Биоалуантүрлілік туралы түсінік

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

І тарау. Биоалуантүрлілік туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1. Биоалуантүрлілік құрылымы мен деңгейлері ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2. Жануарлардың тіршілік әртүрлілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

ІІ тарау. Экологиялық факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.1. Экологиялық факторлардың әсер етуінің кейбір заңдылықтары ... ... 10
2.2. Экологиялық фактор әсерінің оның белсенділігіне тәуелділігі ... ... ..12

ІІІ тарау. Биологиялық әралуандылық және оларды сақтау ... ... ... ...14
3.1. Жануарлардың биоалуандылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
3.2. Биоалуантүрліліктің өзгерілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
3.3. Биологиялық әралуандылықты сүйемелдеу ... ... ... ... ... ... ... ... .16
3.4. Биологиялық әралуандылықты сақтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
.................................................4
І тарау. Биоалуантүрлілік туралы
түсінік........................................................6
1. Биоалуантүрлілік құрылымы мен деңгейлері………………………….....6
2. Жануарлардың тіршілік әртүрлілігі……………………………………….8
ІІ тарау. Экологиялық
факторлар...................................................................
10
2.1. Экологиялық ... әсер ... ... ... ... ... ... оның белсенділігіне тәуелділігі……….12
ІІІ тарау. Биологиялық әралуандылық және оларды сақтау……………14
3.1. Жануарлардың биоалуандылығы………………………………………..14
3.2. ... ... ... ... ... ... әралуандылықты сақтау………………………………….19
Қорытынды…………………………………………………………….……….25
Пайдаланылған әдебиеттер…………………………………………………26
Кіріспе
Биоалуантүрліліктің экожүйедегі байланыстарының толық болуының шарты
және негізгі факторы бола ... оның ең ... ...... ... ... (іс жүзінде бөлінбейтін) экожүйелердің
көптүрлілігі ең алдымен олардың түрлік ... ... Ал ең ... үшін ... ... артуына оларға кіретін кіші деңгейдегі
экожүйелердің маңызы артады.
Биосфераның геологиялық тарихының барысында онда ... ... ... саны тұрақты болмаған. Әрбір түр белгілі бір уақыт
қана өмір ... ... 10-30 млн жыл ... ... ... өте ... мың) және ұзақ өмір сүретін түрлер – тірі қазбалар да бар. ... ... ... шамамен 500 млн жыл , жалаңаш тұқымды ағаш –
гингко дәуірінен бері 150 млн жыл ... етіп ... ... тірі ... ... ... ... болады. Ол 60 млн жыл ... ... деп ... ... 1938 жылы ... ... ... ғылымы ең маңызды биоалуантүрлілік туралы ғылымды ... ... ... ... ... мен ... ... Осыдан биоалуантүрліліктің үш үлкен бұтағы тарайды. Әрбір бұтағы
деңгейлерге бөлінеді. Биоалуантүрліліктің әр деңгейі бөлімдерге ... ... ... ... тірі ... ... ерекше
туындысы ескеріледі. Олардың арқасында көрсеткіші құрылады, қоршаған ортаға
төзімділікті қамтамасыз етеді. ... ... ... ... экожүйелер және ландшафтар орналасады. Табиғатта ... ... ... ... ... сөз ... ең біріншіден көптеген
жануарлар, өсімдіктер, ... және ... ... Кез келген түр дараларды құрады. Генетикалық жағынан бір біріне
өте жақын келеді. Олар ... ... және ... ... ... ... кейбір даралар түрлері басқа даралар түрлерімен еркін ... ... ... жаңа ... ... саңырауқұлақтар және
микроағзалар түрлерін сипаттап, жаңа түрлерін атауда. Біздің ... ... ... ешкім келтіріп бере алмайды. Алайда ... ... мен ... ... ... ... түседі.
Егер ертеректе бір түр орташа алғанда 2000 жылда жойылып отырса, соңғы
300 жылда әр 10 жыл ... ... ... 1600 ... ... омыртқалы
жануалардың 173 түрі (109 құстар және 65 ... және ... түрі ... ... ... мен Ч. Ревельдің болжамы бойынша алдағы 20 жылда миллионға
жуық түрлер ... ... ... ... ... ... ... санының күрт төмендеуі мен түрлердің жойылу себептері ... ... олар ... ету ... ... ... ... Омыртқалы жануарларға қатысты алсақ бұл факторға ... 60 ... ... сәйкес келеді. Екінші орында шектен тыс
пайдалану , содан кейінгі орында азық қорының кемуі, зиянкестерді жою ... ... ... ... және биологиялық алуантүрлілікті сақтаудың бір
жолы – Қызыл кітап. Табиғи ресурстары мен табиғатты ... ... ... ... ... ... ... құрастырған.
І-тарау. Биоалуантүрлілік туралы түсінік.
1. Биоалуантүрліліктің құрылымы мен деңгейлері
Биоалуантүрлілік – ... ... ұзақ ... ... және ... ресурстармен қамтамасыз етудің жалғыз көзі.
Биоалуантүрліліктің экожүйедегі байланыстарының толық болуының шарты ... ... бола ... оның ең ... ... – тұрақтылықты
қамтамасыз етеді. Элементарлық (іс жүзінде ... ... ең ... ... ... құрамымен анықталады. Ал ең ... үшін ... ... ... ... ... кіші деңгейдегі
экожүйелердің маңызы артады.
Экология ғылымы ең маңызды биоалуантүрлілік туралы ғылымды зерттейді.
Табиғаттағы ... ... ... ... мен ... тыс
жүрмейді. Осыдан биоалуантүрліліктің үш үлкен бұтағы тарайды. Әрбір бұтағы
деңгейлерге бөлінеді. Биоалуантүрліліктің әр ... ... ... ... ... әртүрлі тірі ағзалардың арасындағы ... ... ... ... ... ... ... ортаға
төзімділікті қамтамасыз етеді. Биоалуантүрліліктің жоғары деңгейде көптеген
әртүрлі экожүйелер және ... ... ... ... ... ... биоалуантүрлілік жайында сөз еткенде, ең біріншіден көптеген жануарлар,
өсімдіктер, саңырауқұлақтар және микроағзалар түрлерін жатқызамыз. ... түр ... ... ... ... бір ... өте жақын
келеді. Олар еркін шағылысады және өсімтал ... ... Сол ... ... түрлері басқа даралар түрлерімен еркін шағылыса алмайды. Ғалымдар
әрдайым жаңа жануарлар, өсімдіктер, саңырауқұлақтар және ... ... жаңа ... ... ... ... түрлердің
нақты санын ешкім келтіріп бере алмайды. Алайда ... ... мен ... ... ... ... басым
түседі.
Экология ғылымы ең маңызды биоалуантүрлілік туралы ғылымды ... ... ең ... үш ... ... келеді:
ағзадан төмен – малекулярлық, клеткалық, ұлпалық және мүшелер
жүйесіндегі деңгейлерді біріктіреді.
ағзалық – ... ... ... ...... түр ... экологиялық жүйені және
биосфераны қамтиды.
Табиғаттағы барлық биологиялық процестер биосфера мен экожүйелерден
тыс жүрмейді. Осыдан ... үш ... ... тарайды. Әрбір
бұтағы деңгейлерге бөлінеді. Биоалуантүрліліктің әр деңгейі бөлімдерге
бөлінеді. Бұл ... ... ... тірі ... ... туындысы ескеріледі. Олардың арқасында көрсеткіші
құрылады, ... ... ... ... етеді.
Биоалуантүрліліктің жоғары деңгейде көптеген әртүрлі экожүйелер ... ... ... ... ... ... болмайды.
Табиғатта жануарлардың биоалуантүрлілігі көптеген белгілерге тәуелді
болады. Кез келген түрде немесе экожүйеде үш негізгі ... ... 1. ... 2. ... 3. ... ... түрдегі
жануарлардың түрлері басқа даралар түрлерімен еркін шағылысып ... ... ... жағдайларда мұндай құбылыс байқалмайды. Осыған байланысты бұл
жануарларды топтарға бөліп алуантүрлілігін анықтаған. Ғылымдардағы ... ... ... ... ... ... кезінде сақтықпен
айналысу қажет екендігін көрсетті. Ғылымға белгілі жануарлар саны К.
Линнейдің ... ... 11 ... ... ... қазіргі уақытта 1 млн-ға
дейін жетті. Ғалымдар ... жаңа ... ... ... ... ... ... түрлерінің нақты санын ешкім ... ... бере ... ... ... түрлерінің саны өсімдіктер мен
саңырауқұлақтарының ... ... ... ... ішінде жануарлардың
арасында бунақденелілердің түрлері өте көп. ... саны ... ... ... ... ... Түрдің қалыптасуы олардың құрылымы мен
өсімтал ұрпақ беру мүмкіндігіне байланысты. Әр түрге ... ... ... ... ... ... физиологиясы бойынша бір біріне мүлдем
ұқсамайды.
2. Жануарлардың тіршілік әртүрлілігі.
Біз биоалуантүрлілік жайында сөз еткенде, ең ... ... ... ... және микроағзалар түрлерін
жатқызамыз. Кез келген түр дараларды құрады. Генетикалық жағынан бір ... ... ... Олар еркін шағылысады және өсімтал ұрпақ ... ... ... ... ... ... даралар түрлерімен еркін шағылыса
алмайды. Ғалымдар әрдайым жаңа жануарлар, өсімдіктер, саңырауқұлақтар ... ... ... жаңа түрлерін атауда. Біздің планетамыздағы
түрлердің нақты санын ешкім келтіріп бере алмайды. ... ... ... мен ... ... ... әлдеқайда
басым түседі.
Генетикалық алуантүрлілік дегеніміз – түрдегі әрбір ... ... ... Бұл ... ... ие болудың көрінісі. Әрбір
адамға көптеген ерекше генетикалық ... тән. ... ... ... ... факторларға тәуелді. ХІІ ғасыр
бойы адамзат жануарлардың ерекшеліктерін бақылап, ... ... ... ... ... ... ... кезде үй
жануарларының сұрыпталуының арқасында жасанды тұқымдарын ... ... ... ... ... ... үлкен сапалы секіріс пайда болды.
Ол гендік инжинериямен тығыз байланысты.
Экологиялық әртүрлілік – түрдің даралары таралған белгілі бір аймақты
қамтитын және ... ... бір ... ... ... Осының
арасындағы байланысты экологиялық алуантүрлілікке жатқызуға болады.
Бұл түрге жататын популяциялар басқа түрлердің ... ... ... ... ... Өз кзегінде биотикалық
қауымдастық физикалық ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді, нәтижесінде қорек заттың айналымы пайда болады.
Оның энергия көзі күн ... ... ... ... физикалық және
мекен ету ортасымен экологиялық жүйені құрайды. Экожүйенің құрылымы ... ... ... ... ағзалардың түрлері кіреді. Физикалық орта
мен және өзара қарым қатынас орын алады.
Экожүйенің негізгі ... бірі ... Бұл ... бір ... басқа бір ағзаның орын басуы мысал ... ... ... ... ... байланысты болады. Бірінші болып ағаштың
тамырымен қоректенетін қоңыздардың түрлері орналасады. ... ... ... ... ... ... ететін қоңыздарға жағдай жасайды.
Ағаштың діңі шіріп соның нәтижесінде ағаштың ішкі жағында тіршілік ... ... ... ... ... ... 100-150 жыл
ішінде ағаш толығымен өңделіп шығады.
Ландшафтық әртүрлілік – ... ... ең ... ... ... ... болып табылады. Ол өміршең және құбылмалы болып келеді.
Мысалы таулар, кең жазықтықтар, шөлдер, мұз ... ... ең ... ... ... ... Белгілі бір аймақтағы қоршаған ... сол ... ... эволюциялық өзгерісіне өте көп уақыт керек.
Олардың тіршілік құрамын алуантүрлі болып келеді. Жер ... мен ... ... облыс шекараларында біркелкі климат пен әртүрлі
тіршілік әрекет етеді. Ең биік тау ... ... ... және
ылғалдылық төмен болады. Өте күрделі тау аймақтарда жануарлардың ... ... ... Нәтижесінде суыққа төзімді жануарлар көптеп кездеседі.
Кез келген ландшафт климаттарының өзгерісін ... ... ... әрекеті нәтижесінде биоалуантүрлілік қалыптасқан күйі бұзылып
өзгеріске ұшырайды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... Экологиялық факторлар.
2.1. Экологиялық факторлардың әсер етуінің кейбір заңдылықтары.
Орта - организмнің өсіп-көбеюіне, тіршілігіне, дамуы мен таралуына
тікелей немесе ... әсер ... ... орта ... жиынтығы,
яғни особьты (полуляцияны, қауымдастықты) қоршап, оған әсер ... ... Тірі ... - ашық ... ... ... зат және ... арқылы алмасып отырады. Организмдер үнемі өзгеріп
тұратын қоршаған ортаның әсерін сезініп, өздері де осы жағдайларды ... әсер ... ... орта ... ... ... ... факторлар деп атайды. Экологиялық факторлар тірі
организмдердіи тіршілігіне, санына (молдығына), географиялық ... ... ... әсер ... факторлар табиғаты бойынша және тірі организмдерге әсер
етуі бойынша әр түрлі. Барлық факторларды шартты түрде ... 3 ... ... ... биотикалықжәне антропогендік (немесе антропикалық).
Абиотикалық факторлар - тірі организмдерге тікелей немесе жанама әсер
ететін өлі табиғат факторлары. Оларға климаттық ... ауа ... ... ... т.б.), ... ... химиялық қүрамы),
топырақ (эдафикалық), геоморфологиялық, гидрологиялық және ... ... - бұл тірі ... факторлары, тірі
организмдердің бір-біріне әсерінің барлық түрлері. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... мүмкін. Тірі организмдер қорек ... - ... ... ... - ... үшін), тіршілік ету ... үшін - ... ... ... ... ... болып, көбеюге
(өсімдіктер тозаңдатқыштары) немесе химиялық, ... және ... ... ... ... ... факторлар тікелей - бір организмдердің
екінші бір организмдерге тікелей ... ... ... ... және ... ... өлі табиғаттың өзгеруі ... ... ... шыршаның қалың бұтақтары топыраққа көлеңке түсіріп,
төмендегі өсімдіктерге жарықты аз ... ... ... ... ... ... есімдіктердің зат алмасуы нәтижесінде ортаға химиялық
заттар ... ... эфир ... ... ... әсер етуі. Мұны
аллелопатия деп атайды (бидайық тамыр ... ... ... ... ... өсімдіктердің түқымының өнуін нашарлатады).
Антропогендік (антропикалык) факторлар - адамнын қатысуымен ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарларға
тікелей әсер ету. ... ... жыл ... ... ... келеді.
Соңғы кездері антропогендік факторлардың әсерінен биосферада күрделі
экологиялық ... ... ... ... ... қышқыл жаңбырлар,
орманды ағаштардың көптеп қырқылуы, шөлейттену, ... улы ... ... ... ... тікелей (ағаштарды кесу, аң аулау)
және жанама әсер ету (ортаның ластануы, өзендерге плотиналар салу) ... ... ... ... ... (радиация,
ластану, қурғату жұмыстары, электромагнитизм және т.б.) да жатады. Жалпыға
белгілі ... ... ... ... ... экологиялық факторлардың басқа да классификациялары
кездеседі.
Барлық факторларды ортаның жағдайы және қорлары деп бөлуге болады.
Қорлар - ... ... алуы ... тіршілігі үшін қажетті
заттарды алатын табиғаттағы бар байлығы (қоректік және ... - ... пен ... ... ... әр ... әсер
ететін абиотикалық факторлар. Барлық ортаның жағдайларын анықтайтын негізгі
факторлар - температура, ылғал, және жарық.
Организмге қатысты факторлардың ... ... ... заңдылықтарды
бөліп көрсетуге болады. Ондай ... ... ... ... ... ... өзара әсері ережесі және т.б. жатады.
Оптимум ережесі. Әр бір фактордың организмге оң әсер ... ... ... жоғары дәрежедегі әсері организмге ... әсер ... ... ... ... ... тыс көп ... өсімдікке теріс
әсер етеді. Организм тіршілігі ушін аса қолайлы экологиялық фактордың
белсенділігі ... ... ... ... ... ... ... Оптимум аймағынан тыс, организмнің тіршілігіне қауіпті немесе
елуіне алып келетін пессимум аймағы ... бір ... түр үшін ... ... жағдайлары бар. Ол тек ... ... ... әр ... жататын особьтар үшін ғана емес, бір
организмнің ... даму ... да әр ... ... Түр ... қандай деңгейі қолайлы болуына байланысты оларды жылу сүйетін
және салқын сүйетін, ... ... және ... ... және т.б. ... Әр бір түр ушін ... тән ... деңгейі болады.
2.2. Экологиялық фактор әсерінің оның белсенділігіне тәуелділігі.
Белгілі бір факторға ... ... ... ... ... экологиялық валенттілігі (толеранттылығы) деп атайды.
Фактордың максимальды мәндерінен ... ... ... ... ... ғылымға 1913 жылы американдық зоолог В.Шелфорд енгізді. Бұл
максимум заңында немесе толеранттық (төзімділік) ... ... ... ... ережесідеп те атайды:
- организмдердің белгілі бір ... ... ... ... етуі,
организмнің белгілі бір шыдамдылық (толеранттылык, латынша іоіегапііа
-шыдам, төзім) шекгері ... бар ... ... факторларға
байланысты. Организм тек осы минималды және максималды мәндердін аралығында
ғана өмір суре ... ... ... ... (1979 ж.) ... ... - ... һеХегоз - басқа, ігорһе- қорек) - қорек
ретінде ... ... ... ... пайдаланады. Бұларға
жануарлар, саңырауқұлақтар және көптеген микроорганизмдер жатады.
Қоректің түріне байланысты гетеретрофтар - ... ... ... ... - зоофагтарға, өлекселермен
қоректенетін - ... ... ... ... ... - ... өсімдіктер шірінділерімен
қоректенетін - сапрофагтарға және жартылай ыдыраған органикалық заттармен
қоректенетін - детритофагтарға бөлінеді.
Қоршаған ... ... ... ... да және
гетеротрофты да қоректенетін организмдерді (көк-жасыл балдырлар, паразит-
өсімдіктер, жыртқыш-өсімдіктер, эвгленалар) ... деп ... ... ... ... ету орны да ... Мысалы, су организмдері {гидробионттар) су түбінде тіршілік ететін
бентос {(грекше Ьепіһоз - ... ... ... су түбінде
тіршілік ететін балықтар), су ағысына қарсы түра алмайтын (бір ... ... ... ... ... - қаңғыма), суда жүзіп
жүретін (балықтар, дельфиндер) нектон (грекше пекіоз - ... ... ... ... ... ... ылғалға,
температураға, топырақ қүнарлылығына байланысты топтарға да ... ... ... ... және ... ... биолуантүрлілігі.
Биоалуантүрліліктің экожүйедегі байланыстарының толық болуының шарты
және негізгі факторы бола отырып, оның ең ... ...... ... ... (іс жүзінде бөлінбейтін) экожүйелердің
көптүрлілігі ең алдымен олардың түрлік құрамымен ... Ал ең ... үшін ... ... ... оларға кіретін кіші деңгейдегі
экожүйелердің маңызы артады.
Биосфераның геологиялық тарихының ... онда ... ... ... саны ... ... ... түр белгілі бір уақыт
қана өмір сүреді. Шамамен 10-30 млн жыл ... ... ... өте ... мың) және ұзақ өмір ... түрлер – тірі қазбалар да бар. Мысалы,
мүктер өзгермеген қалпында шамамен 500 млн жыл , жалаңаш тұқымды ағаш ... ... бері 150 млн жыл ... етіп ... ... тірі ... ... латимерияны атауға болады. Ол 60 млн жыл бұрын
жойылып кеткен деп есептелінді. Бірақ 1938 жылы ... ... ... ... ең ... ... ... ғылымды зерттейді.
Табиғаттағы барлық биологиялық процестер биосфера мен экожүйелерден ... ... ... үш ... ... тарайды. Әрбір бұтағы
деңгейлерге бөлінеді. Биоалуантүрліліктің әр деңгейі бөлімдерге бөлінеді.
Бұл бөлімдерде биоалуантүрлілік әртүрлі тірі ... ... ... ... Олардың арқасында көрсеткіші құрылады, қоршаған ортаға
төзімділікті қамтамасыз етеді. Биоалуантүрліліктің жоғары деңгейде көптеген
әртүрлі экожүйелер және ... ... ... ... мекен
орталары болмайды.
Біз биоалуантүрлілік жайында сөз еткенде, ең біріншіден көптеген жануарлар,
өсімдіктер, саңырауқұлақтар және микроағзалар ... ... ... түр дараларды құрады. Генетикалық жағынан бір біріне өте жақын
келеді. Олар еркін шағылысады және ... ... ... Сол ... ... ... ... даралар түрлерімен еркін шағылыса алмайды. Ғалымдар
әрдайым жаңа жануарлар, өсімдіктер, саңырауқұлақтар және ... ... жаңа ... ... Біздің планетамыздағы түрлердің
нақты ... ... ... бере алмайды. Алайда жануарлардың түрлері
өсімдіктер мен ... ... ... ... ... ... бір түр ... алғанда 2000 жылда жойылып отырса, соңғы
300 жылда әр 10 жыл сайын жойылып отыр. 1600 ... ... ... 173 түрі (109 құстар және 65 сүтқоректілер) және өсімдіктердің
20 түрі ... ... ... мен Ч. Ревельдің болжамы бойынша алдағы 20 жылда миллионға
жуық түрлер жойылып кетуі мүмкін. Олардың көпшілігі тропиктік ... ... күрт ... мен ... жойылу себептері алуан
түрлі. Көбінесе олар мекен ету ... ... ... ... ... жануарларға қатысты алсақ бұл факторға түрлердің
жойылуының 60 пайызы жағдайлары ... ... ... орында шектен тыс
пайдалану , содан кейінгі орында азық қорының ... ... жою ... ... ... ... және биологиялық алуантүрлілікті сақтаудың бір
жолы – Қызыл кітап. Табиғи ресурстары мен табиғатты ... ... ... ... ... ... ... құрастырған.
Қазақстанның Қызыл кітабын шығаруы, республикамыздын өте сирек жануарларын
сақтап қалу және оны қорғаудағы рөлі өте ... ... шеше ... біз өзімізді қоршаған ортаның қал-
жағдайын естен шығармауымыз керек. Ғылым мен ... алға ... адам ... ... ... болу ... еріксіз ой тоқтаттырады.
Қазақстанның Қызыл кітабының жарыққа шығуы біздің ... ... әрі ... табиғат әлемін сақтаудағы жеке-жеке жауапкер
екенімізді саналы түрде ұғынуымызға түрткі болады.
3.2. Биоалуантүрліліктің өзгерілуі
Табиғаттағы ... ... ... саны мен ... ... мүмкін. Кез келген биотикалық қауымдастық уақытқа ... ... Оның ... ... ... деп ... болады. Олар
бірнеше кезеңдерден өтеді. Сукцессиядағы түрлердің қалыптасуы қоршаған
ортаны ... ... ... ... ... ... ... оңтайлы жағдайлар туғызу барысында іске асады.
Шырша ағаштарын кескен соң немесе өрттен кейін ... бос ... ... сол ... ... ... ... мүмкіндік болмайды.
Ашық жердегі қалған шырша ағашының көшеттері көктемнің суық күндеріне,
сонымен қатар өте ... ... ... жылу ... ... ... бере алмайды. Ағаштар шөптесін өсімдіктерді бірте –
бірте ығыстырып, майда жапырақты ... ... әкеп ... ... ғана ... ... ... жағдай туғызады.
Қауымдастықтың дамуы барысында ... ... ... ... ... жетуі. Бұл деген сөз сукцессияның аралық фазасының
бірінде максимальді ... ... ... ... ... ... басқа түрлердің әсіресе, бунақденелілер мен
басқа жануарлардың санының ... өсуі ... ... ... ... түрі де бар. Бұл ... ... ең соңғы
кезегінде басқа қалыптасу кезеңдерінде тіршілік еткен саны ... ... ... ... өз ... ... ... климаксті қауымдастықтарға
түрлік құрамның қалыптасуына басқа факторлар әсер етеді. Мұндай факторларға
ағзалардың мөлшерінің үлкеюі жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін ... барысында үлкен роль
атқарады.
Ортаның қолайлылығы топтпнудағы түрлер санының артуына ... ... ... аз мекен ететін жерлерде жануарлар жемтігінің әртүрлі
типтерінен елеусіз қалдыра алмайды. Ал қорек көп жерлерде олар ... ... ... және ... ... ішу ... ең жақсы қоректік
объектілермен ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдайларында өздерінің
санын тез көбеюге қабілетті.
3.3. Биологиялық ... ... ... ... ... ең ... көрінісі –
табиғи экожүйелердің кедейленуі, яғни биоалуантүрліліктің кемуі болып
табылады.
Биоалуантүрлілік тек ... ... ... ғана ... ол
биосфераның тіршілік етуінің шарты болып табылады. Рио-де Жанейрода өткен
БҰҰ конференциясында ... үш ... ... ... ... ... ... мен биологиялық
алуантүрлілікті ... ... даму ... емес ... ... ... азық-түлігі ретінде қолдануға болатын бірнеше мың түрлер
белгілі. Бірақ іс ... ... мен ... ... ... ... Ауыл ... өнімдерінің басым көпшілігін 12-15
өсімдік береді.
Жабайы түрлер – табиғи экожүйелерден алынатын бағалы өнім көзі ... ауыл ... ... мен ... жаңа ... ... ... маңызы зор.
Жабайы түрлер – дәрі-дәрмектердің маңызды көзі. Қазіргі кезде осы ... 5 мың ... ... ... ... ... ... 40 млрд
доллар. Шипалы қасиеті бар өсімдіктердің көптеген түрлері әлі ... ...... шексіз ұзақ уақыт энергетикалық,
техникалық және ... ... ... ... ... ... ... байланыстарының толық болуының шарты және
негізгі факторы бола отырып, оның ең ... ...... ... ... (іс ... ... экожүйелердің
көптүрлілігі ең алдымен олардың түрлік ... ... Ал ең ... үшін алуан түрліліктің артуына оларға кіретін кіші деңгейдегі
экожүйелердің маңызы артады.
Биосфераның ... ... ... онда ... ... түрлерінің саны тұрақты болмаған. Әрбір түр белгілі бір ... өмір ... ... 10-30 млн жыл ... ... өмірі өте қысқа
(бірнеше мың) және ұзақ өмір сүретін түрлер – тірі ... да бар. ... ... ... ... 500 млн жыл , ... тұқымды ағаш –
гингко дәуірінен бері 150 млн жыл тіршілік етіп ... ... тірі ... балық латимерияны атауға болады. Ол 60 млн жыл бұрын
жойылып ... деп ... ... 1938 жылы ... аралдарының маңынан
табылған.
Адамның геологиялық күшке айналуынан бастап жеке ... ... ... ... ... ... келмейтін жылдамдықпен
жүре бастады. Бұл процесс бір бағытта жүрді, сондықтан түрлердің жойылуы
оған қарама-қарсы басқа жаңа ... ... ... бір түр ... ... 2000 ... ... отырса, соңғы
300 жылда әр 10 жыл сайын жойылып отыр. 1600 жылдан ... ... 173 түрі (109 ... және 65 ... және ... түрі ... кетті.
П. Ревелль мен Ч. Ревельдің болжамы бойынша алдағы 20 жылда миллионға
жуық түрлер жойылып кетуі ... ... ... тропиктік ормандарды
мекендеушілер.
Түрлердің санының күрт төмендеуі мен түрлердің жойылу себептері алуан
түрлі. Көбінесе олар мекен ету ... ... ... бұзылуымен
байланысты. Омыртқалы жануарларға қатысты алсақ бұл факторға ... 60 ... ... ... келеді. Екінші орында шектен ... , ... ... ... азық ... ... ... жою және
кездейсоқ жемтік тұр.
Шектен тыс пайдалану қандай да бір кәсіптік маңызы бар жануарлар үшін
қауіпті. 1983 жылы тек қана тіс ... үшін ғана 80 мың ... ... ... ... маңызды себептердің бірі олардың
интрдукцияланған, яғни ... ... ... ... ... ... құбылыстарға шектелген территорияларға, аралдарда
тіршілік ететін түрлер өте ... ... ... алуантүрлілігінің кемуінің әсіресе екі салдары ... ... ... етеді.
Біріншіден, бір түрдің жойылуы, әдетте онымен қоректік немесе басқа да
байланыстармен тығыз байланысты, бірнеше түрдің тіршілік ... ... ... қандай да бір түрдің толық жоюдың қажеті жоқ. Олардың саны
белгілі бір шамадан төмендеп кетсе, олар қайта ... келе ... ... ... үшін ... ... 500-100 ... ұсақ омыртқалылыр үшін
шамамен 10 мың дара, ... үшін ... 50 мың ... ... ... мың ... Адам ... нәтижесінде ағзалардың жойылуына
кейбір мысалдар келтірейік.
Ішкі су қоймаларының ... ... ... ... ... жануарларға жойылу қаупі төніп отыр. Ертеде бай балық
шаруашылығымен ... Арал ... іс ... ... ... және Каспий теңіздерінде балық өндіру 10-12 есе кеміп кеткен. ... ... саны ... тыс ... мен ... ... ... Сонымен қатар, судың улану, ... ... ... әсерінен бекіре тәрізді балықтардың аурулары 1980 жылдардан
бері кең етек алып отыр. Адамның ... ірі ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде бүкіл ... де ... ... ... ... жойылуының нәтижелері өте ... ... ... ... кемуін басқа экожүйелерден әкелу
арқылы қалпына келтіруге мүмкіндік болса, ал ... ... түр ... ... үшін ... Биологиялық әралуантүрлілікті сақтау.
Экологиялық мәселелерді және биологиялық алуантүрлілікті ... бір ... ... ... ... ... мен ... қорғаудың халықаралық одағы
(МСОП) бүкіл планетаның ... ... ... ... сирек және жойылу қаупі төніп отырған ... ... ... ... ... шамамен санының кемуі себебі, таралу террториясы
қорғау үшін орындалатын іс-шаралар және т.б. мәліметтер көрсетіледі. ... ... ... ... бірнеше категорияға бөледі: жойылу ... ... ... (арнайы қатал қорғау шаралары қажет), кеміп келе жатқан
(тіршілігін сақтау үшін саны жеткілікті, ... ... ... келе ... ... ... жоқ, ... саны аз немесе шектелген территорияларда
ғана кездеседі), анықталмаған (қамқорлыққа алуға негіз бар, ... ... ... ... кітаптағы түрлердің тізімі үнемі өзгеріп отырады. Қалпына келтірілген
түрлер тізімнен шығарылады. Ал ... ... ... көзі ... ... Қызыл кітабын шығаруы, республикамыздын өте сирек жануарларын
сақтап қалу және оны ... рөлі өте ... ... шеше ... біз өзімізді қоршаған ортаның қал-
жағдайын ... ... ... ... мен ... алға ... адам мен
табиғат арасында үндестіктің болу қажеттілігіне еріксіз ой тоқтаттырады.
Қазақстанның Қызыл ... ... ... ... ... көркем, әрі тамаша табиғат әлемін сақтаудағы жеке-жеке жауапкер
екенімізді саналы түрде ұғынуымызға түрткі болады.
Қызыл кітаптың беттерін аша ... ... ... бара ... немесе
жойылып кету қауіпі бар жануарлар мен өсімдіктер түрлері тізімінің өсуіне
себепші болатын жағдайлар мен себептер туралы терең ... ... ... ... ... ... ондаған жылдардан
бері тек мамандар мен табиғат қорғаудың ... ... ... ... ... ... әр бір ... түрді жоғалту тек
адамгершілік пен ... ... ... ғана ... ... ... ... мүддесіне де нұқсан келтіретініне адамзат баласының
толықтай көзі жетті. Бұған 1992 жылы Рио – де – ... ... ... ... ... елдері, оның ішінде Қазақстанда қол
қойған, биологиялық әртүрлілік туралы ... ... ... ... кітап Үкімет шешімімен 1978 жылдың қаңтарында
бекітіліп, осы жылдың аяғында оның омыртқалы жануарларға ... ... ... ... Оған 87, оның ... ... 4, қосмекенділердің
1, бауырмен жорғалаушылардың 8, құстардың 43, ... 31 ... ... ... сирек және жойылып бара ... деп ... ... Бұл ... бұрынғы Кеңестер Одағы бойынша бірінші
басылым болғандықтан тек түрдің аты – жөні және ... ... ... ғана емес ... қатар қосымша мәліметтер – жануардың ... ... мен оның ... ... де ... ... байланысты көптеген түрлердің таралуы мен саны жайында бұдан 10
– 20 жыл бұрынғы мәліметтер пайдаланылды.
Қазақ ССР Қызыл кітабының екінші ... (1991) ... ... түрлері мен түршелері (балықтардың – 16, қосмекенділердің – 3,
бауырымен жорғалаушылардың – 10, ... – 58, ... - 42 ... ... рет омыртқасыз жануарлардың 105 түрі ...... – 1, ... – 6, ... - 2) ... еді. ... ... етушілердің» санының біршама өсуі республикамызда
жануарлар дүниесінің қалжағдайының тек қана ... деп ... айта ... жөн, ... бұл ... ... дүниесі
жайындағы біздің біліміміздің біршама артқандығын көрсетеді. ... ... – ала ... ... рөл ... және тұрақты қызмет ететін
документ болып ... ... және ... кету қаупі бар ... ... және ... ... өзгертуді авторлар ұжымы талқылап,
ол Қызыл кітап жайындағы Зоологиялық комиссияның отырысында ... ... ... оны 1995жылдың тамызында Қазақстан Республикасы
Министрлер Кабинеті бекітті.
Қазақстанда ... ... » ... ... 1978 жылдың ... ... ... ... ССР ... Советінің №
20 қаулысы).Оның омыртқалы жануарларға арналған бірінші бөлімі 1979 жылы
қаңтар ... ... ... ... ... басылып шыққан еді).Бұл
кітапқа омыртқалы жануарлардың 87 түрі мен ... ... 37, ...... ... 8, ... -1 және балықтардың 4 түрі ... 1981 ... ... ... ... бөлімі жарық көрді.Оған өсімдіктердің –
307 түрі, оның ішінде: жоғары сатыдағы гүлді ... ... ... ... (3), ... (3), саңырауқұлақтар
(10), мүктер (1) сияқты өсімдіктер бар.
Қазақстан Республикасының ... ... ... мен ... ... 2 ... ... Әрбір том бір кітап немесе бірнеше бөлім болып
басылып шығуы мүмкін. ... ... том 3 ... ... ... ... омыртқасыз жәндіктер тек екінші басылымға ғана енді,
ал олар туралы үшінші басылым дайындалып жатыр.
Адам баласы ... мен ... ... ... ғылыми –
фактілерді саралап келіп, ендігі жерде оларды қорғау ... ... ... Кейбір өркениетті елдерде жануарларды, ... өзен – ... ... ... ... деңгейінде құжаттар
қабылдана бастады. Орыс патшасы I Петр Мәскеу маңындағы ормандар мен оның
қойынауындағы табиғат байлықтарының ... '' ... ... деп ... шығарған. Тіптен, өзен бойынан 3км жерге дейін ағаш ... ... ... ... ... да елдерде қолдау ... ... ... ... көп ... ... ... саябақтар құрылған. Осындай
шаралардың бірі Халықаралық табиғат қорғау ұйымы (ХТҚҰ) ... 1948 ... ... - ... ... сиреп немесе құрып бара жатқан
аң мен құстарды және өсімдіктердің «Қызыл ... ... ... ... ... ... ... »тізімі жасалды.Оған жер бетінен
біржола құрып кеткен аңдар мен құстар ... ... ... ... ... ... ... Питер Скотт
айтқан болатын. 1963 жылы халықаралық «Қызыл кітаптың» алғашқы басылымы,
одан соң 1966 – 1975 ... ... 5 томы ... ... 1978 жылы КСРО ... ... ... шықты. Қазақ КСР – ның алғашқы «Қызыл кітабының»
жануарларға арналған бөлігі 1978 ... ал 1981 жылы ... ... ... көрді. Қазақстанның «Қызыл кітабы» содан бері 1991 және 1996
жылдары өңделіп, қайта басылып, көпшілікке ұсынылды.
«Қызыл ... ... үшін ... Республикасының Ұлттық
Ғылым академиясының бірнеше ғылыми – зерттеу институттарының ғалымдары ұзақ
жылдар бойы еңбек етіп, ғылыми – ... ... ... ... ... ... ... ғылыми түрде сипаттама беріліп, талқыға
салынды.
Одан соң жануарлар туралы қарар қабылданып отырды. Мұндай шараларды
ұйымдастыруда ... ... ... ... ... де ... зор.
«Қызыл кітапқа» белгілі бір түрде енгізу үшін ғалымдар ... не ... 5 ... анықтаған. Осы санатқа сәйкес ... да ғана ол түр ... ... ... Ол ... ... санат – жойылып бара жатқандар. Олар туралы соңғы 50 ... ... жоқ. ... ... қасқыр, қара күзен, қаблан, қызыл құм арқары
т.б.
2 санат – саны азайып бара ... ... ... ала ... ... жұпар, құлан т.б.
3 санат – серек түрлері (қазір жойылып кету қауіпі жоқ, бірақ өте сирек
кездесетіндер). ... қар ... ... ... – қара ... т.б.
4 санат – белгісіздер (толық ... ... ... ... қара шұбар жылан т.б.
5 санат – Қалпына келгендер (қорғау жұмыстары ... ... ... Мысалы, кіші аққу, көк құс т.б.
«Қызыл кітапқа» ... ... ... ... ... салынған. «Қызыл кітап» - мемлекеттік құжат. Сондықтан оған ... ... ... оқып ... білу ... міндеті болып табылады.
«Қызыл кітапқа» енген аң мен ... ... біле ... ... зерттеуші ғалымдарға көмектесеміз. «Қызыл кітап» әрбір отбасы мектептің
кітап сөресінде тұруға тиісті. Сол арқылы біз оларды қорғауға үлес ... ... ... ... ... мен ... ... өзге түрін енгізуге және онын мартебесін айқындауға ... ... ... ... қысқаруы, тіршілік ету жағдайының қолайсыз
өзгеруі туралы деректер немесе оны қорғау мен өсімін ... ... ... қолданудың қажеттігі туралы дәлел келтіретін кез келген ... ... ... ... ... табиғатты және табиғи ... ... ... ... сирек кездесетін және жойылып кету қаупі ... ... ... ... ... ... ... енгізіледі. Жануарлар мен өсімдіктердің кез келген түрін Қазақстан
Республикасының Қызыл ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы жөніндегі зоологиялық және
ботаникалық ... ... ... мен ... ... Республикасының Қызыл кітабына , одан шығару және кез келген
түрінің мәртебесі ... ... ... үшін ... және ... ... құрылады, олардың ... осы ... ... ... ... ... Ұлттық
Ғылым академиясының, Қазақстан Республикасының Экология және биоресурстар
министірлігінің, табиғатты қорғау ... ... оқу ... мен ... зерттеу мекемелерінің, қоғамдық ұйымдардың және басқаларының) кіреді.
Қазақстанның ... ... ... «Жануарлар дүниесін
қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының
Заңына сәйкес жасалған және ... ... ... кездесетін, саны
азайып келе жатқан әрі ... кету ... ... ... ... мен
өсімдіктер түрлерінің жай – күйі туралы мәліметтерді, оларды ... ... ... және ... ... ... ... шаралардың жиынтығы
бар негізгі құжат болып саналады. Қазақстан Республикасының Қызыл ... ... ... мен өсімдіктер дүниесі мемлекеттік құрамдас бөлігі
болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ауа мен жер қыртысында еркін жағдайда ... ... ... ... (сүт ... ... ... қосмекенділер, балықтар, сондай – ақ ұлутектілер, насекомдар
және ... мен ... ... ... ... ... ... жағдайы олардың тектік қорының ... ... ... ... ... ... жануарлар мен өсімдіктер
түрлері Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына шығарылуға жатады.
Қазақстан Республикасының Қызыл ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында ерекше
қорғауға алынады. Қазақстан Республикасының ... ... ... бұл ... ... ( жинауға) бүкіл республика аумағында ... ... ... ... ... ... ... мен
өсімдіктер түрлерінің (түршелерінің, популяцияларының ) жойылып ... ... және ... ... ... нашарлауына әсер ететін
әрекеттерге жол берілмейді.
Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы жануарлар мен өсімдіктер
деп аталатын екі ... ... Әр ... жеке ... немесе бірнеше бөлім
түрінде де шығаруға болады және онда ... ... ... ... кітабына енгізілген жануарлар мен өсімдіктердің
жойылып кету қаупі бар ... мен ... ... ... Қызыл кітабы туралы Ереженің мәтіні және
Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы жөніндегі басқа да ... ... ... Республикасының Қызыл кітабы қазақ және орыс
тілдерінде ... ... кез ... ... де ... мүмкін.
Жануарлар мен өсімдіктер түрлерін сипаттау ... ... ... кітабы жөніндегі тиісінше зоологиялық және
ботаникалық комиссиялар белгілейді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... организмдердің
әр түрі үшін мынадай негізгі деректер келтіріледі: түрдің латынша, ... ... ... ... ... бара ... саны ... сирек
кездесетін); түрдің сыртқы бейнесі; Қазақстанда бұрын және қазіргі кезде
таралуы, картасымен; саны мен оның ... ... ... шектеуші
факторлар және саны мен таралу аймағының өзгеру себептері; ... ... және ... ... өсіру мүмкіндігі туралы мәләметтер;
түрдің тектік қорын сақтауда Қазақстан Республикасы аумағында мекендейтін
популяцияның рөлі; ... ... және ... ... ... ... ... жагдайда, сондай – ақ организмнің жастық ... де ... ... ... ... ... мен өсімдіктердің
сол немесе өзге түрін енгізуге және онын ... ... ... азаюы, таралу аймақтарының қысқаруы, тіршілік ету жағдайының
қолайсыз өзгеруі туралы деректер ... оны ... мен ... ... шығу ... ... қажеттігі туралы дәлел келтіретін кез
келген басқа да деректер негіз болады. Халықаралық табиғатты және ... ... ... ... енген сирек кездесетін және жойылып
кету қаупі бар ... ... ... Республикасының Қызыл
кітабына бірінші кезекте енгізіледі. Жануарлар мен өсімдіктердің кез келген
түрін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... кітаптан
шығару туралы ұсыныстар Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы жөніндегі
зоологиялық және ботаникалық комиссияларға ... ... ... ... ... ... Қызыл кітабына , одан шығару
және кез ... ... ... ... ... қарау үшін
ведомствоаралық, зоологиялық және ботаникалық, комиссиялар құрылады.
Қорытынды
Биологиялық ... ... ... бірнеше ондаған жылдардан
бері тек мамандар мен табиғат қорғаудың жекелеген ... ... ... ... ... әр бір ... ... жоғалту тек
адамгершілік пен ... ... ... ғана ... сонымен қатар
қоғамның экономикалық мүддесіне де нұқсан келтіретініне ... ... көзі ... Бұған 1992 жылы Рио – де – ... ... ... ... ... ... оның ... Қазақстанда қол
қойған, биологиялық әртүрлілік туралы Конвенцияның қабылдануы ... ... күрт ... мен ... ... себептері алуан
түрлі. Көбінесе олар мекен ету ортасының өзгеруі немесе ... ... ... ... ... бұл факторға түрлердің
жойылуының 60 пайызы жағдайлары сәйкес келеді. Екінші ... ... ... , ... ... ... азық ... кемуі, зиянкестерді жою және
кездейсоқ жемтік тұр.
Шектен тыс пайдалану қандай да бір кәсіптік маңызы бар жануарлар үшін
қауіпті. 1983 жылы тек қана тіс ... үшін ғана 80 мың ... ... ... ... ... себептердің бірі олардың
интрдукцияланған, яғни сырттан әкелінген ... ... ... ... ... шектелген территорияларға, аралдарда
тіршілік ететін түрлер өте сезімтал болып келеді.
Экологиялық мәселелерді және ... ... ... бір жолы
– Қызыл кітап. Табиғи ресурстары мен табиғатты қорғаудың халықаралық ... ... ... Қызыл кітабын құрастырған.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1) С. М. Махмұтов «Зоология» Алматы 2006 жыл.
2) Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. «Экология». ... (234 ... ... Н.М. ... ... ... (134-138 беттер)
4) Ф.Қ. Иштаева, Л.Г. Костарева, Ш.С. ... Ж.Е. ... ... ... ... (65-70 ... Ж.Ж. ... «Экология негіздері» Алматы-2003ж. (112-115 беттер)
6) Халила Әбділлах Нұрлақұлы «Экология» Шымкент-2000ж. (15-21 беттер)
7) Байсейітова Н.М., Халила Ә.Н., ... Х.М. ... және ... ... ... 2003 ж. (59-70 беттер)
8) Қазақстан Ұлттық ... 6 том, ... 2004ж. (245-260 ... ... ... С. ... ... континент құпиялары»
Алматы 1985ж.
10) Ғ.Сағымбаев «Экология негіздері» Алматы 1995ж.
11)Ж.Ж.Жатқанбаев «Экология негіздері» Алматы 2003ж.
12)Ұ.Б.Асқаров «Экология және қоршаған ортаны ... ... ... Ә.Бейсенова Ж.Шілдебаев «Экология және табиғатты тиімді пайдалану»
Алматы 2004ж.
-----------------------
Биоалуантүрлілік үш деңгейде кездеседі:
Органикалық ... ... ... ... ағзасыз жүйе құралмайды
Морфологиялық деңгейде құрылымдық жасушасыз, ұлпасыз, мүшелерсіз ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Био алуантүрлілікті сақтау мәселелері5 бет
Биоалуантүрлілік жəне ортаның биологиялық ластануы. Ғаламдық мәселелердің биоалуантүрлілікке әсері7 бет
Биологиялық алуантүрілік4 бет
Биологиялық әртүрлілік ұғымы және оларды сақтау7 бет
Ерекше қорғауға алынған аймақтар4 бет
Жаһандық қауіптер.Атмосфералық ауа бассейнінің ластану мәселелері13 бет
Қазіргі уақыттағы глобальды экологиялық проблемалары13 бет
Адам - биоәлеуметтік жан11 бет
Биоалуандылық және түрлер жіктелуі9 бет
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь