Қорқыт Ата өмір баяны

Туған жылы жері
өмір баяны
жетістіктері
        
        Қарақожа ұлы Қорқыт Ата қазіргі Қызылорда облысы, Қармақшы ауданына қарасты
Сырдария өзенінің төменгі жағасында, Жаңакент (Иеникент)
қаласында ( VIII—IX ғ.ғ.) өмір ... ... ... үшін ... ... ... ... көздеген Қорқыт Ата — ақын, жырау, композитор, әнші,
күйші, қобызшы, өз дәуірінің ойшылы болған адам. Бұл ... ... ... ... ... ... “Су аяғы — Ер қорқыт” деп те атаған.
Тарихи жазба мәліметтер мен халық шежіресі бойынша ... ... оғыз ... ... Баят ... ... шыққан, ал шешесі қазақ
құрамына кіретін қыпшақ қызы, оның туған жері ... ... ... өзені. Қорқыт мініп, жер дүниенің төрт бұрышын кезіп, аңызға ... ... оның ... ... ... ... В.М.Жирмунскийдің
айтуынша, Қорқыт Ата жыраулар мен жыршыларға тән көне ... ... ... сіңірген әнші-жырау әрі болжағыш ақылгөй болған.
Оғыз-қыпшақ қоғамның ішкі-сыртқы істерінің білгірі Қорқыт өз
заманында ... ... ... ... ... ... қызметін атқарып отырған. Олар: Инал хан, Дойлы хан, Көл-
Еркі, Тұман хан және Қаңлықожа. Хандарға ... ... ... ... ... ... ... тарихын зерттеуші
Әбілғазы да баса айтқан.
Әр түрлі аңыз-әңгілелерде Қорқыттың туған жыл мен жасы жөнінде әр түрлі
пікір ... ... ... ... ... десе,
кейбірінде — 195-ке, тіпті 400-ге келген деген болжам бар. Ал ... ... өмір ... ... ... пайғамбардың заманына
жақындатады. “Расул ғалей һи уәс-салам заманына жақын Баят бойында Қорқыт
Ата дейтін бір ер ... ол ... ... ... ... күнін өте қорқынышты етіп
көрсетеді. Ол күні алай-түлей ... ... ... жауын құяды, күн
тұтылғандай, айналаны қара түнек басып, үш күнге дейін ... ... ... ... ... ... күн күркіреп, жұрттың құтын
қашырып, зәресін ұшырады. Халық аңыздары мен жазба деректерге және ... ... ... ... Ә.Х.Марғұланның
мәлімдеуінде Қорқыттың шешесі нәрестені тоғыз күн ... ... ... бір ... ... ... ... әкелгенін айтады. Сырдарияның
жағасы мен Қаратаудың айналасын қара тұман бұлт ... күн ... ... туған бұл үрейлі қара түнек күнді халық “Қараспан” ... ... ... қара түнектен қорыққан халық жаңа туған балаға
“Қорқыт” деп ат қойған. Мағынасы ... ... ... ұғым ... ... “Оғызнама” жырында Қорқыттың
туғаны ерекше сипатталады. Мұны академик Ә. Х.Марғұлан да қуаттайды.
Сырдарияға жақын Қаратау төңірегінде ... ... ... ... ... Ол тауды Қарашық (Қаратау) немесе “Қараспан” деп аталған.
Қорқыттың нақыл сөздері
Баят бойында Қорқыт Ата дейтін бір ер тұрыпты. Ол кісі оғыз ішіндегі ... ... ... ... ... бәрі ... ... отырған
әулиенің көңіліне тәңірім нұр құйған ғой…
Ол алдымен оғыз қауымының мүшкіл халін айтқан. Нендей іс ... көз ... ... Қорқыт Атаның сөзін халық ақыр
соңына дейін ұйып тыңдаған.
Қорқыт Ата сөйлейді:
Алла, Алла ... іс ... ... ... ер ... ... құл басына қаза келмес, ажал уақыты жетпейінше, ешкім де өлмес.
Өлген адам тірілмес, ... жан кері ... Ер ... ... жияр, көбейтер, талап етер, бірақ несібесінен артығын
жемес. Гүрілдей-шұбыра сулар тасыса, ... ... ... ... ... пасық ерде дәулет болмас. Жат баланы қанша сақтасаң да ұл
болмас, ол ішіп-жер, киер де ... ... ... ... есек - басына жүген кигізсең
де тұлпар болмас. Күңге қамқатон жапсаң да ханым болмас. Жапалақ-жапалақ
қар жауса, жазға қалмас. Ескі қамыс - біз болмас. Ежелгі дұшпан -
 дос болмас. Мінген атың ... жол ... . ... ... ... Ата ... әйгілі шумер эпосы “Гильгамеш туралы
жырдағы” Гильгамеш әрекетімен салыстырады. М.Әуезов Қорқыт аңызын адамзатқа
от ұрлап ... ... ... ... мен ... ... түйіндей келе, Қорқыт Атаны исламды әлі
толық қабылдамаған түркі ... ... ... деп ... ... ... Қорқыт Ата өзінің желмаясына мініп, халыққа мәңгілік бақыт
әкелетін ... ... ... Зерттеуші Е.Тұрсыновтың
түсіндіруі бойынша, бұл жердегі желмая қобыздың рәміздік бейнесі болып
табылады. Өйткені ол мәңгілік өмірді қобыздың сарынынан табады. Ең ақырында
қобыз күйімен көз жұмып, ... ... ... ... қалдырады.
Қорқыт Ата жырларының философиялық мән-мағынасының алтын діңгегі – ... ... ... таным тұрғысынан игеру. Оның өмір сүйгіштік
дүниетанымы күнделікті күйкі тірліктің шеңберінен шыға білу және адамзат
үшін әрбір тіршілік сәтінің құнды ... ... ... ... ... сол ... өмірді мәңгілік ету идеясы Қорқыт
философиясының іргетасын құрайды.
Жарық орта ... ... оқу ... ... халықтарына ортақ ұлы ойшыл, жырау, қобызшы. Қорқыт
Ата өмірде ізі, артында әдеби-музыка мұрасы қалған тарихи тұлға ретінде
белгілі. ... ... өмір ... ... ... ... әр ... болжамдар
қалыптасқан. Алайда зерттеулердің көпшілігі Қорқыт АтаСырдария бойында өмір
сүрген оғыз-қыпшақ тайпалық бірлестігінде 10 ғасырдың басында ... ... ... саяды. Рашид әд-Дин“Жамиғ Ат-Тауарих” атты тарихи
шежіресінде Қорқыт Атаны қайы тайпасынан шыққан десе, Әбілғазының “Түрік
шежіресінде” оның тегі баят екендігі,оғыздардың елбегі болып, 95 жасқа
келіп қайтыс ... ... ... ... ... ... ... Ә.Диваев, т.б. ғалымдар өз еңбектерінде атап өтеді.
Ә.Қоңыратбаевтың зерттеулерінде Қорқыт ата 11 ғасырдың басында дүниеден
өткен делінсе, Ә.Марғұланныңеңбектерінде ол 7 – 8 ғасыр ... ... ... ... ... ... ... тарихында Қорқыт Ата– ел
бірлігін нығайтқан кемеңгер қайраткер, түркі дүниетанымының негізін жасаған
ғұлама ойшыл, әлемдік ақыл-ой мәдениетінде өзіндік орны бар философ-
гуманист ретінде көрінеді. Қорқыт Ата ... ... оның ... түрлі өнер ерекше айқындалады. Біріншіден, ол оғыз-қыпшақ ұлысынан
шыққан айтулы бақсы,абыз. Екіншіден – күйші, қобыз сарынын алғаш туындатушы
өнерпаз. Үшіншіден – ... оның ... ... ... әдеби-тарихи мұра. Түркі халықтарының фольклорындағы Қорқыт Ата
туралы аңыз әңгімелердің бірі оның туылуына байланысты.
Аңыз бойынша, ... ... ... үш жыл бойы ... жүріпті. Жылына
бір рет толғақ қысып отырады екен. Қорқыт дүниеге келер алдында әлемді үш
күн, үш түн бойы көзге түртсе ... ... ... ... ... ... ел-жұртты қорқыныш сезімі билеген. Осыған орай баланың атын
“Қорқыт” деп қойған ... ... ... ... Ә.Қоңыратбаев “құтты
адам, құт әкелетін адам” деп көрсетсе, С.Қасқабасов “өмір сарқылды, адам
өлді” деген мағынаны білдіреді деп санайды. Е.Тұрсынов түркі халықтарының
фольклорына сүйене ... ... ... ... ... ... айтушы
жырау” деп түсіндіреді. В.Жирмунский Қорқыт Атаны магиялық аспап – қобыздың
иесі, шаман, абыз ретінде қарастырады. Қорқыт атаның тарихи тұлға екенін
растайтын жазба ескерткіш – “Қорқыт Ата ... ... ... ... ... Ата жырау, ақылгөй, данышпан, көсем, бақсы, күйші ретінде
көрінеді. Кітаптың басында Қорқыт атаның нақыл сөздері келтіріледі. Ол
“өмір барда өлім бар, өзгеру бар, ... өмір жоқ, ... ... жоқ, бәрі ... өзгереді, ұмыт болады, тек мәңгі-бақи өлмейтін, ұмытылмайтын нәрсе –
адамның өмірінде істеген ... ... ... ... ... Ата
жөніндегі аңыздарда түркі халықтарының өмір мен өлім мәселесі туралы
көзқарастары ... ... ... Ата ... кетіп, “егер
өлімді есіңе алмасаң, мәңгі өмір сүресің” ... ... ... соң бір баспақты қуып жүріп, жете алмағасын, “Өлсем де, жетемін!”
дейді. Соны айтуы мұң ... ... ... еске ... ... ... Аңызда Қорқыт Ата өзінің жүйрік желмаясына мініп, халқы
бақытты өмір сүретін жерұйықты іздеуші, ғұмыр бойы өлімге ... ... ... ... ... өзінің жырымен де, күйімен де аузына
қаратқан, ғұмырының соңында бірлігі ыдырай бастаған жұртының алауыздығына
күйінген Қорқыт Ата мәңгілік өмір ... ... ... төрт ... кезіп
кетеді. Бірақ қайда барса да, алдынан көр қазып жатқан адамдарды
жолықтырады. “Кімнің көрі?” деген сауалына “Қорқыттың көрі” деген жауап
естиді. “Қайда ... да ... ... ... сөз ... ... Ақыр
аяғында жер кіндігін тапсаң, тірі қаласың деген аян естіп, туған жері
– Сыр өңіріне оралады. Содан мәңгі өмір тек өнерде деген ойға
келіп, қобыз аспабын ... ... Тағы бір аңыз ... өзен ортасына
кілем жайып, үстінде отырып қобыз тартқанда, күй күшімен суға батпайды
екен. Қорқыт Ата қобыз тартқан жылдары өлім болмаған, тек бақытты тіршілік
болған дейді. ... ... Ата ... ... ... ... судан
кішкентай қайрақ жылан шығып, оны шағып өлтіріпті дейді. Аңызда ажал ашық
келмей, жылан кейпінде ... ... ... ... ... ... айтып келмейді” деген филос. тұжырымның негізін көреміз. Қорқыт Ата
туралы аңыздарда кездесетін үлкен философиялық мәселе – уақыт пен ... ... ... Ата ... қашып, бүкіл ғарышты аралайды. Түсінен
шошынған ол ажалдан құтылу үшін ... ... ... ... ... ... ол ... түсті тағы көреді. Таң атысымен тағы да жолға
шығады. Не істерін ... ... ... ... ... Жер ... Сырдың
жағасы, қазіргі Қорқыт моласы тұрған тұс екен.М.Әуезов: “ажалды тоқтату
мүмкін еместігін мойындағысы келмеген Қорқыт Ата жұрттан безіп, айдалаға,
табиғат ... ... ... таулар да, жазықтар да, ормандар да оған өлім
күтіп тұрғанын айтады. ... ... ... ... ... ... ... бірінші болып күй тартады. Сөйтіп өлмеудің амалын өнерден табады”,
– деп жазады. Қазақ аңызындағы Қорқыт Ата бейнесі енді ... ... ... ... өмір үшін ... ... ... қандай бір құдіретті
күштен емес, өнерден іздеген, ажалмен айқасқан алып рухани тұлға болып
көрінеді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»90 бет
Гомер дастанындағы көркемдік ерекшеліктер7 бет
И.В.Сталин-саяси тарихи тұлға13 бет
Ислам философиясы және Әл-Ғазали51 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати заманы46 бет
Мұхит Мерәліұлы3 бет
Наполеонның азаматтық қылмыстық кодексі4 бет
Сабақтастық. Алаш идеялары және Қазақстан мұраттары7 бет
Тахауи Ахтанов3 бет
Түрік қағанаттарындағы мемлекеттілікті нығайту үшін күрес24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь