1993 ж акша реформасы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I АҚША ТЕОРИЯСЫНЫҢ ЭВОЛЮЦИЯСЫ
1.1 Ақшаның пайда болуы және мәні
1.2 Ақшаның металдық және номиналдық теориялары
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ВАЛЮТА БАҒАМЫ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстан Республикасы валюта жүйесiнiң дамуы және Ұлттық банктің валюталық бағамды реттеу шаралары
2.2 Құбылмалы валюталық бағам тәртіптемесіне өтудің елімізде жүргізілген сипаты мен оның сыртқы экономикалық қызметке әсері
2.3 Қазақстан Республикасында валютаның жүйесі және валюталық операцияларды жүргізу ережелері және реттеу органдары
III. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІ
3.1. Ақша жүйесі жөнінде түсінік
3.2 Қазақстанның ұлттық валютасы . Теңге
3.2. Қазақстан Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасы және ұлттық валюта
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Курстық жұмыс
Тақырыбы: 1993 ж Ақша реформасы
Астана 2012
Мазмұны
|Кіріспе................................................................|3 ... | |
|I ... ... ... | ... |Ақшаның пайда болуы және мәні | ... ... ... және ... ... | ... |ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ВАЛЮТА БАҒАМЫ ЖАҒДАЙЫ | ... ... ... ... жүйесiнiң дамуы және Ұлттық | |
| ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... | |
| |жүргізілген сипаты мен оның ... ... ... ... | |
|2.3 |Қазақстан Республикасында валютаның жүйесі және ... | |
| ... ... ... және ... ... | |
|III.|ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІ | ... ... ... ... | ... |Қазақстанның ұлттық валютасы – Теңге | ... ... 1993 ... ақша ... және | |
| ... ... | ... | ... ... | ... ж Ақша ... атты осы курстық жұмыста ақшаның ... ... ... Республикасының 1993 жылғы реформасы ... ақша ... ... ... ... Бұл ... негізінен I, II
және III бөлімнен тұрады. Әр бір ... ақша ... ... ... ... адамзат пайда болуымен қатар өмір сүріп келеді. Ғасырлар
бойы ақша өзгеріп отырған және бүгінде ... ... ... ... ... табылмайды.Бұл жұмыстың бірінші бөлімінде ақшаның пайда болуына
көңіл аудардым. ... ... ... ... ... жалпыға
бірдей эквивалент формасында әр алуан тауарлар болған: мал, тері, бақалшақ,
металл бұйымдар және тағы басқалар. Мұның ... ... ... мен ... ... ... ақша қажеттігінің себептерін түсіндіреді.
Экономикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу процесінде
адамдар арасындағы экономикалық қатынастарды бейнелейді. Мұнда ... ... ... ... сонымен ақша түрлері де берілді.
Ал екінші бөлімде қарастырылып отыған ақшаның айналысына бет бұрдық.
Сонымен қатар металл ақша ... ... ақша ... үлкен мән
берілген. Ақша көрсеткішінің негізгі ... ... бірі ... мен ақша базасы туралы жазылған.
Ал ақырғы бөлім Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесіне жалпы тоқтай
кеттім. Ал келесі кезекте ақша ... ... ... іске асатын орны
«Ұлттық Банк» туралы, яғни қызметтері мен міндеттері жазылды. ... ... ... ... ақша ... қоғамның ұдайы өндіріс
процесіндегі сәйкессіздіктерге жауап ... ... ... ... тұрақтылығына, ақырында ақшаның құнсыздығына, инфляцияға
әкеліп тірейді. Келесі қадам осы инфляция ... ... ... ... ... 1993 ... ақша реформасы мен ақшаның дамуы
туралы тақырыпта қойылады. Ең ... 1993 ... 15 ... ... валюта
– теңге енгізілгені туралы айтылған.
І. АҚША ТЕОРИЯСЫНЫҢ ЭВОЛЮЦИЯСЫ
1.1 Ақшаның пайда болуы және мәні
Қазақ ұлысы Жібек Жолымен керуен тартып келген ... әр ... ... балап, ақша шығаруға бел байлады. Теңгенің тарихы 15 ғасырдың
екінші жартысынан басталады. Қазақстанның ... ақша ... ... бұрын пайдаланылған. Қазақстандағы ақша ... ... ... да ... оған ... ... шығарылымы куә
болады. VII-VIII ғасырларда өз мәнеттерін орталық Сырдария мен Отырар
жазирасында ... ... ал ... ... мен ... ... ... осы аумақ Саманит империясының құрамына кіргендіктен,
Қазақстанның оңтүстігіне саманиттік ... мыс ... ... ... ... ... және Испиджабта жұмыс
істеді. Ақша айналасында 3 түрлі ...... ... мен штрифи
болды.
X ғасырдың ортасымен XIII ғасырдың бас шені – бұл ... ... өмір сүру ... ... Осы ... ... ... қанат жайып, тауар өндірісімен ... ... ... ... ақша ... аса зор қаражат
ағынын қажетсінген. Күмістің жетіспеушілігінен мәнет сарайлары дирхендерді,
яғни "күмістелген" деп аталынатын беті күміспен ... мыс ... ... Ұсақ ... ... мыс ... есептесілді.
Мыс мәнеттерін күміспен жалату және ақша ... ... ... ... ... ... ... жойған Масұтбек реформасына
дейін сақталынып келді.
1271-1272 жылдары моңғолдардың Орта Азия мен Қазақстан ... ... ... ... ... еркін айналымда жүретін күміс
мәнетін ... ... ... ... ... орында Тараз, Отырар, Кендіж
қалалары болды.
XIV ғасырдың ... ... Әмір ... мәнеттері айналысқа
қосылды. Сонымен бірге қазақ ... ... ... үшін Бұхарадан,
Самарқаннан, Тәшкен, Ақсы, Шахрұхи Хисардан әкелінген мәнеттер, ... ... ... ... Қазақ даласындағы ақшалардың өз атауы
терең тамырланған. XV ғасырдың басында Отырар мен оның ... ... ... атты ... ... ... ... атауы – тәңге,
оның ширегі – мір, ал он екіден бір бөлігі – ... деп ... ... ... XVII ... I ... дейін мәнет сарайлары
Ясыда (Түркістан), Сауранда, Сығанақта, Сайранда үздіксіз жұмыс істеді. XVI
ғасырдың орта тұсында Ясыда шейбан Ескендір хан ... ... ... мен ... ... ... қалалар айналыста тек күміс қана бір
экономикалық аймақ құрғандығы да тарихтан белгілі.
Тарихшылардың айтуынша XVII ғасырдың ортасынан жоңғар ... ... және ... себептер салдарынан қала тіршілігі мен
сауда – саттығының ... ... ... ... XVIII ... ... ... Қоқанның, Ташкен хандарының ақша ... ... ... ... бола ... Ал XIX ... ... сауда
операциялары тек қана орыс ақша белгілермен жүргізілді.
XVI-XVII ғасырларда Қазақстанда ... ... ... ... аса зор мөлшерде шығарылған мыс тиындары пайда ... ... ... Орта Азия ... ... сауда-саттық байланыстарын көрсетеді. Бір ... ... ... ... ... ... да ... қаржылық дәстүрлердің
жаңғыруындай, ал ақша атауын - "теңгені" де біздің ата-бабаларымыз көне
Отырардың өзінде пайдаланған.[6,4 ... ... ... ... мен Қазақстанның рубль аймағында
қалуға мүдделік ... ... ... ... оның ... ... техникалық себептерін жіктегенді дұрыс деп есептеймін.
Бірінші- экономикалық себебіне тоқталсақ. Бұл тұрғыда кеңестік ... ... ... ... ... ... жуығы шикізат
шығаруға бағытталып,соңғы өнімді өндіретін негізгі өнеркәсіп орындары мен
зауыттардың барлығы ұлы көршіміздің еншісінде ... Біз ... және ... ... ... ... ... түк бітіре алмайтын мүшкіл халде
едік. Мұны сол жылдары еліміздегі экспорт пен ... ... ... 70 %-дан ... тек ... ғана ... деп
бағамдай беріңіз. Осындай жағдайда біздің ... ... ... ... өнеркәсібімізді өз қолымызбен тұншықтырумен теңеді. ... ... да ... ... ... ... ... Әрине Ресейдің өз
валютасын енгізуге деген талпынысын біз Қазақстанға байланысты рыноктарын
оңтайландырып жаққанынан-ақ ... ... Оның өз ... ... ... ... Қазақстаннан жөнелтілетін тауар көлемін күрт
кемітетінінде алдын- ала есептедік. ... ... ... ... тапқанша
уақытты соза түсу тиімдірек болды.
Енді теңгені құпия жағдайда жасаудың таза техникалық ... КСРО ... ... ... 15 ... ... 1992 жылы ... Ресей және Тәжікстан елдері ғана рубль аймағын сақтап қалды.
Қалған 11-нің түгелге ... ... ... ... енгізіп үлгерген
болатын. Осы жерде біз Кеңес Одағының валютасынан бас тартып, өз ақшамызды
шығаратынымызды ... ... ... бұрынғы одақтас
республикалар аумағында жарамсыз болып қалған миллиардтаған ескі ... ... еді. Ал оның соңы ... жаңа ... ... ... ... апатқа әкеп соқтыратыны анық еді.
1992 жылдың қаңтарында Елбасының тікелей тапсырмасымен ... ... ... ... ... жаңа ... аты қандай болады
деген мәселе тұрды. Соған байланысты тарихшылардың, ғалымдар мен ... ... ... ... ... жинақталды.
Сарапқа салғанда, пікір білдірушілердің басым бөлігі "алтын", "сом" және
"теңге" ... ... ... ... Біз осы үш ... қайсысы ұлттық
нышанымызды дәл айқындап, негізге сай бола алатыны туралы республика ... ... ... ... ... ... ... теңгенің жүздеген жылдар бұрын Орталық Азия аумағында айналымда
болғанын және археологиялық қазбалар арқылы дәл біздің еліміздің ... ... ... ... ... Қазақтың тарихы тым тереңде
жатыр және ұлы адамдарға кенде емес. Ежелгі тарихымызда да ... ... ... және ... ... ... қайта жарыққа шыққан ел
перзенттерінің ұлықтауға тұрарлық еді. Сонымен бірге біржақты кетіп қалмай
белгілі адамдар ... өмір ... ... ... ... ... тең ... қажет болды. Бұл ұлтымыздың ішкі мәселесі десек,
сыртқы саясатта ... орыс ... ... ... ... ... ... қаперде ұстауымызға тура келді. Осы талаптар
негізінде көне ... ... ... әлем ... ... ... қазақты тұтас ұлт ретінде ұйыстырған Абылай, абыз ақын ... ... ... жыр ... Сүйінбай және Ресей елі арасында
байланыс ... ... хан, ... орыс еліне танытқан Шоқан
Уәлиханов сияқты бабаларымыздың портреттері ... ... ... ... енгізгенде әлемдік тәжірибе бойынша 1 теңгелікке
классикалық номинация түрін жасадық. Ал барлық елдерде одан кейінгі ... ... ... ... экономикалық деңгейінің көрсеткішінің
анықтауышы қызметін атқарады. Сондықтан да елде ... ... ... ... ... ... ... құбылыс. Сондықтан да кейіннен
жарыққа шыққан 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10000 ... ... ақша ... ... жаңа ... ... ... есептеп
классикалық негіз ретінде ... 1 ... ... қалдырылды.
Әрі Әл-Фараби бабамыздың суретінің тұруы ешкімге ешқандай дау туғыза
қоймас.
Теңгені ... ... біз ... ... ... ... ... Бізге уақытша валюта шығару тиімсіз болды. Осыған орай бірден
негізгі валютамызды шығаруға тәуекел ... ... ... айналысқан
еліміздің 4 азаматы әлемдегі ең мықты деген валюталардың қорғаныштық
қабілетін зерттеді. Біз үшін ... басу ... ... емес еді. ... ... ... 4 айда ... шығарылды. Мемлекет
басшылығымен оны 1 ... ... ... ... ол үшін алдын-
ала көптеген маңызды міндеттерді бітіріп ... тиіс ... ақша ... не деген сауалға жауап іздесек, онда ... үш ... ... ... атқаратынын айтқан жөн. Біріншіден,
теңге айналым құралы болып табылады, яғни ... мен ... алу мен ... ... ... Бұл ... ресурс иелері
мен өндірушілердің кез-келген тауар мен ... ... ... ... ... өте ... ... құрал. Теңге
айырбас құралы ретінде қоғамды баспа бас ... ... ... ... ... ... ... отырып , ақша
қоғамға географиялық мамандану және адамдар арасындағы ... ... ... ... туғызады. Яғни теңгенің арқасында
біз әлемнің көптеген елдерінен ... ала ... ... ... өлшемі болып табылады. Қоғам ақшаны түрлі
байлық пен ресурстар бағасының ... ... ... пайдалануды
қолайлы көреді. Жолды ... ... ... ... ... пен ... құнын ақшамен өлшейміз. Мұның артықшылығы
айқын. Ақша жүйесінің ... біз бір ... ... ... үшін
оған айырбасқа жүретін басқа тауарды іздестіріп жатпаймыз. Мәселен,
малдың ... ... ... ... ... басқа заттармен
өлшеп шығарып жатудың қажеті шамалы. Ақшаны ... атау ... кез ... өнімнің құнын ақша арқылы бағалау ... ... ... ... ... түрлі тауарлар мен ресурстардың
салыстырмалы бағасын оңай ... ... ... ... дұрыс та тиімді шешім қабылдауды жеңілдетеді. Яғни ақшамен
жалпы ... өнім ... және ... да экономикалық көрсеткіштер,
барлық төлемдер мен ... ... ... өлшенеді.
Үшіншіден, теңге салым құралы ретінде қызмет етеді. Ақша тауар
ретінде ... ... ... ол ... ... салым
ретінде сақтау ұтымды. Бұл тұрғыдан алғанда ол ... ... ... және ... ... (акция,облигация,т.б.) қатар
байлықты молайту құралы болып табылады. Әдетте, ақша деп ... ... ... ... және ... ақшалар, сонымен ... ... яғни ... , ... ... ... чектер
түсініледі. Металл және қағаз ақшалар мемлекет міндеттемесі ... ... есеп ... ... ... мен сақтық мекемелерінің
міндеттемелері болып табылады. Сол сияқты ақшамен қатар ... ... ... ретінде мемлекеттік бағалы қағаздар, т.б. ... Олар ... ... ... ... қызметін атқармағанымен ,
жедел қолма қол ақшаға немесе чекке ... ... ... ... ... дамуына орай мұндай ... саны ... өсе ... болады. Ақшаның бағасы немесе сатып алу ... сол ... ... ... болатын тауарлар мен қызмет
көлемі.
Тәуелсіз еліміздің ... ... ... ... ...... ... қамтамасыз етуде ұлттық
валюта – теңгенің рөлі ... ... ... ... ... қатары (1 теңге = 100
тиын) мынадай ... ... 1, 3, 5, 10, 20, 50 және ... ... 1, 3, 5, 10, 20 ... ... 1, 3, ... 20 және 50 тиындық монеталар ... ... ... ... : 1994 жылы 1993 ... ... ... 200
теңгелік және 1994 жылғы үлгідегі 500 теңгелік банкноттар; 1995 ... ... ... ... 1000 ... банкноттар; 1996 жылы 1996
жылғы үлгідегі номиналы 2000 ... ... 1997 жылы ... 5, 10, 20, 50 ... ... ... дизайны); 1999 жылы 1998
жылғы үлгідегі номиналы 5000 теңгелік ... 2000 жылы ... ... ... 200 және 500 теңгелік банкноттар (дизайны
өзгертілген).
2001 ... 2000 ... ... ... 1000 және 2000 ... ... ... 2001 жылғы үлгідегі номиналы 100
теңгелік ... ... ... ... ... ... 10 ... арналған 2001 жылғы үлгідегі
5000 ... ... ... 2001 ... ... ... ... (дизайны ішінара өзгертілген).
2002 жылы: 2003 жылғы ... ... 100 ... ... ... үлгідегі номиналы 200 және 500 теңгелік ... ... ... ) ... жылы: 2003 жылғы үлгідегі номиналы 10000 ... ... ... ... ... ... рублі болды, сонан соң ... ... ... 1993 ... ... ... ТМД ... ең
соңында рубль аймағынан шықты. Ұлттық валютаны енгізу туралы Жоғарғы Кеңес
пен Үкіметтің бірлескен қаулысы қабылданды. ... ... ... 1993 жылдың 15 қарашасы төл теңгеміздің туған күні ... де ... ... ... ... , ... валютаға келетін
болсақ, қазіргі кезеңде теңге ... деп айту әлі ... ... тек тұрақтанды деуге болады. 1999 жылға шейін теңге бағамын
жасанды түрде ... ... ... ... ... ... ... 1996-1998 жылдар барлық күш инфляциямен күреске жұмсалды. Үкімет
теңгешілдік саясатты жүргізе отырып, ақша ... ... ... ... ... ... бірі – оның ... ... ... ... ... тарихына оның бір-ақ
рет енгізілетін өз ... ... да ... ... ... ұлттық валютасының тарихы сан ... бойы ... ... ... ... өткенін, бүгінгісін және болашағын
бейнелейді. Ал ...... ... Ұлттық валютасының
тарихы – Президенттің 1993 ... 15 ... ... ... сол ... дейін теңгенің сыртқы сипатын жасау бойынша ұзақ
жылдар мен ... бойы ... ... пен ... жұмыс жүргізілген
болатын. Алғашқы ... ... ... ... ... мынадай
номиналдардан тұрды 1,3,5,10,20,50 және 100 ... Бір ... ... 20 және 50 тиын ... 100 ... тұрды. Жеті банкнот
жасау үшін ... ... ... ... ... Оған М.Әлин, А. Дүзелханов кірді. Оларға ерекше әрі ... ... ... Банкноттың дизайны көркемдік жағынан ... сай әрі ... ... оларды көптеп шығаруға, яғни
полиграфиялық басылым тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдама тұрғысынан алғанда
шын мәнінде қандай болуы ... ... шешу ... ... ... ... ... тұлғалардың бет-әлпетін барынша дәл түсіру
керек-тін.
Металл ақша – ерекше әрі ... ... ... көзі. Олар бүгінгі
күнге тарихи тұлғалардың тұтас бір портреттік ... ... ... алып келді, олардағы суреттерде мифологиялық
сюжеттер, тұрмыс-салт көріністері бейнеленді.
1994 жылы ұсақ ... ... ... құны 2; 5; 10; 20; ... тиындық латунь металл ақшалар ... ... ... ... ... "нейзильбер" қоспасынан жасалған 1993 жылдың
үлгісіндегі құны 1; 3; 5; 10 және 20 ... 1997 ... ... ... ... құны 1; 5; 10 ... ... қоспасынан жасалған 20, 50 теңгелік металл ақшалар айналыста
жүрді. 1997 жылғы ... ... ... ақша ... металл ақшаларды
айналымға қосу оларды халықтың ... үшін ... ... ... ... аз ... деген ұмтылысқа, сондай-ақ металл
ақшаның 50 теңгелік қосымша құнының ... ... ... жылы ... өсуімізге жаңа мүмкіндіктердің көкжиегі ашыла
бастады. Осыған ... ... ... ... ... ... ... ету қажет болды. Бұған дейін теңге ... ... ... банк ... ... ... ... ақша
жұмсап, оны реттеп отыратын. ... бұл ... ... ... жол ... ... шын ... белгілеу үшін оны ... ... ... болды.. Елдегі инфляция қазір соңғы үш жылда 5-
6 ... ... ... ... ... даму ... ... жасала
отырып, 2006-2007 жылдары теңгені ... ... ... туралы
мемлекетте бағдарлама бекітілді. Осыған орай теңге үш ... ... ... ... ... доллары сияқты еркін
айырбасталатын валютаға айналмақ.Мұндай ... ... ... негіз қалайтын болады. Дей ... ... ... ... ... ... валютаның болуы қиял
емес. Теңге халқымыздың бірнеше ғасырлар бойы қол ... ... ... ... ... бірі ... [4,3 бет ... элементтері, пайдаланатын техникалық ... ... ... ... ... теңгесі қолданылып жүрген
валюталардың жетекші әлемдік үлгілерімен бір ... орын ... ... ... одан әрі ... бұл ... ... технологиялардың дамуына әрі ақшаны жаңа тұрғыдан қорғау
мен оған мәшине ғана оқи ... ... ... ... ... ... жұмысына байланысты болды. 2006 жылы жаңа ... ... ... теңгені енгізген алғашқы күннен бастап қайта құру
құрылымын ... ... ... тұрақты экономикалық өсуге
жету, төлем ... ... және ... ... ... ету ... қойылды. Осы мақсатта Үкімет
пен Ұлттық банк қатаң макроэкономикалық саясат ... ... ... ... ... едәуір қысқарту және ... ... ... ... және ... бақылау саласында ... ... әрі ... үшін ... ... ... бойынша
жұмыс жалғасуда. Қазіргі ... ... ... ... ... валюталық режимді ырықтандыру ... ... ... ... баламасына деген сұраныс б.э. дейінгі VIII ғасырда
белгілі салмақ пен ... ... ... ... ... ... Конститутциялық Кеңесі Қазақстанның ... ... ... екендігін ашып айтып бере ... күйі ... ... ... ... ... ... біз әлі де
мемлекеттік тілдің статусын айқындай алмай ... ... төл ... тілде жарық көрді. Мемлекеттік тілде қате кетті.
Елдің елдігін, мемлекеттігін паш ... 5 ... ... ... ... әрі ... – тілі мен ... шекарасы мен
ақшасы. Ендеше, теңгеге тек төлем құралы ретінде ғана ... ... Ол ... ... бола ... елдің тарихи жадында паш етуі
тиіс [12].
Айырбастау ауыр ... ақша ... ... және ... да бір
комиссиялық алымдар ұ сталмай бірге –бір есебінде жүзеге ... ... ... акция ескі және жаңа дизайндағы банкноталардың
республиканың ... ... бір жыл бойы ... ... ... Әр
түрлі дизайндағы банкноталар шыққан жылына қарамастан номиналы бойынша
төлем құралы ... ... ... ... жүру ... бір заңды тұлға ескі және жаңа дизайндағы ... ... ... бас ... жағдайда , онда мұндай іс-
әрекеттер ҚР Әкімшілік құқық ... ... ... 166 ... ... ... бұзушылыққа жатқызылады.
Біздің еліміз – көп ұлтты мемлекет , ... : ... тілі – ... ... ...... тілі ... қабылданған орыс тілін
пайдалану тарихы тұрғыда қалыптасқан. Біздің заңдарымыз , ... бұл екі ... ... да бір жағдайларға қарамастан тең
дәрежеде, бірдей қолданылуын ... ... ... – екі ... және ... заңдардың көрсетілген конституциялық ... ... - ... ... ... екі ... ... болуына себепші болды. Ескі үлгідегі және сондай-ақ жаңа үлгідегі
банкноталардың ... ... сырт ... ... ... тілдерінде жазылған тек екі жазу ғана бар. Бұл ... ... және ... жасағаны үшін жауапкершілік туралы
ескертетін жазу. Осы жоғары ... ... орыс ... ... ... , ... , іс ... байқалмады , бұл бұрынғы
банкноталарда пайдаланылған біріңғай ... ... ... ... ... 2003 жылғы 25 қыркүйектегі №1193
Жарлығымен бекітілген Ұттық Валюта – Қазақстан теңгесінің банкноталары мен
монеталары дизайны Тұжырымдамасының ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және орыс тілінде болуға
тиіс,коллекциялық және инвестициялық ... ... ... ... шет тілде жазуды пайдалануға болады ",
Жаңа банкнотаны әзірлеу кезеңінде ... ... ... , әр түрлі
тақырыпта жасалған болатын.Таңдалған тақырып ежелгі мекенімізбен қазіргі
Қазақстанның , оның ... ... ... буын болып
табылады.
Жаңа үлгідегі банкноталарды енгізуге дайындықтың бастапқы сатысында
ескі үлгідегі банкноталар ... ... ... ... ... нұсқалары зерделенеді. Енгізудің жарияланған күні-
2006 жылғы 15 қараша- бұрынғы ... ... ... болуының
соңғы мерзімі.
Банкнота екі парақпен жасалынады, оның біреуінде ішкі жағында сутамғы
белгісін және ... ... ... ... ... ... [9]
1.2 Ақшаның металдық және номиналдық теориялары
Ақшаның металл теориясы 15-17 ғғ. Ерте ... яғни ... ... ... ... Оның аса ... өкілдері Англияда-
У.Стенфорд, Т.Мэн, Д.Норе, Францияда-А.Монкретьен болды. Олар ақшаны қоғам
байлығымен, яғни асыл ... ... және ... ... ... ... шықты.Сонымен қатар, олар нағыз байлық- ... ... ақша ... ... ... мен ... деп есептеді.
Аталған теорияны ұстанушылар қоғам байлығының қайнар көзі сыртқы сауда
болып табылады- дейді және белсенді сальдо ... ... мен ... қамтамасыз етеді- деп пайымдайды.Қазіргі авторлар ерте металлизм
теориясының қателігі- ... ... көзі ... қоғамда еңбек
етудің нәтижесінде өндірілген материалдық құндылықтардың жиынтығы емес,
асыл металлдар болса; екіншіден, ... ... ... ... ... яғни ... ... ауысудың мақсатқа лайықтылығы мен
қажеттілігі теріске шығарылып келуінде деп есептейді.
Германияда 19ғ. ... ... ... ... ... ... теориясы дүниеге келді.Бұл оның 1-ші
метаморфозасы болды, неміс ... ... ақша деп тек ... емес, металға ауыстырылатын банкноттарды да санады.
2-ші метаморфоза бірінші дүниежүзілік ... ... ... ... алтынмонетарлық стандартты қалпына келтірудің ... ... ... монометаллизмнің жаңа кесілген формаларын: алтын құйма және
алтын-дивиздік стандарттарды енгізуге, теорияларын әдістеуге тырысты.
Ақшаның металл ... 3-ші ... ... ... ... ... өкілдері (Ж. Рюэфф, М.Дебре,Р.Харрод) халықаралық
айналымғаалтын стандартты енгізуге ... ... ... ... ... ... ... 70 жылдарының басында алтын
стандартты қалпына келтіру қажеттілігін негіздеу қайта байқалды.АҚШ-та ... осы ... ... ... комиссия құрылды, бірақ ол алтын стандартты
енгізуге пайдасыз болады деп есептеді.
17-18 ғғ. Ақшаның номиналистік теориясы өкілдері ... ... ... мен Дж. Стюарт, А. Смит болып табылады.Бұл тоерия ақша ... ... ... ... кезде қалыптасқан.Бұл ғалымдар ақшаны
мемлекет жасайды деп және оның бағасы атаулы құнмен ... және ... ... баға ... анықталады дап есептеген.Олар ақщаны тек
техникалық ауыстырудың таза ... деп ... оның ... ... ... шығарады.
Ақшаның номиналистік теориясының негізгі идеялары:
-ақша тамаша есептеу бірлігі, оның көмегімен ақшаның салыстырмалы ... ... бар ... ... ... ... ... бірлікте
ешқандай ішкі құн болмайды.
Номинализм үстемдік жағдайға 19 ғ. Аяғы мен 20 ... ... ... оның ерте ... номинализмнен айырмашылығы –оның қорғау
объектісі болып құнсыз ақша емес, ол қағаз ақша болды.
Неміс ғалымы Г.Кнаптың ақша теориясында («Ақшаның мемлекттік теориясы»)
басты ... анық ... ... құқық тәртібінің өнімі, мемлекет билігінің туындысы;
-ақша –бақылау төлем құралы, яғни мемлекеттік мұратты төлем ... ... ... ... ... Ол ... мәні белгілердің
материалында емес, олардың қолдануын реттейтін құқықтық нормаларда, деп
жазды.
1929-1933 жж. ... ... ... ... ... кетуді ақтау үшін теориялық база ретінде ары қарай дамуға бет
алды.
Мемлекттік капиталистік монополизмнің ... ... ... Дж.
Кейнс өзінің «Ақша туралы трактатында» қағаз ақша алтынға қарағанда
айналымда ... ... ... ... құралы болып табылады және олар
қоғамның үнемі өркендеуін қамтамасыз етеді- деп жазды. ... ақша ... ... бұл ... ... алтын әсерінен азат етті және дәл
осы жайт Кнапп теориясының жеңісі ретінде қарастырылды.
Сонымен, Кейнс ... ... ... ... қазаз ақшаның айналымғаеркін енуін және экономиканы инфляциялық
процесті басқару арқылы ... ... ... ... ... ... ақша болмысының мәселесі жөніндегі үстем
теориялардың бірі. Осылайша, әйгілі ... ... П. ... ... ... болып табылады деп есептейді. «Экономика» шығармасында
ол: «Тауарлы ақшаның дәуірін қағаз ақша ... ... ... ... ... ... ішкі табиғатын кейіптейді...Ақша- жасанды әлеуметтік
шарт» деп жазды.
Номиналистік теорияның пайымдауынша, қағаз ақша адам ... ... ... ... ал шын ... ... металды қатынастардың
белгілі заңдылығы мен айналымның қосымша құралға қажеттілігі туындағаны,
бағалы металдарды ... ... ... ... ... ... өлшем мөлшерінің қызметі мен ... ... ... ... ... байланысты болып шықты.
Сонымен, номиналмзм теориясының сипаты: ақша тауардан ғана ... ... көп ... бас ... ... құн ... өте оңды сан бірлігі болып табылыды.
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ВАЛЮТА ... ... ... ... валюта жүйесiнiң дамуы және Ұлттық банктің
валюталық бағамды реттеу шаралары
Қазақстанның ұлттық валюта ... ... ... ... қалыптасуы және
даму дәуiрiн бастан кешiрiп отыр. Дегенмен оның ... ... ... жеткiлiктi түрде анықталды деп айтуға толық болады. Бiздiң
мемлекет дүниежүзiлiк шаруашылыққа интеграциялануға бағыт алып, 1992 жылдың
15 шiлдесiнде Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) мүше ... ... ... ... дүниежүзiлiк валюта жүйесiнiң құрылымдық
принциптерiне сәйкес қалыптасты. Қазақстан Республикасының қазiргi
валюталық жүйесi мен оның негiзгi элементтерiн мұқият қарастырып ... ... деп ... ... жүйесiнiң негiзiн осы мемлекеттiң заңымен бекiтiлген ақша
бiрлiгi құрайды. ... ... ... ... 1993 жылғы 12
қарашасындағы “Қазақстан ұлттық валютасын енгiзу туралы” жарлығы негiзiнде
1993 жылдың 15 қарашасынан ... ... ... ... ... ... интеграциялануға ұмтылысы оның
халықаралық валюта-қаржы және несие қатынастарына белсендi түрде қатысуын
талап етедi. Елiмiздiң бүгiнгi таңдағы негiзгi ... ... ... тұрақтылығын орнықтыру және оны еркiн ауысатын валюталарға
айырбастауды мейлiнше ырықтандыру. Мұның өзi бiр жағынан ... ... ... ... мен ... үшiн ашық ұлттық рыноктың
болуын талап етедi. Теңгенiң еркiн ауысатын валюталармен салыстырғандағы
бағамының орнықтылығы Қазақстан экономикасы үшiн ... ... ... ... өту ... ... ... ел ретiнде өзiнiң саяси
дамуы кезеңiнде валюталық ... ... ... ... ... дербес валюта қатынастарын құрумен ... ... ... құру оны ... ... түсiру мәселелерiн
бiрге шешу мiндеттерi тұрады.
Қазақстан 1992 жылдың шiлдесiнде Халықаралық валюталық ... ... ... ... ... валюта қатынастарын “Ямаика” валюта
жүйесiнiң құрылымдық қағидаларымен ... ... ... ... ... ұйымдастырушы үшiн 1993 жылдың
14 сәуiрiнде “Валюталық реттеу туралы” ҚР-ның ... ... Ол ... ... ... ... ... шетелдермен жеке валюталық байланыстар жоқтың ... ... заң ... ... ... жiберу деңгейiне
сәйкес келiп ... ... ... дамып келе жатқан валюта
қатынастарына тiптi ... ... ... 1996 жылы ... ... ... реттеу туралы” жаңадан заң
қабылданды. Ол заң ... ... ... ... ... және заман
талаптарына сай өзгертулер мен толықтыруларға ұшырады.
Жоғарыда ... ... ... ... республикасының ақша
жүйесi туралы” 1993 жылдың 13 желтоқсандағы заң; “Қазақстан
Республикасының ... ... ... 1995 ... 30 ... ... ... және қымбат бағалы метелдармен байланысты қатынастарды
мемлекеттiк реттеу туралы” 1995 ... 20 ... заң, ... ҚР ... Жарлықтары үкiмет қаулылары мен ұлттық банк
басқалырымен нормативтiк ... ... ... 1999 жылы еркін құбылатын айырбас бағамының
енгізілуі принцип бойынша валюталық бағам деңгейін еркін ... ... ... Яғни, еркін құбылатын айырбас бағамның енуі
валюталық бағам сұраныс пен ұсыныстың нақты арақатынасын ... ... Бір ... ... валюта бағамы нарықтық заңдармен реттеліп, оның
бағамдық өзгерістері анықталады. Бүгінгі таңда осы жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... ( АҚШ доллары) соңғы уақыттарда құнының артуы байқалады. Әрине
бұл ... ... деп те ... артық болмас.
Валюталық бағамның деңгейін төлем балансының тұрақты міндетіне сәйкес
деңгейде, яғни ерекше қаржыландыру болжай алмайтын ... ... ... ... банк ... нарықты бейтараптандырады. Осындай мақсатты
көздеген Ұлттық банк Қазақстан теңгесінің құнсыздануын инфляция деңгейінде
тұруы үшін валюталық бағамды реттейді. Құбылмалы бағамға өткеннен бастап
Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... банк еркін қалқымалы ақша айырбасын сақтайды және
елімізде 2007 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап валюталық режимдегі валюталық
операцияларды лицензиялауды алып тастайды. Осы шара ... ... ... ... негізінде инфляциялық тұрақтылықты және оның
төменгі деңгейін қамтамасыз ... ... ... ... ... байланысты Қазақстан
экспортының едәуір үлесі шикізатқа, түсті металдарға, ... ... ... ... ... ... ... Бұл өз кезегінде ... ... және ... ... ... кері әсер ... ... экспорттың бюджеттік тиімділігі – валюталық түсім-ақша
мен ... ара ... ... қолданылады. Валюталық түсім ақша Ұлттық
банктің бағамымен ... ... ... ... ... ... ... арттыру, яғни машина жасау өнімін, қызметтің еңбекті
және ғылымды көп қажет ететін түрлерін көбейту жолымен мүмкін болады.
Макроэкономикалық теорияда экспорттың ... асып ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен ... ... ... елдің төлем балансының оң айырмасын тудырады. Жалпы
валюталық қаражаттардың экспорттық түсімдері есебінен ... ... ... ... ... ... ... шетел
валютасы, шетел валютасындағы бағалы қағаздар, валюталық құндылықтарды,
аффинирленген алтын мен ... ... ... ... алып
кету және жiберу тәртiбiн белгiлеу болып есептелiнедi.
Валюталық қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... жататындар:
• Қ.Р-да тұратын жеке кәсiпкерлер, оның iшiнде уақытша шетелдерде
мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар, сондай-ақ
олардың Қазақстан территориясындағы ... және одан ... ... ... тыс ... ... ... және басқа ресми
өкiлдiктер, сондай-ақ ... ... ... ... ... Қ.Р-дағы “резидент еместерге” жоғарыда республика
резиденттерi түсiнiгiнде көрсетiлген заңды және ... ... ... ... ... ... бақылау органдары
және олардың агенттерi жүргiзедi. Валюталық бақылау
органдары болып заң бойынша ... ... ... ... ... ... жүргiзетiн өкiлеттi
банктер жүргiзедi.
• Қазақстан Республикасында валюталық ... мен ... ... ... және ... операцияларының барлық түрлерiн жүргiзуге
құқылы;
1) қызметiнiң бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас ... ... ... ... ... ... операциялар
жүргiзуге, қолма-қол шетел валютасында бөлшек сауданы жүзеге асыруға және
қызмет көрсетуге, сондай-ақ ... ... ... ... ... бередi;
2) банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарға:
банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды инкассациялауға; ... сейф ... ... карточкаларын шығаруға лицензиялар
бередi;
3) Қазақстан Ұлттық Банкінің лицензиясы ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың, сондай-ақ
қызметiнің бiрден-бiр түрi шетел валютасымен ... ... ... ... заңды тұлғалардың жарғылық капиталының ең
төменгi мөлшерiн және қалыптастыру тәртiбiн белгiлейдi;
4) қызметiнiң ... түрi ... ... ... ... ... табылатын заңды ... ... ... ... рұқсат бередi;
Валюталық реттеу және валюталық бақылауда Қазақстан Ұлттық Банкi:
1. Қазақстан Республикасында шет ел валютасының және шет ел ... ... ... аясы мен ... ... шет ... операциялар жүргiзуге қажеттi шектеулер енгiзедi, соның
iшiнде осындай операциялар мен ... ... ... ... ... және резидент еместердiң ... ... ... ... ... ... ... Валюталық құндылықтарды Қазақстан Республикасына әкелу және Қазақстан
Республикасынан әкету және жiберу ... ... ... Республикасы резиденттерінің шетел банктерiнде шоттар ашу
тәртiбiн айқындайды;
4. Қазақстан Республикасының валюталық ... ... ... ... ... ... байланысты қызметті
лицензиялау, валюталық операцияларды тiркеу және олар туралы хабарлау,
айырбастау пункттерiн тiркеу тәртiбiн белгiлейдi, ... ... ... ... ... және ... қолданылуын тоқтата
тұрады;
5. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... ... ... ... ... шетел валюталарына ресми
бағамын белгiлейдi;
6. Алтын-валюта активтерiн құрайды және ... ... ... ... ... ... бойынша олардың құзыретiне сәйкес
Қазақстан Республикасындағы резиденттер мен резидент ... ... ... ... ... ... ... және есептiлiктiң
тәртiбi мен нысандарын белгілейдi;
8. Банктер мен өзге тұлғалардың Қазақстан Республикасының банктiк және
валюталық заңдарын бұзу фактiлерi ... ... ... және
валюталық заңдарда көзделген санкцияларды қолдануға құқылы;
9. ... есеп ... ... шет ... ... -
валюталық және кредиттiк-есеп айырысу қатынастарын жетiлдiредi;
10. Жасасылған мемлекеттiк шарттарға ... ... және ... шет ел валютасын тартады;
11. Тауарларды (жұмыстарды, қызметтердi) экспорттаудан түскен ... ... ... сату ... ... және ... Қазақстан Ұлттық Банкi валюталық реттеу және валюталық бақылау жөнiнде
Қазақстан Республикасының ... ... ... да ... ... ... ... мына бақылауда жүргiзiледi:
• Жүргiзiлетiн валюталық операциялардың заңға сәйкестiгiн
анықтау жiне оған ... ... мен ... ... ... ... алдындағы шетел валютасымен
мiндеттемелерiн орындауын тексеру; сондай-ақ ... ... ... валютасын сату
мiндеттемелерiнiң орындалуын тексеру; шетел ... ... ... ... ... есеп пен ... ... және
обьективтiлiгiн тексерiп сонымен ... ... ... ... ... бойынша
бақылау жүргiзiледi.
Сөйтiп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси ... ... ... етiп, ол ... ... балансында
төлем табады.
Валюталық операциялардың анықтамасын беруден бұрын “валюта” терминiнiң
мәнiне тоқталайық. Қазақстан ... ... ... ... ... заңды төлем құралы ретiнде қабылданған ақша ... ... ... ... мен ... ... ... қымдат
жасалған тиындар (айналымнан алынған немесе алынатын, бiрақ айналымда
жүрген ақша белгiсiмен айырбастауға жататынын қоса ... ... ... және ... ... ... ресми стандарттары, сондай- ақ
шоттардағы, соның ... ... ақша ... есеп ... қаражаттарды бiлдiредi”.
Осы заңға “валюталық операцияларға” төмендегiдей түсiнiк берiлген:
1) меншiк құқығының және өзге де ... ... ... байланысты операциялар соның iшiнде төлем құралы ... ... өзге ... ... ... байланысты мәлiмдемелер;
2) валюталық ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ Қазақстан Республикасынан
әкету және жөнелту;
Мұндағы ... ... ... ... Шетел валютасы;
2. Номиналы шетел валютасында көрсетiлген бағалы қағаздар мен төлем
құралдары;
3. ... ... ... ... ... резиденттер мен бейрезидентттер арасында олармен
операциялар жасалған жағдайда құны ... ... ... ... және ... ... ... әдебиеттерде валюталық құндылықтар қатарына бағалы
металдар (алтыннан басқа да) мен ... асыл ... ... ... ... ... және ... жатқызады.[4]
Iс жүзінде валюталық операциялар ағымдық операциялар және капитал
қозғалысымен байланысты болып бөлiнедi.
... ... ... ... ... және ... үшiн ... не аванс төлемiнiң
мерзiмiн 180 ... ... ... ұзартуды көздейтiн экспорт-
импорт мәмілелерi ... есеп ... ... ... арналған
аударымдар;
• 180 күнен аспайтын несиелер беру және алу;
• салымдар (депозиттер), инвестициялар, заем және өзге де ... ... ... және өзге де табыстарды алу және
аудару;
... қоса ... ... ... ... аударымдар,
мұрагерлiк сомманы, жалақыны, зейнетақыны, ... және ... ... осы заңмен капитал қозғалысына байланысты операцияларға жатпайтын
барлық өзге де ... ... ... ... байланысты операцияларға жататындар:
• инвестицияларды жүзеге асыру;
• интеллектуалдық меншiк объектiлерiне ерекше құқықты толық ... ... ... есеп ... ... ... ... құқыққа және өзге де жылжымайтын ... ... ... ... ... және ... үшiн төлемiнiң не аванс төлемiнiң
мерзiмiн 180 күннен ... ... ... ... экспорт-
импорт мәмiлелерi бойынша есеп айырысуларды жүзеге асыруға арналған
аударымдар;
• 180 күннен асатын несиелер беру жәе ... ... ... ... ... ... банк операцияларын
жүзеге асыруға құқығы бар шетел ... және өзге де ... ... ... ... ... ... жинақтауға байланысты мәмiмелер бойынша
халықаралық аударымдар,
• жинақтау сипатындағы сақтандыру және қайта ... ... ... ... ... бiздiң елiмiзде шетел валютасымен банктiк
операциялар ... ҚР ... ... ... ... бар ... ғана орындай алады. Сонымен ... ҚР ... банк ... және ... ... ... жүзеге асыратын валюталық ... ... ... жiктеледi:
• Клиенттердiң шоттарын ашу және жүргiзуге байланысты:
• заңды және жеке тұлғаларға ... мен ... шот ... ... ... ... ... төлеу;
• овердрафт (банктiң жетекшiлерiнiң шешiмiмен ерекше клиенттерге)
несиелерiн беру;
... ... ... ... ... ... ... аралық уақытта шот архивтерiн рәсiмдеу;
• клиенттердiң ... ... ... ... ... ... валютасын сатып алу және сату);
• экспорттық- импорттық ... ... ... ... емес ... ( ... ... мен қызметтер
экспортты мен импортты және капитал қозғалысы ... ... ... ... ... ... операциялар) сипатына қарай:
• қолма–қол шетел валютасын және шетел ... ... сату және ... алу;
• шетел валютасын және шетел валютасындағы төлем ... ... ... жол ... ... алу ( төлеу);
• ақшалай аккредитивтердi төлеу.
3. Шетел банктерiмен корреспонденттiк қатынас орнатуға қарай:
• НОСТРО шотын ... ... ... ашу және оны жүргiзу,
яғни корреспоненттiк банкке коммерциялық ... ... шот ... ... операциялар;
• ЛОРО шоты (сiздiң шотыңыз бiзде) коммерциялық банкте
корреспондент- банктiң атына ағымық шот ашу және ... ... ... ... ... ... – бiр ... қарсы екiншi валютаны сатып алу және
сатуға ... ... ... күннен кейiнгi банктiң екiншi
күнiндегi валюталау күнi ... ... ... ... ... бір ... қарсы екiншi
валютаны сатып алуға және ... ... ... ... ... ... банктiк жұмыс күнiндегi валюталар күнi жүргiзiлген ... ... ... ... – келiсiлген бағам бойынша белгiленген күнi
бiр валютаны ... ... ... ... ... ... үшiн
жасалған контакт. Форвард операциясы өз кезегiнде мынадай түрге бөлiнедi:
• Аурайтпен жасалған мәмiле – белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... – валютамен жабдықтаудың күнi
белгiленбеген шартын сипаттайды;
СВОП мәмiлесi - бір валюта қарсы екiншi валютаны ... алу, ... осы ... болашақта қайта сатып алу және ... ... екi ... ... тұратын банктiк мәмiле.
Конверсиондық (айырбас) операциялар – сол ... ... – қол және ... ... валюталарына қарсы қолма- қол және қолма- қолсыз шетел
валюталарын ... алу және сату ... ... ... ... позициясын есепке алмай
жүргiзуге болмайды. Валюталық позиция – тиiстi валюталарда активтер
пассивтердi қалыптастыратын ( аяқталмаған операциялар бойынша баланстан тыс
талаптар мен ... есе ... ... ... ... ... мынадай түрлерi бар:
• Ашық валюталық ...... ... алу талаптарымен беру мiндеттемелерiн
көрсететiн, сандық жағынан активтер мен ... ... ... ... ... ... бiлдiредi.
• Қысқа ашық валюталық позиция – жекелеген шетел ... ... мен ... тыс ... активi мен баланстан тыс
талаптарынан ... ... ... ашық ... позиция.
• Ұзын ашық валюталық позиция – активi мен баланстан тыс талаптарынан
осы валютадағы ... мен ... тыс ... ... ... ашық валюталық позиция.
• Жабық валюталық позиция – жекелеген шетел ... ... мен ... ... ... бойынша баланстан
тыс талаптар мен мiндеттемелердi алғанда сандық ... ... ... валюталық позиция).
• Халықаралық есеп айырысу бойынша:
• Құжатталған аккредитивпен есеп айырысу операциялары;
• Құжатталған инкоссомен есеп ... ... ... ... ... есеп ... операциялары.
Құжатталған аккредитив – акккредитивке көрсетiлген ... ... ... өзiнiң бұйырушы клиентерiнiң ... ... ... ... ... ... ... – банктiң, сенiм бiлдiрушiнiң берген
құжаттарын ... ... үшiн ... ... ... алып беруге өзiне
алған мiндеттемесi.
Банктiк аударым – банктiк аударым жасаушының ... ... ... есеп ... ... түсiмдердi өкiлеттi банктердiң
шотына есепке алынуын бiлдiредi.[5]
2.2 Құбылмалы ... ... ... ... ... сипаты мен оның сыртқы экономикалық қызметке әсері
Валютаны ... ... ... әрі ... үшін ... отандық экономиканың жағдайына ықпалын, қазіргі таңдағы
жағдайын қарастырып көрейік.
Дүние жүзінің экономикасын қамтыған дағдарыс 1998 жылдың басынан бастап
Қазақстанның төлем ... ... ... әсер ... ... ... ... айырбас бағамы қымбаттады. Ресей қаржы
нарығының 1997 жылғы тамыздағы дағдарысы Ресей қаржы рублінің бағамының
тамыз-желтоқсан айларында үш еседен ... ... ... ... Сол
уақытта рублдің шұғыл құнсыздануы кезінде тұтыну бағасының өсуі 84,4%,
өндірушілердің бағасы 25%-ға өсті. Осы себепті сол уақыттарда Ресей
өндірушілерінің сыртқы нарықтарда, ... ... ... нарықтарында
баға басымдылығына ие болу қамтамасыз етті. Нәтижесінде Қазақстандық
өндірушілердің ішкі және сыртқы нарықтарында бәсекелестік қабілеттері
нашарлады. Америка долларына шаққанда ... ... 76-84 ... ұстап тұру үшін 1,1 млрд. АҚШ доллары көлеміндегі алтын-валюта
қорын жұмсауды талап етті. Елеулі басқыншылықтар және ... ... ... өтеу ... ... ... 2584,14 млн.
доллардан 1998 жылдың басында 1628,09 млн. долларға дейін ... үш ... ... жаба ... Ол ішкі нарықтағы сауда көлемінің 48% құраған.
Тұрақты айырбас бағамының есебінен болатын елеулі нақты ... ... ... қабілеттілік жағдайын жоғалтып, олардң өнімдерін
импорт тауарлардың ішкі нарықтан ығыстыруына, соның салдарынан өндірістің
құлдырауына апарып тірейді. 1997-1998 теңгенің жоғары нақты ... ... ... бағалы қағаздар нысанында елге қойылған
капиталдың есебінен ұстап тұрылды. ... ... ... ... ... ... ... шапшаң өсіп, ағымдағы
операциялардың сальдосын 1998 жылдың орта шеңінде бірте-бірте теріс мәнді
аймаққа ауысты. Халықаралық қаржы нарықтарының ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің құны шамадан тыс жоғарлап,
дағдарыс өткір кезеңге ауысты.
Ресейдегі дағдарыстың ізінше ТМД елдерінің валюталарына ара қатынасына
қарай ... ... ... нақты қымбаттауы 1998 жылдың аяғында Ресей
рубліне қатынасы бойынша 69% құрады.
1999 жылы еркін құбылатын айырбас бағамының енгізілуі принцип бойынша
валюталық бағам деңгейін ... ... ... ... білдіреді.
Яғни, валюталық бағам сұраныс пен ұсыныстың нақты арақатынасын ... ... ... ... ... төлем балансының тұрақты міндеттіне
сәйкес деңгейде, яғни ерекше қаржыландыру ... ... ... жеткізу
қажет болғанда Ұлттық банк валюталық нарықты бейтараптандырады. Осындай
мақсатты көздеген Ұлттық банк Қазақстан теңгесінің ... ... ... үшін ... бағамды реттейді.
Құбылмалы бағамға өткен сәттен бастап Ұлттық банк шетел валютасын
белсенді сатып ... ... ... ... ... алғанының көлемі 1998
жылмен салыстырғанда 40 еседей өсті. Сол уақытта сату ... 2,5 ... ... 30 ... ... нәтижесінде алтын-валюта
резервтері 2003 млн. АҚШ долларына бағаланып, тауарлар мен қызмет
көрсетудің 3,6 айдағы ... ... ... ... Одан ... ... бастап Ұлттық банктің ішкі валюталық нарықта таза ... ... ... басымдығы сақталды. Сөйтіп жаңа валюталық тәртіптеме
Ұлттық банктің елеулі валюталық резервтерді ... ... ... ... үшін ... ... ұлттық және шетелдік валюталар
мен міндетті резервтердің сараланған нысандарын белгілеуге Ұлттық банктің
мүмкіндігі барды. Депозиттер бойынша шетел ... ... ... ... ... талаптардан жоғарылатса, шетел валютасына деген
сұранысты арттырып, өзге тең жағдайларды ұлттық валютаны құнсыздандырады
және ... ... ... ... құбылмалы валюталық бағам тәртіптемесі валюталық
бағамның елеулі түрде ауытқуын жол беруі мүмкін. ... ... ... бермейтіндіктен Ұлттық банк ондай жағымсыз ауытқуларды
оқшаулауға мүмкіндік беретін ... ... ... Ұлттық бағамды белгілей отырып ұлттық валютаның деңгейін
нарыққа көрсеткен сыңай танытып бағамның қажетті ... ... ... ... ... ... беталыс 2000 жылдың басынан бастап айқын көрінеді.
Құбылмалы валюталық ... ... ... дейін Ұлттық банк
теңгенің айырбас бағамының жоғарғы шегіне бақылау жасап отырды. Сол
уақытта нарық негізінен «төмеге» ... алып ... ... ... және ... ... оң ... ие болуына байланысты Ұлттық
банк теңгенің долларға ара қатынасына қарай деңгейін көрсете отырып,
төменгі шегін қорғайды. Егер жылдық есептемеде құнсызданудың орташа ... күн ... ... ... ... болжамды деректерден асып кетсе,
Ұлттық банк валюталық бағамның серпініне араласады. Сондықтан алып-сатарлық
қатынастар әлсіреп, нарықтың кейпін анықтай алмайды. ... ... банк ... ... көлемдегі тапсырыстары
қанағаттандырылып, ол шетел валютасының басым ұсыныстарын негізінде
жүргізілуі мүмкін. Сол ... ... банк ... ... ... жол ... доллар бағамын ұстап тұруға, оған сұраныс
мүмкіндігін жасауға мәжбүр болады.
Айырбас бағамы тәртіптемесі ауысқаннан кейін Қазақстанның экономикалық
дамуы ... ... ... ... ... өзгерісі ретінде
өнеркәсіп өндірісінің өсуіне, экспортты және импортты орнын басу үшін алтын-
валюта жинақтауға әсер етеді. Сол жылдары ... ... ... ... нақты
тиімді айырбас бағамы 1999 жылдардағы қаңтар-наурыз айларында 1 долларға
шаққандағы тұрақты валюталық бағам 84-88 теңгеге қарсы 129-130 теңге
деңгейінде тұрды.
Соңғы 2004 және 2005 ... ... ... жүрген жалпы ақша
жиынының өсуіне қарамастан (2001 жылы 576 млрд. теңге, 2004 жылы 1650,1
млрд. теңге, ал 2005 ... 6 ... ... 1833,3 ... теңге) ұлттық
валютамыз теңгенің тұрақтылығы сақталуда. Бұл өз кезегінде экономиканың
өндіріс салаларының дамуын, елде халық табысының өскендігін, экспорттық
сальдоның оң ... ... және ... ... деге ноң
көзқарасымен анықталады.
Қазір ұлттық валютамыздың АҚШ доллары бойынша айырбас бағамы 133-134
теңге шамасында тұрақты сақталуда. Ол туралы біз күнде ақпараттар алып
отырамыз.
Қазақстан ... ... ... ... және оны ... 2002 ... бастап ақша-несие саясатында Еуропалық
стандарттарға өте бастауына байланысты бүгінгі таңдағы атқарылып жатқан
шараларына байланысты Ұлттық банк ендігі жердегі негізгі ... ... және оның ... ... ету ... табылады. Ал ол өз
кезегінде ішкі және сыртқы ... ... яғни ... ... ... ... ... шығу және ішкі нарықта
инфляцияның етек алуынан алдын ала белгіленген ... ... ... ... Бұл ... инфляциялық таргеттеу саясаты деп аталады
және қазіргі кезеңде ақша-несие саясатының ... ... ... ... Республикасында валютаның жүйесі және валюталық
операцияларды жүргізу ережелері және реттеу органдары
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және даму
дәуірін бастан көшіріп отыр. Дегенімен оның негізгі тенденциялары мен
пішіні жеткілікті ... ... деп ... ... Біздің мемлекет
дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялануға бағыт алып, 1992 жылдың 15
шілдесінде Халықаралық валюта ... (МВФ) мүше ... ... ... ... ... валюта жүйесінің құрылымдық
принциптеріне сәйкес қалыптасты. ... ... ... ... мен оның негізгі элементтерін (белгілерін) мұқият
қарастырып көруге мүмкіндіктер жеткілікті деп ... ... ... ... ... заңдармен немесе мемлекетаралық
келісім-шарттармен бекітілген валюталық қатынастарды ұйымдастыру мен реттеу
нысаны. Ұлттық, дүниежүзілік, ... ... деп ... ... ... мен атқаратын рөліне сәйкес ажыратуға болады.
¥лттық валюта жүйесінің дүниежүзілік валюта арнаулы лицензиясы ... ғана ... ақша ... тауарлар айналымы процесін, қызмет көрсетулерді
және әртүрлі төлемдер үшін пайдаланылатын қолма-қол және ... ... ... ... ... мен ... ... адамдар заңмен құдаланады.
Халықаралық кредит қаражаттары айналымына келсек, бұл ... ... ... ... соның ішінде Женева
конвенциясын басшылыққа алады.
ҚР-дағы банктер мен есептеу ... ... ... ... ... ... ... банктері арасындағы есептеулерді
ұйымдастыру туралы" ережелеріне сәйкес атқарылалады.
Қазақстанның валюталық жүйесінің тағы бір элементі ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз-елдің халықаралық
міндеттемелерін ... ... ... ... ... дер кезінде
төлеу мүмкіндігі. Халықаралық валюта ... ... ... ... ... ... Республикасы банк жүйесін бұдан былайғы реформалау Ұлттық
Банктің бағдарламасына сәйкес валюталық ... банк ... ... ... валюта келісімдерін кеңейту мен валюта рыногын
хеджирлеу аспаптарын ... ... ... ... өзі шетелдік
инвесторлардың мүддесін қорғау және олар үшін ... ... ... ... қадам болары даусыз.
Қолма-қол шетел валютасы саудаланатын ішкі рыноктың даму ... ... ... ... ... ... бағытында жүргізіледі.
Ұлттық Банктің интервенциялары ... ... ... ... тоқтатумен шектеліп ақша базасының ... ... ... ... ... жүйесімен байланысы сыртқы
экономикалық әрекеттерге қызмен көрсетуші ұлттық банктер арқылы ... және ... ... ... ... ... ... емес, керісінше ерекшеліктерінің айғаған паш ... ... ... ету жағдайлары мен реттелуі жекелеген елдер экономикасы мен
дүниежүзілік шаруашылыққа әсері әртүрлі деңгейлі ... ... ... ... ... ... олардың айналымын ұйымдастыру және айналымына
шек қою тек қана Ұлттық банктің шешімімен жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... өндіруді қамтамасыз етуші және
сақтаушы да ¥лттық банк болып табылады.
Теңгенің баға маштабы ... ... және ... ... ... ... ... белгіленбеген. 1976 жылы
Халықаралық валюта қорының Кингстондағы (Ямайка) кезекті ... ... жаңа ... ... ... ... кеңістің шешімдеріне
сәйкес алтынының құн өлшемі ретіндегі және валюта ... ... ... ... ... ... алтын бағасы еркін анықталытын кәдуілгі
тауарға айналды.
Қазақстан Республикасының ¥лттық банкі бұқаралық ақпарат құралдарында
теңгенің алтын-валюта резервтерімен ... ... ... ... ... Бұл хабарламалардың сыртқы эконо-микалық қатнастардағы
маңызы жоғары, ал ішкі айналымдағы ақша бірлігі көрсетілген ... ... ... тұлғалар үшін ... ... ... Қазақстан
Республикасындағы бірден-бір төлем құралы қазақстандық теңге. Қазақстан
аумағындағы жәке және ... ... ішкі ... үшін теңгеден басқа
төлам құралдарын пайдалануға құқықтары жоқ. Ондай ... ... ... ... бар ... ғана беріледі.
ҚР-дағы ақша айналымы тауарлар айналымы процесін, қызмет ... ... ... үшін ... ... және қолма-қол емес
ақша қозғалысынан тұрады.
Жалған банкноттар мен ... ... ... заңмен құдаланады.
Халықаралық кредит қаражаттары айналымына ... бұл ... ... ... ... ... ішінде Женева
конвенциясын басшылыққа алады.
ҚР-дағы банктер мен есептеу орталығындағы ... ... ... ... ... республикалар банктері арасындағы есептеулерді
ұйымдастыру туралы" ережелеріне сәйкес атқарылалады.
Қазақстанның валюталық жүйесінің тағы бір ... ... ... реттеу болып табылады.
Халықаралық валюта өтімділігі дегеніміз-елдің ... ... ... ... ... ... дер кезінде
төлеу мүмкіндігі. Халықаралық ... ... ... ... ... ... көрсеткіші.[7]
Қазақстан Республикасы банк жүйесін бұдан былайғы реформалау. ¥лттық
Банктің бағдарламасына ... ... ... банкаралық рыногын
тереңдету форвардтық ... ... ... мен ... ... ... дамыту бағытында өрістемек. Мұның өзі шетелдік
инвесторлардың ... ... және олар үшін ... ... ... ... қадам болары даусыз.
Қолма-қол шетел валютасы саудаланатын ішкі рыноктың даму банктен тыс
айырбастау ... ... ... ... ... ... ... интервенциялары валюта бағамының қысқа мерзімді
шайқалуларын тоқтатумен шектеліп ақша ... ... ... ... ... шықпайтын болады.Сонымен қатар, айырбас
бағамына ... ... ... ... бағытында экспортты мейлінше
дамыту және елдің импортты ... ... ... ... банк ... ... ... алушы рөлін сақтап қалдыдек ғана бурын
Қаржы министірлігі төлеген 20 проценттік қосылған ... ... ... ... ... ... өзі, әрине, ¥лттық банктың ... ... ... кедергі жасайтыны да рас еді.
Ұлттық банктің ... ... ... ... әлем ... ... ... берілген. Лицензия алуға дәмесі бар
бірқатар коммерциялық банктердің өтініші қарастырылуы үстінде.
Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүргізу тәртібін ... 21 ... ҚР ... ... ... ... ... операцияларын жүргізу ережесі" реттейді.
Қазақстан Республика аумағында резиденттер мен резидент ... ... ... ... ... ... ... актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда уәкілетті
банктер және банк операцияларының жекелеген ... ... ... ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Резиденттер мен резидент еместер
уәкілетті банктердегі банктік ... ... ... ... ... ... ашады,жүргізеді және жабады. Резидент және
резидент емес валюта операцияларын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... сәйкес ұсынылатын
талап етілген құжаттарды беруге міндетті.Осы ережеде және ... ... да ... ... көзддалген жағдайларды қоспағанда
резидент және резидент емес ... ... ... ... ... ... ақша аударымын жүзеге асыруға құқылы емес.
Резидент ¥лттық ... ... және ... куәлігінің болуы талап
етілетін валюта операциялар бойынша төлем ... ... ақша ... ... ... ... ... және тіркеу
куәлігінің тұпнұсқалары мен натариат куәландырған көшірмелерін ұсынуға
міндетті.Берілген ... ... ... ... ... ... қалады.ал тұпнұсқалары резидентке қайтарылады.
Резиденттер арасында операциялар бойынша барлық төлемдермен ... ... ... ... ... жүргізу Ережесінде,
¥лттық Банктің басқа да нормативті-құқықтық актілерінде салық және кеден
заңнамасында көзделген жағдайларды ... ... ... ... ғана жүргізілуі тиіс.Уәкілетті банктер резиденттерінің
және ... ... ... ... ... жөнінде банктік
қызметке арқылы траптардың келісуі арқылы ұлттық валютамен ... ... ... ... ... ... бойынша, оның
ішінде банктік қызмет көрсету көзделген шарттар бойынша ... ... ... ... ... ... ... отырып,валюта операцияларын жүргізу
тәртібі осындай қатнастарды реттейтін Ұлттық ... ... ... ... ... жүзеге асыратыннегізгі орган - ... ... ... ... ... дәрежесі бар және
валюталық мәселелерді шешетін,сондай-ақ нормативтік актілерді ... ... ... қатар, өзінің валюталық операцияларын жүзеге
асырылатын жанама ретеу органы ... ... ... ... ... ... ... біртұтас мемлекеттік саясатын
үйлестірілетін және бақылайтын үйлестіретін және бақылайтын басты атқарушы
орган.
Министірлік өзінің қызметін атқаруда Қ.Р-сы конституциясы мен ... ... ... ... ... ... өз әрекеттерінде ҚР-сы Конституциясын Президкнттің
заң күші бар "ҚР-дағы банктер және банк қызметі туралы "1995 ... ... және ... заң күші бар ... Республикасы Ұлттық
банкі туралы" 1995 жылдың 30 наурызындағы және 1997 жылдың 11 ... ... ... "ҚР-ның банктік қызметтері жөніндегі
кейбір заң актілеріне өзгертулер мен қосымшалар кіргізу туралы" ... ... банк өз ... ... ... ... орындауы міндетті
нормативтік-құқықтық актілер шығарады. ¥лттық банктің негізгі міндетіне ... ... ... ішкі және ... ... ... ету ... реттеу саласында ¥лттық банк шетелдік валюталар мен құнды
қағаздың ҚР-дағы айналым ... мен ... ... ... мен ... еместердің валюталық операцияларын жүргізудің
ережелерін бекітеді.
Ұлттық банк валюталық құндылықтарды алып кету тәртібі мен ... ... ... ... ... мен әкетуді және
ұлттық валютадағы ... ... ... ... банк банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүргізуші басқа
банктер мен ұйымдарға ... беру ... ... ... ... заңцарды бұзғаны үшін ... ... ... ... алады.
Ұлттық банк халықаралық есеп айырысуларды ұйымдастырады, шетелдермен
валюта-қаржылық және ... ... ... шетелден
кредиттер келтіру мәселесінің шешімін ұсынады т.с.с.
Ұлттық ... ... ... бірі - ... ... бағамын
шетелдік валютаға қатысты реттеу қызметі.
Ұлттық банктің ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс.2003 жылдың қараша айында Қазақстанның
ұлттық ... ... он бес жыл ... Бұл ... ... Ұлттық банкінің орталық банкі ... ... және ... ... мәні ... ... ... банк Үкіметтен және
Парламенттен тәуелсіз негізгі реттеуші бақылаушы органның міндетін ... банк ... ... ... ... ... ... жоғары басқару органы- басқарма, оның
құрамына төраға мен оның орынбасарларынан ... ... ... және ... ... кіреді.
Қазақстан Республикасының банк жүйесі екі деңгейден тұрады. ... ... ... ... (бірінші) деңгейі болып табылады. Банк жүйесінің
екінші деңгейіне негізінен комерциялық банктер ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк
еркін айырбас бағамы режимін ұстанып және реттеу құралдарын ... ... ... ... ... ... және ... ¥лттық банктің инфляция қарқынын және теңгенің құнсыздану қарқының
төмендетіп оң нәтижелерге ... ... ... жеткілікті әкімшілік-аумақтық әкілетті және атқарушы
органдарына ... ... ... әкімшіліктеріне,сондай-ақ басқа
да мемлекеттік органдарға қандай бір ... ... ... зайымдар
келтіруге тыйым салынған.
Мемлекеттік кредиттер қайтарымды және мақсатты ... ... ... қаржылардың мақсатты тексереді.
Мемлекеттік емес зайымдарды ҚР-сының резиденттері белгіленген шектеулер
шенгінде дербес және қажетті көлемде алып пайдалана береді. ... ... ... ... ... ... де келтірілуіне
мүмкіндіктер бар.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік кепілдіктері тиісті қаржылық
жылға республикалық бюджет құрамында бекітілген ... ... ... ... ... ... жыл ... бекітетін
экономиканың басым секторлары ... ... ... береді.
Кепілдік беру туралы келісім-шарт тараптар қол қойған күннен ... ... ... ... ... ... кепілдіктерінің
барлығы да тіркеуден өтуі қажет.
III ҚАЗАКСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІ
3.1. Ақша жүйесі жөнінде түсінік
Жалпы мемлекеттік заңдармен ... ... ақша ай ... ақша жүйесі болып табылады. Әр бір мемлекеттің өзінің ұлттық
ақша жүйесі бар. Ақша ... – бұл ... ... қалыптасқан және ұлттық
заңдылықтармен бекітілген ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Ақша жүйесінің ... тән ... және ... болады. Ақша
жүйесінің типі бұл ақшаның қандай формада болуын сипаттайды. Ақша жүйесі
келесі ... ... ақша ... ... жүйе және ... ... ... – барлық тауарлардың бағаларын ... ... ... ... бекітілген ақша белгісі. ҚР-дың ақша бірлігі ретінде
100 тиыннан құралған 1 теңге ... ... ... ... Егер 1991 ж. 1 ... ... ... билеттер болса, онда қазіргі кезде ҚР ақша ... ... өсу құны ... төлемнің барлық түрлеріне қабылданатын банкноттар
мен монеталардан құралады. Олар Ұлттық банктің міндеттемесе болып табылады
және ... ... ... ... ... – бұл әр ... орталық банктерінің айналысқа ақша
шығаруын білдіреді. ... ... ... олардың айналысын
ұйымдастыру және айналыстан шығаруды Ұлттық ... ... ... ... ... мен ... сату ... жүзеге
асырады.
Ақша түрлері заңды төлем құралы болып табылатын: несиелік және қағаз
ақшалар (қазыналық билеттер) ... ... ... ... 100, ... 10, 5, 2 және 1долларлық бнак билеттері; 100 долларлық ... 1 ... 50, 20, 10, 1 ... ... және ... жүреді.
Валюталық бағам дегенміз – бұл басқа бір ... ақша ... ... сол ... ақша ... ... жүйесінің мынадай типтері болады:
– металл ақша айналысы, яғни мұндай ақша ... ... ... ақшаның барлық қызметтерін атқарады, ал несиелік ақшалар ... ... және ... ... ... яғни ... ... алынып
тасталып, оның орнына несиелік және қағаз ақшалар айналысқа ... ... ... ... ... – жалпыға балама рөлі екі бағалы металға (алтын және
күміс) ... ақша ... үш түрі ... қос ... ... яғни мұнда алтын мен күмістің арасындағы шекті
қатынас, металдардың нарықтық ... ... ... ... ... ... жүйесі, яғни мұнда бұл қатынас мемлекет
тарапынан белгіленген;
– ақсақ валюта жүйесі, яғни мұнда алтын және күміс ... ... ... ... ... ... ... негізде емес, себебі күміс
монеталарды жасау жабық түрде жүзеге ... ... ... ... ... ақша жүйесі капиталистік шаруашылықтың даму қажеттілігіне
сәйкес келмеді, себебі екі ... құн ... ... ... ... бұл қызметінде қарама-қайшылық тудырды. Нәтижесінде, жалпы ... ... ... ... бір ғана ... ... талап етілді. Сөйтіп,
биметаллизм ақша жүйесінің орнына монометаллизм ақша жүйесі келді.
Монометаллизм – бұл ... ... ... және ақша ... ... бір ғана ... ... немесе күміс) қызмет ететін ... ... құн ... ... ... ... мынадай үш түрге бөлінеді: алтын монета ... ... ... және ... ... ... валюта) стандарты.
Алтын монета стандарты – бұл еркін бәсеке тұсындағы капитализм
талаптарына біршама ... келе ... ... несие жүйесінің,
дүниежүзілік сауда мен ... ... ... ... ... ... мынадай өзіне тән негізгі белгілерімен сипатталады:
– алтын елдің ішкі ақша айналысында ... ... ... ... ... алтын монеталарды құюға рұқсат етілді;
– толық құнды емес ... ... жүре ... еркін және
шектеусіз мөлшерде алтын монетаға ауыстырылды;
– алтын және шетел валюталарын еркін түрде сыртқа ... және ... ... ... ... құйма стандартының алтын монетадан айырмашылығы, мұнда айналыста
алтын ... ... және ... ... ... ... жасауға тыйым
салынады. Мұнда банкноталар, басқа толық бағалы емес ақшалар сияқты алтын
құймасына тек ... ... ... жағдайларда ғана айырбасталады.
Англияда 12,4 кг алтын құймасының бағасы 1700 фунт стерлинг сияқты.
Алтын ... ...... ... ... валютасына
айырбасталатынын білдіреді. Сөйтіп, бұл ... бір ... ... көрсетеді. Германия, Австралия, Дания, Норвегия және басқа да
елдерде алтын девиз стандарты бекітілген.
1929–1933 жж. дүниежүзілік экономикалық дағдарыстың ... ... ... ... ... Алтынға айырбасталмайтын
несиелік ақшалардың жүйесі бекітілді. Банкнотаның ... ... және оны ... ... ... ... ... айналысынан айырбасталмайтын несиелік ақшалар жүйесі, ... ... ... механизміне қарай айырбасталды. Несиелік
ақшалардың номиналдық құны оның нақты құнынан ... асып ... ... ... ашық ... ... міндетті резервтер
нормасы, пайыз мөлшерлемесі, ақша-несиенің басқа да әдістері арқылы, қаржы
және валюта саясатының көмегімен жүзеге ... ... ақша ... 1995 жылы 30 наурыздағы
”Қазақстан Республикасының Ұлттық банк туралы “ ҚР ... заң ... ... ... ... Жарға ақша айналысын ұйымдастыру
негізін және ... ... онда ... ақша бірлігі, ақша
бірліктерінің эмиссиясы, сонымен монеталарды жасау тәртібі, ақша айналысын
ұйымдастыру және ... ... ... ... ұлттық валютасы – Теңге.
Теңгенің алғашқы банкоталарын полиграфиялық дайындауды «Харрисон және
ұлдары» фирмасы жоғары деңгейде жүзеге ... (ол ең ... ... ... Ұлыбритания королевасынан «Алтын белгі» алды).
Ұлттық валюта енгізілгеннен кейін алғашқы екі жыл біздің еліміз үшін
өте қиын жылдар болды. ... ... ... ... ... ... және ... құлдырауына байланысты инфляцияның
жоғары деңгейі, импорт тауарларына қанағаттандырмайтын сұраныстың едәуір
көлемі) шетел валютасына ... ... өсуі не, ал ... әкеп ... ... енгізуіне байланысты есеп айырысу жүргізген
кезде ұлттық валюта тұрақтылығына ықпал ете алатын барлық негізгі ... ... ... ... ... ... ... деп күтілген болатын.
Алайда, мысалы, 1994 жылы кәсіпорындардың сәтсіз жүргізілген өзара
шаруашылық есеп беруі сияқты өкінішті экономикалық жаңсақтықтар ... ... ... ... ... ... ... кезден
бастап алғашқы 7 айда теңге 8 есе құнсызданды.
Бұдан кейінгі жылдары теңгенің АҚШ ... ... ... ... ... баяулады. Мәселен, егер 1995 жылы теңгенің бағамы
17,9%, 1996 жылы – 15,4% ... ... 2001 жылы ... ... 5,17%, ал 2002 жылы – 3,25% болды.
Негізінен, ... он ... ... ... кезеңдерге бөлуге
болады:
1-кезең. Инфляцияны ауыздықтау, ... ... және және ... ... ... ... ... аяғында – 8,2% болған ЖІӨ өсу ... ... ... осы ... ... ... деңгейін 60,3%-ға
дейін төмендетуге қол жетті.
1993 ... ... ... ... кезіне қарай Қазақстанның банк
жүйесі ... ... ... ... екі деңгейлі банк жүйесі
жұмыс істеді, барлық мамандандырылған банктер акционерлік банктер болып
қайта ... ал ... ... ... ... бірқатар функциялары
берілді. Бұл өз валютвмызға көшуді және Қазақстанның ақша-кредит саясатын
жүргізуін едәуір жеңілдетті.
Банк секторын ... ... ... ... ... 1993-1996 жылдар арлығындағы кезеңде екінші деңгейдегі
банктердің саны 204-тен 101-ге ... ... ... қол жеткізу және банк жүйесін жедел
түрде реформалау (1997-1999 жылдар)
Банк секторын шоғырландыру және сауықтыру ... ... ... жалпы санының 55-ке дейін азаюына ықпал етті. Жекелеген банктер
қайта ұйымдастырылды.
1998 жылғы қаңтардан бастап ... ... ... негізінде
құрылған және ұзақ мерзімді перспективаға есептелген үш ... ... ... ... ... ... ... қарқынды дамыту және
барлық қаржы секторының халықаралық стандарттарға көше бастауы (2000 ... ... өсуі ... 3 ... 33%-ға жуық ... бұл ... даму қарқыны жағынан әлемдік лидерлердің бірі болуына
мүмкіндік жасады. 2003 ... 9 ... ... өсу 8,6% ... 3 ... инфляцияның орташа жылдық деңгейі 13,2% -дан 5,9%-ға
дейін ... ... ... 2003 ... 10 ... (2002 жылдың
желтоқсаны – 2003 жылдың қазаны аралығында) 4,2% болды.
Инфляция ... ... ... банкке қайта қаржыландыру ставкасын
Қазақстан тәуелсіздік алған күннен бері ең ... ... - 7%-ға ... ... ... секторы қаржы жүйесінің ең үлкен және тез дамитын бөлігі ... ... күні ... банк ... халықаралық ұйымдар мен
рейтинг агенттіктері ТМД елдерінің ішіндегі ең реформаланған, қаржылық
тұрғыдан ... және тез ... келе ... банк ... деп ... ... уақытта Қазақстанда 36 банк жұмыс ... оның ... ... Даму ... ... және Қазақстанның Тұрғын үй
құрылыс жинақ банкін қоспағанда, барлық банктер жеке банктер ... ... ... ... түсуде. Оның валюта баламасындағы
жиынтық меншікті капиталы 1,4 млрд. Астам АҚШ долларын құрайды. ТМД ... бір ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан
жетекші орында (43 млн. АҚШ доллары).
Соңғы 3 жылда банк жүйесіндегі депозиттер 5,1 млрд. ... АҚШ ... 3 есе, ал ... ... (резидент еместерді есептегенде) – 2,1
млрд. АҚШ долларына дейін 4 есе өсті.
Банктердің ... ... ... алуы ... ... ... ... жандандыра түсуге мүмкіндік берді. Соңғы үш ... ... ... 5,9 ... АҚШ ... ... 4 есе ... 22%-ы). Қазіргі кезде бенк активтерінің 57%-ға жуығы кредиттер
түрінде экономиканың нақты секторына орналастырылды.
Ескі банкноттар
| | ... ... |100 ... |
| | ... ... |20 ... |
| | ... ... |2.000 ... |
| | ... ... |5 ... |
| | ... ... |500 ... ... ... | ... ... |2000 ... |
| | ... ... |5000 ... |
| | ... ... |10000 ... ... ... Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасы және ұлттық
валюта
1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ... ... ... ... ... ... қала ... 1992 жылы айналысқа
200, 500, 1000 рубльдік купюралар шықты. Олардың эмитенті ретінде ... КСРО ... банк атап ... 1992 ... ... ... ресейлік 5000 рубль, кейіннен 10000 және 50000 купюралары шығарылды.
Сөйтіп, Ресей ... және одан ... ... ... үш түрі:1961 – 1991 жылы кеңес ақшалар, 1992 жылы Кеңес үлгісіндегі
(200, 500, 1000 рубль). Ресей ... банк ... ... 1993 ... ... ... ... ақшалар жүрді.
1993 жылы 23 шілдесінде Ресей Орталық банкі 1961 – 1991 жылы ... ... ... 1992 жылы 5 000 және 10 000 рубльдерді
айналыстан алу туралы хабарлады. Бастапқыда олардың айырбасына бір ... ... ... ... екі күн ... мерзімі 1993 жылы 1 қыркүйек айына дейін ұзартылып, айырбас шегі
бір адамға 100 мыңға дейін ұлғайтылды.
Ресейдегі ақша ... ескі ... ... ТМД ... ... ... қарай жаппай ығысуына жол берілді.
1992 жылы бірінші жартысында-ақ Қазақстан Республикасының жетекшілері
ендігі жерде рубльден күдер үзіп, өз валютасын шығаруға ... ... Жаңа ... ... ... ... фирмасымен шарт
жасалды. Сөйтіп, 1993 жылы 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 теңгелік ... ... ... ... ... ... 18 дәрежесі бар.
1993 жылы 12 қарашада Қазақстан РЕспубликасының Президенті Нұрсылтан
Әбішұлы Назарбаев “ ... ... ... ... ... туралы
“ Жарғыға қол қойды. Осы жарғымен 1993 жылы 15 қарашада сағат 8 –ден бастап
ұлттық валюта – ... ... ... және ... жылы ... ... ... және
банктік билеттерді айырбастау 20 қарашада сағат 18-де аяқталды.
Қолма-қол ақшалардың, рубльдік шоттардың, салымдар мен
мінлеттемелердің ... ... 1 ... үшін 500 ... ... ... жүргізілді.
15 қарашадан 18 қарашаға дейінгі аралықта халық теңгемен және рубльмен
де есеп айырыса алды. Сондықтан заңды тұлғалармен, сол сияқты ... ... ... және ... ... қызмет көрсететін тұлғалардың
ақшалай түсімдері күнделікті қабылданды.Қолма-қол ақшаны айырбастау және
активтер мен пассивтерді қайта есептеу кезеңінде банктер ... ... ... Ұлттық банкі теңгенің валюталық бағамын:
1доллар = 4 теңге 70 тиын шамасында белгіледі.Келесі ... ол ... ... ... ... баға мен ... да өсті.
Инфляцияның өсуі біршама ірі ақша купюраларын қажет етті. 1994 жылдан
бастап 200, 500, 1000 және 2000 купюрадағы ... ... ... жылы ұсақ ... біртіндеп айналыстан шығып қалды, олардың орнына мыс-
никельден жасалған 1, 3, 5, 10, 20 ... ... шыға ... ... теңгесі соңғы жылдары тұрақты төлем құралы болып
қана қоймай, еркін алмастырылатын валюталар қатарына кіреді.
Қазақстан ұлттық валютасының сәтті енггізілуі, әрі ... оның ... ішкі ... ... ... ... ... жылдың наурызында «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы»
жаңа Заңы қабылданды. Соған ... ҚР ... ... басқару құрылымдары
терең өзгерістерге ұшырады. Сонымен, Қазақстан Ұлттық Банк ... ... ал шын ... ол 1992 ... бас ... ... ... істей
бастаған болатын.
Мемлекеттің егемендігін және республика банк жүйесінің дербестігін
нығайту мақсатында 1993 жылдың ... ... ... ... ... сарайы іске қосылды, ол металл тиындарын (бағалы
металдардан жасалғандарын қоса отырып).
Ұлттық валютаны ... ... ... ... ... жеке ... жүргізілді және осы мәселе бойынша барлық
шаралар қатаң құпияда ... әрі ... ... ... ... ол ... мерзіде – бір жыл, екі ай ішінде Англияда аяқталды.
Дайындық жұмыстары бітер кезеңде сол кездегі Премьер-министр ... ... ... комиссия құрылып, «теңгені енгізу
тұжырымдамасы» әзірленді. Ал, 1993 жылдың орта шенінде РФ Үкіметі мен ... ... ... ... ... ... рубльдік банкноттарды
алып тастап, бұрынғы КСРО нышанынсыз жаңа рессейлік ұлттық валютаны енгізу
арқылы өзінің ақша реформасына ... еді, ... жаңа ... ... ... ТМД елдерінің жеке бюджеті ... кең ... ... ... ... 1993 жылы 15 қарашасынан айналысқа
енгізілетіні туралы ... қол ... 1993 ... 15 ... ... валютаның туған күні деп
саналады. Ұлттық валютаны тұрақтандыру жөнінде ... ... ... сол ... бір АҚШ ... үшін 4,6 ... ... белгіленді. АҚШ
долларына қатысындағы теңге бағамы еліміздің алтын қорының тұрақтануы мен
мүмкіндіктерін, экономикалық әлеуетті, ақша ... ... ... ... ол ұзақ сақталмады, тағыда құлдырай берді. Ал ... ... ... негіздік.
Бүгінгі күні, міне, Қазақстан өз егемендігінің 12 жылдық мүшелтойын
атаған кезеңде, біз ұлттық валютамыз ... ... он жыл ... ... әлем ... ... ... экономикалық саясатымызды
жүргізудеміз. Мемлекеттер бір-бірімен санасып, өзара тиімді мүдделерде іс-
қимыл жасасуы ... ... ... ... ... дәйекті түрде
көтерліп келеді.Бұл ішінара өнеркәсіп өндірісінің, ... ... ... ... түсімдер негізінде республиканың ... ... ... қоры ... Ойластырған бюджет тамақ, жеңіл өнеркәсіп,
машина жасаудың өркендеуіне көмектеседі. Яғни, ... ... біз ... ... және ... ... ... соң көртеген елдердің АҚШ
долларына байланғаны секілді, біріңғай валютаға ... ... ... ... ... Баян ... Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта
қатынастары. - ... ... 2000ж. 90 ... Интернет: «Goegle Kz» Банкноты
3. “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.№50
4. М.С.Саниев “Ақша, Несие, Банктер” ...... ... ... банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – ... 2001, - 466 ... ... Ш.М. ... ... және оның атқарылуы
тәртiптерiнiң елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки
Казахстана. №1.- 2005 ж.
7. ... ... ... және ... ... // ... №5, - 2003ж
8. Мақыш С. Б. Ақша айналысы және несие. – Алматы:ИздатМаркет 2004.
9. Сейіткасымов Ғ. С. ... ... ...... ... Дробозино Л. А. Финансы. Денежное обращение.Кредит. – ... ... ... ... Е. Ф. ... ... ... и кредита. – Москва: Банки и
биржи, 1995.
12. ... ... ... ... Ғ.С ... Ақша ... және несйе. Мақыш С.Б 1998
14. Қаржы және несие – оқу-әдістемелік құралы. Қазақ Мемлекеттік
университеті. ... ... ... ... ... С.Б
16. Дробат Ю.Л. Экономическая система.-Москва.:Асафа 2004.-302с.
17. ... Р.Р. ... ... ... Каренова Е.Г. Международный оборот денег.-Тараз,2000.-401с.
19. Торова Ю.П. Экономические решения.-Москва,2003.-365с.
20. Миронов П.О. ... ... П.В. ... ... Летников М.Д. Денежный оборот.-Москва,1998.-453с.
23. Микосян А.И., Ефремова П.Ч. Денежный оборот.-Екатеринбург
- ЮНИТИ,2001.-492с.
-----------------------
Валюталық операциялар
Ағымдық ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасының экономикалық мазмұны мен нәтижелері18 бет
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 1993 ЖЫЛҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫ28 бет
Қазақстандағы 1993 жылғы ақша реформасы23 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет
Ақша реформасы15 бет
Ақша реформасы жайлы мәлімет15 бет
Ақша реформасы: ұлттық экономиканың дамуындағы қажеттігі мен маңызы24 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
1930 – 1932 жылдардағы несие реформасы23 бет
1993 жылғы Конституцияның қабылдану себептері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь