саясаты.
5. Экономика секторларын дамыту
5.1. Өнеркәсіп;
5.2. Ауыл ... ... ... және ... Қаржы саласы;
5.6. Сауда;
5.7. ... және ... ... ... Халык, жұмыспен қамту және еңбек ресурсының дамуы;
6.2. ... ... және ... ... корғау;
6.3. Әлеуметтік-экономикалық дамуда әйелдердің қатысуы;
6.4. Білім беру;
6.5. ... ... ... ... және ... ... ортаны қорғау.
Әлеумеггік-экономикалык мақсатгарды шешу мерзімінің ұзақтығына
байланысты индикативтік жоспарлар жүйесі стратегиялық, орта ... ... ... тұрады, олар макро-аумақтық, салалык деңгейді қамтиді.
Республика Президенті Н.Назарбаевтің 1997 жылғы Қазақстан халқына
жолдауында ... ... - ... ... ... Стратегиялык жоспарлар ұзақ мерзімге жасалады және ұлтық экономика
дамуының ұзак мерзімдік ... ... ... ... оларды жүзеге асыру кезендері мен мемлекеттік ... ... ... ... ... - ... мемлекеттер, ірі және орта
компаниялар сонғы кездері кеңінен колданып жүрген арнаулы білім ... ... ... ... ... ... жиі және кең ... қолданылуы
екінші дүниежүзілік соғыс кезінен басталады және тек ... ғана ... ... ... ... пен ... ... да кеңінен
қолданылғандықтан қазіргі кезде жеке ғылым саласы ретінде ... ... ... ... ... ... ағымдағы қал-күйіне баға беру;
2.жоспарлы кезеңдегі министрлік жұмысының мақсатын анықтау;
3. басынқылар;
4. SWOT - ... қол ... ... ... ... қол ... стратегиясы;
6. стратегияларды жүзеге ... ... ... ... - ... әріптерінің аббревиатурасы. Қазак тілінде күшті
(ұтымды) және әлсіз жақтар, мүмкіндіктер мен қатерлер ... ... ... және ішкі ... ... негізінде алға қойған мақсаттарға жету
стратегиясын жасау үшін қолданады.
2 схема. Жоспарлау мазмұның схемасы
Оңтүстік-Қазақстан ... даму ... - ... мүмкіндіктерді іске ... ... ... ... ... мақсат - облыс тұрғындарының тұрмыс деңгейі мен оның ... ... Ауыл ... дамуына ауа райының колайлығы
2. Облыстың жоғарғы транзиттік әлеуеті
3. Көптеген еңбек ресурстарының саны
4. Жекеменшіктің көп үлесі
5. Эспортка негізделген ... ... ... Мәдени және тарихи орталықтардың саны
Әлсіз жактар
1. Өндірістік базаның бәсекелестік қабілетсіздігі
2. Облыстың субвенциялық бюджеті
3. Қаржы ресурстарының жеке секторга өту ... ... ... жер ... ... ... кылмыстық іс-әрекеттердің өсуі
6. Экологиялық және эпидемиологиялык жағдайдын өршуі
Мүмкіндіктер
1. Үлкен өкілеттіктердің, бюджеттік ... қоса ... ... Ауыл ... ... мен кайта өңдеу өнімдері үшін ... ... ... ... Кіші және орта кәсіпкерлікті дамыту
4. Дәстүрлі емес секторға инвестицияларды тарту
5. Шекаральщ ... мен ... ... ... ... ... ... пайдалану
Катерлер
1. Облыстың электр тарату және сумен қамтамасыз ету ... ... ... Халықтың заңсыз көшіп қонуы және контрабандалық қылмыспен айналысуы
3. Көрші мемлекеттерден аймақта билікке бәсекелесуі
4. Сыртқы және ішкі ... ... ... ... сауда
кедергілеріне жол беруі
Күтілетін нәтижелер
- Кірісті көбейтудіц және салык салу ... ... ... ... ... Облыстың өндіріс әлсуетін диверсикацияіау уиіін негіз қалау
- Ауыл ... ... және оны әрі ... ... және онын
базасында ... ... ... ... ... ... өндірісі мен халкын эісумыспен каліту көлеліінде, орта эісәне
шагын кәсіпкерліктің үлесін арттыру
- Ксізіргі замангы ... ... ... ... ... ... ... отырып
тікілей инвестициялардың агымына эісагдай ... ... ... экопомикалык, реформаларын аяқтау және
жергілікті өнімдердің экспортқа шыгуын кәбейту
- ... ... ... ... жәие ... көлік
жуйесінің біртутастыгын қамтамасыз ету
- ... ... (газ, ... және су ресурстары бойынша
сыртқы тәуелдігін төмендету
-Жергі.іікті ерекшелікпіерін ... ... ... ... ... дамыту
1.3 Әлеуметтік-экономикалық дамуды жоспарлаудың
әдістері және оны жасау тәртібі
Қоғамның даму ... ... ... ... жоғары болса
экономиканы басқару ісі де соғұрлым тиімді ... ... ... бір ... ... жай-күйі, даму жолдары
туралы ғылыми-дәлелді пікір. Болжамдарды зерттеп дайындау ... ... ... ... - ... ... саласында даму теория мен практиканы байланыстырып тұратын өте
маңызды түйін болып ... ... екі ... ... Біріншісі, болжап айту, яғни
мәселенің болашактағы ... ... ... бейнелеп беру.
Екіншісі, болжап көрсету, ескерту, яғни ... ... ... барлық
ақпаратты тиімді пайдалана отырып, оны шешу жолдарын көрсету, анықтау.
Қазіргі кезде, ғалымдардың бағасы бойынша экономикалык болжам жасаудың
150-ге жуық ... бар. Іс ... ... 15-20 ... ең ... әдістер
ретінде қолданылады.
Сыртқы белгісіне сәйкес, болжау әдістерін екі топқа бөлуге болады:
интуициялық әдістер (эксперттік баға әдістері) және ... ... ... (эксперттік баға әдістері) екі топқа ... ... бага беру және ... ... бага ... Бірінші топқа: интервью (сұхбат) жүргізу; логикалык анализ жасау;
сценарий құру әдістері жатады. Екінші топқа: комиссия ... ... ... ... ... және "Дельфи" әдісі кіреді.
Математикалық әдістер де екі топқа бөлінеді: экстрополяциялық әдістер
және модельдер кұру ... ... ... ең кіші ... түзеу; тұраксыз орташа көрсеткіштер әдістері енеді. Екінші
топқа ... ... ... ... ... ... ғылыми негіздеріне объективті экономикалық заңдарды тану
және саналы түрде қолдану, ұдайы өндіріс теориясы, жүйелік, ... ... ... реті мен ... ... және жоспарлау
қағидалары мен әдістері жатады.
Жоспар жасау логикасы - ... ... ... ... ... ... ... тәртіпке бағындырылған реті.
Оның негізгі ... ... ... ... ... ... және соған
бағынатын негізгі пунктін анықтау. ... ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі экономика дамуының максаттарының жүйесін
калыптастыру (логиканың негізгі пункті);
2. базистік кезеңдегі ... ... ... және ... ... ... ... кезеңдегі қоғамның қажеттіліктерінің көлемі мен
кұрылымын аныктау;
4. ... ... мен ... ... ... ... экономика дамуы жоспарының жобасын әзірлеу;
5. жоспар жобасын талқылау және бекіту.
Жоспар жасау логикасы жоспарлау кағидалары деп ... ... ... ... ... ... қатарына төмендегілерді
жаткызуға болады:
1. Басқарудың ғылыми нақтылы және ... болу ... ... ... ... объективті заңдарының талаптары, отандық
және шет ... ... мен ... жетістіктері назардан тыс
қалмауы тиіс. Жоспардың ғылымң нақтылануы ... ... ... ... ... және ... (басшы адамның кез келген идеясын дұрыс деп ... ... ... ... Ұзақ мерзімдік жоспарлар
бірнеше орта ... ал орта ... ... ... ... ... ... Жалпы мемлекеттік және жеке мүдделерді үйлестіру қағидасы. Жоспарды
ойдағыдай орындау көбінесе жалпыхалықтық мүдделердің, ұжымдар мен ... ... ... ... ... ... ... назарға ілмеу, экономиканы басқарудың
тиімділігін төмендетеді.
4. Жетекші ... ... ... ... тиімді
үйлесімділікті (сандық катынастарды) ... ... ... ... ... - бар қорларды дамудың сол кезеңі
үшін аса маңызды ... мен ... ... ірі ... мәселелерді шешуге жұмылдыруға мүмкіндік береді.
5. Жалпымемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... бірлігін қамтамасыз ету екі жақтан тұрады.
Біріншісі - жоспардың методологиясының, ... ... ... ... екіншіден-материалдык бірлігі. Жоспарлардың
кешенді болуы кез ... ... ... ... ... ... ... ажыратпай қамту керек екенін білдіреді.
Жоспардың жасалу ерекшеліктеріне, ... ... ... ... ... ... әдіс қолданылады. Олар: экономикалык анализ (талдау),
нормативтік, ... ... ... ... ... ісі, ... экономика дамуының ... ... ... зерттеуді талап етеді. Бұл жұмысты орындау үшін
экономикалық талдау ... ... Оның ... мақсаты экономикалык
даму деңгейін, пайдалынылмаған ресурстарды тауып, оларды қолдану жолдарын,
салааралық қатынастардың тиімділігін, ... ... ... ... орындалмау себептерін, жоспарлау ісінде жіберілген кемшіліктерді анықтау
болып табылады. Ол үшін экономикалық анализ және синтез, топтастыру, теңеу,
индекстер мен ... ... ... статистикалық
әдістері қолданылады.
Экономика дамуы жоспарының барлық көрстеткіштерін нақтылау үшін,
әсіресе, пайдаланатын материалдар мен шикізат ... ... ... үшін ... ... мен ... ... жасайтын
прогрессивті жоспарлау нормалары мен нормативтерді пайдаланады.
Баланстық ... ... ... ... ... үшін
колданылатын негізгі әдіс. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... Жоспарлау ісінде баланстардың калыптасқан
жүйесі колданылады. Баланстар негізінде үш ... ... ... ... ... ... ... Бұлардан басқа салааралық
және халық шаруашылығы баланстары қолданылады.
Еңбек баланстарының көмегімен ... ... ... ресурстарын
тиімді пайдалану жолдары, халық шаруашылығын ... және ... ... ету ... ... ... ... қоғамдық жиынтык өнім мен ұлттық табысты
бөлудегі дұрыс экономикалык ... ... ... ... қаржылық ресурстарын дұрыс пайдалану жолдары
анықталады.
Жоспардың экономнкалық тнімділік ... ... ... үшін ... әдіс ... Осы әдіске сүйене
отырып, экономикалық құбылыстардың математнкалық ... ... ... ... ... ... моделі, салааралык өнім
өндіру және тұтыну балансының моделі.
Сызықтық программалау әдістерін пайдалану арқылы ... ... ... ... мәселелері шешіледі.
Жоспарлаудың бағдарламалык-мақсаттык әдісі экономикадағы кұбылыстарға,
ірі мәселелерді шешуге жүйелік, кешенді көзкарас керектігіне негізделген.
Себебі, кез ... ... ... ... да салалардың - шикізат ... ... ... ... және сол ... ... сол салага әр түрлі қызмет көрсететін салалардың ... ... ... ... ... алға койған мақсатқа
жету жолдарын көрсететін жоспар жасалған кезде осы байланыстардың бәрі
ескерілуі ... әдіс ... ... және ... ... ... Бағдарламаларда алға койған мақсат
анықталады және сол мақсатқа жету жолдары мен құралдары көрсетіледі.
Бағдарламалық-максаттық әдіс: біріншіден, экономика дамуындағы ... ... ең ... ең ... ... ... мәселені айқындауға мүмкіндік береді; екіншіден - сол ... үшін ... ... ... және ... ... тиімді
пайдалану жолдарын көрсетеді; үшіншіден, кешенді мәселелерді шешу мақсаты
мен мерзімін экономика ... мен ... ... ... ... баланстық үйлестіру деңгейін көтереді; төртіншіден -
кешенді бағдарлама көрсеткіштерін салалық және ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау
жөніндегі агенттігінің "Министірліктер мен ведомстволарға арналған жылдық
стратегиялық жоспарларды дайындау жөнінде ... ... 2030 ұзақ ... ... Қазақстан Республикасының 2010
жылға дейінгі ... даму ... ... ... ... ... ... ескере отырып жасалынады.
Әлеуметтік-экономикалык дамуының индикативтік ... жыл ... ... ... ... мен калалардың орта мерзімге дейін
арналып әзірленеді және әміршілдік емес, ұсыныс ... ие, яғни ... ... ... болып табылады. Индикативтік жоспар
экономиканың барлық салалары (қаржы, өнеркәсіп, ... ауыл ... ... және т. б.) бойынша аймақтың алдагы кезеңдегі ... ... ... мен ... және ... ... ... қазіргі таңда тұрған мәселелерді кешенді шешуге және
этап бойынша стратегиялық мақсаттарға жетуге бағыттылған мемлекеттің орта
және ... ... ... ... ... барысында, ен алдымен мақсат айқындалады немесе
жобаланған кезеңде неге жетуіміз керек. ... ... ... ... ... есептелген істің тәуір ... ... ... Қолда бар ресурс, басымдылықтарға ... ... әр ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму ... және ... ... ... және орта бизнестік,
кедейшілікпен және ... ... ... ... ... ... дамуды жоспарлаудың
құкыктық негіздері
Халык шаруашылығы салаларының даму барысын стратегиялык жағынан болжау-
жоспарлау керек екендігін өмір айқындап берді, және осы ... ... ... ... ... баскаруда алатын рөлі, маңызы
дәлелденді. Экономика дамуын ... және ... ... ... ... 1997 ... наурыз айында Қазақстан Республика Президентіне
тікелей бағынатын Стратегиялық ... ... ... ... ... дамуын болжау негізінде оның
басынқы багыттарын аныктау және ... ... ... ... ... жеткізу жолдарын белгілеу тапсырылған.
Ал индикативті жоспарды әзірлеу алғашында Экономика министрлігіне,
кейін ол таратылған соң жаңа кұрылған ... ... ... ... ... ... ... 1999 жылдың 13
казанында кол койылған "Қазақстан Республикасының мемлекеттік огандарының
жүйесін ... және ... ... туралы" Жарлығына сәйкес
жоғарыда ... ... ... ... ... және ... аткаратын, бұл министрлік Экономика және бюджеттік жоспарлау
болып қайта аталып, индикативтік жоспарды ... ... ... ... дамуының индикативтік жоспары Қазақстан
Республикасыыың Конституциясына, Қазақстан Республика Үкіметінің жыл ... ... ... ... жоспары туралы"
Қаулысына және "Қазақстан Республикасында мемлекеттік жергілікті ... ... ... ... Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының
индикативтік жоспары туралы ... ... ... ... әр ... ... және онда Қазақстан, облыстар және ... ... ... мерзімге мақсаты, міндеттері және әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... ... жоспары Қазақстан Республикасының жоспарланған
мерзімге арналған даму индикаторларына (1 ... және ... ... ... ... ... және Қазақстан
Республикасының ... ... ... агенттігінің
"Министірліктер мен ведомстволарға арналған ... ... ... ... ... ... сәйкес жасалады.
Қазақстан Республикасы Үкіметі 2003-2006 жылдарға жоспарлаған
республика дамуының ... ... ... 1 ... және ... даму болжамы осы индикаторлардың өсу
қаркынынан төмен болмауын жергілікті жоспарлау органдары камтамасыз ... ... ... ... ... ... |2001 ж. |2002 ж. |2003 ж. ... |
| ... ... ... | |
| | | | |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. ... ... ішкі ... |3251 |3751 |4210 |4706 |5312 |6134,7 ... ... | | | | | | ... ... АҚШ ... |22,2 |24,4 |26,7 |29,1 |32,1 |36,3 ... ... теңгеге |146,7 |153,5 |147 |150 |155 |159,5 ... ... | | | | | | ... |17,7 |20,4 |22,2 |23,6 |24,3 |24,6 ... деңгейі, %| | | | | | ... ... |2508,0 |3139,0 |4000,0 |4231,0 |4527,0 |5008,0 ... ... | | | | | | ... АҚШ ... | | | | | | ... ... |9101,0 |9677,0 |10166,6 |10606,0 |11235,0 |13244,0 ... АҚШ ... | | | | | | ... ... |7849,9 |7530,0 |8240,0 |8715,0 |9185,0 |10093,0 ... АҚШ ... | | | | | | ... баланс, млн. |1251,1 |2147,0 |1926,6 |1891,0 |2050,0 |3161,0 ... ... | | | | | | ... ... |775,7 |1193,1 |1372,0 |1177,3 |1295,1 |1498,5 ... млрд. | | | | | | ... | | | | | | ... ... |534,8 |555,5 |535,5 |563,0 |609,3 |650,7 ... ... | | | | | | ... ... теңге | | | | | | ... ... |1999,5 |2292,0 |2477,6 |274,5 |3140,1 |3762,7 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... шыққан шикі |3891,0 |5154,0 |4686,5 |4642,3 |5382,1 |7707,7 ... ... млн. АҚШ| | | | | | ... | | | | | | ... ... |24,4 |25,1 |21,2 |21,0 |22,0 |22,5 ... АҚШ | | | | | | ... | | | | | | ... экспорт |18,2 |18,3 |15,9 |15,8 |16,5 |16,9 ... ... АҚШ | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... тәжірибесі
Басқа елдердегі жоспарлау тәжірибесін біздің әлеуметтік-экономикалық
жағдапымызға өзгертпей көшіріп алу мүмкін емес. Бұл ... ... ... ... ... ... ... саяси, табиғи-экономикалық,
әлеуметтік-демографиялык, этно-мәдени және тағы да ... ... ... ... ... ... біз ... экономиканы кұру
процесіндеміз және де ... ... ... әкімшілік-
жоспарлык шаруашьшықтан нарықтық экономикага өткен бізге ұқсас бір ел жоқ;
3. ... ... мен ... ... ... ... ... байланысты тиісті ... ... ... көрініс ... ал ... ... ... шаралары олардьщ эволюциялык даму "нәтижесі"
болып табылады.
Бірақ та шет елдер тәжірибесін ғылыми қорытындылау кажеттігі келесі
жагдайлар ... ... ... ... мемлекеттік
реттеудің кағидалары мен жүйесінің тұжырымдамалы негізін, түбірін анықтауға
мүмкіндік туады, екіншіден, аралас экономиканың жалпы заңдылыктарын аныктау
мүмкіндігі ... және де бұл ... ... ... ... ... мүмкіндік жасайды, үшіншіден, мұндай толықтыру
мемлекеттік реттеудің нәтижелерін салыстырып талдауға мүмкіндік береді ... ... ... ... ... ... құруды, әлемдік
шаруашылык процеске республиканың араласу мөлшерін ескере ... ... ... ... ... береді.
Әлеуметтік-экономикалык процестерге мемлекеттің араласу тәжірибесін
үйренуден шығатьш қорытынды — көптеген алдынғы қатарлы елдерде экономиканы
мемлекетгік реттеудің ... ... ... ... ... ... мен басымдылыктарын анықтау, болжау, жоспарлау, бағдарлама жасау
қарастырылады.
Осыған байланысты, шет ... ... ... және ... зерттеу өте мацызды. Өнеркәсібі дамыған елдерде (АҚШ, ... ... ... ... жоспарлау - нарықтық экономиканы
мемлекеттік реттеуші тәсілінің бірі болып жоғары нәтижесін дәлелдеді және
осы елдердің тәжірибесі белгілі бір ... ... ... ... алғашқы кезеңдерінде
экономиканы басқарудың саларалық қағидасы қолданылды. Францияда дайындалған
саларалык ... ... ... ... салаларды қамтиді және
олардың дамуын маңызды және ... ... ... рөл ... ... ... жағдайға пайдалы болар еді. Нарыктық жүйеге ... ... ... ... ... тиімді шешу жолдарын
кейінге қалдырады. Францияда ағымды, орта мерзімдегі жоспарлаудың ... және ... ... арнайы мемлекеттік органдар
шешеді, бұл кызметті Жоспарлау бойынша Комиссириат жүргізеді.
Реттеуші ... ... ... бірі ... ... ... ... ету. Мысалы, Францияда 1982 жылы ... ... ... ... ... ... иерархиясының
үш деңгейінің функциялары ажыратылған (коммуналдар, ... ... Ал ... құрамына кіретін кантондар мен аудандардың
өзіндік даму мәселелерін шешуде күкықтык және ... ... ... ... ... мен ... салалық
эконо.микамен үйлесімді байланыстыруға ... ... ... де ... ... ... жуйедегі елдердің көптеген ... ... Бұл ... ... ой, ... ... ... әлеуметгік-экономикалык саясатын жүргізе отырып жалпы мемлекеттік
және макроэкономикалык мақсатқа жету.
Көптеген елдердің жоспарлау тәжірибесін қорытындылай ... ... ... ... ... ... ... жетілдірудің бірнеше
колайлы жақтарын бөледі. Соның ішінде жоспарлау:
1. басшылардың үнемі ... ... ... ... ... және ... ... субъектілер
қолданылатын шараларды үйлестіреді;
3. көрсеткіштерді анықтау және ... ... жол ... ... ... және саяси ұстанымдардың нақты
анықталуын талап етеді;
5. шұғыл ... ... ... ... ... міндеттерінің өзара байланыста. қарым-
қатынаста ... ... ... ең ... ... ... екінші және алтыншыны
айтуға болады, өйткені қазіргі жағдайда жоспарлауда осы 3 пункт жетіспейді
немесе өте аз ... ... ... ... ... ... ... тетіктерінің бірі каржы-бюджет ресурстарын
пайдалану және салық жинау механизмі болып ... Осы ... ала ... бірнеше тұжырым жасауға болады, Біріншіден, бюджеттік
қаржьшен каржыландыру арқылы (субсидиялар, дотациялар, субвенциялар, ... ... ... ... ... және ... ... ететін салаларды жылдам дамыту ... ... ... ... ... ... ... арқылы ұлттық табыстын
үлесі 50 пайыздан жоғары, ал Францияда 50 пайыз шамасында.
Екіншіден, кұрылымдык-инвестициялық саясатты жүзеге ... үшін ... ... ... ролді атқарады. Бұл механизм арқылы шаруашылық
жүргізуші ... ... ... ... ... олар
өндіріс және өнеркәсіп салаларының тез дамуына әкеледі. Ол деген импортты
ауыстыратын және бәсекеге түсе алатын ... ... ... ... ... және ... ... шығындарын
азайтпауы қажет. ... ... бұл ... ... ... ол ... ... мәжбүр болдаы және бұл жерде
екінші шығын бірінші шығыннан өте үлкен болады.
Австрия, Италия, ФранцІІя ... баға ... ... ... салыстырғанда өте қатал тәртіппен және арнаулы экономиканы ... ... ... ... ... ... баға ... бәсекелестік Кеңес арқылы ... және ... ... ... бір ... ... баға реттеудің басты объектісі ауыл шаруашылық өндірісі
болып табылатынын бүкіл дүниежүзілік тәжірибе көрсетіп отыр. ... ... ... бірқатар ерекшеліктерін бөліп көрстетеді.
Біріншіден, ол табнғи-климаттык ... ... Бұл ... және ... ... ... ... фактордың
қолайсыз жағдайда да табыс пен ... ... ... және өзекті
проблемаға айналдырады. Оны шешуде басты рөл ауыл ... ... ... ... және сол ... аркылы ауыл шаруашылық
жұмыскерлерінің арқылы ынталандыру.
Екіншіден, тұрғыидардың тамақ өнімдеріне кажеттілігін ... ... ... ауыл ... ... ... ... көңіл белінеді. Әлеуметтік түрдегі ... ... ... ... ... ... ауыл ... өнімдеріне бага кұру
процессіне негізгі мемлекеттік баскару органдары шеттеп түра алмайды.
Осындай ... ... әр ... ... ... ... ... жанама, құкыктык және аймактық реттеуде орын алады.
Олар көбінесе әр ... ... ... ... ... ... экономиканы мемлекеттік реттеу тәжірибесі
белгілі бір кызығушылық туғызады. Қытайдағы экономикалық реформалардьщ
стратегиясы ұйымдық аспектіде ... ... ... ... ... ерекшелінеді. Көптеген экономикалық реформаларды бастан
кешірген басқа елдерге қарағанда, қытайдың реформасы мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... ... "ғылым-өндіріс" циклін жоспарлау, несие-салық және баға саясатын
жүйемен жүргізу) колданды. Сол сиякты нәтижелер бір ... ... ... ... - Жапонияда, Тайландта байқалады.
Қытай экономисті Цзииьвэнь Лидің ... ... ... ... ... және ... секторларынын тіркестігі
кұрайды, соның ішінде мемлекеттік секторы - басымды. Мемлекеттік мекемелер
экономикалык дербестікте жұмыс істегендіктен, Қытайда ... ... ... ... ... ... ... бірынғай жалпы
мемлкеттік жоспарлауында, көпдеңгейлі басқару принципіне сәйкес құрылады.
Экономиканың өзекті мәселелері мемлекеттің қатысуымен шешіледі. Оған
төмеыдегілер жатады:
1) ... және ... даму ... бағыттары және
мақсаттары;
2) өнеркәсіп және ауыл шаруашылығының негізгі өнім ... ... ... ... ... негізгі пропорциялары, мөлшері және оларды
үйлестіру;
4) негізгі өндіріс объектілерінің құрылысы;
5) өндірістік күштІ үйлестіру;
6) ... ... және ... ... ... мемлекеттік бюджет, несие қаржыларының түсуі және ... ... ... ... және ... ... пайдалану;
9) стратегиялық тауарларды және материалдық ресурстарды сатып алу және
үйлестіру;
10) сыртқы сауда тауар айналымы және ... ... ... және ... ... зерттеу және енгізу;
12) білім беру, денсаулык сақтау және әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... саясатының негізгі бағыттары;
14) негізігі тауарлардың бағасы.
Қытайда аумак және сала дамуының жоспарлары, ... ... ... ... табылады. Мемлекет қоғамдык өндіріс және ... ... ... ... ұлттық экономикаға қатысты сұрақтарды шешу бойынша негізгі құкык
мемлекет қолында шоғырланған және олар ... ... және ... ... Бұл ... ... саясатын айкындайды. Бұл Қытайдық жоспарлау жүйесінің
негізгі ... ... ... ... мамандары, осындай жоспарлау
жүйесін экономика дамуының барлық ... ... ... есептейді.
Сонымен қатар, қазіргі заманға сай, жоспарлау жүйесіне келесі талаптар
қойылады:
- орталыктырылған басшылықты күшейту қажет;
- ұлттык экономикасының тепе-теңдігін ... ... ... ... ... әр-түрлі деңгенлі жоспарлау дербестігімен камту;
- мекемелердің шаруашылық қызметі мемлекеттік жоспарға кіру қажет,
немесе нарық ... ... ... ... ... ... үш ... колданады:
1. Жалпы ұлтык экономикага қатысты ... ... ... ... ... ... сол бойынша
директивтік жоспар жасайды, ол мекемелерге орындалу үшін ... ... ... екі ... ... орындалуға міндетті
және лимиттер.
2. Ұлтық экономикага маңызды міндеттер, әр-түрлі деңгейдегі халыктық
үкіметтермен немесе жоспарлау ... ... ... ... ... ... жалпы болмайтын міндеттер, мемлекеттік жоспарда
қарастырылмайды. Мекемелер, ... және ... ... ... өз ... ... ... индикативтік жоспарлау әр-түрлі деңгейден және мерзімнен ... ... жүйе - ұзақ ... (10-20 жыл), орта ... (5 жыл) ... мерзіміді жоспарлау - экономика, ғылым, техника және әлеуметтік
саланың даму стратегиясын ... ... ... Оның ... - ғылыми болжамдарға және экономикалык дамудың қаркыньша сәйкес -
экономика саясатын кұру.
Жалпы жоспарлау жүйесінде - ұзақ ... ... ... ... Оны Қытай экономистері келесі себептермен түсіндіреді:
1. Ұзақ мерзімді жоспар ғылыми-техникалық прогресстің ... ... ... ... Ұзақ ... жоспар - өндірістің технологиялық, аумақтык және
өндірістік жүйесін жетілдіруге мумкіндік береді.
Орта мерзімді ... - ұзақ ... және ... ... тобы және онда ұзақ мерзімді стратегия міндеттері анықталады.
Орта ... (5 ... ... келесі мәселелер орын алады:
1) экономика дамуының қарқыны;
2) экономикада қалыптасқан негізгі ... ... ... ... ... ... ... прогресстің жетістіктерін ... ... ... қала және ауыл ... ... өмір сүру ... табиги ресурстарды пайдалану және қоршаған ортаны қорғау;
7) халықтың табиғи өсуі және туу деңгейі;
8) ... ... және ... ... ... ... ... бойынша негізгі шаралар.
Орта мерзіміді жоспар - өндірісті, кұрылысты, айналымды және
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ұзақ және орта мерзі.мді жоспар - стратегиялык маңызды және
экономика дамуында жетекші роль атқарады. Ұзак және орта мерзімді ... ... ... арқылы іске асырылады. Қытай мемлекеттік
жоспарлау органдары, жылдық жоспарды іске ... ... ... және ... ... орта ... ... қарастырып,
түзету енгізуге мүмкіндіктері бар. Осыған байланысты, жоспар жүйесін кұру
арқылы ұзақ, орта және жылдық жоспарлардың байланыстығын ... ... және орта ... ... ... ... тәсілдер қолданады:
- жалпы тепе-теңдік тәсілі;
- монографиялық тәсіл;
- жоспарды үздіксіз жасау тәсілі. Жоспар төрт этап бойынша жасалады:
1) ... ... ... ... ... жоспардың жобасьтн бекітуге өткізу;
4) жоспарды карастыру, ... және ... ... органдарға жіберу.
Қытайда индикатнвтік жоспарды іске асыру бойынша механизм жасауға аса
көңіл бөлінеді. Соған байланысты, мемлекеттік ... ... және жаңа ... ... зерттеліп тұрады.
Қытай мемлекеттік макроэкономикалық реттеудің мақсатын үш негізгі
топқа бөлуте болады:
1. Экономика ... ... ... ... ... Экономикалык әділдікті қамту.
Жоғарыда аталған топтар максаттарының арасында байланыстык бар, ол өз
бетінше бір жүйені құрайды, онда әр бір ... ... ... Сонымен қатар, ... ... сол ... ... ... отырып, жалпы комплекстік мақсатты
карастырады - ол экономиканы дамыту және қоғамның тұрмыс халін ... ... ... ... реттеу келесі негізгі
аспекттерді қамтиді:
1. Экономнканың даму ... ... ... ... ойынша, экономика дамуының ты.м жоғары қаркыны сұраныспен
ұсыныстың тепе-теңдігінің бұзылуына, нәтижеліктің төмендеуіне және ... әкеп ... ... 10-12 жылда экономика дамуының жоғары каркынын қамтуға ұмтылыс,
көбінесе шаруашылық белсендікті амалсыз төмендетуге әкеп ... бұл ... күрт ... себебі болды. Қытай басшылығы, экономика
дамуының қарқынын ... ... ... және оның ... ... қажет деп есептейді. Мысалы, экономикалық ... ... ... ... ... жылдық өсуі 9,9% құрады.
Сонымен катар, 1984 жылы - 15,2%, 1985 жылы - 13,5%, 1992 жылы - ... жылы - 13,5% ... ал 1990 жылы бұл ... ең ... болып 3,8
пайызды құрады.
1996-2004 жылдар мерзіміне экономика дамуының ... ... ... ... ... ... ... орынды ұсынысы және бағаны ұсынуға болатын деңгейін
қамту.
3. Қаржылык түсімдермен шығындарды бақылау. Қытайда ... ... ... тұсім қарқынынан басымдылық болып тұратын тенденциясы
жойылған.
4. ... және ... ... ... ... ... тәжірибесі көрсеткендей, экономиканы
жоспарлау әр елдің геосаясатының, ... ... ... ... ... ... қатар, әлемдік нарық
пен әлем шаруашылық интеграциясына кіру ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау
Аумақтық
жоспарлау
Ұйым ішіндегі жоспарлау
Мироэкономикалық жоспарлау
Ұзақ мерзімге жоспарлау
Орта мерзімге жоспарлау
Ағымдағы жоспарлау
Экологиялық жоспарлау
Ғылыми-техникалық жоспарлау
Әлеуметтік жоспарлау
Экономикалық ... ... ... жақтар
Мүмкін-діктер
Қатер-лер
Күтілетін нәтижелер

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлеуметтік - экономикалық дамуды аймақтық жоспарлаудың теориялық және әдістемелік негіздері94 бет
Әлеуметтік-экономикалық дамуды жоспарлаудың теориялық және методологиялық негіздері58 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары21 бет
Аймақты әлеуметтiк экономикалық дамуын жоспарлау мәселелерi82 бет
Жергілікті басқарудың экономикалық механизмі11 бет
Жоспарлау жүйесі: малайзия тәжірибесі25 бет
Корпорацияның қаржылық стратегиясының мәні мен мазмұны9 бет
Кәсіпорындағы қаржылық-шаруашылық қызметті жоспарлау6 бет
Мемлекеттің инвестициялық саясаты19 бет
Нарық жағдайындағы аймақтық әлеуметтік-экономикалық жүйені басқару ерекшеліктері32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь