Инфляцияның мәні, түрлерi

Жоспар:

Кiрicпе ...3

І бөлім. Инфляцияның мәні, түрлерi ...5
І.І Инфляцияның мәні ...5
І.ІІ Инфляцияның түрлерi ...8

ІІ бөлiм. Инфляцияның әлеуметтiк. экономикалық себептері және салдары ...12
ІІ.І. Инфляцияның әлеуметтiк . экономикалық себептері ...12
ІІ.ІІ. Инфляцияның әлеуметтiк.экономикалық салдары ...16

ІІІ. Инфляцияның Қазақстандағы инфляциялық процестерді статистикалық талдау және болжау ...19

Қорытынды ...35

Қолданған әдебиеттер ...36
Кіріспе

Бұл курстық жұмысымның тақырыбы: «Инфляцияның мәні, түрлері және әлеуметтік – экономикалық себептері мен салдарлары» деп аталады. Бұл тақырыпты таңдауыма басты себеп оның бүгінгі қоғамдағы, экономикамыздағы көкейкесті мәселелердің бірі болуында және экономикалық теориядағы өзектілігінде болып отыр. Инфляция экономикалық құбылыс ретінде ұзақ жылдардан бері өмір сүріп келеді. Инфляция қалыптасулары бір-бірімен байланысты ақшамен бірге пайда болған және ол тарихи тұрғыда сонау АҚШ еліндегі үлкен бір дағдарыс есебінен туды дейді.
Экономикалық әдебиеттерде инфляция түсінігі ХХ ғасырда өте кеңейе түсті. Инфляция түсінігі тауар айналымы қажеттілігінің ақша масса айналымы мен шексіз толып кетуі, тауар бағасының өсуі және ақша бірлігінің құнсыздануы жалпы, дәстүрлі түсінік. Инфляция тауар бағаларының өсуінде жүргенімен, бұл таза ақша феноменына ғана қатысты болуы мүмкін емес және де барлық бағаның міндетті түрде шоғырлануы деген сөз емес. Сондықтан да бұл өте күрделі әлеуметтік –экономикалық құбылыс.
Қазір де әр түрлі бағаның өсуі инфляция болып табылады ма деген сұрақтар талқылануда. Тауар өндіруге жұмсалған шығындардың жоғарылауы инфляциялық фактор емес деп, ал ақша айналымына байланысты баға өсуі инфляциялық фактор болып саналды. Көптеген Россиялық экономистер және олардың бастысын әріптестері әр түрлі баға және тарифтердің жоғарлауы инфляция болып табылады деген пікірмен келісетін инфляцияның көп факторлы теориясының позициясын ұстанады.
Бұл курстық жұмысты таңдаған мақсатым – Қазақстан Республикасына және де өзге мемлекеттерге қаржы мәселесінің қандай сипаты тиетінін жақсы танығым келеді және әр елдегі инфляцияның зардаптары мен себептерін талдай келе, оларды Қазақстан Республикасының экономикасымен салыстырғым келеді.
Бұл жұмыс отандық және шетелдік әдебиеттерде өте кең ауқымда зерттеліп жазылған. Осы жұмысты жазу барысын да оқулықтармен қатар ағымдық баспасөздері, статистикалық мәліметтерді де пайдаландым.
Осы мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер орындалуы керек:
 Инфляцияның мәнін ашып, пайда болу себептерін атап, түрлерін
көрсету.
 Инфляцияның нарықтық экономикадағы әсер ету ерекшеліктерін
атау және де Қазақстандағы ерекшеліктерін көрсету.
 Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясат жолдарын анықтау.
Жұмыс ІІІ бөлімнен тұрады:
І бөлім. Инфляцияның мәні, түрлері
ІІ бөлім. Инфляцияның әлеуметтік – экономикалық себептері және салдары
ІІІ бөлім. Инфляцияның Қазақстандағы ерекшеліктері
Қолданған әдебиеттер:

1. Әкімбеков С.Ә. Экономикалық теория. Астана: Экономика-2002ж.
2. Албегова И.М., Емцова Р.Г., Холопов А.В. Государственная экономическая политика: опыт, перехода к рынку-Москва Дело и сервис, 1998г.
3. Асатов Ғ., Носоков Д. Словарь экономических терминов-Алматы, 1999ж.
4. Аубакиров Я., Экономикалық теория негіздері-Алматы: Санат, 1998ж.
5. Ғабдулов М., Смағұлов С. Нарық. Алматы: Экономика, 2000ж.
6. Добрынин И.А. Экономическая теория. Санкт-Петербург: Питер, 2001г.
7. Жүнісов Б., Мәмбетов Ұ., Байжомартов Ү. Нарықтық экономика негіздері. Алматы, 1994ж.
8. Камаев В.Д. Экономикческая теория. Москва: Гуманитарный издательский центр, 1998г.
9. Көшенова Б. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. Алматы, 2002ж.
10. Мамыров Н.Қ. ред.-Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы: Экономика,1998ж.
11. Мәдешов Б. Нарықтық экономика теориясына кіріспе. Алматы: экономика 1995ж.
12. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Алматы: экономика 2001ж.
13. Сахариев А.С. «Жаңа кезең экономикалық теориясы»: Алматы, 2004жыл.
14. Ілиясов Қ.Қ. «Қаржы»: Алматы; 2003жыл.
15. Ван Хорн Дж.К. Основы управления финансами. – М.: Финансы и статистика, 1996.
16. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие»: Алматы, 2004жыл.
        
        Жоспар:
Кiрicпе
3
І бөлім. Инфляцияның мәні, түрлерi
5
І.І Инфляцияның мәні
5
І.ІІ Инфляцияның ... ... ... ... ... себептері
және салдары
12
ІІ.І. Инфляцияның әлеуметтiк - экономикалық себептері
12
ІІ.ІІ. Инфляцияның әлеуметтiк-экономикалық салдары
16
ІІІ. Инфляцияның ... ... ... статистикалық талдау
және болжау
19
Қорытынды
35
Қолданған әдебиеттер
36
Кіріспе
Бұл курстық жұмысымның тақырыбы: «Инфляцияның мәні, ... ...... ... мен ... деп аталады. Бұл
тақырыпты таңдауыма басты себеп оның бүгінгі ... ... ... бірі ... және ... теориядағы
өзектілігінде болып отыр. Инфляция экономикалық құбылыс ретінде ұзақ
жылдардан бері өмір ... ... ... қалыптасулары бір-бірімен
байланысты ақшамен бірге пайда болған және ол ... ... ... ... ... бір ... ... туды дейді.
Экономикалық әдебиеттерде инфляция түсінігі ХХ ғасырда өте ... ... ... тауар айналымы қажеттілігінің ақша масса
айналымы мен ... ... ... ... бағасының өсуі және ақша
бірлігінің құнсыздануы жалпы, дәстүрлі ... ... ... өсуінде жүргенімен, бұл таза ақша феноменына ғана ... ... емес және де ... ... ... түрде шоғырлануы
деген сөз емес. Сондықтан да бұл өте ... ... ... де әр ... ... өсуі инфляция болып табылады ма деген
сұрақтар ... ... ... ... ... жоғарылауы
инфляциялық фактор емес деп, ал ақша айналымына байланысты баға өсуі
инфляциялық ... ... ... ... Россиялық экономистер және
олардың бастысын ... әр ... баға және ... ... болып табылады деген пікірмен ... ... ... теориясының позициясын ұстанады.
Бұл курстық жұмысты таңдаған мақсатым – Қазақстан ... ... өзге ... қаржы мәселесінің қандай сипаты тиетінін жақсы
танығым келеді және әр ... ... ... мен ... талдай
келе, оларды Қазақстан Республикасының экономикасымен салыстырғым келеді.
Бұл жұмыс отандық және шетелдік ... өте кең ... ... Осы ... жазу ... да ... қатар
ағымдық баспасөздері, статистикалық мәліметтерді де пайдаландым.
Осы мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ашып, пайда болу себептерін атап, түрлерін
көрсету.
Инфляцияның нарықтық экономикадағы әсер ету ерекшеліктерін
атау және де Қазақстандағы ерекшеліктерін ... ... ... саясат жолдарын ... ІІІ ... ... ... ... мәні, түрлері
ІІ бөлім. Инфляцияның әлеуметтік – экономикалық себептері және салдары
ІІІ бөлім. Инфляцияның Қазақстандағы ерекшеліктері
І ... ... ... ... және ... мәні және пайда болу себептері
Инфляцияның мәні - ол тауарлар мен көрсетілген қызметтің ... ... ... ... мен ... ... төмендеуі салдарынан ақшаның
құнсыздануы, оның сатып алу ... ... ... ... өндірістегі диспропорцияның керінісі. Ол ... ... ... ... салдарынан кездесетін кез келген экономикалық формацияға
тән құбылыс. Инфляция ұлттық ... ... ... ... құрылымдар, халықтың топтары мен мемлекеттің және ... ... ... ... ... ... тарихында жаңа құбылыс емес. Оның бай тарихы бар. 1775-
1783 жылдары Солтүстік ... ... үшін ... ... ... ... ... Франция 1789-1794 жылдары революция кезінде
өндірілген кағаз ассигнаттар 7 жылда 883 есе ... рет ... ... үғым ақша ... ... ... ... кезінде (1851-1865ж.ж.) орасан зор гривналар ақша орнына қолданылған
күміс кесек 450млн доллар шығарылуына байланысты ... ... ал ... ... 2 ... ... 60 ... дейін төмендеді.
Қоғамдық ұдайы өндірістің пропорциясын стихиялык реттеу, соның ішінде
ақшаның қазына ... ... ... ... ... ... қалыптасқан
айналым саласында, алтын монометаллизм жағдайында инфляцияның ... ... ... кедергі жасалды. Еркін ... ... ... ... ... ... стихиялық
апатта кезінде болатын несие ақшаларының алтынға ... ... ... болды. Капитализмнің жалпы дағадарысы кезінде ... ... ... ... маңызды әлеуметтік-экономикалық проблемалардың біріне
айналады.
Енді инфляция дегеніміз не, осы сөздің басын ашып ... ... ... ... ... ... ісіну, қағаз ақшаның
құнсыздануына байланысты ... ... ... ... басқаша айтқанда айналыстағы ақша өнімдері мөлшерінің ... ... ... кетіп, осының нәтижесінде тауарлармен
қамтамасыз етілмеген ақшаның пайда болуы инфляцияны білдіререді. Инфляция
жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... тауар
бағасы бірнеше есе өседі, ал ... ... ... ... ... Ақшаның кұнсыздануы халықтың әл- ауқатының дәрежесіне
әкеп соқтырады. Инфляциядан өндірісте ... ... ... ... ... ... еңбекке деген
ынта да ... ... ... ... ... ... бола ... мен азық - түлікті белгіленген норма бойынша бөлуге ... ... ... ... негізінде пайда болады
және оның маңыздылары болып мыналар саналады: мемлекеттік
бюджеттің тапшылығы, оны азайту мақсатында мемлекеттік
бағалы қағаздар немесе жай қағаз ақшалар шығарылады.
Тұтыну ... ... ... ... ... ... жол ... мемлекеттің өндірістік
емес шығындары, әсіресе ... ... ... алшақтататын тауар тапшылығы және соның негізінде
бағаның өсуі, бірқатар өндірушілердің аз өнімдеріне, ... ... ... ақ жоғары баға қою және негізінен қымбат тұратын өнім шығаруға
мүмкіндік беретін монополиялық үстемдік жағдайы, жалақының
өсуінің еңбек ... ... ... және ... ... Бұл
себептер мемлекетттік бюджеттің тапшылығының тұрақты ұдайы өндірілуіне және
жиі - жиі артық ақша эмиссиясына, ... - ... ақша және ... ... ... ... ... түрлері.
Шет ел мамандары инфляцияның өту ... ... ... бөледі:
— баяу немесе ... ... ... ... ... инфляция.
Баяу инфляция кезінде баға жай өседі, ... 10 %- тен аз, ... өз ... ... ... Мұндай кезде халықта да, ... ... да тап ... ... ... халықта да, мемлекетте төтешне
жағдай да тап болмайды. Қарқынды инфляция кезінде баға ... ... ... ... ... ... ... өсіп, ол бағаның одан әрі
өсуіне әкеп соқтырады. ... елде ... ... ... құнсыздануы
инфляцияның осы түріне жатады. Ал ұшқыр инфляция кезінде ақшаның саны мен
баға астрономиялық ... 1000%- тен ... Баға мен ... ... бай ... да тұрмыс тіршілігі қиындай бастайды.
Шет ел нарықта болатын инфляциялық тепе- теңдік формаларына байланысты
ашық және ... деп ... ... баға белгілеу экономикасына тән ашық
инфляция бағаның тауарлар мен қызметтерге созылмалы артуы түрінде көрінеді.
Ашық инфляция ... ... ... ... оқтын - оқтын төмендеуімен
немесе оның өсуінің байлауымен сыйыса береді, ал ол ашық ... ... ... бұрмалағанымен әйтсе де оны толық бүлдіре алмайтынын
керсетеді.
Жасырын инфляция деп аталатын ... ... ... бағалар
қолданылатын экономикаға тән, ол тауар тапшылығына, өнімнің сапасынын
нашарлауында, ... ақша ... ... ... ... дамуында көрінеді. Басылыңқы инфляция, ақшаның жалпылама ... бар ... жөне ... мен ... бөлу ... ... ... жағдайда тауар бағасын сұраным мен ұсынымның тепе - ... ... ... ... ... қолдау нәтижесінде пайда болады.
Бұндай жағдай ұзақ уақыттан бері біздің экономикамызға тән болып отыр.
Басылыңкы инфляция өнім ... ... ... амалсыз
жиналуымен, астыртын экономиканың, бартерлік келісімнің дамуымен көрінеді.
Басылыңкы инфляция мемлекет тауар бағасын сұраным мен ұсыным тепе - ... ... ... ... туады, онда ақшалар жалпы төлем құралы
және тауарларды бөлу өлшемі ретінде қызметін атқарудан калады. Егер ... ... ... ... ... онда ол ұзақ жылдар бойы басылыңқы
инфляция жағдайында болды. Және болашақ экономика үшін бұл ... ... әлі де ... құтылуға болады.
Шетелдік экономистер сұраным мен ... ... ... ... ... ... ... шығындарының өсуінің немесе жиынтық ұсынымның азаюының
нәтижесінде болатын инфляция ... ... ... инфляциясының
мәнін бір сөзбен былай деп ... ... "Тым көп ... тым ... ... ... ... нарықтық байланыстарды монополизм
мен әкімшілдік - әміршілдік басқару жүйесінің ұзақ ... ... да орын ... ... ... ... экономиканы алсақ, онда ұзақ
жылдар бойы жасанды ... ... ... ... ... Оған
табыссыз жұмыс орнын, ең көп еңбек шығынын қажет ... ... ... қол ... Ал ... ... табылған табысқа айналуы, ... ... ... ... ... инфляциясы ... мен ... ... ... ... ... ... екі түрі бар:
— жалақының өсуі әсерінен болатын инфляция
— ұсыным экономикасы ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндірісті дамыту барысында елеулі
түрде өзгереді. Осыған байланысты инфляцияны кейбір ... орын ... ... ... елдерді қамтитын бүкіл әлемдік инфляция, ... ішкі ... ... ... болатын индуцироланған
инфляция, мөлшерден тыс несие инфляция, сыртқы ... ... ... және ... ... ... ... процестің
бірқалыптылығы еместігінен байланысты болатын сатылы ... ... ... тепе - ... ... ... яғни бағаның өсуі
баяу және ол барлық тауарлар мен қызметтерге бірдей өседі. Мұндай ... ... ... ... ставка проценті көбейеді, бұл бағалардың
тұрақтануы кезеңіндегі экономикалық ахуалды ... ... ... ... ... ... ажырата білу
керек. Күткен инфляцияның мерзімін ... ... ... ... мысал ретінде Ресей Федерациясыньщ, Қазақстанның ... ... ... ... ... жоғарлату қарқынының
бағдарламасын келтіруге ... ... ... ... ... ... өсуімен сипатталады,
ол ақша айналымына, салық салу жүйесіне ... әсер ... Егер ... ... болса, халық өз табысының құнсыздануынан қауіптеніп,
артық тауарлар сатып ... ... ... ... ... ... ... сөйтіп экономикаға қиындық келтіреді. Қоғамдағы шын қажеттілік
бүркемделенеді, шаруашылықтың қалыпты жайы ... ... ... ... күтуді одан әрі арандатып, бағаның өсуін ... ... ... өсуі "инфляцияны күту" басталмаған экономикада орын
алса, онда ... ... ... ... өзгеше болады. Бағаның күрт
өсуі қысқа мерзімді құбылыс, ол төмендейді ... ... , ... сатып алу қабілеті бар сұраныс ретінде ғана ақша жасайды, көбірек
сақтап, ... ... ... ... ... ... бағаның өзіне оны
төмендету ол тауар тапшылығына, өнімнің сапасынын нашарлауында, ... ... ... ... бартерлік айырбастың дамуында
көрінеді. Инфляциядан ... ... ... ... деңгейінің кетерілуіне байланысты еңбекке ... да ... ... тауар тапшылығының басты себебі бола тұрып
тауар мен азық - түлікті белгіленген норма бойынша бөлуге мәжбүр етеді.
Инфляция кешенді ... ... ... ... оныц ... болып мыналар саналады: мемлекеттік
бюджеттің тапшылығы, оны азайту мақсатында мемлекеттік
бағалы қағаздар немесе жай ... ... ... ... ... айналмайтын, адамзат еңбегінің
маңсатынсыз ... жол ... ... ... ... әсіресе әскери шығындар.
Сұранымды ұсынымнан алшақтататын тауар тапшылығы
және ... ... ... ... бірқатар өндірушілердің аз өнімдеріне,
олардың тұтыну сапасын арттырмай- ақ ... баға қою және ... ... өнім ... ... ... ... үстемдік жағдайы,
жалақының өсуінің еңбек өнімділігінің өсуінен алшақтауы және ... Бұл ... ... ... тапшылығының
тұрақты ұдайы өндірілуіне және жиі - жиі артық ақша эмиссиясына, ... ... ақша және ... қағаздар шығару жағдай жасайды.
ІІ бөлiм. Инфляцияның ... ... ... ... ... ... ... себептері
Инфляция — ақша жүйесінің дағдарысты жай ... ... мына ... себепші болады: айналысқа артық ақшаның
шығарылуы; қолайсыз төлем балансы; үкіметке ... ... ... бойы ... ... ... деп ... отырып, ол
ақшаның құнсыздануы мен тауар ... өcyi ... ... Әлі де ... шетелдік авторлар ... ... ... ... ... ... аньқтайды. Алайда
инфляцияньң ... ... ... көргенімен оны тек таза ақша
феноменіне жатқыза салуға ... Бұл ... ... ... ... өндірістің сәйкессіздігінен туатын ... - ... ... ... ... ... ... қазіргі дамуының ең ... бipi ... ... ... ... өcyi нәтижесінде ақшаның сатып ... ... ғана ... ... бірге елдің экономикалық
дамуының жалпы қолайсыз ахуалымен де ... ... ... ... сферасындағы әртүрлі факторлар тудырған өндіріс процесінің қарама
- қайшылықтары ceбeпшi болады. ... әуел ... ceбeбi ... ... ... ... жинақтау мен тұтыну,
сұраным мен ... ... ... мен ... ақша ... мен ... ақшаға қажеттілігі
арасындағы алшақтытар.
Инфляцияның iшкi және ... ... ... айыра білу қажет.
Ішкі факторлардың арасында ... ... және ... ... ... бөлуге болады. Ақшаға жатпайтындары — ... ... ... ... ... дамуы,
өндірістің ... ... ...... ... ерекше жағдайлар және басқалары.
Ақшалай ... ... ... ... бюджет
тапшылығы, мемлекеттік борыштың өcyi, ақша эмиссиясы, ... - ... ... ... ақша ... жылдамдығының артуы нәтижесінде
несие құралдарының өcyi және ... ... ... дағдарыстар (шикізат, энергетика,
валюта ... ... ... ... экспортқа
шығаруға бағытталған мемлекеттік валюта ... ... ... экспортқа шығару инфляцияның сыртқы ... ... ... ... ... ретінде
инфляция - бұл ақша айналысы заңының ... ... ... ұдайы өндipic дамуындағы, басқа ... ... ... ... ... валюта саясаты алшақтықтың
көpiнici.
Инфляцияның ic - ... ... ... ... ... ... инфляция құбылысы мынандай қаржылық факторларға
тәуелді болып келеді:
белгілі бір ... ... мен ... ... ... ... ... бюджет
қаржыландырудың ... ... ... жабудың әдістері;
мемлекеттік берешектің көлемі.
Нарьқтық экономиканың ...... мен ... ... жеткіліксіз қалыптасқанда, ол өндірістің жеке ... жоқ ... ... ... ... бәсеке жағдайында, мемлекет
шығыстарын немесе кредиттерді ... ... ... ... ... кезінде кәсіпорын не өндірістің
көлемін қысқартуға, не оның ... ... ... ... ... қатар не іскерлік белсенділіктің
құлдырауы, не ... ... ... Алайда фирмалар,
компаниялар жағдайдың жақсаруына үміттене ... ... тұра ... және ... мен ... ... ... мәжбүр
болады. Процестің жаппай ауқымдағы әрекеті инфляцияның мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... үйлесімсіздіктер мен дағдарыстан, оның
өздігінен дамуға қабілетсідігінен, бүкіл қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... арандатылуы мүмкін,
бұл — импорталатын және экспорталатын инфляция. ... ... да ... валютаның шамадан тыс ... және ... ... ... Түскен шетелдік валютаны коммерциялық
банктер орталық банкте депозиттейді, ... ... ... баламалы сома
алады; банк naсивтеpi аpтады, мұның өзi оларға несие ... ... ... ... ... ... ... валютада
номиландырылған ақша ауқымының көбейіп кетуіне қозғау салады.
Экспортталатын инфляция тауарлар мен ... ... ... ... ... бұл ... ... соның ішінде
дамып келе жатқан елдерде бағаның өcyiнe ... ... ... ... ... ... экономикалық
қызмет тарапынан арандатылуы мүмкін, бұл — ... ... ... Бірінші жағдай да ол шетелдік валютаның ... ... және ... бағалардың жоғарылауынан туады.
Түскен ... ... ... банктер орталық банкте
депозиттейді, орнына ұлттық валютада ... сома ... банк ... ... өзi оларға несие операцияларын және кредиттік экспансияны
кеңейтуге мүмкіндік бepeдi, ұлттық валютада номиландырылған ақша ... ... ... ... инфляция тауарлар мен қызметтер ... ... ... туады, бұл тұтынушы елдерде, соның ішінде
дамып келе жатқан елдерде ... өcyiнe ... ... ... ... үстемдік жағдайды
пайдаланатын монополиялардың ... ... ... ... ... олар ... елдерде несие капиталының қосымша
ұсынымын жасайды. Сөйтіп шетелдік валютаның қосымша ауқымы айналысқа ... ... және ... ... ... ұлттық ақша айналысқа
шығарылады.
Экспортталатын инфляция ... мен ... ... ... ... ... бұл ... елдерде, соның ішінде
дамып келе жатқан елдерде бағаның өcyiнe ... ... ... ... үстемдік жағдайды
пайдаланатын монополиялардың қызметіне қозғау ... ... ... олар ... ... ... ... қосымша
ұсынымын жасайды.
Сөйтіп шетелдік валютаның қосымша ауқымы ... ... ... және ... ... арқылы ұлттық ақша айналысқа шығарылады.
Инфляцияның көріну нысаны — ақшаның құнсыздануы мен ... және ... ... ... ... оның
сатып алуға жарамдалығының тиісінше ... ... ... ... салыстырмалы тұлғаланатын тауар
ауқымынан оқшауландырылған қозғалысты жүзеге асыратын қабілетсіздігінде.
Ақшаның жұмыс icтey ... ... ... оның бұл қасиеті оған өзінің
арналымын тауар, төлем ... ... ... ... ... ... мен құнды сақтаудың құралы болуға мүмкіндік ... ... бұл ... мемлекет белгілеген өлшемге сәйкес оның саны мен
оған қарсы тұратын құнның ... ... ... ... көрінеді.
Ұлттық өндірістің артуы жағдайында ұдайы ... ... ... қалыпты қызмет көрсету үшін ақшаның саны үйлесімді
өcyi ... ... ... ... ... ... санын айналыстан алу
қажет. Алайда, практикада соңғы шарт ... ... ... ... ... бұл ... ... инфляцияның өмip ... де ... ... ... әлеуметтік- экономикалық салдары.
Инфляция кезінде өндіріс карқыны төмендейді, экономикалык өсудін
пропорциясы бұзылады, ақша - ... ... жөне ... ... ... ... - экономикалық тұрақсыздық күшейді. Инфляция халыкаралык
экономикалық қарым - қатынастарды. жұмыс ... ... ... ... ... ... ең ... салдарына салуды ынталандырады,
экономикалық қылмыстар мен ... ... ... ... ... ... және көп ... болып
келеді. Инфляцияның жоғары деңгейі баға мен пайда ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріске кедергі келтіріп, қоғамдағы
экономикалық және әлеуметтік шиеленістерді тереңдетеді. Инфляция
аттың ... ... бой ... ... ... ... айтарлықтай зиян келтіріп,
экономикалық саясатты жүргізуге жол бермейді. Бағаның өр ... ... ... арасындағы сәйкестілікті бұзып, тұтынушылар сұранысын
бүркемелеп, ішкі рынокта тауарлар өткізуді қиындатады. Мұндай инфляция
тұтынушының ақшадан ... ... ... бұл ... ... ... ... тауарға тапшылық тудырып, ақша қорлануына ынтаны
жойып, ақша - несие жүйесінің қызметін ... ... ... ... ... ... несие беретін мекемелер зиян ... ... ... бір елден екіншісіне
аударады, халықаралық валюта және несие қатынастары күрделенеді.
Өнеркәсібі ... ... ... ... ... ... жылға ауысатын ... ... ... ... жобалауынша инфляциянын бұл түрі өндіріс
пен жалпы ұлттық өнімнің өсуін ынталандыруы мүмкін. Ал дамушы ... және ... ... ... ... ... әсер ... оның түрлері және инфляцияның әлеуметтік - ... жою ... да әр ... ... өсуін ерекшеліктеріне
байланысты болады.
Дамушы елдерді инфляцияның даму жағдайлары мен оған әсер ... ... ... жіктеуге болады.
Бірінші топтағы елдерге Латын Америкасының дамушы мемлекеттері жатады.
Оларда 80- жылдардың аяғы - 90- жылдардың бас ... ... ... ... ... ... ... тапшылығы, ішкі саясатта
ақша шығару станогі мен үнемі индекстеу механизмінің ... ... ... экономикалык ортада жүйелі түрде ұлттык ... ... ... ... ... ... Венесуэла, Иран,
Египет, Сирия, Чили елдері кіреді, оларда да экономикалық тепе -
теңдіктің ... ... ал ... ... ... және ... ... ерекше көңіл бөлінді. Бүл
елдерде қарқынды инфляция сақталып, бірен- ... ... ... ... деңгейі сақталуда.
Үшінші топқа жататын елдер - ... ... ... ... ... ... ... Сауд Аравиясы-жеткілікті
деңгейде экономикалық тепе - ... бар ... ... ... ... ... қатал бақылау енгізілген.
Экономикасы дамыған нарық жағдайында жұмыс істеуде инфляцияға қарсы шаралар
ретінде тауарды сыртқа шығару және ... ... ... зор ... ... бірқалыпты деңгейде жүруде.
Төртінші топқа дамушы мемлекеттер әлеміне теңгерілген
бұрыңғы социалистік мемелекеттер ... Бұл ... ... ... нарыкқа өту барысында
туындайтын объективті процестерге байланысты болады. Себебі
инфляция факторлары, біріншіден, ... ... ... ... тапшылығы негізінде қаржыландыру мәселелерінде
анықталады; екіншіден, құрылым ... ... тез ... ауыр ... салынатын инвестицияның қауырт
өсуі; үшіншіден, "баға ... деп ... ... ... ... ... ... бағасының қарқынды өсуінің арасындағы үйлесімсіздік. Құрылым
факторлары тек бағаны қауырт көтеріп шығын ... ... ... қана
қоймай, сонымен қатар сұраныс инфляциясының ... ... ... ... ... өсуі мен ішкі нарықтың аз сұранысы
арасындағы қайшылықтарды, бір жағынан, ... ... ... ... ... ... шығарумен, екінші жағынан, шетел займдарын ... ... ... ... ... бұл ... мемлекеттерде
көп мөлшерде ішкі және ... ... ... - ақша ... ... ақша ... жиынтық сатып алу мүмкіншілігінің кенет
төмендеуі жөне ақша айналысынан ұсақ монеталар ... ... ... ... да жойылуы. ... ... ... өсуі мемлекет ішінде доллардың немесе ... ... ... жол ... Бұл ... ... одан әрі ... елден капиталдық "өкетілуіне" соқтырады. Инфляцияның ... ... ... ... ... тауарлар бағасының өсуінен;
халықтың ақшалы ... ... ... жөне ... қаржысынын құнсыздануынан; халықтың экономикалык белсенділігінін
төмендеуі мен ... ... ... ... ... ... ... мен басқа валюталарға қарағанда оның накты курсынын
бұрмалануынан, көлеңкелі экономиканың белсенді өсуі мен оның салық төлеуден
жалтаруынан және ... ... ... ... әлеуметтік зардаптары да бар, ол ұлттық табысты қайта
бөледі, халыққа салық үстіне салық болып, ... және ... ... ... қызметтер мен тауарлар бағасының күрт өсуінен кейін ... ... ... жалдамалы жұмысшылар, еркін кәсіп иелері,
зейнеткерлер жөне т.б. ... ... ... ... ақша ... ... ... - акша реформасын жүргізу және инфляцияға қарсы ... ... ... ... табылады.
ІІІ бөлім. Инфляцияның Қазақстандағы ерекшеліктері.
Қазақстандағы инфляция барлық ТМД ... ... ел ... монополияланған жүйеден нарыктық қатынастарға өту кезіндегі
өндірістерге байланысты. КСРО- ның ... ... ... ... бойы ... жоқ. ... ... экономикасы жағдайында
инфляция болу мүмкін емес, ол тек капиталистік ... ... тән ... - ... ... ... қазіргі инфляцияның себептерін нарықка өтуге дейінгі
инфляцияны тудыратын ... ... ... ... ең бастысы -
шаруашылықты басқарудың жоспарлы болу жүйесі. Ол ... ... ... ... ... материалды - ақшалық
үйлесімсіздіктің тууына мүмкіндік жасап, экономиканың барлық салаларына
зиян ... ... ... жинақтау қорына жөне ... ... ... ... ... саясат жүргізуде;
құрал - жабдықтарды өндіру және ... ... ... баға ... жүйесінде;
мемлекеттік бюджеттін кірісі мен шығынында;
несиелік және ... ... ... ... бір ... - ... ... біздің экономикада
ондаған жылдардан бері байқалуда, оның ... ... ... ... ның 20 ... аяғынан бастап бұрыңғы нарықтық
кұрылымдарды жоя бастауы;
Екіншіден, бұрыңғы КСРО- ның ... көп ... ... қалыптасты, яғни бір жағынан, өндірістік ... ауыр ... ... қарқынмен дамыса, екінші жағынан, ... ... ... ... жай ... Ол салалар- ауыл
шаруашылығы, тамақ, женіл және басқа өнеркәсіп ... ... ... ... ... өндірісінде А тобындағы салалардын
үлесі 1928 жылы-39,5%, 1940ж- 61%, ... ... ... ... ның ... табысының жартысына жуығы жинақтау
қорына кетсе, ал алдыңғы қатардағы өркендеген мемлекеттерде ол 15-25%
болды;
Төртіншіден, ... ... да ... ... ... ... ғана
тұтыну қорын құраса, өркендеген елдерде ол көрсеткіш (60-65%) болды. Жалақы
да өте төмен, яғни ол ұлттық табыстың 1/3 ... ... ал ... елдерде ол 2/3 бөлігі болды.
Сөйтіп, біздің елде инфляцияны тудыратын себептер көп
жылдар бойы қалыптасты. Бірақ жоспарлы-әкімшілік экономика
жағдайында да ... баға ... ... ... ... ... ... қалыпта ұстауға мүмкіндік
берді. Көптеген тауарлар бағасын өндірістегі, сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... ұстап тұру
кейбір тауарлар мен көрсетілген қызмет ... ... ... әлдеқайда көп ауытқуына (деформация) әкеп соқтырды. ... ... ... ... алу ... ... қарап, ол бөлшек саудадағы
бағасын өзгеріссіз төмен қалыпта қалдырды. Бұл бағалар ... ... ... мен өнімнің сапасын , олардың тұтыну касиетін, оларға
сұраныс пен ұсыныстың ара қатынасын көрсеткен жоқ, ол ... ... ... ... ... ... алу бағасы мен бөлшек саудадағы
бағалары арасындағы үйлесімсіздік жылдан - жылға ... ... ... бюджеттен дотация беріліп отырылды. Бұл тауар ... және дара ... ... ... деген ұмтылысын күшейтіп,
соның әсерінен кейбір тауарлардың тапшылығына және кейбіреулерінің сауда
орындары мен ... ... ... әкеп соқтырды.
Өндірушілердің өнімнің сапасын жақсартып, оның өз құнын төмендетуге
ынтасы ... ... ... - жыл ... ... тауарлар кем
бағамен сатылып, немесе шығынға жазылып отырды. Осының бәрі ... ... ... 1992 ... ... ... өзгерістер аясында
жүргізілген баға белгілеуді босату ... ... ... ... ... ... ... өсуіне
әсер етті. 1993 жылы айналымдағы ақша массасы 6,3 есе, ал баға 21,7 есе
өсті; 1994 жылы ақша ... мен ... ... ... 1995 жылы ... 160% болды. Ал 1996 жылы ақша массасыньң өсу қарқыны одан әрі баяулап,
инфляцияның біртіндеп төмендеуін ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Ол үй шаруашылығының "тұтыну қоржынының"
үлес ... ... ... ... ... мен
көрсетілген қызмет бағасының өсу индексінің қорытындысымен есептелінеді.
Қазақстанда ТБИ 1991 жылы ... ... ... ... елде ... мен ... түрлері кіреді. Бағаның және ... ... ... ... ТБИ- нің құрылымы да әлсін - әлі ... 2005 ... әр ... ... ... ... ... жылы "тұтыну қоржынының" төмендегідей құрамы бекітілді:
азық- түлік ... ... емес ... ... ... ... 14,2% құрайды.
Тәуелсіз Қазақстанның тәжірибесі инфляцияға ... ... ... құрылымдардың өніміне және ... баға ... ... ақ ... пен ауыл ... баға ... жоюға мемлекеттік ретеудің ... және ... Банк ... пен жалпы экономикалық ... ... ... ... ... ... құжат дайындайды.
Мұнда басты мақсат- инфляцияны төмендету. ... та осы ... ... ... ... ... ... жөнінде заңды әдістер ойлап
шығарды немесе “Базалық инфляция” көрсеткіші деп ... ... ... ... ... ... ... деңгейіні
болжамы 5,4% орта есеппен (1 жыл). ... бұл ... 5,6-7% ... Инфляция арақашықтықпен оларға орташа есеппен 5-7% жоспарлаған,
ал базалық инфляция орташа есеппен жылына – 4-6%. 2006 ... ... және ... ... негізгі бағыттары туралы Ұлттық Банк
және үкіметтің ... ... осы ... ... ... жылдың нәтижелері бойынша, өткен жылдағы бағалық аяда неғұрлым
тұрақты болып және алдыңғы жылмен салыстырғандығы инфляция ... ... ... ... ... пессимизмі ақталды.
Бірақ жылдың ортасына қарай тұтыну бағасының ... (ТБИ) ... сол ... ... 0,1% ... ал 9 ай ... ... 1%-ға өсті. Инфляция 3,8% өсті.
Статистика Агенсвосының ресми мәліметтері бойынша, жыл соңындағы
инфляция 6,7% ... ... ... соңғы төрт жыл ішіндегі өзгеруі Статистика
Агенсвосының мәліметтері бойынша құрылған кестеде берілген.
Баға өсуін бақылауын ... ... мен ... ... ... ... ... арасындағы өсімді жұмыртқаға, ... ... және ... етке және ет ... ... ... емес ... ішінде бензин қымбаттады, ол азық-
түлкітік тауарлар да, ... емес ... ... ... ... ... білім беру мекемелерінің қызметтерінің, денсаулық
сақтау және коммуналды шаруашылық қызметтердің ... ... ... өсуі шартталды. Қалалардығы абоненттік төлемдерді
жоғарлануымен шартталған, осылардың ішінде байланыс қызметтеріне деген өсім
байқалған.
1.1. ... |2002 |2005 |2006 |2007 ... ... |106,4 |106,6 |106,8 |106,7 ... | | | | ... ... |108,8 |107,1 |107,1 |107,4 ... тауарлары | | | | ... ... |106,3 |106,9 |106,2 ... | | | | ... ... |103,5 |105,8 |105,9 |105,9 ... ақы ... | | | | ... | | | | ... бағасының индекснің өзгеруі бойынша есептелетін тауарлар мен
қызметттер себетінің құрылымында азық-түлктік ... ... 50% ... - ... емес ... және ақы ... ... үлесі
құрайды. Сондықтан азық-түліктік тауарларға деген өзгеріс ТБИ динамикасын
үлкен әсер етеді.
2000 ж. ... 2002 ... ... ... ... баға ... ... түскені байқалады. Бұндай динамика біріншіден, осы
жылдардыға бидай астығының ... ... ... ... ... ... отандық өндірушілердің өнімінің үлесі көбейді. ... ... ... ... ... қарқынын төмендетпесе де,
бағалық аядағы жағдайды тұрақтандыруға болатын еді, ... ... және ... бағаларын түсіру мүмкіндігі жақын
перспективада ... ... еді. ... 2003 бұл ... бұзылды.
Құрылған динамика келесі ... ... ... ... ... кенеттен бидайға баға өсіп кетті. Жанар майға баға өсті.
Екіншіден, азық-түлк импортталатын ... ... ... ... өсім қарқыны бағаларға әсер етті. Сонымен ... бұл ... ... ... ... деген бағалардың өсуі де әсер етті. Мысалы,
Ресейде баға тезірек өседі, ал бұл қазақстандық өндірушілерге өзінің ... ... ... ... болып келеді.
Баға өсуінің негізгі факторы болып мемлекеттегі ... ... өсім ... ... ... тауарларға баға өзгерісі атқарушы биліктің қызметіне
тәуелді емес, өйткені бұл нарық импорттық ... ... ... ... өсіп тұратын импорттық түсімдердің баға ... ... Бұл ... ... ... ... ... ол тек
американдық долларға ғана емес, сонымен қатар евро және ... ... ... ... ақы ... ... баға өсімі алдыңғы
жылдың деңгейінде қалды. Бұл ... баға ... ... ... ... ... және табиғи монополистердің
аппетитерінің әсерінен құралады. Денсаулық сақтау, білім беру ... баға ... ... емес тауарлар бағаларына ... ... ... ... ... атқарушы билік органдарының жұмыстарына
тәуелді. Монополистік қызметтер ... ... ... ... ... жағдайларын жасап отыру керек. Барлық тұтыну бағаларының өсіміне
тұтыну сұранысының жоғарлауы әсер етеді. Халықтың еңбек ... мен ... ... да өсп ... ... және бір ... ... жойылуы өндірістің
құлдырауы мен инфляциялық ... ... ... Қазақстан
экономикасына ерекше ауыр тиді. Біздің ел әлемдік аренаға қиын экономикалық
дағдарыс жағдайында бола отырып, дербес ... ... ... ... күйзеліс, барлық экономиканың КСРО кеңістігіне бағдарлануы –
осының барлығы еліміздің ... ... тез ену ... ... ... қатар, Қазақстан теңізге шыға алмайтын,
тұрақсыз экономикалы ел ... таза ... ... тап ... ... ... бай ресурстарының әлеуетін, шектелген
ішкі нарығын және ... ... ... ... келе ... ... трансконтинентальды сауда жолдарындағы тиімді геостратегиялық
жағдайын есепке ала отырып, ... ... оның ... және
транзиттік мүмкіндіктерінің белсенді түрде дамуымен анықталған болады.
Инфляцияның ... ... мен ... ... ... ... икемділігі экономиканың осы саласына кәсіпкерлікті
қайта бағыттады. Қазақстандағы шағын бизнес дамуының ... ... ... ... ... басында мешіктің мемлекеттік емес формасын
иемденумен аяқталды. Бірақ ол тек жақсы нәтиже әкелмеді.
ҚҰБ пайыз саясатының ... ...... ... ... ... ... деген сұранысты азайту, соның нәтижесінде ақша жиыны және
инфляцияның ... ... ... ету болып табылады. Жоғары пайыз
мөлшерлемесі, шын мәнісінде пайыз үшін ... өз ... ... ... ... жаңа ... ... алдағы уақытта немесе белгілі
бір ... ... ... ... қол ... ... банктің мүдделендіру мөлшерлемесі ақша нарығындағы қаржылық
операциялардың барлық ... ... ... белгілеу базасы
ретінде қызмет етеді. ... ... ... ... ақшалай
қаражаттарға деген сұранысқа және инфляция ... ... ... банк ... ... реттеу арқылы республикамыздағы ақша
жиынының шамасына әсер етеді және несиеге деген сұранысты арттыруға немесе
қысқартуға ... ... ... ... мөлшерлемесінің деңгейі екінші
деңгейдегі банктер үшін, Ұлтгық банк саясатының ақша жиынына ... ... ... бағыттарын сипаттайтын басты бір көрсеткішті білдіреді.
Теңгені айналысқа енгізгеннен кейінгі пайыздық саясаттың ... - ... ... ... ... азайтатын, сәйкесінше инфляцияны
төмендетуді қамтамасыз ететін деңгейге дейін көтеру. Жоғары ... ... ... ... үшін ... шығындарды
құрайтындардың бірі. Яғни жаңа пайыздық саясат өзінің нәтижесін қандай да
бір ... ... ... ... ... ... ... керек.
Үкіметтің несиелеу көлемі әрқашан бюджет тапшылығының деңгейімен және ... ... ... жабу ... ... Қаншалықты бюджет
тапшылығы жоғары болса, ... ... ... ... үлкен
болады да, ол инфляцияға ықпал етеді. ... ... оған ... ... ... мән берді, ондай көздерге: сыртқы қарыздар ... ... ... ... ... 2005 - 2008 ... арналған негізгі
көрсеткіштерінің болжамы (базалық нұсқа)
Кесте 1.2.
| | | | | ... |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... ... |6,9 |4,9-6,5 |4,8-6,2 |4,1-5,5 ... % | | | | ... қаржыландыру ставкасы |7,0 |7,0 |6,5 |6,0 ... ... | | | | ... ... ... |9,3 |11,7 |13,1 |14,7 ... ... ... ... | | | | ... ... АҚШ ... | | | | ... |87,0 |26,3 |11,5 |12,1 ... | | | | ... ... ... ... ... |578 |803 |1022 |1248 ... |82,3 |39,0 |27,3 |22,1 ... ... ... ... ... |1635 |2123 |2760 |3470 ... | | | | |
| |68,2 |29,9 |30,0 |25,7 ... ... ... |1255 |1590 |2093 |2677 ... ... ... | | | |
| |71,2 |26,6 |31,6 |27,9 ... ... ... |1484 |1960 |2520 |3123 ... ... өзгеруі %-бен | | | | |
| |51,7 |32,0 |28,6 |24,3 ... ... ... теңгелік| | | | ... ... ... ... |8,3 |8,0 |7,5 ... ... % | | | | |
| | |-10,3 |-10,0 |-9,5 ... тұлғаларға берілген теңгелік|13,7 |13,2 |12,7 |12,2 ... ... ... ... | | | | ... ставкасы, % | |-15,2 |-14,7 |-14,2 ... - ... ... ... ... Банкі Басқармасының 2005 жылғы |
|29 қаңтардағы №10 ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты Елді әлеуметтік-
экономикалық дамытудың 2005-2008 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың 1 наурыз
айындағы Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауында
ақша-несие ... ... ... ... ... айтылғандай,
«Ақша-несие саясатының негізгі мақсаты – инфляцияны тежеуді қамтамасыз ету.
Бұл мақсатқа жету ... ... ... банк пен ... ... қолында сол үшін барлық өкілеттіктер мен құралдар бар.
Ақша-несие саясатының ... ...... ... тұрақтылығын
қамтамасыз ету, инфляция өсімінің залалды зардаптарын ... ... ... экономикалық өрлеуді ынталандыру үшін нақтылы айырбас
бағамының икемділігін ... ... Осы ... ... қор маңызды рөл
атқаруға тиіс. Үкімет Қор ... ... және ... ... ... ... ... тиіс». Ел экономикасы дамуының тұтастай
алғанда оң ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі
ақша-несие саясаты шараларын жетілдіруді іске ... ... ... ... ... ақша ... және ... арасындағы
өзара байланыстың әлсірегені байқалды. Сондықтан ақша ... ... ... ... және олар бойынша өсу шегінін,
әсіресе, Қазақстанда инфляциялық ... ... ... ... ... ... табылмайды. Соған қарамастан, олар
нарық үшін маңызды бағдар болып қала береді және Ақша-несие саясатының 2005
- 2008 ... ... ... бағыттарын жасаған кезде ескеріледі. Елде
қолайлы ... ... ... қатар макроэкономикалық
тұрақтылықты сақтау 2005-2008 жылдар ішінде экономикалық өсудің ... ... ... ... ететін болды (кесте 1.2.).
Базалық нұсқа бойынша, едәуір экономикалық өсу және ... ... көп ... ... ... 2005 жылы ... ... еткен негізгі факторлар 2006 жылы да өзінің ықпал етуін сақтайды деп
болжанады. Сонымен ... 2005 жылы ... ... ... ... ... өсуі 2006 жылы тұтыну бағалары өсуінің айқындаушы факторы болуы
мүмкін. Осы факторлардың инфляцияға ықпалын барынша ... үшін ... ... ... ... ... ... жөнінде шаралар
қабылдайтын болады. Осы шаралардың бірі 2006 жылдың ... ... ... ... жоғарылату болуы мүмкін. Алайда, экономикада
инфляциялық әлуеттің азаюына қарай оның ... ... ... ... 2005-2008 жылдары ақша базасы мен ақша массасы 2,1 еседен
астам ұлғаюы күтілуде. Алайда, инфляцияның қалыптасуында және ... ... ... ... ... ... ... әлсіреу
үрдісі салдарынан ақша базасының осындай едәуір кеңеюі ... ... ... ... қарамастан, ұзақ мерзімді кезеңде монетарлық
факторлар есебінен ... ... ... жол ... ... ... ... Банкі ақша базасының кеңею қарқындарын
төмендету жөнінде шаралар қабылдайтын ... Осы ... ... ... ... шамадан артық өтімділікті реттеу бойынша
операцияларының көлемі бір жылда орташа алғанда 600 млрд. ... ... ... ... ... негізгі ресми ставкаларды әлсіз оң ретінде
сақтау үшін, сондай-ақ нарық субъектілеріне ақша - ... ... ... ескерту мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2005 жылы
ресми қайта қаржыландыру ставкасын жоғарылата отырып, бұдан кейінгі ... мен ... ... ... ... оны ... ... Республикасының Ұлттық Банкі инфляция бойынша мақсатқа жету
үшін шамадан артық өтімділікті алу ... ... ... ... ... ... бұрынғыдай, қысқа мерзімді ноталар шығару және
банктердің депозиттерін тарту, ... ең аз ... ... ... ... ... әдістері болып ақша реформалары және
инфляцияға қарсы саясат. Ақша реформасы – мемлекетпен ... ... және ... ... ... ... ... бөлшектік ақша
жүйесін өзгерту. Ол нуллификация, реставрация, девальвация және деноминация
әдістерімен жүзеге асырылады. Нуллификация – ... ... ... жою және жаңа ақша ендіру ... ... ...... ... ... ақша ... жандандыру (алтындық
стандарт шарттары бойынша) немесе ұлттық ақша бірлігіні ... ... ... ... ... Девальвация ақша бірлігінің алтын
құрамының төмендеуі немесе ресми валюталық бағамның АҚШ долларына ... ...... ақша бірлігімен салыстырғандағы жаңа бір
атты ақша бірлігіні ... ... ... ... ... ... масштабын күшейту.
Бұл әдістер дефляциялық бағам бойынша қағаз ақшаның массасын азайту
мақсатымен қағаз ... жаңа ... ... ... болуы мүмкін,
ол халықтың ақша салымдарын уақытша (толық, бөлшектеп) қатырып тастау,
сонымен қатар осы ... ... Осы ... ақша ... ... ... ... Қазіргі кезде ақша реформаларын
жүргізу “шоктік терапия” ... ... ... ... бір ... ... немесе тактикаға байланысты ақша реформасы ақша айналымының
тұрақтандырудың бастапқы немесе соңғы этапы болады. Бірақ ақша реформалары
басқа ... ... ... ... ... стратегиялық жоспардағы
инфляцияны бағындыру проблемасын шешпейді.
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір маңызды факторы — ... ... ... ... ... болып табылады. Өткенге оралатын
болсақ, теңгені енгізгеннен кейінгі жарты ... ... ... ... айырмасы есебінен алыпсатарлық табысқа қол жеткізу мүмкіндігінің
салдарынан банктің қысқа мерзімді капиталдары несиелік ... ... ... кетті. Теңгенің айырбас бағамы анықталатын сыртқы көрінісі
мен сыртқы құны ... ... ... ... ... ... одан сайын арттыра түсті. Өмір ... даму ... құру ... ... ... ... ... азық-түлік және өнеркәсіп тауарларының өндірістің ... ... ... де, ... ... жатқан Қазақстандағы
реформаларды одан әрі ұлғаюда және тереңделуде, рыноктыққа көшуде Президент
Н. Назарбаевтың еңбегін, оның ... жеке ... ... ... ... даму ... рынокқа өту
теориясын туындап, халыққа ... ... ... ... инфляцияға қарсы күресте пайдалануға
мүмкіндік беретін келесі бір факторға - шетел валютасына ... ... ... ... ... жатады. Теңгені енгізгеннен кейін жарты жыл
ішінде валютаның бағамдық айырмасы есебінен алыпсатарлық жолмен ... ... ... ірі ... ... ... ... қарыздық
нарықтан еліміздің валюта нарығына ағылуына жол берді. Айырбас бағамымен
анықталатын теңгенің сыртқы құнының ... мен ... ... ... және ... қағаздар бойынша табыстылық арқылы
анықталатын теңгенің ішкі құнының көрсеткіштері ... ... ... ... ... кері әсер ... операциялардың барлық түрлері бойынша пайыздық ставканың
деңгейі ұлттық банкінің ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша төленетін пайыздық ставкалар өзара
кейбір негізгі себептермен ерекшеленеді. Олардың арасынан мыналарды ... ... ... мерзімінің әр түрлілігі, пайызды ... ... ... және ... ... ... ... тәукелдің деңгейі.
Мемлекеттік қазыналық міндеттемелер, банкарлық несие, Ұлттық Банкінің
ноталары бойынша пайыздық ставкалар сауда мәніне сай келеді. ... ... ... ... ... 1994 жылдың тамызынан бастап оң көрініске ие
болды.
Ұлттық Банкінің ноталы және қазыналық ... ... ... Банкінің банкаралық несие бойынша табысынан төмен болды. ... ... ... және Ұлттық банктің ноталарының пайызды
және қарызды төлеу жағынан несиелерге қарағанда үлкен ... ... ... ... ... процестерді жанама ақша-
несиелік реттеу әдістерімен ... ... ... тікелей сандық
шектеулер қолдануға құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкі жүзеге асырылатын ақша-несие саясаты шеңберінде
қаржы нарықтары ... ... ... әсер ету ... ... ... операциялары бойынша сыйақы ставкаларын белгілейді.
Ақша реформасы келесі негізгі мақсаттарды ... ... ... ... ... Тауарлық және ақшалық массаны сәйкес келтіру (дифференцииялық-
конфискациялық шаралар жолымен жүзеге асыру және ... да) ... ... ... енгізу
• Экономиканың инфляциялық процестерінің дамуына “төмен ... ... ... ... ... ... қою
• Белгілі бір уақытқа еңбек ақының жоғарлауын шектеу (“қатырып тастау”
қолданылуы ... ... ... бағаларын
• Жаңа ақша бірліктерінің эмиссиясының қатаң шектерін орнату, сонымен
қатар қолда бар және ... емес ақша ... ... ... ... ... ... кезеңінде оның айырбас бағамының басқа күшті
валютаға қатынасы қатаңырақ болу ... ... ... ... ... бағамның экономикалы жолымен тұрақтандыру.
Жалпы рынокке өтуде республикаға шетелдердің, Әлемдік халықаралық
ұйымдардың, ... ... ... ... даму және ... ықпалы өте үлкен болды. Халықаралық Валюта қорынан ... ... алу ... олардын тілектерін орындап, әуелі экономикалық
тұрақтылық, ... ... ... ... ... т.б шарттарды орындауға тиіс болдық. Трансформациялық көшу барысында
әлеуметтік – экономикалық дағадрыс қатар ... де, ... ... ... ... ... мерзімде экономиканы тұрақтындырып,
инфляцияны ауыздықтап, дұрыс инвестициялық саясат ұстап, шетелдермен ... ... ... ... ... ... Сонда
да, рынок экномиясына өтуі адамдардың ой-санасына, ...... ... ... ... Енді адамдар өз өміріне өздері
тікелей жауапты: тез байып кетуге де, тез ... ... ... ... ... жол ... 70-ші ... құрылымдық және циклдық
дағдарыстар, әсіресе 1974-75 жылдардағы дағдарыс және созылмалы ... ... ... ... алып ... Тура осы ... ... кейнсиандық схемалар әрекет етуін тоқтатты. Егер,
бұрын инфляция экономиканың көтерілу сатысымен сәйкес келіп және сұранысты
шектей ... оны ... ... ... ... ... ... алдында тіпті
көтерілу сатысы кезеңінің өзінде экономикалық ... ... ... деген мәселелер аса өткір түрде тұрды.
Инфляцияға қарсы саясат – ... ... ... ... ... шаралырының кешені. Себептерге байланысты оның екі
бағыты анықталды – дефляциондық саясат және ... ... ...... ... ... ... ақша
сұранысын шектеу, несиеге пайыздық ставканы жоғарлату, салықтық басмдықты
күшейту, ақша ... ... ... ... Ол экономикалық өсімге
әкелмейді, кризиске әкелетін өндіріс қарқықын төмендетіп, экономикалық
тұрып ... ... ...... ақы және ... толығымен қатырып тастау
немесе бақылауды білдіреді немесе оларды өсімін қатаң ... ... және ... ... ... ... ... орнатылған
приоритеттерге тәуелді:
• Егер өндіріс өсмін ынталандыру мақсаты қойылса, онда табыс саясатына
жүгіну керек,
• Егер экономиканы ... ... ... қалу ... ... онда
дефляциялық саясаття қоладну керек,
• Егер инфляцияны кез-келген ... ... керк ... онда ... және ... ... ... әдістерін қолдану
керек.
Харродтың методологиясы Кейнс методологиясына жақын – агрегирленген
макроэкономикалық ...... ... пен ... ... ... және тағы басқаларды зерттеді. Оның еңбектеріңде,
бәрінен ... ... ... ... ... ... көрсету мен
бірге олардың сапалық айқындамалары мен әлеуметтік салаларын еске алуы. ... ... ... ... ... ... ... Ұзақ
мерзімдік өсу проблемаларының ішінен Харрод инфляциялық ... ... ... ... пен ... ... бөліп көрсете отырып, дағдарыс пен жұмыссыздықты бірінші
орынға қойды. Монетарлық теорияға сәйкес ... ... ... ақша
массасының артылуына байланысты – «ақша көп-тауар аз».
Осы артылу әдетте жиынтық сұранысты ақшамен ... ... ... ... ... ақша нарықтың реттеуші құралы рөлін
атқармай қалады.
Инфляцияны тудыратын арналарды бітеу үшін ... ... Ақша ... ... ... ... Қатаң ақша - несие саясатын жүргізу, ақша ... ... ... ... ... фискалды саясат жүргізу;
- Бюджеттің тепе-теңдігін қамтамасыз ету. ... ... жою, ... ол ... ... болу көзі ... ... мехнизмге ақталмайтындай араласуын көзі болып
қызмет етеді;
- Кейбір жағдайларда экономиканың ... әсер ету ... ... ... ... саясаттың негізгі принципі – ақша ... ... ... қол ... бұл ... өзін-өзі реттеу негізінде
өндірістің өсіміне және жұмыспен қамтудың жоғарғы дәрежесін ... ... ... ... көзі ақша ... ... ал
нөлдік инфляция шартсыз және экономикалық саясаттың анықтаушы мақсаты ... деп ... ... ... ... ...... өсімінің тұрақты қарқынына қол жеткізу, бұл нарықтың ... ... ... ... және жұмыспен қамтудың жоғарғы
дәрежесін сақтайды. ... ... ... ... көзі ... ... ал ... инфляция шартсыз және экономикалық саясаттың
анықтаушы мақсаты болып табылады деп ... ... ... және А. ... ... ... кезіндегі экспорттың
тұрақтандырылуы рөлін сипаттайды. Олардың “экспорт есебінен өсу” теориясы,
ең алдымен, экспорттық экспансияның ұзақ ... ... ... ... ... шығару өндірістік қуаттардың жұмыс ... ... ... пен ... ... төлем балансының
теңдігін қамтамасыз етуді әмбебап құралы ... ... А. ... ... ... ... ... былай жазған: “ішкі сұраныстың
кеңейуін тосқанша, экспортты неге ұлғайтпасқа? Басқаша айтқанда, егер
өндіріс ... ... ... ... түрде ауқымды болса,
(экспортты бәсекеқабілетті қылу үшін), онда толық қамтылушылыққа тауарларды
шығару есебінен жетуге болады”. ... ... ... ... ... теориясы
елеулі өзгерістерге ұшырады. Осы доктринаны белгілі ағылшын жақтаушысы
А.Терволл, 1980 жылы ... ... ... үлгісіндегі импорттың ролі
толық бағаланбаған болып ұсынылады деген. Сұрақтың жаңа ... ... ... ... антициклдық әсерді тек экспорт қана емес, сонымен
қатар барлық сыртқы сауданың әсер ету нәтижесі деп қарастыратын ... ... ол ... ... концепциясының эквиваленті
ретінде бола беруіне кедергі жасамайды. “Экспорттық ... ... АҚШ ... ... кеш ... ... 1980 ... Х. Грэмның ... ... ... Онда ... ... пен ... тепе - ... жетуге ұмтылады деп
баяндалған. Сұраныс жеткіліксіздігі сезілетін, әлсіз шаруашылық белсенділік
кезінде, осы теп-теңдікте ... ... ... ... ... ... әкелетін экспорттың ұлғаюы” болып табылады.
Инфляциямен күресудің басты әдістері болып саналатын: ақша реформалары
және инфляцияға қарсы саясат.
Ақша реформалары – ақша ... ... және ... ... ... арқылы жүргізілетін ақша жүйесінің толық және бөлшек
құрылуы.
Инфляцияға ... ...... ... ... ... ... реттеудің шаралар кешендері.
Келесі әдістердің көмегімен ақша айналымының тұрақтануы ... құру ең бір ... ... болып өткізілді: жоққа тәндік, жаңарту,
ревальвациялық, девальвациялық және деноминациялық.
Ақшаның жоққа ...... ... ... ... ... жаңа валюталар енгізу. Елдерде
күшті инфляция ақшаны сатып алу ... күрт ... ... жүргізіледі.
Жаңарту – бұрыңғы алтын түріндегі ақша бірліктерінің мәнін қайта құру.
Ревальвация – басқа елдер валюталарына ... ... ... ... ...... жүйедегі жиынтық сұранысты ынталандыру
мақсатындағы экономикалық саясаттың аралық мақсаты ... ... ... ... ... ... – ақша айналымын ретке келістіру, елдегі есеп ... ... ету, ... ұлттық валюта ... ... беру ... ақша ... ... ара-қатынасы
бойынша айырбас жолымен елдегі (оған қайта атау беруінсіз) ақша бірлігін
нығайту.
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық ... ... келе ... ... латын сөзінен алғанда іnflatiо- көтерілу, ісіну қағаз
ақшаның ... ... ... ... ... ... басқаша айтқанда айналыстағы ақша
өнімдері ... ... ... ... артып кетіп, осының
нәтижесінде тауарлармен қамтамасыз ... ... ... ... ... зардаптары күрделі және көп түрлі болып келеді. Инфляцияның
жоғары деңгейі баға мен пайда нормасын жоғарлатып, ... ... ... ұшығуы барысында инфляция ... ... ... қоғамдағы экономикалық және өлеуметтік шиеленістерді тереңдетеді.
Инфляция айтарлықтай зиян келтіріп, экономикалық ... ... ... ... әр ... өсуі экономика салаларынын арасындағы
сәйкестілікті бұзып, тұтынушылар сұранысын ... ішкі ... ... ... Мұндай инфляция тұтынушының ақшадан мүмкіндік
жасап, экономиканың барлы салаларына зиян ... ... ... ... ... сәйкессіздіктерді
біртіндеп жоймай инфляцияға қарсы саясатты құру мүмкін емес.
Антиинфляциялық саясаттың маңызды элементтерінің бірі
қаржыны сауықтандыру және халық шаруашылығын тұрақтандыру,
шығыны көп және ... ... ... субъектілерін
қысқарту болып табылады. Бүған халық тұтынатын тауарларға ... ... ... ... ... ... ... жетуге болады. Сондай
- ақ шетелдік несиелерді ... ... ... ... ... пікірінше Қазақстанда жеңіл өнеркәсіп және туризмді дамытуда
инфляция салдарын баяулатады. Сондықтан, бұл салалардың ... ... ... ... ... ... айналысатын кәсіпорындарды толық өзін
- өзі валюталық ақтауға көріну, ұлттык ақша "теңгені" өндіру ... ... ... ... әл- ... ... ... әсер ететін
нөтижелерін азайту керек.
Қолданған әдебиеттер:
1. Әкімбеков С.Ә. ... ... ... ... ... И.М., ... Р.Г., ... А.В. Государственная экономическая
политика: опыт, перехода к рынку-Москва Дело и сервис, 1998г.
3. ... Ғ., ... Д. ... ... ... ... ... Я., Экономикалық теория негіздері-Алматы: Санат, 1998ж.
5. Ғабдулов М., Смағұлов С. Нарық. Алматы: Экономика, 2000ж.
6. Добрынин И.А. Экономическая ... ... ... 2001г.
7. Жүнісов Б., Мәмбетов Ұ., Байжомартов Ү. Нарықтық экономика ... ... ... В.Д. ... ... Москва: Гуманитарный издательский
центр, 1998г.
9. Көшенова Б. Ақша, ... ... ... ... ... ... Мамыров Н.Қ. ред.-Халықаралық экономикалық ... ... ... Б. ... экономика теориясына кіріспе. Алматы: ... ... Ғ.С. ... ... ... ... экономика 2001ж.
13. Сахариев А.С. «Жаңа кезең экономикалық теориясы»: Алматы, 2004жыл.
14. Ілиясов Қ.Қ. «Қаржы»: Алматы; 2003жыл.
15. Ван Хорн Дж.К. Основы управления ... – М.: ... и ... ... С.Б. «Ақша айналысы және несие»: Алматы, 2004жыл.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы, Филипс қисығы24 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы. Филлипс қисығы25 бет
Инфляция. Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары, тежеу шаралары мен әдістері, инфляцияға қарсы саясат25 бет
Инфляцияның мемлекеттік басқарудағы жолдары28 бет
Инфляцияның мәнi, түрлері және пайда болу себептерi26 бет
Инфляцияның мәні және оның себептері14 бет
Инфляцияның мәні, негізгі мазмұны19 бет
Инфляцияның мәні, себептері және түрлері21 бет
Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық зардаптары. қр-ғы инфляцияға қарсы саясат12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь