Маңдай сүйегінің құрылысы


Анатомия РК№2
1. Маңдай сүйегінің құрылысы, маңдай сүйегінің бөлімдері, анатомиялық құрылымдары
Маңдай сүйек (лобная кость) ; (os frontale, лат. os - сүйек, frontalis - маңдай) - жануарлар бас сүйегі ми сауыты бөлімін құрауға қатысады. Ол маңдай қабыршағы, көз шарасы және мұрын бөліктерінен тұрады.
Мүйізді жұп тұяқты жануарлар маңдай сүйегінде мүйіз өсінділері болады. Маңдай сүйегінің сыртқы және ішкі сүйекті тақташалары аралығында кілегейлі қабықпен астарланған маңдай сүйегінің қойнауы болады. Бұл қойнау қабынған кезде фронтит ауруы өрбиді. Сонымен қатар ол сезім мүшешімен байланысқан (иіс сезу және көру) . Ол осы қызметіне қарай екі бөлімнен: вертикальды қабыршақты, squama frontalis, және горизантальді бөлімнен тұрады. Соңғы бөлімі есту және иіс сезу мүшелеріне қатынасына сәйкес жұп көз бөлігіне, pars orbitalis, және тақ мұрын бөлігіне, pars nasalis, бөлінеді. Нәтижесінде маңдай сүйегінде 3 бөлік ажыратылады. (Squma frontalis) маңдай сүйектің қабыршақтың бөлігі, (partes orbitales) маңдай сүйегінің көзұялық бөлігі, (fars nasalis) маңдай сүйектің мұрын бөлігі. Маңдай сүйегі, os frontale. Олбас сүйектің негізі мен қақпағын және көз шарасының және мұрын қуысының қабырғаларын құраушы күрделі сүйектердің қатарына жатады. Орналасуына және атқаратын қызметіне қарай төрт бөліктен: қабыршақтық, ж үп көз ж әне тақ мұрын бөлігінен тұрады. 1. Маңдай сүйектің қабыршақтық бөлігінің, squama frontalis, сыртқы беті дөңес, тегістеу, ми сауытына қараған беті ойыс, бұдырлау келген. а) сыртқы бетінің facies externa, дөңестеу және тегістеу болып келген, сыртқы бетінің орталық бөлігінде құрсақтық даму кезінде екі жақтық қабыршақтық бөліктің бір-бірімен жіктер арқылы бітіскендіктен ересек адамдарда әлсіз байқалатын метопикалық жіктер - sutura metatopica, орналасқан. Сыртқыбетініңтөменгі бөлігі, көз үстілік бөлігіне - pars supraorbitalis, ұласып, екі жағында айқын байқалатын көз шарасының жоғарғы ж иегін - тагдо supraorbitalis, құрайды (№31-суретті қараңыз) . Көз шарасының жоғарғы жиегінен жоғарырақ, доға тәрізді иіліп орналасқан, қасүстілік доғалар - margo superciliaris, айқын байқалады. Қасүстілік доғадан жоғарырақ қабықшалы бөліктің алдыңғы бетінде маңдай сүйектің дөңесі - tuber frontale, төменірек қасүстілік доғаның аралығында, ойыстау келген кеңсірік үстілік жазықтық - glabella, орналасқан. Көз шарасының жоғарғы жиегінің ішкі қапталында, тұрақсыз көз шарасының жоғарғы тілігі - incisura supraorbitalis, кейбір кезеңде, Margo sagittalis Foveolae granulares Sulcus sinus sagittalis superioris Angulus occipitalis i f Angulus fro n ta lis, / Margo frontalis < 4 V, Sulci arteriosi Sulcus sinus sigmoidei M argo squamosus Angulus mastoideus Arcus supercilia ris SuTci arteriosi sinus sagittalis superioris Squama frontalis Facies extema M argo parietalis Tuber frontale Facies temporalis Linea temporalis Facies interna Foramen Glabella supraorbitale t Margo supraorbitalis Processus zygomaticus Incisura frontalis Spina nasalis \ 'Pars nasalis Sutura frontalis Margo parietalis Impressiones digitatae rista frontalis Processus zygomaticus caecum Im p ression es digitatae 31 -сурст. М андай сүйегінін сырткы бетінін көрінісі көз шарасының жоғарғы тесігіне, ұласуы ықтимал. Бұл тіліктің іш кі қапталы нда маңдай сүйектік - sulcus frontalis, орналасқан. Көз шарасының жоғарғы жиегі, латеральды бағытта сүйірленіп, бет сүйектік есіндіге - processus zygomaticus, үласады. - processus zigomaticus, олбетсүйектің маңдайлық өсіндісі мен маңдай бетсүйектікжіктер, sutura frontozygomatica, арқылы бірігіп, көз шарасының бүйір қабырғасын қүрауға қатысады. Бетсүйектік өсіндіден сыртында жоғары жэне латеральды бағытта самайлық сызықша - lineae temporalis, айқын орналасқан. Негізгі міңдеті: маңдай сүйегінің қабыршақтық бөлігінің сыртқы бетін, самайлық бетінен бөліп тұру. Қабыршақтық бөліктің ми сауытына қараған беті, facies interna seu facies cerebralis, (№32-cyретті қараңыз), ойыстау келіп, мидың сыртқы бетін тікелей жауып орналасқандықтан: айқын байқалатын ми қатпарларының саусақтық батыңқылары - impressiones digitatae, аралығында мидың көтеріңкілері, мен артерия қантамырдың жүлгелері, sulci arteriosi, айқын байқалады. Қабыршақтық бөліктің ішкі бетінің маңдай сүйектікқыры - crista frontalis, өрлеме бағытта жоғары қарай өтіп, екі аяқш аға айырылып, жоғарғы сагитальды қойнаудың жүлгесін - sulcus sinus sagitalis superioris, құрайды . М аңдай сүйектің сагитальды қойнауы, мидың қатты қабықшасының жоғарғы сагитальды атты қойнауының батыңқысы болып саналады. Сонымен қатар, маңдай сүйегінің ішкі қы ры мен тор сүйектің айдаршығының аралығында, мидың қатты қабықш асының өсінділері бекитін, таяз орналасқан соқыр тесігі - foramen cecum, айқы н байқалады . Бұл тесік арқы лы, мұры н қуысын ми сауытының ішінде орналасқан жоғарғы сагитальды қойнаумен өзара жалғастырушы вена қантамырлар өтеді. 2. М аңдай сү й егін ің коз боліктер і - partes orbitales, көз ш арасының жоғарғы қабырғаларын құрауға қаты саты нды қтан коз болігі деп аталынады (№33-суретті қараңыз) . Ол мандай сүйегінің қабықшалы бөлігінен коз шарасының жоғарғы жиегі, margo supraorbitalis, арқылы бір-бірінен ажыратылып қоймай, латеральды бағытта отіп, бұл сүйектің қабықшалы болігі мен бірлесіп, бетсүйектік өсіндіні - p ro cessu s zygom aticus, құрайды . Сонымен қатар, коз бөлігінің томенгі көз шарасына және жоғарғы ми сауытына қараған беттері ажыратылады. а) К оз ш ар асы н а қ а р аған беті, facies orbitalis, ойыс және тегістеу болып келген. Бұл беттің бүйір қапталында, бетсүйектікосіндінің басталар тұсы нда тереңдеу келген, көзж ас безініңойысы - fossa lacrimalis, айқын байкалады. Медиальды қапталы сол ғана байқалатын ш ығырш ықтық ш ұңқы рш а, fovea trochlaris, ж әне шығыршық бұлш ықетінің сіңіршесінің орап отетін шеміршектік, кейбір кезеңдерде сүйектіктканнан тұратын шығыршықтық қылқан - spina trochlearis, орналасқан. ә) М и сауы ты н а қ а р а ға н беті - facies cerebralis, доң естеу келген миды ң маңдай болігінің томенгі бетімен беттесіп, орналасқандықтан ми қатпарының саусақтың ізі тәрізді батыңқылары - impressiones digitatae, аралығындағы мидың котеріңкілері, juga cerebralis, ж эне артерия қантам ы рлары ны ң салалары, sulci arteriosi, айқын корінеді. Мандай сүйектің коз боліктері, бір-бірінен торсүйектік тілік, incisura ethmoidalis, арқылы ажыратылады. Бұл Incisura ethmoidalis Pars orbitalis orbitalis M argo nasalis M argo supraorbitalis Spina trochlearis F ossa lacrimalis nasaiis Incisura supraorbitalis F ovea trochlearis тіліктің аралыгында тор сүйектің алдыңғы ми сауыты сүйегінің алдыңғы ойысын - fossa сгапі anterior, құрауға қатысады. Top сүйектіктіліктің жиегінің төменгі бетінде торсүйектің лабиринттерінің жоғаргы қабырғасын құрауға қатысатындықтан мұнда тор сүйектік алдыңғы, аралык, және артқы ұяшықтары және олардың аралық табақшалары орналасқан. Top сүйектікұяшықтардың аралығында көлденец бағытта, алдыңғы және артқы көлденең жүлгелері орналасқан. 3. Маңдай сүйектің мүрын бөлігі, pars nasalis, олтор сүйектік тіліктін, алдында маңдай сүйектің қабыршақтық бөлігі мен көз бөліктерінің түйіскен жерінде доға тәрізді иіліп орналасқан. Мұрын бөлігінің алдында, төменнен алға қарай бағытталған мұрындық қылқан, spina nasalis, орналасқан. Мұрындық қылқанның ұшы үшкір, бүйір қабырғалары қысыңқылау және жалпақтау келген. Бұл өсіндінің алдында және бүйір қапталында доға тәрізді иілген және бұдырлы мұрындық қыры, magro nasalis, орналасқан. Бұдырлы мұрын қыры: мұрын сүйегімен мұрын-тандай жіктері, sutura nasofrontalis, арқылы, жоғарғы жақ сүйектің маңдайлық өсіндісі мен маңдай-жоғарғы жақтық жіктері, sutura frontomaxillaris, арқылы жалғасып, көлденең бағытта орналасқан мандай-жоғарғы жақтық жіктерді, sutura frontomaxilaris, құрайды (№31, 32-суреттерді қараңыз) . Мұрын бөлігінің артқы және төменгі бетінде маңдай сүйегінің екіжақтық қойнауы, apertura sinus frontalis, орналасқан. Маңдай сүйектің қойнауы, sinus frontalis, ол тыныс алу жүйесінің қарқынды түрде дамуына байланысты, маңдай сүйектің екі жақтық бөліктерінің бір-бірімен өзара түйіскен жерінде екіжақтық қуыстық немесе қойнау орналасқан. (№31, 32-суреттерді қараңыз) . Маңдай сүйегінің қойнауы, сүйектік табақша арқылы ассиметриялық жағдайда орналасқан, оң және сол жақтық қуыстықтан тұрады. Ішкі беттері шырышты қабықшалар мен көмкерілген. Бүл қойнау мұрын қуысының ортаңғы өту жолы мен, маңдай сүйегі қойнауының апертурасы, apertura sinus frontalis, арқылы жалғасады. Қызметі: мұрын қуысы арқылы өтуші салқын ауаны жылыту қызметін атқару.
2. Төбе сүйегінің құрылысы, анатомиялық құрылымдары.
Төбе сүйек, os parietale, ол бас сүйек қақпағының жоғарғы бүйір қабырғасын құраушы жұп қабыршақтық сүйек . Бұл сүйектің сыртқы пішіні жалпақ, төрт бұрышты келгендіктен: екі беті, төрт қыры, төрт бұрышы ажыратылады. Төбе сүйектің тісшеленген үш қыры және бір қабыршақтық қырлары ажыратылады. 1 . Алдыңғы немесе маңдайлық қыры, margo frontalis, тісшеленіп, тәждік жік, sutura coronalis, арқылы маңдай сүйекпен жалғасқан. 2. Артқы шүйделік қыры, margo occipitalis, да тісшеленіп, ламбда атты жік арқылы, sutura lambdoidea, шүйде сүйегі мен шектелген. 3. Сагитальды қыры, margo sagitalis, ол сагитальды жік арқылы, sutura sagitalis, екі жақтық бөлігі бір-бірі мен өзара шектелген. 4. Төртінші самайлық немесе қабыршақтық қыры, margosguamosa, басқа қырларына қарағанда тегістеу келіп, қабыршақтық жік арқылы самай сүйектің қабыршақтық бөлігі мен байланысқан. Бұрыштары: 1. Маңдайлық бұрышы, angulus frontalis, ол төбе сүйектің мандайлық қыр мен сагитальды қырдың түйіскен жерінде орналасқан. 2. Сына сүйектің бұрыштары angulus sphenoidalis, олтөбе сүйектің мақдайлық қыры мен қабыршақтық қыры мен түйіскен жерінде орналасқан. Төбе сүйектің үлкен қанаты мен шектелген. Бұл бұрыштың ішкі бетінде қантамырлардың жүлгелері айқын байқалады. 3. Шүйделік бұрыш, angulus occipitalis, ол сагитальды қыр мен шүйделік қырдың түйіскен жерінде орналасқан. 4. Еміздіктікбұрышы, angulus mastoideus, ол төбе сүйектің қабыршақтық қыры мен шүйделік қырыныңтүйіскен жерінде орналасқан. Сонымен қатар төбе сүйектің дөңестеу келген сыртқы жэне ойыстау келіп, мимен беттесіп орналасқан ішкі беті ажыратылады. Төбе сүйегінің беттері: 1. Төбе сүйектің сыртқы беті тегіс және дөңестеу келіп орналасқан. Сыртқы бетінің орталық бөлігінде төбе сүйектің дөңесі, tuber parietale, төменірек доға тәрізденіп иіліп орналасқан, жоғарғы және төменгі самайлық сызықшалар, linea temporalis superior et inferior, орналасқан, Бұлсызықшалар, өз аттас бұлшықеттер мен фасциялық қабықшаның басталаржері болып саналады. 2. Ішкі немесе ми сауытына қараған беті, ойыстау және мидың дорзолатеральды бетімен бетгесіп орналасқандықтан бұдырлау келген. Мұнда: мидың иірімдерімен беттесіп орналасқандықтан, мидың немесе саусақтың батыңқылары, impressiones digitatae, аралығында орналасқан мидың көтеріңкілері, juga cerebralia, қантамырлардың жүлгелері, sulci arteriosi. Ішкі бетінің жоғарғы сагитальды қырыньщ бойында Margo sagittalis Foramen parietale T uber parietale Angulus occipitalis Margo occipitalis Angulus mastoideus Facies externa Angulus frontalis Linea temporalis superior Linea temporalis inferior Margo frontalis ~v~ Margo squamosus Angulus sphenoidalis. Оң жақтағы төбе сүйегінің сыртқы көрінісі жоғарғы сагитальды қойнаудың жүлгелері, sulcus sinus sagitalis superior орналасса, еміздіктік бұрышының маңында сигма тәрізді қойнаудың жүлгесі, sulcus sigmoidei орналасқан. Сонымен қатар, жоғарғы сагитальды қойнаудың бойында пахион өсінділердің шұңқыршалары, fo veolae gran и lares орналасқан.
3. Шүйде сүйегінің құрылысы, шүйде сүйегінің бөлімдері, анатомиялық құрылымдары.
Ш үйде сүйегі - os occipitale, ол ми сауыты сүйегінің артқы қапталында орналасқан. Сыртқы беті дөңестеу, ішкі беті ойыстау келген тақ сүйек. Шүйде сүйегінің төменгі, артқы жағында ми сауытын омыртқа өзекшесі мен жалғасты руш ы ш үйделік үлкен тесік foram en magnum, бүйір қапталында сигма тәрізді қойнаудың жүлгегі, sulcus sinus simgoideus, орнаSutura squamosa Pars squamosa ossis temporalis Linea temporalis superior Linea temporalis inferior Sutura coronalis Sutura sphenoparietalis Margo sphenoidalis ossis temporals (pars squamosa) Tuber frontale Linea temporalis Sutura sphenofrontalis Facies temporalis alae majoris ossis sphenoidalis Arcus zygomaticus Corpus mandibulae Sutura lambdoidea Sutura parietomastoidea Sutura occipitomastoidea Porus acusticus extemus Processus mastoideus Processus styloideus Sutura temporozygomatica Sutura frontozygomatica orbitalis ossis ethmoidal is Os nasale Os lacrimale Sutura nasomaxillaris Sutura ethmoidolacrimaiis Fossa temporalis Sutura zygomaticoraaxiUaris Spina nasalis anterior Corpus maxillae 25-cvpeT . Бассүйектін о н ж акбетінінкөрінісі 27 ласқан. Шүйде сүйегі эмбриондық дамуына байланысты төрт бөліктері: pars basilaris, бүйір қапталында жүп бүйір бөліктері - partes laterals, - pars squama, ажыратылады (№26, 27-суреттер) . 1. Шүйде сүйегінің денесі немесе базилярлық бөлігі, pars basilaris, қалыңдау, қысқалау және төрт бұрыш тәрізді болып келген. Денесінің бірнеше беттері ажыратылады: а) Алдыңғы беті бұдырлау келген, ол 17-18 жасқа дейін сына сүйектің денесі мен шеміршектік ткандар арқылы, synchondrosis sphenooccipitalis, одан әрі сүйектік ткандар арқылы байланысқан. ә) Артқы беті тегістеу және доға тәрізді иіліп, шүйде сүйегінің үлкен тесігінің, foramen magnum, алдыңғы қабырғасын құрауға катысады. б) Жоғарғы немесе ми сауытына қараған беті, сына сүйектің бетімен бірлесіп, шүйде сүйегінің үлкен тесігіне қарай төмен бағытта өтіп, ылдиын - clivus, құрайды. в) Төменгі беті ми сауытының сыртында орналасқан, мұнда жүтқыншақтық төмпешік - tuberculumрһагупдеит, орналасқан. в) бүйір бөлігінің ми сауытына қараған бетінде, самай сүйектің тастақ бөлігінің төменгі қойнауының жүлгесі - sulcus sinus petrosi inferioris, орналасқан. 2. Ш үйде сүйектің бүйір бөліктері - parteslaterales, жүп бөліктерден тұрады. Сыртқы пішіні жалпайып, бұлсүйектің қабықшалы Sulcus sinus sagittalis superioris Eminentia cruciformis Sulcus sinus transversi Protuberantia occipitalis interna Processus jugularis v-S'--, Tuberculum jugulare IncisursT'jugu laris Margo lam bdoideus Squam a occipitalis Pars lateralis ^ “ V : ‘Mi*- ’ Crista occipitalis interna M argo m astoideus Sulcus sinus sigmoidei Canalis condylaris ’ Sulcus sinus petrosi inferioris Clivus n Pars basilaris 26-сурет. Шуйде сүйегінің ішкі бетінің көрінісі 28 бөлігімен беттесіп, шүйде сүйегінің үлкен тесігін - foramen magnum, құрайды. а) шүйде сүйегінің бүйір бөлігінің сыртқы бетінде: пішіні эллипс тәрізді болып келген айдаршығы - condyJus occipitalis, орналасқан. Айдаршықтың дөңес жэне эллипс тәрізді болып келген буын беті ауыз омыртқаның (атланттың) жоғарғы буын ойысымен, fovea articularis superior, беттесіп буын құрау қызметін атқарады. Айдаршықтың артқы қапталында айдаршықтық шұңқыршасы, fossa condylaris, шұңқыршаның түбінде айдаршықтың өзекшесі - canalis condylaris, айқын байқалады. Бұлөзекшелер арқылы ми сауытының сыртқы бетінде орналасқан веналарды диплоитикалық веналармен жалғастырушы эмиссарлық веналар - w, emissaria condylaris, өтеді. , ә) шүйде сүйегінің бүиір бөліктерінің латеральды жиектері тегістеу келген мойындырық венаның тілігі - incisura jugularis, аралығында мойындырық аралық өсінді - processus intrajugularis, орналасқан. Мойындырық тілігі, самай сүйегінің тас бөлігінің төменгі бетінде айқын орналасқан мойындырықтық ойыспен беттесіп, мойындырық венаның тесігін - foramen jugularis, құрайды. Мойындырық тесік мойындырық аралық < ісіндісі, processus interjugulans арқылы: ішкі Squam a occipitalis мойындырық венаның жоғарғы буылтығы - bulbus jugularis superior, орналасатын кеңдеу келген артқы бөлігіне жэне IX, X, XI жұп ми нервтері өтетін кішілеу келген алдыңғы бөлігіне бөлінеді. Мойындырық тіліктің артында мойындырықтық өсінді - processus jugularis, ішкі қапталында бастың тік бүйір бұлшықетінің - т. rectus capitis lateralis, бекитін еміздік тәрізді кішілеу келген өсінді, processus foramastoideus, орналасқан. б) . Бүйір бөлігінің ми сауытына қараған беті сыртқы бетіне қарағанда тегістеу болып келген. Мойындырықтық өсіндінің артында сигма тәрізді қойнаудың - sulcus sinus sigmoidei жүлгесі алдында мойындырықтық төмпешік, tuberculum jugularis, айқын байқалады. Мойындырықтық төмпешік пен сыртында орналасқан айдаршықтыңтерең қабатында, горизонтальді бағытта, XII жұп тіласты ми нервінің өзекшесі - canalishypoglossalis, орналасқан. 3. Ш үйде сүйегінің қабыршақты бөлігі, parssguama occipitalis, сыртқы пішіні үш бұрыш тәрізді болып келген. Ми сауытына қараған беті ойыстау, сыртқы беті дөңестеу болып, шүйде сүйегінің үлкен тесігін - foramen magnum, құрауіиы қабыршақтық жалпақ табақша. Қабыршақтық бөліктің тісшеленіп, "ламбда" әрпіне ұқсаи орналасқан жоғарғы жиегі - margo lambdoideus, әлсін тісшеленіп, самай сүйектің емізік тәрізді өсіндісі мен шектескен шүйде-емізік жиегі - margo mastoideus, ажыратылады. а) шүйде сүйегінің қабыршақтық бөлігінің сыртқы беті дөңестеу бұдырлы болып келген. Sulcus sinus petrosi inferioris Foram en m agnum Fossa condylaris Tuberculum pharyngeum Canalis hypoglossalis Processus param astoideus Condylus occipitalis 27-сурет. Шүйде сүйегінің бүйір бетінің көрінісі 29 Сыртқы бетінің орталық бөлігінде айқын байқалатын шүйде сүйегінің сыртқы шығыңқы - protuberantia occipitalis externa, орналасқан (№15-суретті қараңыз) . Бұл шығыңқыдан сыртқа қарай горизонтальді бағытта орналасқан жоғарғы желкелік сызықша - Ііпеае писһае inferior, және бұл сызықшадан жоғарғы горизонтальді бағытта тым жоғары желкелік сызықша - lineaeписһаеsuprema, айқын байқалады. Сонымен қатар, сыртқы шығыңқыдан шүйде сүйегінің үлкен тесігіне қарай бағытталған сыртқы шүйделік қырқа - crista occipitalis externa, айқын көрінеді. Сыртқы желкелік қырдың орталық бөлігінен төменгі желкелік сызықша - lineae nucliae inferior, орналасқан. Желкелік сызықшалар желке маңындағы бұлшық еттердің бекитін орны болып саналады. ә) шүйде сүйегінің қабыршақтық бөлігінің ми сауытына қараған беті мидың шүйде бөлігімен мишықтың шүйде бөлігімен, мишықтың жарты шары мен беттесіп орналасқандықтан, ойыстау, бұдырлау келген. Сонымен қатар, шүйде сүйегінің қабыршақтық бөлігінің екі бұрышы ажыратылады. б) артқы ш үйделік бұрышы - angulus occipitalis, сагитальды жік пен ламбда жіктің аралығындатік бұрыш құрап орналасқан. в) артқы еміздік атты бұрышы - angulus m astoideus, ламбда жік пен төбе еміздік жіктердің аралығында доға тәрізді бұрыш құрап, айқын көрінеді. Ми сауытына қараған бетінде крест тәрізді көтеріңкі, eriunentia crucifoxaiis орналасқан. Бұл көтеріңкі арқылы қабыршақтық бөлігінің ішкі беті ми жарты шарының шүйде бөлігі мен мишықтың жарты шары орналасқан 4 ж ұп шұңқыршаны құрайды. Крест тәрізді көтеріңкінің орталық бөлігінде шүйде сүйегінің ішкі шығыңқысы, protuberantia occipitalis interna, Р бүйір қапталында көлденең қойнаудың жүлгесі sulcus sinus transversus орналасқан. Бұлжүлге литералды бағыттаөтіп, сигма тәрізді қойнауға ұласады. Крест тәрізді ішкі шығыңқының жоғарғы бөлігінен жоғарғы сагитальды қойнауға, sinus sagitalis superior ұласса, төменде шүйде сүйегінің ішкі қырқасын, crista occipitalis interna құрауға қатысады.
4. Сына тәрізді сүйектің құрылысы, сына тәрізді сүйектің бөлімдері, анатомиялық құрылымдары.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz